Adhyaya 5: Reconciliation of Action and Knowledge: Offering All Acts to Nārāyaṇa and the Hymn to the Yajña-Puruṣa

Verse 1

अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ मम सन्देहमेकं छेत्तुमिहार्हतः । येन छिन्नेन जायेत मम संसारविच्युतिः ॥ ५.१ ॥

അശ്വശിരാ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഇവിടെ എന്റെ ഒരു സംശയം നിവർത്തിക്കാൻ അർഹരാണ്; അത് നീങ്ങിയാൽ എനിക്ക് സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമോചനം ഉണ്ടാകും.

Verse 2

एवमुक्ते नृपतिना तदा योगिवरो मुनिः । कपिलः प्राह धर्मात्मा राजानं यजतां वरम् ॥ ५.२ ॥

രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ യോഗിവര മുനി കപിലൻ യജ്ഞകർമ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 3

कपिल उवाच । कस्ते मनसि सन्देहो राजन् परमधार्मिक । छिन्दामि येन तच्छ्रुत्वा ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ५.३ ॥

കപിലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പരമധാർമ്മിക രാജാവേ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഏതു സംശയമാണ് ഉദിച്ചത്? നീ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു പറയുക; അത് കേട്ട് ഞാൻ സംശയം നീക്കും।

Verse 4

राजोवाच । कर्मणा प्राप्यते मोक्ष उताहो ज्ञानिना मुने । एतन्मे संशयं छिन्धि यदि मेऽनुग्रहः कृतः ॥ ५.४ ॥

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, മോക്ഷം കര്‍മ്മത്തിലൂടെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനിയിലൂടെയോ ലഭിക്കുന്നതാണോ? നിങ്ങൾ എനിക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ ഈ സംശയം മുറിച്ചുകളയുക।

Verse 5

कपिल उवाच । इमं प्रश्नं महाराज पुरा पृष्टो बृहस्पतिः । रैभ्येण ब्रह्मपुत्रेण राज्ञा च वसुनापुराः । वसुरासीन्नृपश्रेष्ठो विद्वान् दानपतिः पुरा ॥ ५.५ ॥

കപിലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജാവേ, ഇതേ ചോദ്യം പുരാതനകാലത്ത് ബൃഹസ്പതിയോട് ബ്രഹ്മപുത്രനായ റൈഭ്യനും വസുനാപുരത്തിലെ രാജാവായ വസുവും ചോദിച്ചിരുന്നു. അന്ന് വസു ശ്രേഷ്ഠനായ നൃപൻ, പണ്ഡിതൻ, ദാനാധിപൻ ആയിരുന്നു।

Verse 6

चाक्षुषस्य मनोः काले ब्रह्मणोऽन्वयवर्धनः । वसुश्च ब्रह्मणः सद्म गतवान्स्तद्दिदृक्षया ॥ ५.६ ॥

ചാക്ഷുഷ മനുവിന്റെ കാലത്ത് ബ്രഹ്മവംശം വർധിപ്പിച്ച അന്വയവർധനനും വസുവും ബ്രഹ്മന്റെ ആലയം ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടേക്ക് പോയി।

Verse 7

पथि चैत्ररथं दृष्ट्वा विद्याधरवरं नृप । अपृच्छच्च वसुः प्रीत्या ब्रह्मणोऽवसरं प्रभो ॥ ५.७ ॥

ഹേ രാജാവേ, വഴിയിൽ ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരനായ ചൈത്രരഥനെ കണ്ട വസു സ്നേഹത്തോടെ, ഹേ പ്രഭോ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദർശനാവസരം സംബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചു.

Verse 8

सोऽब्रवीद् देवसमितिर्वर्तते ब्रह्मणो गृहे । एवं श्रुत्वा वसुस् तस्थौ द्वारि ब्रह्मौकसस् तदा । तावत् तत्रैव रैभ्यस् तु आजगाम महातपाः ॥ ५.८ ॥

അവൻ പറഞ്ഞു—“ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ദേവസമിതി നടക്കുന്നു.” ഇത് കേട്ട് വസു അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാലയത്തിന്റെ വാതിലിൽ നിന്നു. അതിനിടയിൽ അവിടേക്കുതന്നെ മഹാതപസ്വിയായ റൈഭ്യൻ എത്തി.

