Adhyaya 7

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे दनुवंशकीर्त्तनं नाम षष्ठो ऽध्याय सूत उवाच गन्धर्वाप्सरसः पुत्रा मौनेयास्तान्निबोधत / भीमसेनेग्रसेनौ च सुपर्णो वरुणस्तथा

अशा प्रकारे श्रीब्रह्माण्ड महापुराणातील वायुप्रोक्त मध्यमभागातील तृतीय उपोद्धातपादात ‘दनुवंशकीर्तन’ नावाचा सहावा अध्याय. सूत म्हणाले—गंधर्व-अप्सरांचे पुत्र, मौनेय, ते ऐका: भीमसेन, ग्रसेन, सुपर्ण आणि वरुण।

Verse 2

धृतराष्ट्रश्च गोमांश्च सूर्यवर्चास्तथैव च// पत्रवानर्कपर्णश्च प्रयुतश्च तथैव हि

धृतराष्ट्र, गोमान, सूर्यवर्चा; तसेच पत्रवान, अर्कपर्ण आणि प्रयुतही.

Verse 3

भीमश्चित्ररथश्चैव विख्यातः सर्वजीद्वशी / त्रयोदशः शालिशिराः पर्जन्यश्च चतुर्दशः

भीम आणि चित्ररथ हे दोघेही सर्वजीवांना वश करणारे म्हणून विख्यात आहेत. तेरावा शालिशिरा आणि चौदावा पर्जन्य असे सांगितले आहे.

Verse 4

कलिः पञ्च दशस्तेषां नारदश्चैव षोडशः / इत्येते देवगन्धर्वा मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

त्यांपैकी पंधरावा कली आणि सोळावा नारद आहे. अशा रीतीने हे ‘मौनेय’ नावाचे देवगंधर्व परिकीर्तित आहेत.

Verse 5

चतुर्विंशाश्चावरजास्तेषामप्सरसः शुभाः / अरुणा चानपाया च विमनुष्या वरांबरा

त्यांच्या कनिष्ठ वर्गात चोवीस शुभ अप्सरा आहेत—अरुणा, अनपाया, विमनुष्या आणि वरांबरा।

Verse 6

मिश्रकेशी तथाचासिपर्णिनी चाप्यलुंबुषा / मरीचिः शुचिका चैव विद्युत्पर्णा तिलोत्तमा

मिश्रकेशी, असिपर्णिनी आणि अलुंबुषा; तसेच मरीची, शुचिका, विद्युत्पर्णा आणि तिलोत्तमा।

Verse 7

अद्रिका लक्ष्मणा क्षेमा दिव्या रंभा मनोभवा / असिता च सुबाहूश्च सुप्रिया सुभुजा तथा

अद्रिका, लक्ष्मणा, क्षेमा, दिव्या, रंभा, मनोभवा; तसेच असिता, सुबाहू, सुप्रिया आणि सुभुजा।

Verse 8

पुण्डरीकाजगन्धा च सुदती सुरसा तथा / तथैवास्याः सुबाहूश्च विख्यातौ च हहाहुहू

पुण्डरीकाजगंधा, सुदती व सुरसा—तसेच तिची सुबाहू; आणि हाहा व हुहू—हे दोघेही विख्यात होते.

Verse 9

तुंबुरुश्चेति चत्वारः स्मृतागन्धर्वसत्तमाः / गन्धर्वाप्सरसो ह्येते मौनेयाः परिकीर्त्तिताः

तुंबुरु इत्यादी हे चारही श्रेष्ठ गंधर्व म्हणून स्मरणात आहेत. हे गंधर्व-अप्सरा ‘मौनेय’ म्हणून परिकीर्तित आहेत.

Verse 10

हंसा सरस्वती चैव सूता च कमलाभया / सुमुखी हंसपादी च लौकिक्यो ऽप्सरसः स्मृताः

हंसा, सरस्वती, सूता, कमलाभया, सुमुखी आणि हंसपादी—या ‘लौकिक’ अप्सरा म्हणून स्मृत आहेत.

Verse 11

हंसो ज्योतिष्टमो मध्य आचारस्त्विह दारुणः / वरूथो ऽथ वरेण्यश्य ततो वसुरुचिः स्मृतः

हंस, ज्योतिष्टम आणि मध्य; येथे ‘आचार’ नावाचा दारुण (गंधर्व) आहे. पुढे वरूथ, वरेण्य आणि त्यानंतर वसुरुचि—असे स्मरण केले आहे.

Verse 12

अष्टमः सुरुचिस्तेषां ततो विश्वा वसुः स्मृतः / सुषुवे सा महाभागा रिष्टा देवर्षिपूजिता

त्यांच्यात आठवा सुरुचि; त्यानंतर ‘विश्वा वसु’ स्मृत आहे. त्या महाभागेने रिष्टा हिला जन्म दिला, जी देवर्षींनी पूजिलेली आहे.

Verse 13

अरूपां सुभगां भासीमिति त्रेधा व्यजायत / मनुवन्ती सुकेशी च तुंबरोस्तु सुते शुभे

अरूपा, सुभगा आणि भासी—अशा त्रिधा उत्पन्न झाल्या; तसेच तुंबराच्या शुभ कन्या मनुवंती व सुकेशी जन्मल्या।

Verse 14

पञ्चचूडास्त्विमा विद्यादेवमप्सरसो दश / मेनका सहजन्या च पर्णिनी पुञ्जिकस्थला

यांमध्ये ‘पंचचूडा’ हे जाणावे; अशा रीतीने दहा अप्सरा सांगितल्या—मेनका, सहजन्या, पर्णिनी आणि पुंजिकस्थला।

Verse 15

कृतस्थला द्यृताची च विश्वाची पूर्वचित्त्यपि / प्रम्लोचेत्यभिविख्यातानुम्लोचैव तु ता दश

कृतस्थला, द्यृताची, विश्वाची आणि पूर्वचित्ती; तसेच ‘प्रम्लोचा’ व ‘अनुम्लोचा’—या दहांमध्ये प्रसिद्ध आहेत।

Verse 16

अनादिनिधनस्याथ जज्ञे नारायणस्य या / कुलोचितानवद्याङ्गी उर्वश्चेकादशी स्मृता

मग अनादिनिधन नारायणापासून जी जन्मली—कुलोचित, अनवद्य अंगांनी युक्त—ती उर्वशी अकरावी म्हणून स्मरली जाते।

Verse 17

मेनस्य मेनका कन्या जज्ञे सर्वाङ्गसुंदरी / सर्वाश्च ब्रह्मवादिन्यो महाभागाश्च ताः स्मृताः

मेनाची कन्या मेनका सर्वांगसुंदरी म्हणून जन्मली; आणि त्या सर्व ब्रह्मवादिनी व महाभागा म्हणून स्मरल्या जातात।

Verse 18

गणास्त्वप्सरसां ख्याताः पुण्यास्ते वै चतुर्दश / आहृत्यः शोभवत्यश्च वेगवत्यस्तथैव च

अप्सरांचे प्रसिद्ध पुण्य गण चौदा आहेत—आहृत्या, शोभवती आणि वेगवतीही।

Verse 19

ऊर्ज्जाश्चैव युवत्यश्च स्रुचस्तु कुरवस्तथाश्च / वर्हयश्चामृताश्चैव मुदाश्च मृगवो रुचः

ऊर्जा, युवती, स्रुच, कुरव, वर्हय, अमृता, मुदा, मृगव आणि रुच—ही नावे आहेत.

Verse 20

भीरवः शोभयन्त्यश्च गाणा ह्येते चतुर्दश / ब्रह्मणो मानसाहृत्यः शोभवत्यो मरुत्सुताः

भीरव व शोभयन्ती—हेही चौदा गण; ते ब्रह्म्याचे मानसोत्पन्न, शोभवती व मरुत्सुत म्हणून प्रसिद्ध आहेत.

Verse 21

वेगवत्यश्च रिष्टाया ऊर्ज्जाश्चैवाग्निसंभवाः / युवत्यश्च तथा सूर्यरश्मिजाताः सुशोभनाः

वेगवती रिष्टापासून, आणि ऊर्जा अग्नीपासून उत्पन्न; तसेच अतिशय शोभिवंत युवती सूर्यकिरणांपासून जन्मल्या आहेत.

Verse 22

गभस्तिभिश्च सोमस्य जज्ञिरे कुरवः शुभाः / यज्ञोत्पन्ना स्रुचो नाम कुशवत्यां च बर्हयः

सोमाच्या किरणांतून शुभ कुरव जन्मले; यज्ञातून ‘स्रुच’ नावाच्या, आणि कुशवतीत ‘बर्हय’ उत्पन्न झाले.

Verse 23

वारिजा ह्यमृतोत्पन्ना अमृता नामतः स्मृताः / वायूत्पनाना मुदा नाम भूमिजा मृगवस्तथा

कमळातून उत्पन्न झालेल्या त्या अप्सरा ‘अमृता’ या नावाने स्मरणात आहेत. वायूपासून उत्पन्न ‘मुदा’ नावाच्या, आणि भूमीतून उत्पन्न ‘मृगवा’ असेही सांगितले आहे.

Verse 24

विद्युतो ऽत्र रुचो नाम मृत्योः कन्याश्च भीरवः / शोभयन्त्यश्च कामस्य गणाः प्रोक्ताश्चतुर्दश

येथे विद्युत्पासून उत्पन्न ‘रुचः’ नावाच्या, आणि मृत्यूच्या कन्या ‘भीरवा’ आहेत. या सर्व कामदेवाचे शोभा वाढविणारे गण—एकूण चौदा—असे सांगितले आहे.

