Shloka 60
Mauneya Devagandharva–Apsaras Vamsha-Kirtana
Catalogue of Mauneya Gandharvas and Apsarases
Devanagari script
मातर्भक्षेत्यथोक्तो वै खादने भक्षणे च सः / भक्षावेत्युक्तवानेष तस्माद्यक्षो ऽभवत्त्वयम्
Transliteration
mātarbhakṣetyathokto vai khādane bhakṣaṇe ca saḥ / bhakṣāvetyuktavāneṣa tasmādyakṣo 'bhavattvayam
Translation
‘मातर्, भक्ष’ असे म्हटल्यावर तो खाणे-भक्षण यात प्रवृत्त झाला. याने ‘भक्षावे’ असे उच्चारले; म्हणून तुम्ही यक्ष झालात.
Word by Word
मातर्O mother
मातर्:
Sambodhana (सम्बोधन)
TypeNoun
Rootमातृ (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति, एकवचन (Vocative singular)
भक्षeat
भक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (eat!)
इतिthus
इति:
Vakyartha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/इत्यर्थक-अव्यय (quotative)
अथthen
अथ:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअनन्तरार्थक-अव्यय (then/thereupon)
उक्तःwas called
उक्तः:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (having been said/called)
वैindeed
वै:
Avadharana (अवधारण)
TypeIndeclinable
Rootवै (अव्यय)
Formनिपात (emphasis)
खादनेin eating/chewing
खादने:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootखादन (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
भक्षणेin devouring
भक्षणे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootभक्षण (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, सप्तमी-विभक्ति, एकवचन (Locative singular)
चand
च:
Samuccaya (समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक-अव्यय (and)
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)
भक्षeat
भक्ष:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभक्ष् (धातु)
Formलोट्-लकार (Imperative), मध्यमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (eat!)
अवेdown/away (as prefix nuance)
अवे:
Upasarga-dyotaka (उपसर्गार्थ)
TypeIndeclinable
Rootअव (उपसर्ग/अव्यय)
Formउपसर्गवत्/अव्यय-प्रयोगः; ‘अव’ (down/away) — here as part of quoted form भक्षावेति
इतिthus
इति:
Vakyartha-dyotaka (वाक्यार्थद्योतक)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण-अव्यय (quotative)
उक्तवान्having said
उक्तवान्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formक्तवतु-प्रत्ययान्त कृदन्त (past active participle); पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन (having said)
एषःthis one
एषः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootएतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (this)
तस्मात्from that/therefore
तस्मात्:
Apadana (अपादान)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, पञ्चमी-विभक्ति, एकवचन (Ablative singular)
यक्षःa Yakṣa
यक्षः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootयक्ष (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)
अभवत्became
अभवत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootभू (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन, परस्मैपद (became)
त्वयम्you
त्वयम्:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootत्वम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formमध्यमपुरुष-सर्वनाम, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन (Nominative singular)