Verse 9

स राजा प्रीतमनसा वसुः सम्पूर्णमानसः । उवाच पूजयित्वाग्रे क्व प्रयातोऽसि वै मुने ॥ ५.९ ॥

ആ രാജാവായ വസു ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെയും മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ശാന്തമായും, ആദ്യം പൂജ ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനേ, നിങ്ങൾ സത്യത്തിൽ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?”

Verse 10

रैभ्य उवाच । अहं बृहस्पतेः पार्श्वे आगतोऽस्मि महानृप । किञ्चित्कार्यान्तरं प्रष्टुमहं देवपुरोहितम् ॥ ५.१० ॥

റൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാരാജാ, ഞാൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ സന്നിധിയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു; ദേവപുരോഹിതനോട് മറ്റൊരു കാര്യവിഷയം ചോദിക്കാനായി.”

Verse 11

एवं वदति रैभ्ये तु ब्रह्मणस्तन्महासदः । उत्तस्थौ स्वानि धिष्ण्यानि गता देवगणाः प्रभो ॥ ५.११ ॥

റൈഭ്യൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ മഹാസഭ എഴുന്നേറ്റു; ഹേ പ്രഭോ, ദേവഗണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി.

Verse 12

तावद् बृहस्पतिस्तत्र रैभ्येण सह संविदम् । कृत्वा स्वधिष्ण्यमगमद् वसुनाच सुपूजितः ॥ ५.१२ ॥

അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി അവിടെ റൈഭ്യനോടൊപ്പം ആലോചിച്ചു; വസുവാൽ യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ട് തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 13

रैभ्य आङ्गिरसो राजा वसुश्चोपाविवेश ह । उपविष्टेषु राजेन्द्र तेषु तेष्वपि सोऽब्रवीत् ॥ ५.१३ ॥

ആംഗിരസവംശജനായ രാജാവ് റൈഭ്യനും വസുവും ഇരുന്നിരുന്നു. ഹേ രാജാധിരാജാ, അവർ ഇരുന്നശേഷം അവൻ അവരോടും സംസാരിച്ചു।

Verse 14

बृहस्पतिर्देवगुरू रैभ्यं वचनमन्तिके । किं करोमि महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥ ५.१४ ॥

ദേവഗുരുവായ ബൃഹസ്പതി റൈഭ്യന്റെ സമീപത്ത് പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹാഭാഗ, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായവനേ, ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?”

Verse 15

रैभ्य उवाच । बृहस्पते कर्मणा किं प्राप्यते ज्ञानिना । अथवा । मोक्ष एतन्ममाचक्ष्व पृच्छतः संशयं प्रभो ॥ ५.१५ ॥

റൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ബൃഹസ്പതേ, ജ്ഞാനിക്ക് കർമ്മംകൊണ്ട് എന്ത് ലഭിക്കുന്നു? അല്ലെങ്കിൽ, പ്രഭോ, മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ് എന്റെ സംശയം നീക്കുക।”

Verse 16

बृहस्पतिरुवाच । यत्किञ्चित् कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन् नैव च लिप्यते ॥ ५.१६ ॥

ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു— മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന ഏതു കർമ്മവും, അത് നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും, എല്ലാം നാരായണനിൽ സമർപ്പിച്ച് ചെയ്താൽ അവൻ അതിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല।

Verse 17

श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ संवादो विप्रलुब्धयोः । आत्रेयो ब्राह्मणः कश्चिद् वेदाभ्यासरतो मुनिः ॥ ५.१७ ॥

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! വഞ്ചിതരായ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർ തമ്മിൽ ഒരു സംവാദം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ശ്രുതിയുണ്ട്. അവരിൽ ആത്രേയ ഗോത്രത്തിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണ മുനി വേദാഭ്യാസവും സ്വാധ്യായവും ചെയ്തുകൊണ്ട് നിരതനായിരുന്നു.