Verse 25

इत्येते बहुसाहस्रा भास्वरा अप्सरोगणाः / देवतानामृषीणां च पत्न्यश्च मातरश्च ह

अशा रीतीने हे हजारो-हजार तेजस्वी अप्सरांचे समूह आहेत; आणि त्या देवतांच्या व ऋषींच्या पत्नी तसेच माता देखील आहेत.

Verse 26

सुगन्धाश्चाथ निष्पन्दा सर्वाश्चाप्सरसः समाः / संप्रयोगस्तु कामेन माद्यं दिवि हरं विना

त्या सर्व अप्सरा सुगंधित, निष्पंद (स्थिर) आणि समान रीतीने दिव्य आहेत. परंतु स्वर्गात कामासोबत त्यांचा संयोग मद उत्पन्न करतो—हर (शिव) यांना वगळून.

Verse 27

तासां देवर्षि संस्पर्शा जाताः साधारणा यतः / पर्वतस्तत्र संभूतो नारदश्चैव तावुभौ

त्या अप्सरांचा देवर्षींशी संस्पर्श झाल्यामुळे (त्यांच्यापासून) साधारण संतती उत्पन्न झाली. तेथे पर्वत आणि नारद—हे दोघेही जन्मले.

Verse 28

ततो यवीयसी चैव तृतीयारुन्धती स्मृता / देवर्षिभ्यस्तयोर्जन्म यस्मान्नारदपर्वतौ

त्यानंतर तिसरी, कनिष्ठा, अरुंधती म्हणून स्मरली जाते. देवर्षींपासून त्या दोघांचा जन्म झाला, म्हणून ते नारद व पर्वत कहलाते.

Verse 29

तस्मात्तौ तत्सनामानौ स्मृतौ नारदपर्वतौ / विनतायाश्च पुत्रौ द्वौ अरुणौ गरुडश्च ह

म्हणून ते दोघे त्या नावांनीच स्मरले जातात—नारद व पर्वत. तसेच विनतेचेही दोन पुत्र—अरुण आणि गरुड—असे सांगितले आहे.

Verse 30

गायत्र्यादीनि छन्दांसि सौपर्णेयानि पक्षिणाः / व्यवहार्याणि सर्वाणि ऋजुसन्निहितानि च

गायत्री इत्यादी छंद आणि सौपर्णेय वंशातील पक्षी—हे सर्व व्यवहारात उपयोगी व सरळपणे सन्निहित मानले आहेत.

Verse 31

क्रद्रूर्नागसहस्रं वै विजज्ञे धरणीधरम् / अनेकशिरसां तेषां खेचराणां महात्मनाम्

कद्रूने खरोखरच सहस्र नागांना जन्म दिला, जे धरणी धारण करणारे होते. त्या महात्म्या खेचरांचे अनेक शिर होते.

Verse 32

बहुत्वान्नामधेयानां प्रधानांश्च निबोधत / तेषां प्रधाना नागानां शेषवासुकितक्षकाः

नावे फार असल्याने, त्यांतील प्रमुख नावे ऐका. त्या नागांमध्ये प्रधान आहेत—शेष, वासुकी आणि तक्षक.

Verse 33

अकर्णो हस्तिकर्णश्च पिजरश्चार्यकस्तथा / ऐरावतो महापद्मः कंबलाश्वतरावुभौ

अकर्ण, हस्तिकर्ण, पिजर व आर्यक; तसेच ऐरावत, महापद्म, आणि कंबल व अश्वतर—हे दोघेही प्रसिद्ध आहेत.

Verse 34

एलापत्रश्च शङ्खश्च कर्केटकधनञ्जयौ / महाकर्णमहानीलौ धृतराष्ट्रबलाहकौ

एलापत्र व शंख; कर्केटक व धनंजय; महाकर्ण व महानील; तसेच धृतराष्ट्र व बलाहक—हे (नाग) सांगितले आहेत.

Verse 35

करवीरः पुष्पदंष्ट्रः सुमुखो दुर्मुखस्तथा / सूनामुखो दधिमुखः कालियश्चालिपिण्डकः

करवीर, पुष्पदंष्ट्र, सुमुख व दुर्मुख; सूनामुख, दधिमुख; तसेच कालिय व आलिपिण्डक—हे (नाग) आहेत.

Verse 36

कपिलश्चांबरीषश्च अक्रूरश्च कपित्थकः / प्रह्रादस्तु ब्रह्मणाश्च गन्धर्वो ऽथ मणिस्थकः

कपिल व अंबरीष, अक्रूर व कपित्थक; तसेच प्रह्राद, ब्रह्मणा, गंधर्व व मणिस्थक—हेही (नाग) आहेत.

Verse 37

नहुषः कररोमा च मणिरित्येवमादयः / काद्रवेयाः समाख्याताः खशायास्तु निबोधत

नहुष, कररोमा व मणि—इत्यादी हे काद्रवेय (नाग) म्हणून सांगितले आहेत; आता खशायांविषयीही जाणून घ्या.

Verse 38

खशा विजज्ञे द्वौ पुत्रौ विकृतौ परुषव्रतौ / श्रेष्ठं पश्चिमसंध्यायां पूर्वस्यां च कनीयसम्

खशेने दोन पुत्रांना जन्म दिला—दोघेही विकृत व कठोर-व्रती होते। पश्चिम संध्याकाळी ज्येष्ठ आणि पूर्व संध्याकाळी कनिष्ठ झाला।

Verse 39

विलोहितैककर्णं च पूर्वं साजनयत्सुतम् / चतुर्भुजं चतुष्पादं किञ्चित्स्पन्दं द्विधागतिम्

प्रथम तिने ‘विलोहित’ नावाचा एक-कान असलेला पुत्र जन्मास घातला—चार भुजा, चार पाय, किंचित कंपित आणि द्विविध गती असलेला।

Verse 40

सर्वङ्गकेशं स्थूलाङ्गं शुभनासं महोदरम् / स्वच्छशीर्षं महाकर्णं मुञ्जकेशं महाबलम्

त्याचे सर्व अंग केसांनी आच्छादित, देह स्थूल, नाक शुभ आणि उदर विशाल होता. मस्तक स्वच्छ, कान मोठे, मुञ्जसारखे केस आणि तो महाबलवान होता।

Verse 41

ह्रस्वास्यं दीर्घजिह्वं च बहुदंष्ट्रं महाहनुम् / रक्तपिङ्गाक्षपादं च स्थूलभ्रूदीर्घनासिकम्

त्याचे तोंड लहान, जीभ लांब, दात अनेक आणि हनुवटी विशाल होती. डोळे व पाय रक्त-पिंगळ वर्णाचे; भुवया दाट आणि नाक लांब होते।

Verse 42

गुह्यकं शितिकण्ठं च महापादं महामुखम् / एवंविधं खशापुत्रं जज्ञे ऽसावतिभीषणम्

तो गुह्यकस्वरूप, शितिकण्ठ, महापाद आणि महामुख असा होता. अशा प्रकारचा खशापुत्र अत्यंत भयानक रूपाने जन्मला।

Verse 43

तस्यानुजं द्वितीयं सा ह्युषस्यन्ते व्यजायत / त्रिशीर्षं च त्रिपादं च त्रिहस्तं कृष्णलोचनम्

तिने उषःकाळी आपला दुसरा धाकटा पुत्र प्रसविला—तो त्रिशिर, त्रिपाद, त्रिहस्त आणि कृष्णलोचन होता।

Verse 44

ऊर्द्ध्वकेशं हरिच्छ्मश्रुं शिलासंहननं दृढम् / ह्रस्वकायं प्रबाहुं च महाकाय महारवम्

त्याचे केस उभे, दाढी हरितवर्ण, देह शिळेसारखा दृढ; काया ठेंगणी, भुजा प्रबळ, शरीर विशाल आणि गर्जना महाभयंकर होती।

Verse 45

आकर्णदारितास्यं च बलवत्सथूलनासिकम् / स्थूलौष्ठमष्टदंष्ट्र च जिह्मास्यं शङ्कुकर्णकम्

त्याचे तोंड कानांपर्यंत फाटल्यासारखे, नाक बलवान व जाड; ओठ स्थूल, आठ दंष्ट्रा, मुख वाकडे आणि कान शंकूसारखे होते।

Verse 46

पिङ्गलोद्वत्तनयनं जटिलं द्वन्द्वपिण्डकम् / महास्कन्धं महोरस्कं पृथुघोणं कृशोदरम्

त्याचे डोळे पिंगट व उन्मत्त, तो जटाधारी आणि गालांवर द्वंद्व-गाठीसारखा; खांदे विशाल, वक्ष रुंद, नाक पसरट आणि पोट कृश होते।

Verse 47

अस्थूलं लोहितं ग्रीवलंबमेढ्राण्डपिडकम् / एवंविधं कुमारं सा कनिष्ठं समसूयत

तो स्थूल नव्हता, वर्णाने लोहित होता, आणि गळा व जननेंद्रिय-प्रदेशात लोंबकळणाऱ्या गाठी होत्या; अशा स्वरूपाचा कनिष्ठ कुमार तिने जन्मास घातला।

Verse 48

सद्यः प्रसूतमात्रौ तौ विवृद्धौ च प्रमादतः / उपयौगसमर्थाभ्यां शरीराभ्यां व्यवस्थितौ

ते दोघे नुकतेच जन्मले होते, पण प्रमादामुळे तत्क्षणी वाढले आणि उपयोगास समर्थ अशा देहांत स्थिर झाले।

Verse 49

सद्योजातौ विवृद्धाङ्गौ मातरं पर्यकर्षताम् / तयोः पूर्वस्तु यः क्रूरो मातरं सो ऽभ्य कर्षत