Verse 18

वसत्यविरतं प्रातःस्नायी त्रिषवणे रतः । नाम्ना संयमनः पूर्वमेकस्मिन् दिवसे नदीम् । धर्मारण्ये गतः स्नातुं धन्यां भागीरथीं शुभाम् ॥ ५.१८ ॥

പൂർവകാലത്ത് സംയമനൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരാൾ അവിടെയേയ്ക്ക് നിരന്തരം വസിച്ചു, പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്തു, ത്രിസവണകർമ്മങ്ങളിൽ നിരതനായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം ധർമാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി ധന്യവും ശുഭവും ആയ ഭാഗീരഥീ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ചെന്നു.

Verse 19

तत्रासीनं महायूथं हरिणानां विचक्षणः । लुब्धो निष्ठुरको नाम धनुःपाणिः कृतान्तवत् । आययौ तं जिघांसुः स धनुष्यायोज्य सायकम् ॥ ५.१९ ॥

അവിടെ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന മാൻകളുടെ മഹാസമൂഹം കണ്ടു, തീക്ഷ്ണദൃഷ്ടിയുള്ള നിഷ്ഠുരകൻ എന്ന വേട്ടക്കാരൻ, കൈയിൽ വില്ലുമായി യമനെപ്പോലെ, അവയെ കൊല്ലുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വന്ന് വില്ലിൽ അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ചു.

Verse 20

ततः संयमनो विप्रो दृष्ट्वा तं मृगयारतम् । वारयामास मा भद्र जीवघातमिमं कुरु ॥ ५.२० ॥

അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണനായ സംയമനൻ അവനെ വേട്ടയിൽ ആസക്തനായി കണ്ടു തടഞ്ഞു പറഞ്ഞു—“ഭദ്രാ! ജീവഹത്യയായ ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്.”

Verse 21

एतच्छ्रुत्वा वचो व्याधः स्मितपूर्वमिदं वचः । उवाच नाहं हिंसामि पृथग्जीवं द्विजोत्तम ॥ ५.२१ ॥

ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട വേട്ടക്കാരൻ ആദ്യം പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഞാൻ ജീവിയെ എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയെന്ന് കരുതി ഹിംസിക്കുന്നില്ല.”

Verse 22

परमात्मा त्वयं भूतैः क्रीडते भगवान् स्वयम् । क्रीता मृदा बलीवर्द्धास्तद्वदेतन्न संशयः ॥ ५.२२ ॥

നീ തന്നെയാണ് പരമാത്മാവ്; ഭഗവാൻ സ്വയം ജീവികളോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നു. മണ്ണിന്റെ കട്ട കൊണ്ട് കാളകളെ വാങ്ങുന്നതുപോലെ, ഇവിടെയും അങ്ങനെ തന്നേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 23

अहे भावः सदा ब्रह्मन्नविद्येयं मुमुक्षुणाम् । यात्राप्राणरतं सर्वं जगदेतद्विचेष्टितम् । तत्राहमिति यः शब्दः स साधुत्वं न गच्छति ॥ ५.२३ ॥

ഹേ ബ്രഹ്മൻ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ഭാവം എപ്പോഴും അവിദ്യ തന്നെയാണ്. ഈ സർവ്വജഗത്ത് ജീവികയെ തന്നെ പ്രാണമായി കരുതി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ലീനമാണ്; അവിടെ ‘ഞാൻ’ എന്ന ശബ്ദഭാവം സാധുത്വം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 24

इत्याकर्ण्य स विप्रेन्द्रो द्विजः संयमनस्तदा । विस्मयेनाब्रवीद्वाक्यं लुब्धं निष्ठुरकं द्विजः ॥ ५.२४ ॥

ഇതു കേട്ട് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ആ ദ്വിജൻ സംയമനൻ അപ്പോൾ വിസ്മയത്തോടെ, ലാഭലോലവും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 25

किमेतदुच्यते भद्र प्रत्यक्षं हेतुमद्वचः । ततः श्रुत्वा मुनेर्विप्रं लुब्धकः प्राह धर्मवित् । कृत्वा लोहमयं जालं तस्याधो ज्वलनं ददौ ॥ ५.२५ ॥

“ഭദ്രാ, ഇതെന്താണ് പറയുന്നത്—പ്രത്യക്ഷവും കാരണസഹിതവുമായ വാക്കല്ലേ?” തുടർന്ന് മുനിസ്വരൂപനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ധർമ്മജ്ഞനായ വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു; ഇരുമ്പ് വല ഉണ്ടാക്കി അതിന്റെ കീഴിൽ തീ കൊളുത്തി.