ते दोघे सद्योजात असूनही वाढलेल्या अवयवांचे होते व आईला सर्व बाजूंनी ओढू लागले; त्यांतील मोठा क्रूर होऊन आईला खेचू लागला।

Verse 50

ब्रुवंश्च मातर्भक्षाव रक्षार्थं क्षुधयार्दितः / न्यषेधयत्पुनर्ह्येनं स्वयं स तु कनिष्ठकः

‘आईला खाऊ’ असे म्हणत तो भुकेने व्याकुळ झाला होता; पण रक्षणासाठी धाकट्याने स्वतः त्याला पुन्हा रोखले।

Verse 51

पूर्वेषां क्षेमकृत्त्वं वै रक्षैतां मातरं स्वकाम् / बाहुभ्यां परिगृह्यैनं मातरं सो ऽभ्यभाषयत्

तो म्हणाला—‘पूर्वजांचे कर्तव्य कल्याण करणेच; आपल्या प्रिय मातेला रक्षण करा।’ असे म्हणून त्याला बाहूंनी धरून तो आईशी बोलला।

Verse 52

एतस्मिन्नेव काले तु प्रादुर्भूतस्तयोः पिता / तौ दृष्ट्वा विकृता कारौ खशां तामभ्यभाषत

त्याच वेळी त्यांचा पिता प्रकट झाला; त्या दोघांचे विकृत रूप पाहून त्याने त्या खशा स्त्रीला संबोधले।

Verse 53

तौ सुतौ पितरं दृष्ट्वा ह्येकभूतौ भयान्वितौ / मातुरेव पुनश्चाङ्गे प्रलीयेतां स्वमायया

ते दोन्ही पुत्र पित्याला पाहून भयभीत होऊन एकरूप झाले आणि स्वमायेनं पुन्हा मातृदेहातच लीन झाले।

Verse 54

अथाब्रवीदृषिर्भार्यां किमाभ्यामुक्तवत्यसि / सर्वमाचक्ष्व तत्त्वेन तवैवायं व्यतिक्रमः

मग ऋषीने पत्नीला म्हटले—तू या दोघांना काय सांगितलेस? सत्य तत्त्वाने सर्व सांग; हा अपराध तुझाच आहे।

Verse 55

मातृतुल्यश्च जनने पुत्रो भवति कन्यका / यथाशीला भवेन्माता तथाशीलो भवेत्सुतः

हे जननी, पुत्र हा मातेसारखाच असतो; जशी मातेची वृत्ती, तशीच पुत्राची वृत्ती होते।

Verse 56

यद्वर्णा तु भवेद्भूमिस्तद्वर्णं सलिलं ध्रुवम् / मातॄणां शीलदोषेण तथा रूपगुणैः पुनः

जसा भूमीचा वर्ण असतो तसाच जलाचा वर्ण निश्चय असतो; तसेच मातांच्या शीलदोषांमुळे व रूपगुणांमुळेही (संतानावर परिणाम होतो)।

Verse 57

विभिन्नास्तु प्रजाः सर्वास्तथा ख्यातिवशेन च / इत्येवमुक्त्वा भगवान्खशामप्रतिमस्तदा

असे बोलून, त्या वेळी आकाशासारखा शांत तेजस्वी भगवान म्हणाले—कीर्तीच्या प्रवाहानुसारही सर्व प्रजा भिन्नभिन्न असतात।

Verse 58

पुत्रावाहूय साम्ना वै चक्रे ताभ्यां तु नामनी / पुत्राभ्यां यत्कृतं तस्यास्तदाचष्ट खशा तदा

तिने सामस्वराने दोन्ही पुत्रांना बोलावून त्यांची नावे ठेवली. आणि पुत्रांनी तिच्याशी जे केले होते ते खशाने तेव्हाच सांगितले.

Verse 59

माता यथा समाख्याता तर्माभ्यां च पृथक्पृथक् / तेन धात्वर्थयोगेन तत्तदर्थे चकार ह

मातेने जसे त्यांना वेगवेगळ्या नावांनी संबोधले, तसे त्यांनीही स्वतंत्रपणे उच्चारले. धातूच्या अर्थयोगाने त्यांनी त्या त्या अर्थानुसार नामप्रयोग केला.

Verse 60

मातर्भक्षेत्यथोक्तो वै खादने भक्षणे च सः / भक्षावेत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो ऽभवत्त्वयम्

‘मातर्, भक्ष’ असे म्हटल्यावर तो खाणे-भक्षण यात प्रवृत्त झाला. याने ‘भक्षावे’ असे उच्चारले; म्हणून तुम्ही यक्ष झालात.

Verse 61

रक्ष इत्येष धातुर्यः पालने स विभाव्यते / उक्तवांश्चैष यस्मात्तु रक्षेमां मातरं स्वकाम्

‘रक्ष’ हा धातू पालन-रक्षण या अर्थी मानला जातो. कारण याने म्हटले होते—‘मी माझ्या प्रिय मातेला रक्षण करीन.’

Verse 62

नाम्ना रक्षो ऽपरस्तस्माद्भविष्यति तवात्मजः / स तदा तद्विधां दृष्ट्वा विक्रियां च तयोः पिता

म्हणून तुझा दुसरा पुत्र ‘रक्ष’ या नावाने राक्षस होईल. तेव्हा त्या दोघांची तशी वृत्ती व बदल पाहून त्यांचा पिता…

Verse 63

तदा भाविनमर्थं च बुद्ध्वा मात्रा कृतं तयोः / तावृभौ क्षुधितौ दृष्ट्वा विस्मितः परिमृष्टधीः

तेव्हा आईने केलेला भावी हेतू जाणून, त्या दोघांना भुकेले पाहून तो विस्मित झाला आणि विचारमग्न झाला।

Verse 64

तयोः प्रादिशदाहारं खशापतिरसृग्वसे / पिता तौ क्षुधितौ दृष्ट्वा वर मेतं तयोर्ददौ

खशापती असृग्वस यांनी त्यांना अन्न दिले; पिता त्यांना भुकेले पाहून त्यांना हा वर दिला।

Verse 65

युवयोर्हस्तसंस्पर्शाद्रक्तधाराश्च सर्वशः / सृङ्मांसवसाभूता भविष्यन्तीह कामतः

तुमच्या दोघांच्या हातांच्या स्पर्शाने सर्वत्र रक्तधारा इच्छेनुसार मांस व मेदात परिवर्तित होतील।

Verse 66

नक्ताहारविहारौ च द्विजदेवादिभोजनौ / नक्तं चैव बलीयांसौ दिवा वै निर्बलौ युवाम्

तुमचा आहार-विहार रात्री होईल आणि तुम्ही द्विज व देवतादींचे भक्षण कराल; रात्री तुम्ही बलवान, पण दिवसा नक्कीच दुर्बल असाल।

Verse 67

मातरं रक्षत इमां धर्मश्चैवानुशिष्यते / इत्युक्त्वा काश्यपः पुत्रौ तत्रैवान्तरधीयत

“या मातेला रक्षण करा आणि धर्माचेही पालन करा”—असे सांगून कश्यपांनी पुत्रांना उपदेश केला व तेथेच अंतर्धान पावले।

Verse 68

गते पितरि तौ क्रूरौ निसर्गादेव दारुणौ / विपर्ययेषु वर्त्तेते ऽकृतज्ञौ प्राणिहिंसकौ

पिता गेल्यावर ते दोघे स्वभावतःच क्रूर व दारुण होते। ते विपरीत मार्गांनी वागत, कृतघ्न आणि प्राणिहिंसक होते.

Verse 69

महाबलौ महासत्त्वौ महाकायौ दुरासदौ / मायाविदावदृश्यौ तावन्तर्धानगतावुभौ

ते दोघे महाबलवान, महासत्त्व, महाकाय व दुर्जेय होते. मायाविद्येत निपुण ते अदृश्य होऊन दोघेही अंतर्धान पावले.

Verse 70

तौ कामरूपिणौ घोरौ नीरुजौ च स्वभावतः / रूपा नुरूपैराचारैः प्रचरन्तौ प्रबाधकौ

ते दोघे इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, घोर आणि स्वभावतः निरोग होते. आपल्या रूपास अनुरूप आचरण करून ते त्रास देत फिरत.

Verse 71

देवानृषीन्पितॄंश्चैव गन्धर्वान्किन्नरानपि / पिशाचांश्चमनुष्यांश्चपन्नगान्पक्षिणः पशून्

ते देव, ऋषी, पितर, तसेच गंधर्व व किन्नर; पिशाच, मनुष्य, नाग, पक्षी आणि पशूंनाही (पीडा देत).

Verse 72

भक्षार्थमिह लिप्संतौ चेरतुस्तौ निशाचरौ / इन्द्रस्यानुचरौ चैव क्षुब्धौ दृष्ट्वा ह्यतिष्ठताम्

भक्षणाच्या लालसेने ते दोघे निशाचर येथे फिरत होते. इंद्राचे अनुचर त्यांना पाहून क्षुब्ध झाले आणि तेथेच थांबून उभे राहिले.

Verse 73

राक्षसं तं कदाचिद्वै निशीथे ह्येक मीश्वरम् / आहारं स परीप्सन्वै शब्देनानुससार ह

एकदा मध्यरात्री तो राक्षस एकाकी त्या ईश्वराचा आहार मिळविण्याच्या इच्छेने, शब्दाचा माग काढीत मागोमाग गेला।

Verse 74

आससाद पिशाचौ वै त्वजः शण्ढश्च ताबुभौ / कपिपुत्रौ महावीर्यौं कूष्माडौ पूर्वजावुभौ

तो त्या दोन पिशाचांजवळ पोहोचला—त्वज आणि शण्ढ; ते दोघेही कपिपुत्र, महावीर्यवान, कूष्मांड जातीचे, प्राचीन होते।

Verse 75

पिङ्गाक्षावूर्द्ध्वरोमाणौ वृत्ताक्षौ च सुदारुणौ / कन्याभ्यां सहितौ तौ तु ताभ्यां भर्तुश्चिकीर्षया

त्यांचे डोळे पिंगट, अंगावरील रोम उभे, गोल नेत्र व अत्यंत भयानक; ते दोघेही दोन कन्यांसह होते, ज्या आपल्या पतीसाठी हे करावयास उद्यत होत्या।

Verse 76

ते कन्ये कामरूपिण्यौ तदाचारमुभे च तम् / आहारार्थे समीहन्तौ सकन्यौ तु बुभुक्षितौ

त्या दोन्ही कन्या कामरूपिणी होत्या व तसाच आचार करीत; ते दोघे (पिशाच) कन्यांसह भुकेले होऊन आहारासाठी प्रयत्न करीत होते।

Verse 77

अपश्यतां रक्षसं तौ कामरूपिणमग्रतः / सहसा सन्निपातेन दृष्ट्वा चैव परस्परम्

पाहत असतानाच त्यांच्या समोर तो कामरूपिण राक्षस दिसला; आणि अचानक समोरासमोर येऊन त्यांनी परस्परांनाही पाहिले।

Verse 78

ईक्षमाणाः स्थितान्योन्यं परस्परजिघृक्षवः / पितरावूचतुः कन्ये युवा मानयत द्रुतम्

ते परस्परांकडे पाहत, एकमेकांना पकडण्यास उद्यत होते. तेव्हा पितर म्हणाले—हे कन्ये, तुम्ही दोघी लवकर याचा मान राखा.

Verse 79

जीवग्राहं निगृह्यैनं विस्फुरन्तं पदेपदे / ततस्तमभिसृत्यैनं कन्ये जगृहतुस्तदा

पदेपदे तडफडणाऱ्या त्या जीवग्राहाला त्यांनी आवळून धरले. मग, हे कन्ये, त्याच्याकडे धाव घेऊन तेव्हा त्याला पकडले.

Verse 80

संगृहीत्वा तु हस्ताभ्यामानीतः पितृसंसदि / ताभ्यां कन्यागृहीतं तं पिशाचौ वीक्ष्य रक्षसम्

दोन्ही हातांनी पकडून त्याला पितृसभेत आणले. त्या दोन्ही कन्यांनी धरलेल्या त्या राक्षसाला पाहून पिशाचही न्याहाळू लागले.

Verse 81

अपृच्छतां च कस्य त्वं स च सर्वमभाषत / तस्य कर्माभिजाती च श्रुत्वा तौ रक्षसस्तदा

त्यांनी विचारले—तू कोणाचा आहेस? आणि त्याने सर्व सांगितले. तेव्हा त्या दोन्ही राक्षसांनी त्याचे कर्म व कुलपरंपरा ऐकली.

Verse 82

अजः शण्डश्च तस्मै ते कन्यके प्रत्यपादयत् / तौ तुष्टौ कर्मणा तस्य कन्ये ते ददतुस्तु वै

अज आणि शण्ड—या दोन्ही कन्यांना त्यांनी त्याच्याकडे सुपूर्द केले. त्याच्या कर्माने संतुष्ट होऊन, हे कन्ये, त्यांनी खरोखर तुम्हा दोघींना त्याला दिले.

Verse 83

पैशाचैन विवाहेन रुदन्त्यावुद्ववाह सः / अजः शण्डः सुताभ्यां तु तदा श्रावयतां धनम्

पैशाच विवाहाने त्याने रडणाऱ्या कन्येचा विवाह केला; तेव्हा अज व शण्ड यांनी आपल्या पुत्रांना धनाची गोष्ट ऐकविली।

Verse 84

इयं ब्रह्मधना नाम कन्या या सहिता शुभा / ब्रह्म तस्यापराहार इति शण्डो ऽभ्यभाषत

ही शुभ व सुशोभित कन्या ‘ब्रह्मधना’ नावाची आहे; शण्ड म्हणाला—‘हिचा परम आहार ब्रह्मच आहे’।

Verse 85

इयं जन्तुधना नाम कन्या सर्वाङ्गजन्तिला / जन्तुभाव धनादाना इत्यजौऽश्रावयद्धनम्

ही ‘जन्तुधना’ नावाची कन्या सर्वांग जन्तूंनी व्यापलेली आहे; अजाने धनाची गोष्ट सांगितली—‘जन्तुभाव हाच धनदान आहे’।

Verse 86

सर्वाङ्गकेशापाशा च कन्या जन्तुधना तु या / यातुधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

जी ‘जन्तुधना’ कन्या आहे, तिच्या सर्व अंगांवर केसांचे जाळे आहे; ती यातुधानांपासून उत्पन्न झालेली व मोठा आक्रोश करणारी कन्या आहे।

Verse 87

अरुणा चाप्यलोमा च कन्या ब्रह्मधना तु या / ब्रह्मधानप्रसूता सा कन्या चैव महारवा

जी ‘ब्रह्मधना’ कन्या आहे, ती अरुणा व लोमहीन आहे; ती ब्रह्मधनापासून उत्पन्न व मोठा आक्रोश करणारी कन्या आहे।

Verse 88

एवं पिशाचकन्ये ते मिथुने द्वे प्रसूयताम् / तयोः प्रजानिसर्गं च कथयिष्ये निबोधत

अशा प्रकारे, हे पिशाचकन्ये, तुम्ही दोन्ही दोन युगले प्रसविली; आता त्या दोघांच्या प्रजासृष्टीचे वर्णन मी करतो, सावधपणे ऐका.

Verse 89

हेतिः प्रहेतिरुग्रश्च पौरुषेयौ वधस्तथा / विद्युत्स्फूर्जश्च वातश्च आयो प्याघ्रस्तथैव च

हेति, प्रहेति, उग्र, पौरुषेय, वध; तसेच विद्युत्स्फूर्ज, वात, आयु आणि आघ्र—हीही (त्यांची संतती) होय.

Verse 90

सूर्यश्च राक्षसा ह्येते यातुधानात्मजा दश / माल्यवांश्च सुमाली च प्रहेतितनयौ शृणु

‘सूर्य’ इत्यादी हे राक्षस यातुधानाचे दहा पुत्र आहेत; आणि प्रहेतीचे पुत्र माल्यवान व सुमालीही आहेत—ऐका.

Verse 91

प्रहेतितनयः श्रीमानपुलोमा नाम विश्रुतः / मधुः परो महोग्रस्तु लवणस्तस्य चात्मजः

प्रहेतीचा श्रीमान पुत्र ‘अपुलोमा’ या नावाने प्रसिद्ध होता; त्याचे पुत्र मधु, पर, महोग्र आणि लवण होते.

Verse 92

महायोगबलोपेतो महा देवमुपस्थितः / उग्रस्य पुत्रौ विक्रान्तो वज्रहा नाम विश्रुतः

महायोगबलाने युक्त तो महादेवाची उपासना करीत असे; उग्राच्या पुत्रांमध्ये पराक्रमी ‘वज्रहा’ या नावाने प्रसिद्ध होता.

Verse 93

पौरुषेयसुताः पञ्च पुरुषादा महाबलाः / कूरश्च विकृतश्चैव रुधिरादस्तथैव च

पौरुषेयाचे पाच पुत्र महाबली पुरुषाद होते—कूर, विकृत आणि रुधिराद इत्यादी।

Verse 94

मेदाशश्चवपाशश्च नामभिः परिकीर्त्तिताः / वधपुत्रौ दुराचारौ विघ्नश्च शामनश्च ह

मेदाश आणि वपाश अशी त्यांची नावे सांगितली; वधाचे दोन दुराचारी पुत्र—विघ्न आणि शामन।

Verse 95

विद्युत्पुत्रो दुराचारो रसनो नाम राक्षसः / स्फूर्जक्षेत्रे निकुंभस्तु जातो वै ब्रह्मराक्षसः

विद्युतचा दुराचारी पुत्र ‘रसन’ नावाचा राक्षस होता; आणि स्फूर्जक्षेत्री निकुंभ हा ब्रह्मराक्षस म्हणून जन्मला।

Verse 96

वातपुत्रो विरोधस्तु तथा यस्य जनातकः / व्याघ्र पुत्रो निरानन्दः क्रतूनां विघ्नकारकः

वाताचा पुत्र ‘विरोध’ आणि त्याचा ‘जनातक’; तसेच व्याघ्राचा पुत्र ‘निरानंद’—यज्ञांचा विघ्नकर्ता।

Verse 97

सर्वस्य चान्वये जाता पूराः सर्पाश्च राक्षसाः / यातुधानाः परिक्रान्ता ब्रह्म धानान्निबोधत

सर्वांच्या वंशपरंपरेत पूर, सर्प, राक्षस आणि यातुधान उत्पन्न होऊन सर्वत्र पसरले—हे ब्रह्मन्, हे जाण।

Verse 98

यज्ञापेतो धृतिः क्षेमो ब्रह्मपेतश्च यज्ञहा / श्वातोंऽबुकः केलिसर्पौं ब्रह्मधानात्मजा नव

यज्ञापासून दूर झालेली धृति व क्षेम, तसेच ब्रह्मापासून पतित यज्ञहा; श्वात, अंबुक व केलिसर्प—हे ब्रह्मधानाचे नऊ पुत्र सांगितले आहेत.