Verse 26

दत्त्वा वह्निं द्विजं प्राह ज्वाल्यतां काष्ठसचयः । ततो विप्रो मुखेनाग्निं प्रज्वाल्य विरराम ह ॥ ५.२६ ॥

അഗ്നി നൽകി അവൻ ദ്വിജനോട് പറഞ്ഞു—“വെള്ളിക്കട്ടകളുടെ കൂമ്പാരം ജ്വലിപ്പിക്കൂ.” തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണൻ വായിലൂടെ തന്നെ തീ പ്രജ്വലിപ്പിച്ച് പിന്നെ നിർത്തി.

Verse 27

ज्वलिते तु पुनर्वह्नौ तं जालं लोहसम्भवम् । पृथक्पृथक् सहस्राणि निन्येऽन्तर्जालकैर्द्विज । एकस्थानगतस्यापि वह्नेरायसजालकैः ॥ ५.२७ ॥

അഗ്നി വീണ്ടും ജ്വലിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജ, അവൻ ഇരുമ്പിൽ നിന്നുണ്ടായ ആ വല അകത്തെ വലകളുടെ സഹായത്തോടെ ആയിരം വേർതിരിച്ച ഭാഗങ്ങളാക്കി വലിച്ചെടുത്തു കൊണ്ടുപോയി. ഒരിടത്ത് നിലകൊണ്ട അഗ്നിയും ഇരുമ്പുകമ്പിവലകളാൽ നിയന്ത്രിതമായിരുന്നു.

Verse 28

ततो लुब्धोऽब्रवीद्विप्रं एकां ज्वालां महामुने । गृहाण येन शेषाणां करिष्यामीह नाशनम् ॥ ५.२८ ॥

അപ്പോൾ ലുബ്ധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാമുനേ, ഈ ഒരൊറ്റ ജ്വാല സ്വീകരിക്കണമേ; ഇതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇവിടെ ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം നശിപ്പിക്കും.”

Verse 29

एवमुक्त्वा हुताशे तु तोयपूर्णं घटं द्रुतम् । चिक्षेप सहसा वह्निः प्रशशामाशु पूर्ववत् ॥ ५.२९ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൻ വെള്ളം നിറഞ്ഞ ഘടം വേഗത്തിൽ അഗ്നിയിലേക്കെറിഞ്ഞു; അഗ്നി പെട്ടെന്ന് ശമിച്ച് മുൻപുപോലെ വേഗത്തിൽ അടങ്ങി.

Verse 30

ततोऽब्रवील्लुब्धकस्तु ब्राह्मणं तं तपोधनम् । भगवन् या त्वया ज्वाला गृहोतासीद्धुताशनात् । प्रयच्छ येन मार्गाणि मांसान्यानाय्य भक्षये ॥ ५.३० ॥

അപ്പോൾ ലുബ്ധനായ വേട്ടക്കാരൻ തപോധനനായ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഹുതാശനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ജ്വാലയുടെ ഉപായം എനിക്ക് തരണമേ; അതിലൂടെ ഞാൻ മാംസങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് ഭക്ഷിക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ നേടട്ടെ.”

Verse 31

एवमुक्तस्तदा विप्रो यावदायसजालकम् । पश्यत्येव न तत्राग्निर्मूलनाशे गतः क्षयम् ॥ ५.३१ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ വിപ്രൻ ഇരുമ്പുകമ്പിവല നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവിടെ അഗ്നി ഒന്നും കണ്ടില്ല; മൂലനാശം സംഭവിച്ചതിനാൽ അഗ്നി ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോയിരുന്നു.