Verse 99

स्वसारो ब्रह्मराक्षस्यस्तेषां चेमाः सुदारुणाः / रक्तकर्णी महाजिह्वा क्षमा चेष्टापहारिणी

त्यांच्या भगिनी ब्रह्मराक्षसी होत्या; आणि त्यांपैकी या अत्यंत भयंकर—रक्तकर्णी, महाजिह्वा, आणि क्षमा जी चेष्टा हरून घेणारी आहे.

Verse 100

एतासामन्वये जाताः पृथिव्यां ब्रह्मराक्षसाः / इत्येते राक्षसाः क्रान्ता यक्षस्यविनिबोधत

यांच्या वंशपरंपरेत पृथ्वीवर ब्रह्मराक्षस जन्मले. अशा रीतीने हे राक्षस अत्यंत प्रबळ झाले—हे यक्ष, हे नीट जाण.

Verse 101

चकमे सरसं यक्षः पञ्चचूडां क्रतुस्थलाम् / तल्लिप्सुश्चिन्तयानः स देवोद्यानानि मार्गते

यक्षाने सरोवराजवळील पञ्चचूडा नावाच्या क्रतुस्थलाची इच्छा केली. तिला मिळवण्याच्या लालसेने तो विचारमग्न होऊन देवोद्यानांचा शोध घेऊ लागला.

Verse 102

वैभ्राजं सुरभिं चैव तथा चैत्ररथं च यत् / विशोकं सुमनं चैव नन्दनं च वनोत्तमम्

तो वैभ्राज, सुरभि तसेच चैत्ररथ; आणि विशोक, सुमन व वनश्रेष्ठ नंदन—या (उद्यानांचा) शोध घेत फिरला.

Verse 103

बहूनि रमणीयानि मार्गते जातलालसः / दृष्ट्वा तां नन्दने सो ऽथ अप्सरोभिः सहासिनीम्

लालसेने व्याकुळ होऊन तो अनेक रम्य मार्गांनी तिला शोधू लागला. मग नंदनवनात अप्सरांसह हसत असलेली तिला पाहून तो स्तब्ध झाला.

Verse 104

नोपायं विन्दते तत्र तस्या लाभाय चिन्तयन् / दूषितः स्वेन रूपेण कर्मणा चैव दूषितः

तिला मिळविण्याचा उपाय विचारत असतानाही तिथे त्याला काहीच उपाय सापडला नाही. तो आपल्या रूपानेही कलुषित होता आणि कर्मानेही कलुषित होता.

Verse 105

ममोद्विजन्ति हिंस्रस्य तथाभूतानि सर्वशः / तत्कथं नाम चार्वगीं प्राप्नुयामहमङ्गनाम्

माझ्यासारख्या हिंस्रापासून सर्व प्राणी सर्वथा घाबरतात. मग चार्वगी नावाच्या त्या सुंदर अंगनेला मी कसा प्राप्त करू?

Verse 106

दृष्ट्वोपायं ततः सो ऽथ शीघ्रकारी व्यवर्त्तयत् / कृत्वा रूपं वसुरुचेर्गन्धर्वस्य च गुह्यकः

उपाय दिसताच तो तत्काळ कृतीला लागला. त्या गुह्यकाने वसुरुची नावाच्या गंधर्वाचे रूप धारण केले.

Verse 107

ततः सो ऽप्सरसां मध्ये ता जचग्राह क्रतुस्थलाम् / बुद्ध्वा वसुरुचिं तं सा भावेनैवाभ्यावर्त्तत

मग अप्सरांच्या मध्ये त्याने क्रतुस्थलाला धरले. त्याला वसुरुची समजून ती भावानेच त्याच्याकडे परत आली.

Verse 108

संभूतः स तया सार्द्धं दृश्यमानो ऽप्सरोगणैः / जगाम मैथुनं यक्षः पुत्रार्थं स तया सह

तो तिच्यासह प्रकट झाला; अप्सरागण पाहात होते. पुत्रप्राप्तीसाठी त्या यक्षाने तिच्यासह मैथुन केले.

Verse 109

दृश्यमानो ऽप्सरो लिप्सुः शङ्कां नैव चकार सः / ततः संसिद्धकारणः सद्यो जातः सुतस्तु वै

अप्सरेची इच्छा असलेला तो, अप्सरांनी पाहिले तरीही, काहीही शंका करीत नव्हता. मग कारण सिद्ध होताच त्वरित पुत्र जन्मला.

Verse 110

उछ्रयात्परिणाहेन सद्यो वृद्धः श्रिया ज्वलन् / राजाहमिति नाभिर्हि पितरं सो ऽभ्यवादयत्

उंची व विस्ताराने तो त्वरितच मोठा झाला, तेजस्वी श्रीने झळकला. “मी राजा आहे” असे म्हणत त्याने नाभीतूनच पित्याला वंदन केले.

Verse 111

भवान् रजतनाभेति पिता तं प्रत्युवाच ह / मात्रानुरूपो रूपेम पितुर्वीर्येणजायते

पित्याने त्याला उत्तर दिले—“तू रजतनाभ आहेस.” रूप मातेस अनुरूप असते, आणि जन्म पित्याच्या वीर्याने होतो.

Verse 112

जाते तस्मिन्कुमारे तु स्वरुपं प्रयपद्यत / स्वरूपं प्रतिपद्यन्ते गूहन्तो यक्षराक्षसाः

तो कुमार जन्मताच तो आपल्या स्वरूपात परत आला. लपून राहणारे यक्ष व राक्षसही आपापले स्वरूप धारण करतात.

Verse 113

सुप्ता म्रियन्तः क्रुद्धाश्च भीतास्ते हर्षितास्तथा / ततो ऽब्रवीत्सो ऽप्सरसं स्मयमानस्तु गुह्यकः

कोणी झोपलेले, कोणी मरणासन्न, कोणी क्रुद्ध, कोणी भयभीत, तर कोणी हर्षित होते. तेव्हा स्मितहास्य करणारा तो गुह्यक त्या अप्सरेशी बोलला.

Verse 114

गृहं मे गच्छ भद्रं ते सपुत्रा त्वं वरानने / इत्युक्त्वा सहसा तत्र दृष्ट्वा स्वं रूपमास्थितम्

तो म्हणाला—“माझ्या घरी जा, तुझे कल्याण हो; हे सुंदरमुखी, तू पुत्रासह जा.” असे म्हणून त्याने तिथेच सहसा आपले रूप स्थिर झालेले पाहिले.

Verse 115

विभ्रान्ताः प्रद्रुताः सर्वाः समेत्याप्सरसस्तदा / गच्छन्तीमन्वगच्छत्तां पुत्रस्तप्तां त्वयन्शिरा

तेव्हा सर्व अप्सरा गोंधळून धावत येऊन एकत्र झाल्या. जी व्यथित होऊन निघाली होती, तिच्यामागे पुत्राने मस्तक झुकवून पाठलाग केला.

Verse 116

गन्धर्वाप्सरसां मध्ये नयित्वा स न्यवर्त्तत / तां च दृष्ट्वा समुत्पत्तिं यक्षस्याप्सरसां गणाः

तो तिला गंधर्व व अप्सरांच्या मध्ये नेऊन मग परत आला. त्या यक्षाची उत्पत्ती पाहून अप्सरांचा समूह विस्मित झाला.

Verse 117

यक्षाणां तु जनित्री त्वं इत्यूचुस्तां क्रतुस्थलाम् / जगाम सह पुत्रेण ततो यक्षः स्वमालयम्

ते क्रतुस्थलाला म्हणाले—“तू यक्षांची जननी आहेस.” मग तो यक्ष पुत्रासह आपल्या निवासस्थानी गेला.

Verse 118

न्यग्रोधो रोहिणो नाम्ना शेरते तत्र गुह्यकाः / तस्मिन्निवासो यक्षाणां न्यग्रोधे रोहिणे स्मृतः

‘रोहिण’ नावाच्या वडाखाली तेथे गुह्यक निवास करतात. त्या रोहिण-न्यग्रोधात यक्षांचे निवासस्थान मानले जाते.

Verse 119

यक्षो रजतनाभश्च गुह्यकानां पितामहः / अनुह्रादस्य दैत्यस्य भद्रां मणिवरां सुताम्

रजतनाभ नावाचा यक्ष गुह्यकांचा पितामह होता. त्याने दैत्य अनुह्रादाची कन्या भद्रा—मणिवरा—हिला (विवाहासाठी) स्वीकारले.

Verse 120

उपयेमे ऽनवद्याङ्गीं तस्यां मणिवरो वशी / जज्ञे सा मणिभद्रं च शक्रतुल्यपराक्रममम्

मणिवराने त्या निर्दोषांगिनीशी विवाह केला. तिच्यापासून शक्रासारखा पराक्रमी मणिभद्र जन्मला.

Verse 121

तयोः पत्न्यौ भगिन्यौ च क्रतुस्थस्यात्मजे शुभे / नाम्ना पुण्यजनी चैव तथा देवजनी च या

त्यांच्या दोन पत्नी परस्पर भगिनी होत्या; त्या क्रतुस्थाच्या शुभ कन्या—एकीचे नाव पुण्यजनी आणि दुसरीचे देवजनी होते.

Verse 122

विजज्ञे पणिभद्रातु पुत्रान्पुण्यजनी शुभा / सिद्धार्थं सूर्यतेजश्च सुमनं नन्दनं तथा

शुभा पुण्यजनीने मणिभद्रापासून पुत्रांना जन्म दिला—सिद्धार्थ, सूर्यतेज, सुमन आणि नन्दन.

Verse 123

मण्डूकं रुचकं चैव मणिमन्तं वसुं तथा / सर्वानुभूतं शङ्खं च पिङ्गाक्षं भीरुमेव च

मण्डूक, रुचक, मणिमंत व वसु; तसेच सर्वानुभूत, शंख, पिंगाक्ष आणि भीरु—हीही नावे आहेत.

Verse 124

असोमं दूरसोमं च पद्मं चन्द्रप्रभं तथा / मेघवर्णं सुभद्रं च प्रद्योतं च महाद्युतिम्

असोम, दूरसोम, पद्म, चंद्रप्रभ; तसेच मेघवर्ण, सुभद्र, प्रद्योत आणि महाद्युती—हीही नावे आहेत.

Verse 125

द्युति मन्तं केतुमन्तं दर्शनीयं सुदर्शनम् / चत्वारो विंशतिश्चैव पुत्राः पुण्यजनीभवाः

द्युतिमंत, केतुमंत, दर्शनीय आणि सुदर्शन—हे; अशा रीतीने पुण्यजनीचे चोवीस पुत्र झाले.

Verse 126

जज्ञिरे मणिभद्रस्य सर्वे ते पुण्यलक्षणाः / तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च यक्षाः पुण्यजनाः शुभाः

ते सर्व मणिभद्राच्या वंशात जन्मले, पुण्यलक्षणांनी युक्त. त्यांच्या पुत्र-पौत्रही शुभ पुण्यजन यक्ष झाले.

Verse 127

विजज्ञे वै देवजनी पुत्रान्मणिवराञ्छुभा / पूर्णभद्रं हैमवन्तं मणिमन्त्रविवर्द्धनौ

देवजनीनेही शुभ मणिवर पुत्रांना जन्म दिला—पूर्णभद्र, हैमवंत, तसेच मणि आणि मंत्रविवर्धन.

Verse 128

कुसुं चरं पिशङ्गं च स्थूलकर्णं महामुदम् / स्वेतं च विमलं चैव पुष्पदन्तं चयावहम्

कुसुंचर, पिशंग, स्थूलकर्ण, महामुद; श्वेत, विमल तसेच पुष्पदंत व चयावह—ही पवित्र नावे आहेत.

Verse 129

पद्मवर्णं सुचन्द्रं च पक्षञ्च बलकं तथा / कुमुदाक्षं सुकमलं वर्द्धमानं तथा हितम्

पद्मवर्ण, सुचंद्र, पक्ष व बलक; कुमुदाक्ष, सुकमल, वर्द्धमान तसेच हित—हीही दिव्य नावे आहेत.

Verse 130

पद्मनाभं सुगन्धं च सुवीरं विजयं कृतम् / पूर्ममासं हिरण्याक्षं सारणं चैव मानसम्

पद्मनाभ, सुगंध, सुवीर, विजयकृत; पूर्ममास, हिरण्याक्ष, सारण तसेच मानस—हीही पावन नावे आहेत.

Verse 131

पुत्रा मणिवरस्यैते यक्षा वै गुह्यकाः स्मृताः / सुरुपाश्च सुवेषाश्च स्रग्विणः प्रियदर्शनाः

हे मणिवराचे पुत्र आहेत; यांनाच यक्ष, म्हणजे गुह्यक असे म्हटले जाते—सुरूप, सुवेष, स्रग्विण व प्रियदर्शन.

Verse 132

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च शतशो ऽथ सहस्रशः / खशायास्त्वपरे पुत्रा राक्षसाः कामरूपिणः

त्यांचे पुत्र व पौत्र शेकडो-हजारो आहेत; आणि खशायाचे इतर पुत्र कामरूपी राक्षस आहेत.

Verse 133

तेषां यथा प्रधानान्वै वर्ण्यमा नान्निबोधत / लालाविः क्रथनो भीमः सुमाली मधुरेव च

त्यांपैकी जे प्रधान आहेत त्यांचे वर्णन ऐका—लालावि, क्रथन, भीम, सुमाली आणि मधुरही।

Verse 134

विस्फूर्जनो बृहज्जिह्वो मातङ्गो धूम्रितस्तथा / चन्द्रार्कभीकरो बुध्नः कपिलोमा प्रहासकः

विस्फूर्जन, बृहज्जिह्व, मातंग, धूम्रित; तसेच चंद्रार्कभीकर, बुध्न, कपिलोमा आणि प्रहासक।

Verse 135

पीडापरस्त्रिनाभश्च वक्राक्षश्च निशाचरः / त्रिशिराः शतदंष्ट्रश्च तुण्डकोशश्च राक्षसः

पीडापर, त्रिनाभ, वक्राक्ष हा निशाचर; तसेच त्रिशिरा, शतदंष्ट्र आणि तुण्डकोश हे राक्षस।

Verse 136

अश्वश्चाकंपनश्चैव दुर्मुखश्च निशाचरः / इत्येते राक्षसवारा विक्रान्ता गणरूपिमः

अश्व, अकंपन आणि दुर्मुख हे निशाचर—हे सर्व राक्षसवीर, पराक्रमी व गणरूप होते।

Verse 137

सर्वलोकचरास्ते तु त्रिदशानां समक्रमाः / सप्त चान्या दुहितरस्ताः शृणुध्वं यथाक्रमम्

ते सर्व लोकांत संचार करणारे व देवांइतकेच समर्थ होते. आणखी सात कन्या होत्या—त्या क्रमाने ऐका.

Verse 138

यासां च यः प्रजासर्गो येन चोत्पादिता गणाः / आलंबा उत्कचोत्कृष्टा निरृता कपिला शिवा

ज्यांच्यापासून प्रजासृष्टी झाली आणि ज्यांनी गण उत्पन्न केले—त्या आलंबा, उत्कचा, उत्कृष्टा, निरृता, कपिला व शिवा अशी प्रसिद्ध आहेत।

Verse 139

केशिनी च महाभागा भगिन्यः सप्त याः स्मृताः / ताभ्यो लोकनिकायस्य हन्तारो युद्धदुर्मदाः

केशिनी ही महाभागा—अशा सात भगिनी स्मरणात आहेत; त्यांच्यापासून लोकसमूहाचे संहारक, युद्धात उन्मत्त, उत्पन्न झाले।

Verse 140

उदीर्णा राक्षसगणा इमे चोत्पादिताः शुभाः / आलंबेयो गणः क्रूर औत्कचेयो गणस्तथा

हे उग्र राक्षसगणही उत्पन्न झाले; आलंबेय गण क्रूर आहे आणि औत्कचेय गणही तसाच आहे।

Verse 141

तथौ त्कार्ष्टेयशैवेयौ रक्षसां ह्युत्तमा गणाः / तथैव नैरृतो नाम त्र्यंबकानुचरेण ह

तसेच उत्कर्ष्टेय व शैवेय—हे राक्षसांतील श्रेष्ठ गण; आणि त्र्यंबक (शिव) यांच्या अनुचराने ‘नैरृत’ नावाचा गणही।

Verse 142

उत्पादितः प्रजाकर्गे गणेश्वरवरेण तु / विक्रान्ताः शौर्यसंपन्ना नैरृता देवराक्षसाः

प्रजासृष्टीच्या क्रमात गणेश्वर-श्रेष्ठाने ‘नैरृत’ उत्पन्न केले; ते पराक्रमी, शौर्यसंपन्न, देव-राक्षस होते।

Verse 143

येषामधिपतिर्युक्तो नाम्ना ख्यातो विरूपकः / तेषां गणशतानीका उद्धतानां महात्मनाम्

ज्यांचा अधिपती ‘विरूपक’ या नावाने प्रसिद्ध होता, त्या उद्धत महात्म्यांच्या गणांच्या शेकडो तुकड्या होत्या।

Verse 144

प्रायेणानुचरन्त्येते शङ्करं जगतः प्रभुम् / दैत्यराजेन कुम्भेन महाकाया महात्मना

हे बहुतेक जगताचे प्रभू शंकर यांचे अनुगमन करीत; महाकाय, महात्मा दैत्यराज कुंभ याच्यासह।

Verse 145

उत्पादिता महावीर्या महाबलपराक्रमाः / कापिलेया महावीर्या उदीर्णा दैत्यराक्षसाः

ते उत्पन्न झाले महावीर्य, महाबल व पराक्रमी; ‘कापिलेय’ म्हणून प्रसिद्ध असे उदीर्ण दैत्य-राक्षस अत्यंत वीर होते।

Verse 146

कपिलेन च यक्षेण केशिन्यां ह्यपरे जनाः / उत्पादिता बलावता उदीर्णा यक्षराक्षसाः

आणि केशिनीमध्ये ‘कपिल’ नावाच्या यक्षापासून इतर लोक उत्पन्न झाले; बलवान होऊन ते उदीर्ण यक्ष-राक्षस झाले।

Verse 147

केशिनी दुहिता चैव नीला या श्रुद्रराक्षसी / आलंबेयेन जनिता नैकाः सुरसिकेन हि

केशिनीची कन्या ‘नीला’ही होती, जी भयंकर राक्षसी होती; आणि आलंबेयापासून तसेच सुरसिकापासूनही अनेक संतती उत्पन्न झाली।

Verse 148

नैला इति समाख्याता दुर्जया घोरविक्रमाः / चरन्ति पृथिवीं कृत्स्नां तत्र ते देवलौकिकाः

ते ‘नैला’ म्हणून प्रसिद्ध, अजिंक्य व घोर पराक्रमी आहेत। ते संपूर्ण पृथ्वीवर विचरतात; तेथे ते देव-लोकासारखे दिव्य आहेत।

Verse 149

बहुत्वाच्चैवसर्गस्य तेषां वक्तुं न शक्यते / तस्यास्त्वपि च नीलाया विकचा नाम राक्षसी

सृष्टीत त्यांची संख्या फार असल्याने त्यांचे वर्णन करणे शक्य नाही। आणि त्या नैलाची ‘विकचा’ नावाची एक राक्षसीही होती।

Verse 150

दुहिता सुताश्च विकया महा सत्त्वपराक्रमाः / विरूपकेन तस्यां वै नैरृतेन इह प्रजाः

विकचेची कन्या व पुत्रही महान बल-पराक्रमाचे होते। तिच्यापासून येथे ‘विरूपक’ नावाच्या नैरृत राक्षसाने प्रजा उत्पन्न केली.