Verse 32

ततो विलक्षणभावेन ब्राह्मणः शंसितव्रतः । तूष्णीम्भूतस्थितस्तावल्लुब्धको वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.३२ ॥

അപ്പോൾ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട വ്രതധാരിയായ ആ ബ്രാഹ്മണൻ വിചിത്രമായ ഭാവമാറ്റത്തോടെ കുറച്ചുനേരം മൗനമായി നിന്നു; അതിനിടെ വേട്ടക്കാരൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 33

एतस्मिञ्ज्वलितो वह्निर्बहुशाखश्च सत्तम । मूलनाशे भवेन्नाशस्तद्वदेतदपि द्विज ॥ ५.३३ ॥

ഇവിടെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി അനേകം ശാഖകളായി വ്യാപിക്കുന്നു, ഹേ സത്തമ. മൂലം നശിച്ചാൽ നാശം സംഭവിക്കും; അതുപോലെ ഇതും, ഹേ ദ്വിജ.

Verse 34

आत्मा स प्रकृतिस्थश्च भूतानां संश्रयो भवेत् । भूय एषा जगत्सृष्टिस्तत्रैव जगतो भवेत् ॥ ५.३४ ॥

ആ ആത്മാവ് പ്രകൃതിയിൽ നിലകൊണ്ട് ജീവഭൂതങ്ങളുടെ ആശ്രയമാകുന്നു; പിന്നെയും ഈ ജഗത്സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—അവിടെയേ ജഗത് നിലനിൽക്കുന്നു।

Verse 35

पिण्डग्रहणधर्मेण यदस्य विहितं व्रतम् । तत्तदात्मनि संयोज्य कुर्वाणो नावसीदति ॥ ५.३५ ॥

പിണ്ഡഗ്രഹണധർമ്മപ്രകാരം അവനു വിധിക്കപ്പെട്ട വ്രതം, ഓരോ കർമവും ആത്മാവിൽ ഏകീകരിച്ച് ആചരിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്തിലോ അധഃപതനത്തിലോ ആകുകയില്ല।

Verse 36

एवमुक्ते तु व्याधेन ब्राह्मणे राजसत्तम । पुष्पवृष्टिरथाकाशात् तस्योपरि पपात ह ॥ ५.३६ ॥

വേട്ടക്കാരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ രാജസത്തമ, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ മേൽ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി വീണു।

Verse 37

विमानानि च दिव्यानि कामगानि महान्ति च । बहुरत्नानि मुख्यानि ददृशे ब्राह्मणोत्तमः ॥ ५.३७ ॥

അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണോത്തമൻ ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ—മഹത്തായതും ഇച്ഛാനുസാരം സഞ്ചരിക്കുന്നതും—കൂടാതെ അനേകം പ്രധാന രത്നനിധികളും ദർശിച്ചു।

Verse 38

तेषु निष्ठुरकं लुब्धं सर्वेषु समवस्थितम् । ददृशे ब्राह्मणस्तत्र कामरूपिणमुत्तमम् ॥ ५.३८ ॥

അവിടെ എല്ലാവരിലും വ്യാപിച്ചിരുന്ന കഠിനവും ലോഭപരവുമായ സ്വഭാവം അദ്ദേഹം കണ്ടു; അതേ സ്ഥലത്ത് ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കാവുന്ന ഒരു ഉത്തമ സത്ത്വത്തെയും ദർശിച്ചു।

Verse 39

अद्वैतवासना सिद्धं योगाद् बहुशरीरकम् । दृष्ट्र्वा विप्रो मुदा युक्तः प्रययौ निजमाश्रमम् ॥ ५.३९ ॥

യോഗത്തിലൂടെ അദ്വൈത-വാസനയിൽ സിദ്ധനായ ‘ബഹുശരീര’ അവസ്ഥ ദർശിച്ച് ആ വിപ്രൻ ആനന്ദയുക്തനായി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 40

एवं ज्ञानवतः कर्म कुर्वतोऽपि स्वजातिकम् । भवेन्मुक्तिर्द्विजश्रेष्ठ रैभ्य राजन् वसो ध्रुवम् ॥ ५.४० ॥

ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ തന്റെ ജാതിധർമ്മാനുസാരം കർമ്മം ചെയ്താലും നിശ്ചയമായും മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ റൈഭ്യ, ഹേ രാജാ വസു, ഇത് ധ്രുവസത്യം।

Verse 41

एवं तौ संशयच्छेदं प्राप्तौ रैभ्यवसू नृप । बृहस्पतेस्ततो धिष्ण्याज्जग्मतुर्निजमाश्रमम् ॥ ५.४१ ॥

ഇങ്ങനെ, ഹേ നൃപ, റൈഭ്യനും വസുവും—ഇരുവരും—സംശയനിവൃത്തി പ്രാപിച്ച്, തുടർന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ പവിത്ര ധിഷ്ണ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 42

तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र देवं नारायणं प्रभुम् । अभेदेन स्वदेहस्थं पश्यन्नाराधय प्रभुम् ॥ ५.४२ ॥

അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീയും ദേവപ്രഭു നാരായണനെ—സ്വദേഹത്തിൽ ഭേദമില്ലാതെ വസിക്കുന്നവനായി കണ്ടു—ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്ക.

Verse 43

कपिलस्य वचः श्रुत्वा स राजाऽश्वशिरा विभुः । ज्येष्ठं पुत्रं समाहूय धन्यं स्थूलशिराह्वयम् । अभिषिच्य निजे राज्ये स राजा प्रययौ वनम् ॥ ५.४३ ॥

കപിലന്റെ വചനം കേട്ട്, ആ ശക്തിമാൻ രാജാവായ അശ്വശിരസ് തന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ ധന്യനെ—‘സ്ഥൂലശിരസ്’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായവനെ—വിളിച്ചു, സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്തി, രാജാവ് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 44

नैमिषाख्यं वरारोहे तत्र यज्ञतनुं गुरुम् । तपसाराधयामास यज्ञमूर्तिं स्तवेन् च ॥ ५.४४ ॥

ഹേ സുന്ദരീ! നൈമിഷം എന്ന സ്ഥലത്ത് അവൻ അവിടെ തപസ്സിനാലും സ്തുതിയാലും യജ്ഞമൂർത്തിയായ യജ്ഞതനു ഗുരുവിനെ ആരാധിച്ചു.

Verse 45

धरण्युवाच । कथं यज्ञतनॊः स्तोत्रं राज्ञा नारायणस्य ह । स्तुतिः कृता महाभाग पुनरेतच्च शंस मे ॥ ५.४५ ॥

ധരണി പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാഭാഗാ! യജ്ഞതനുവായ നാരായണന്റെ സ്തോത്രം രാജാവ് എങ്ങനെ രചിച്ചു? ഇത് വീണ്ടും എനിക്ക് പറഞ്ഞു തരൂ.

Verse 46

श्रीवराह उवाच । नमामि याज्यं त्रिदशाधिपस्य भवस्य सूर्यस्य हुताशनस्य । सोमस्य राज्ञो मरुतामनेक-रूपं हरिं यज्ञनरं नमस्ये ॥ ५.४६ ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: പൂജ്യനായ ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ ദേവാധിപതി, ഭവൻ (ശിവൻ), സൂര്യൻ, ഹുതാശനൻ (അഗ്നി), രാജാ സോമൻ, മരുതുകൾ എന്നിങ്ങനെ അനേകരൂപൻ; യജ്ഞപുരുഷനായ ഹരിക്ക് ഞാൻ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.

Verse 47

सुभीमदंष्ट्रं शशिसूर्यनेत्रं संवत्सरे छायनयुग्मकुक्षम् । दर्भाङ्गरोमाणमतैध्मशक्तिं सनातनं यज्ञनरं नमामि ॥ ५.४७ ॥

ഭയങ്കര ദംഷ്ട്രകളുള്ളവൻ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകളായവൻ, അയനദ്വയസഹിത സംവത്സരമേ ഉദരമായവൻ, ദർഭമെന്ന പുല്ല് രോമമായവൻ, സമിധയാണ് ശക്തിയായവൻ—ആ സനാതന യജ്ഞപുരുഷനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 48

द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं शरीरेण दिशश्च सर्वाः । तमीद्यामीशं जगतां प्रसूतिं जनार्दनं तं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.४८ ॥

ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഈ മുഴുവൻ അന്തരം അവന്റെ ശരീരത്താൽ വ്യാപ്തമാണ്; എല്ലാ ദിക്കുകളും അതുപോലെ. ലോകങ്ങളുടെ പ്രസൂതിയായ, സ്തുത്യനായ സ്വാമി ജനാർദ്ദനനോട് ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 49