Verse 151

उत्पादिताः सुघोराश्च शृणु तास्त्वनुपूर्वशः / दंष्ट्राकराला विकृता महाकर्णा महोदराः

ते अत्यंत घोर उत्पन्न झाले; त्यांना क्रमाने ऐक—दंष्ट्राकराल, विकृत, महाकर्ण आणि महोदर.

Verse 152

हारका भीषकाश्चैव तथैव क्लामकाः परे / रेरवाकाः पिशाचाश्च वाहकास्त्रासकाः परे

तसेच हारक, भीषक आणि इतर क्लामक; रेरवाक पिशाच, आणि इतर वाहक व त्रासकही होते.

Verse 153

भूमिराक्षसका ह्येते मन्दाः परुपविक्रमाः / चरन्त्यदृष्टपूर्वास्तु नानाकारा ह्यनेकशः

हे भूमिराक्षस म्हणून ओळखले जातात; बुद्धीने मंद, पण पराक्रमाने कठोर आहेत. पूर्वी न पाहिलेले, अनेक रूपांनी, अनेक प्रकारे ते संचार करतात.

Verse 154

उत्कृष्टबलसत्त्वा ये तेषां वैखेचराः स्मृताः / लक्षमात्रेण चाकाशं स्वल्पात्स्वल्पं चरन्ति वै

ज्यांचे बल व सत्त्व उत्कृष्ट आहे, ते ‘वैखेचर’ म्हणून स्मरणात आहेत. ते आकाशात लक्ष-पर्यंत, थोडेथोडे करून संचार करतात.

Verse 155

एतैर्व्याप्तमिदं विश्वं शतशो ऽथ सहस्रशः / भूमिराक्षसकैः सर्वैरनेकैः क्षुद्रराक्षसैः

यांनी हे संपूर्ण विश्व शेकडो-हजारो संख्येने व्यापले आहे—अनेक लहान लहान भूमिराक्षसांनी सर्वत्र भरले आहे.

Verse 156

नानाप्रकारैराक्रान्ता नाना देशाः समन्ततः / समासाभिहिताश्चैवह्यष्टौ राक्षसमातरः

नाना प्रकारांनी सर्व बाजूंनी अनेक देश आक्रांत झाले आहेत. तसेच संक्षेपाने ‘राक्षसमातर’ अशी आठ (श्रेणी)ही सांगितली आहे.

Verse 157

अष्टौ विभागा ह्येषां हि व्याख्याता अनुपूर्वशः / भद्रका निकराः केचिदज्ञनिष्पत्तिहेतुकाः

यांचे आठ विभाग क्रमाने स्पष्ट केले आहेत. त्यांत काही ‘भद्रक’ नावाचे समूह आहेत, जे अज्ञानातून उत्पत्तीचे कारण मानले गेले आहेत.

Verse 158

सहस्रशतसंख्याता मर्त्य लोकविचारिणः / पूतरा मातृसामान्यास्तथा भूतभयङ्कराः

ते सहस्र-शत संख्येने मर्त्यलोकी विचरतात—पूतना इत्यादी, मातृस्वरूपिणी, तसेच भूतांसारख्या भयङ्कर।

Verse 159

बालानां मानुषे लोके ग्रहा मरणहेतुकाः / स्कन्दग्रहादयो हास्या आपकास्त्रासकादयः

मानुषलोकी बालांसाठी हे ग्रह मृत्यूचे कारण ठरतात—स्कन्दग्रह इत्यादी, हास्य, आपक, त्रासक वगैरे।

Verse 160

कौमारास्ते तु विज्ञेया बालानां गृहवृत्तयः / स्कन्दग्रहविशेषाणां मायिकानां तथैव च

बालांच्या ग्रहवृत्ती ‘कौमार’ म्हणून ओळखाव्यात; तसेच स्कन्दग्रहांच्या विशेष मायिक रूपांनाही तद्वत जाणावे।

Verse 161

पूतना नाम भूतानां ये च लोकविनायकाः / एवं गणसहस्राणि चरन्ति पृथिवीमिमाम्

भूतांमध्ये ‘पूतना’ नावाच्या आणि ‘लोकविनायक’ म्हणविल्या जाणाऱ्या—अशा गणांचे सहस्रों समूह या पृथ्वीवर फिरतात।

Verse 162

यक्षाः पुण्यजना नामपूर्णभद्राश्च ये स्मृताः / यक्षाणां राक्षसानां च पौलस्त्यागस्तयश्च ये

‘पुण्यजन’ नावाने प्रसिद्ध यक्ष आणि ‘पूर्णभद्र’ म्हणून स्मरणात असलेले; तसेच यक्ष व राक्षसांमध्ये जे पौलस्त्य-वंशज (पौलस्त्यागस्त्य) आहेत तेही।

Verse 163

नैरृतानां च सर्वेषां राजभूदलकाधिपः / यक्षादृष्ट्या पिबन्तीह नॄणां मांसमसृग्वसे

अलकापुरीचा अधिपती सर्व नैरृतांचा राजा झाला. यक्ष आपल्या दृष्टीनेच मानवांचे मांस, रक्त आणि चरबी प्राशन करतात.

Verse 164

रक्षांस्यनुप्रवेशेन पिशाचैः परिपीडनैः / सर्वलक्षणसंपन्नाः समामैश्चापि दैवतैः

राक्षस शरीरात प्रवेश करून आणि पिशाच्च पिळवणूक करून त्रास देतात. ते सर्व लक्षणांनी युक्त असून क्रूर देवतांसमान आहेत.

Verse 165

भास्वरा बलवन्तश्च ईश्वराः कामरूपिणः / अनाभिभाव्या विक्रान्ताः सर्वलोकनमस्कृताः

ते तेजस्वी, बलवान, ऐश्वर्यसंपन्न, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, अजिंक्य, पराक्रमी आणि सर्व लोकांसाठी वंदनीय आहेत.

Verse 166

सूक्ष्माश्चौजस्विनोमेध्या वरदा याज्ञिकाश्च वै / देवानां लक्षणं ह्येतदसुराणां तथैव च

ते सूक्ष्म, ओजस्वी, पवित्र, वरदान देणारे आणि यज्ञ करणारे आहेत. हे देवांचे लक्षण आहे आणि असुरांचेही तसेच आहे.

Verse 167

हीना देवैस्त्रिभिः पादैर्गन्धर्वाप्सरसः स्मृताः / गन्धर्वेभ्यस्त्रिभिः पादैर्हीना गुह्यकराक्षसाः

गंधर्व आणि अप्सरा देवांपेक्षा तीन चरणांनी (तीन चतुर्थांश) कमी मानले जातात. गुह्यक आणि राक्षस गंधर्वांपेक्षा तीन चरणांनी कमी आहेत.

Verse 168

ऐश्वर्यहीना रक्षोभ्यः पिशाचास्त्रिगुणां पुनः / एवन्धनेन रूपेण आयुषा च बलेन च

ऐश्वर्यहीन पिशाच राक्षसांपेक्षा पुन्हा तिप्पट असतात; धन, रूप, आयुष्य आणि बळ यांतही तसेच।

Verse 169

धर्मैश्वर्येण बुद्ध्या च तपःश्रुतपराक्रमैः / देवासुरेभ्यो हीयन्ते त्रींस्त्रीन्पादान्परस्परम्

धर्म, ऐश्वर्य, बुद्धी, तप, श्रुती आणि पराक्रम यांमुळे ते देव व असुरांपेक्षा परस्पर तीन-तीन पादांनी कमी होत जातात।

Verse 170

गन्धर्वाद्याः पिशाचान्ताश्चतस्रो देवयोनयः / अतः शृणुत भद्रं वः प्रजाः क्रोधवशान्वयाः

गंधर्वांपासून पिशाचांपर्यंत—या देवयोनीच्या चार जाति आहेत; म्हणून, हे क्रोधवश वंशज प्रजाजनांनो, तुमच्या कल्याणासाठी ऐका।

Verse 171

क्रोधायाः कन्यका जज्ञे द्वादशैवात्मसंभवाः / ता भार्या पुलहस्यासन्नामतो मे निबोधत

क्रोधेच्या स्वतःपासून उत्पन्न झालेल्या बारा कन्या जन्मल्या; त्या पुलहाच्या पत्नी झाल्या—त्यांची नावे माझ्याकडून ऐका।

Verse 172

मृगी च मृगमन्दा च हरिभद्रा त्विरावती / भूता च कपिशा दंष्ट्रा ऋषा तिर्या तथैव च

मृगी, मृगमंदा, हरिभद्रा, इरावती, भूता, कपिशा, दंष्ट्रा, ऋषा, तिर्या—आणि तसेच इतरही।

Verse 173

श्वेता च सरमा चैव सुरसा चेति विश्रुता / मृग्यास्तु हरिगाः पुत्रा मृगश्चान्ये शशास्तथा

श्वेता, सरमा आणि सुरसा—या प्रसिद्ध होत्या. मृग्येचे पुत्र हरिगा; तसेच इतर मृग व शश (ससे)ही झाले.