सुरासुराणां च जयाजयाय युगे युगे यः स्वशरीरमाद्यम् । सृजत्यनादिः परमेश्वरो य- स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नाथम् ॥ ५.४९ ॥

യുഗം യുഗമായി ദേവാസുരരുടെ ജയാപജയത്തിനായി തന്റെ ആദിമ ശരീരം പ്രസ്ഫുടിപ്പിക്കുന്ന അനാദിയായ പരമേശ്വരൻ—ആ യജ്ഞമൂർത്തിയായ നാഥനോട് ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 50

दधार मायामयमुग्रतेजा जयाय चक्रं त्वमलांशुशुभ्रम् । गदासिशार्ङ्गादिचतुर्भुजोऽयं तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५० ॥

ഓ ഉഗ്രതേജസ്സുള്ളവനേ! ജയത്തിനായി നീ മലിനരഹിത കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ ചക്രം ധരിച്ചു. ഗദ, ഖഡ്ഗം, ശാർങ്ഗം മുതലായ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച ഈ ചതുര്ഭുജ യജ്ഞമൂർത്തിയോട് ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।

Verse 51

क्वचित् सहस्रं शिरसां दधार क्वचिन्महापर्वततुल्यकायम् । क्वचित् स एव त्रसरेणुतुल्यो यस्तं सदा यज्ञनरं नमामि ॥ ५.५१ ॥

ചിലപ്പോൾ അവൻ സഹസ്ര ശിരസ്സുകൾ ധരിച്ചു; ചിലപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹം മഹാപർവതത്തോട് തുല്യമായി; ചിലപ്പോൾ അതേ അവൻ ധൂളികണത്തോളം സൂക്ഷ്മനായി. ആ യജ്ഞനരനോട് ഞാൻ സദാ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 52

चतुर्मुखो यः सृजते समग्रं रथाङ्गपाणिः प्रतिपालनाय । क्षयाय कालानलसन्निभो य-स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५२ ॥

ഞാൻ നിത്യവും ആ യജ്ഞമൂർത്തിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ ചതുര്മുഖനായി സമഗ്ര സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, കൈയിൽ ചക്രം ധരിച്ചു അതിനെ പരിപാലിക്കുന്നു, കാലാഗ്നിസമാനനായി ലയം വരുത്തുന്നു।

Verse 53

संसारचक्रक्रमणक्रियायै य इज्यते सर्वगतः पुराणः । यो योगिभिर्ध्यायते चाप्रमेयस् तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५३ ॥

ഞാൻ നിത്യവും ആ യജ്ഞമൂർത്തിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ പുരാതനൻ, സർവ്വവ്യാപി, അപ്രമേയൻ; സംസാരചക്രത്തിന്റെ ഭ്രമണക്രിയയുടെ തത്ത്വമായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്നതും അവനെയാണ്।

Verse 54

सम्यङ्मनस्यर्पितवानहं ते यदा सुदृश्यं स्वतनौ नु तत्त्वम् । न चान्यदस्तॊति मतिः स्थिरा मे यतस्ततो मावतु शुद्धभावम् ॥ ५.५४ ॥

ഞാൻ യഥാർത്ഥമായി എന്റെ മനസ്സിനെ നിനക്കർപ്പിച്ചപ്പോൾ, എന്റെ സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ തന്നേ തത്ത്വം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി. എന്റെ ബോധം സ്ഥിരമായി—മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ ആ ശുദ്ധഭാവം എല്ലാദിക്കിലും നിന്നു എന്നെ കാക്കട്ടെ।

Verse 55

इतीरितस्तस्य हुताशनार्चिः प्रख्यं तु तेजः पुरतो बभूव । तस्मिन् स राजा प्रविवेश बुद्धिं कृत्वा लयं प्राप्तवान् यज्ञमूर्तौ ॥ ५.५५ ॥

ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്റെ മുമ്പിൽ അഗ്നിജ്വാലപോലെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തേജസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. രാജാവ് മനസ്സിനെ അതിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി അതിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു, യജ്ഞമൂർത്തിയിൽ ലയം പ്രാപിച്ചു।