Verse 174

न्यङ्कवःशरभा ये च रुरवः पृषताश्च ये / ऋक्षाश्च मृगमन्दाया गवयाश्चापरे तथा

न्यंक, शरभ, रुरु आणि पृषत; तसेच ऋक्ष, मृगमंद आणि इतर गवयही उत्पन्न झाले.

Verse 175

महिषोष्ट्रवराहश्च खड्गा गौरमुखास्तथा / हर्य्या स्तु हरयः पुत्रा गोलाङ्गूलास्तरक्षवः

महिष, उष्ट्र, वराह, खड्ग आणि गौरमुखही झाले. हर्येचे पुत्र ‘हरय’ म्हणून ओळखले गेले; गोलांगूल व तरक्षुही उत्पन्न झाले.

Verse 176

वानराः किन्नराश्चैव मायुः किंपुरुषास्तथा / सिंहाव्याघ्राश्च नीलाश्चद्वीपिनः क्रोधिताधराः

वानर, किन्नर, मायू आणि किंपुरुषही झाले; सिंह, व्याघ्र, नील आणि द्वीपिन (चित्तेदार) क्रोधित अधरांचे उत्पन्न झाले.

Verse 177

सर्पाश्चाजगरा ग्राहा मार्जारा मूषिकाः परे / मण्डूका नकुलाश्चैव वल्कका वनगोचराः

सर्प, अजगर, ग्राह; तसेच मार्जार (मांजर) आणि इतर मूषिक (उंदीर) झाले. मण्डूक (बेडूक), नकुल आणि वनात वावरणारे वल्ककही उत्पन्न झाले.

Verse 178

हंसं तु प्रथमं जज्ञे पुलहस्य वरं शुभा / रणचन्द्रं शतमुखं दरीमुखमथापि च

प्रथम पुलहाच्या शुभ वरामुळे ‘हंस’ जन्मला; त्यानंतर रणचंद्र, शतमुख आणि दरीमुखही उत्पन्न झाले.

Verse 179

हरितं हरिवर्माणं भीषणं शुभलक्षणम् / प्रथितं मथितं चैव हरिणं लाङ्गलिं तथा

त्यानंतर हरित, हरिवर्मा, भीषण (शुभलक्षणयुक्त), तसेच प्रथित, मथित, हरिण आणि लाङ्गलीही उत्पन्न झाले.

Verse 180

श्वेताया जज्ञिरे वीरा दश वानरपुङ्गवाः / ऊर्द्ध्वदृष्टिः कृताहारः सुव्रतो विनतो बुधः

श्वेतापासून दहा वीर वानरश्रेष्ठ जन्मले—ऊर्ध्वदृष्टि, कृताहार, सुव्रत, विनत आणि बुध।

Verse 181

पारिजातः सुजातश्च हरिदासो गुणाकरः / क्षेममूर्तिश्च बलवान् राजानः सर्व एव ते

पारिजात, सुजात, हरिदास, गुणाकर, क्षेममूर्ति आणि बलवान—ते सर्वच राजे होते.

Verse 182

तेषां पुत्राश्च पौत्राश्च बलवन्तः सुदुःसहाः / अशक्याः समरेजेतुं देवदानवमानवैः

त्यांचे पुत्र व पौत्रही अत्यंत बलवान व दुर्दम्य होते; देव, दानव आणि मानव—कोणीही रणात त्यांना जिंकू शकत नव्हते.

Verse 183

यक्षभूतपिशाचैश्च राक्षसैः सुभुजङ्गमैः / नाग्निशस्त्रविषैरन्यैर्मृत्युरेषां विधीयते

यक्ष, भूत, पिशाच, राक्षस आणि भयंकर सर्प यांना—अग्नी, शस्त्र, विष इत्यादींनी नव्हे—मृत्यूच ठरविला जातो।

Verse 184

असंगगतयः सर्वे पृथिव्यां व्योम्नि चैव हि / पाताले च जले वायौ ह्यविनाशिन एव ते

ते सर्व असंग-गतीचे आहेत; पृथ्वीवर, आकाशात, पाताळात, जलात व वायूतही ते खरोखर अविनाशीच आहेत।

Verse 185

दशकोटिसहस्राणि दशार्बुदशतानि च / महापद्मसहस्राणि महापद्मशतानि च

दहा कोटींची सहस्रे, आणि दहा अर्बुदांची शतके; तसेच महापद्मांची सहस्रे व महापद्मांची शतके।

Verse 186

दशार्बुदानि कोटीनां सहस्राणां शतं शतम् / नियुतानां सहस्राणि निखर्वाणां तथै व च

कोटींची दहा अर्बुदे; सहस्रांची शंभर-शंभर; नियुतांची सहस्रे आणि निखर्वांचीही तसेच।

Verse 187

दशार्बुदानि कोटीनां षष्टिकोटिस्तथैव च / अर्बुदानां च लक्षं तु कोटीशतमथापरम्

कोटींची दहा अर्बुदे आणि तसेच साठ कोटी; अर्बुदांचे एक लक्ष, आणि पुढे आणखी कोटींचे शंभर।

Verse 188

दश पद्मानि चान्यानि महापद्मानि वै नव / संख्यातानि कुलीनानां वानराणां तरस्विनाम्

आणखी दहा पद्म व नऊ महापद्म—ही कुलीन, पराक्रमी वानरांची संख्या सांगितली आहे.

Verse 189

सर्वे तेजस्विनः शूराः कामरूपा महा बलाः / दिव्याभरणवेषाश्च ब्रह्मण्याश्चाहितग्नयः

ते सर्व तेजस्वी शूर, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे, महाबली होते; दिव्य अलंकार-वेषधारी, ब्राह्मणभक्त व आहिताग्नी होते.

Verse 190

यष्टारः सर्वयज्ञानां सहस्रशतदक्षिणाः / मुकुटैः कुण्डलैर्हारैः केयूरैः समलङ्कृताः

ते सर्व यज्ञांचे यजमान, हजारो-शेकडो दक्षिणांनी युक्त; मुकुट, कुंडले, हार व केयूरांनी अलंकृत होते.

Verse 191

वेदवेदाङ्गविद्वांसो नीतिशास्त्रविचक्षणाः / अस्त्राणां मोचने चापि तथा संहारकर्मणि

ते वेद-वेदांगांचे विद्वान व नीतिशास्त्रात निपुण होते; अस्त्र सोडणे-चालवणे आणि संहारकर्मातही कुशल होते.

Verse 192

दिव्यमं त्रपुरस्कारा दिव्यमन्त्रपुरस्कृताः / समर्था बलिनः शूराः सर्वशस्त्रप्रहारिणः

ते दिव्य मंत्रांनी अग्रसर व दिव्य मंत्रांनी संस्कारित; समर्थ, बलवान, शूर आणि सर्व शस्त्रांनी प्रहार करणारे होते.

Verse 193

दिव्यरूपधराः सौम्या जरामरणवर्जिताः / कुलानां च सहस्राणि दश तेषां महात्मनाम्

ते सौम्य महात्मे दिव्यरूपधारी, जरा-मरणरहित आहेत; त्या महात्म्यांची दहा सहस्र कुळे आहेत.

Verse 194

चतुर्षु मेरुपार्श्वेषु हेमकूटे हिमाह्वये / नीले श्वेतनगे चैव निषधे गन्धमादने

मेरूच्या चार पार्श्वांवर—हेमकूट, हिमालय, नील, श्वेत पर्वत, तसेच निषध आणि गंधमादन येथे।

Verse 195

द्वीपेषु सप्तसु तथा या गुहा ते च पर्वताः / निलयास्तेषु ते प्रोक्ता विश्वकर्मकृता स्वयम्

सातही द्वीपांतील ज्या गुहा व ते पर्वत आहेत, त्यांतच त्यांचे निवास सांगितले आहेत—स्वतः विश्वकर्म्याने घडविलेले।

Verse 196

पुरैश्च विविधाकारैः प्रकारैश्च विभूषिताः / सर्वर्तुरमणीयास्ते ह्युद्यानानि च सर्वशः

ते विविध आकारांच्या पुरांनी व प्राकारांनी अलंकृत आहेत; आणि सर्वत्र अशी उद्याने आहेत जी सर्व ऋतूंमध्ये रमणीय आहेत.

Verse 197

गृहभूमिषु शय्यासु पुष्पगन्धसुखोदिताः / आलेपनैश्च विविधैर्दिव्यभक्तिकृतैस्तथा

गृहभूमी व शय्यांवर पुष्पगंधातून उत्पन्न झालेले सुख पसरलेले आहे; तसेच भक्तिभावाने केलेले विविध दिव्य लेपनही आहेत.

Verse 198

सर्वरत्नसमाकीर्णा मानसीं सिद्धिमास्थिताः / वानरा वानरीभिस्ते दिव्याभरणभूषिताः

ते वानर व वानरी सर्वरत्नांनी परिपूर्ण होते, मानसी सिद्धीला प्राप्त झाले होते; ते दिव्य आभूषणांनी अलंकृत होते.

Verse 199

पिबन्तो मधु माध्वीकं सुधाभक्षानुमिश्रितम् / क्रियामयाः समुदिता दिवि देवगणा इव

ते मधु व माध्वीक रस पित होते, जो सुधाभक्षणासारखा मिश्रित होता; ते क्रियाशील होऊन असे प्रकट झाले जणू आकाशातील देवगण.

Verse 200

देवगन्धर्वमुख्यानां पुत्रास्ते वै सुखे रताः / धार्मिकाश्च वरोत्सिक्ता युद्धशैण्डा महाबलाः

ते देव व प्रमुख गंधर्वांचे पुत्र, सुखात रमणारे; धर्मशील, श्रेष्ठत्वाने उत्साहित, युद्धात निपुण व महाबलवान होते.