Adhyaya 5: Reconciliation of Action and Knowledge: Offering All Acts to Nārāyaṇa and the Hymn to the Yajña-Puruṣa
Karma-jñāna-samuccayaḥ: Nārāyaṇa-samarpaṇaṃ yajñanara-stavaś ca
Ethical-Discourse (Liberation Hermeneutics) + Stotra (Yajña-Theology)
വരാഹ–പൃഥിവിയുടെ ഉപദേശപ്രസംഗത്തിൽ ഈ അധ്യായത്തിൽ രാജാവ് അശ്വശിരസ് കപിലനെ സമീപിച്ച് മോക്ഷം കര്മത്തിലൂടെയോ ജ്ഞാനത്തിലൂടെയോ ലഭിക്കുമോ എന്ന സംശയം ഉന്നയിക്കുന്നു. കപിലൻ ഒരു മുൻദൃഷ്ടാന്തം പറയുന്നു: റൈഭ്യൻ ബൃഹസ്പതിയോട് അതേ ചോദ്യം ചോദിക്കുമ്പോൾ, ‘നാരായണേ ന്യാസ’—അഥവാ നാരായണനിൽ ഏല്പിച്ച് സമർപ്പണഭാവത്തോടെ ചെയ്താൽ ശുഭാശുഭ കര്മങ്ങളും ബന്ധനം സൃഷ്ടിക്കില്ലെന്ന് ബൃഹസ്പതി ഉപദേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മചാരി സംയമനനും വേട്ടക്കാരൻ നിഷ്ഠുരകനും തമ്മിലുള്ള വാദത്തിൽ ‘അഗ്നി–ഇരുമ്പുവല’ ഉപമയിലൂടെ, മൂലമായ അഹങ്കാര-സ്വാമിത്വബോധം നശിച്ചാൽ ബന്ധനത്തിന്റെ ശാഖകൾ ഒടുങ്ങുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. അവസാനം അശ്വശിരസ് രാജ്യം ഉപേക്ഷിച്ച് നൈമിഷത്തിൽ തപസ്സു ചെയ്ത് നാരായണനെ വിശ്വ-യജ്ഞപുരുഷനായി സ്തുതിച്ച് മനസ്സിനെ അതിൽ ലയിപ്പിക്കുന്നു.
Primary Speakers
Key Concepts
Shlokas in Adhyaya 5
Verse 1
अश्वशिरा उवाच । भवन्तौ मम सन्देहमेकं छेत्तुमिहार्हतः । येन छिन्नेन जायेत मम संसारविच्युतिः ॥ ५.१ ॥
അശ്വശിരാ പറഞ്ഞു—നിങ്ങൾ ഇരുവരും ഇവിടെ എന്റെ ഒരു സംശയം നിവർത്തിക്കാൻ അർഹരാണ്; അത് നീങ്ങിയാൽ എനിക്ക് സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് വിമോചനം ഉണ്ടാകും.
Verse 2
एवमुक्ते नृपतिना तदा योगिवरो मुनिः । कपिलः प्राह धर्मात्मा राजानं यजतां वरम् ॥ ५.२ ॥
രാജാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ യോഗിവര മുനി കപിലൻ യജ്ഞകർമ്മികളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവിനോട് സംസാരിച്ചു।
Verse 3
कपिल उवाच । कस्ते मनसि सन्देहो राजन् परमधार्मिक । छिन्दामि येन तच्छ्रुत्वा ब्रूहि यत्तेऽभिवाञ्छितम् ॥ ५.३ ॥
കപിലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ പരമധാർമ്മിക രാജാവേ, നിന്റെ മനസ്സിൽ ഏതു സംശയമാണ് ഉദിച്ചത്? നീ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതു പറയുക; അത് കേട്ട് ഞാൻ സംശയം നീക്കും।
Verse 4
राजोवाच । कर्मणा प्राप्यते मोक्ष उताहो ज्ञानिना मुने । एतन्मे संशयं छिन्धि यदि मेऽनुग्रहः कृतः ॥ ५.४ ॥
രാജാവ് പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, മോക്ഷം കര്മ്മത്തിലൂടെയോ, അല്ലെങ്കിൽ ജ്ഞാനിയിലൂടെയോ ലഭിക്കുന്നതാണോ? നിങ്ങൾ എനിക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ എന്റെ ഈ സംശയം മുറിച്ചുകളയുക।
Verse 5
कपिल उवाच । इमं प्रश्नं महाराज पुरा पृष्टो बृहस्पतिः । रैभ्येण ब्रह्मपुत्रेण राज्ञा च वसुनापुराः । वसुरासीन्नृपश्रेष्ठो विद्वान् दानपतिः पुरा ॥ ५.५ ॥
കപിലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാരാജാവേ, ഇതേ ചോദ്യം പുരാതനകാലത്ത് ബൃഹസ്പതിയോട് ബ്രഹ്മപുത്രനായ റൈഭ്യനും വസുനാപുരത്തിലെ രാജാവായ വസുവും ചോദിച്ചിരുന്നു. അന്ന് വസു ശ്രേഷ്ഠനായ നൃപൻ, പണ്ഡിതൻ, ദാനാധിപൻ ആയിരുന്നു।
Verse 6
चाक्षुषस्य मनोः काले ब्रह्मणोऽन्वयवर्धनः । वसुश्च ब्रह्मणः सद्म गतवान्स्तद्दिदृक्षया ॥ ५.६ ॥
ചാക്ഷുഷ മനുവിന്റെ കാലത്ത് ബ്രഹ്മവംശം വർധിപ്പിച്ച അന്വയവർധനനും വസുവും ബ്രഹ്മന്റെ ആലയം ദർശിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച് അവിടേക്ക് പോയി।
Verse 7
पथि चैत्ररथं दृष्ट्वा विद्याधरवरं नृप । अपृच्छच्च वसुः प्रीत्या ब्रह्मणोऽवसरं प्रभो ॥ ५.७ ॥
ഹേ രാജാവേ, വഴിയിൽ ശ്രേഷ്ഠ വിദ്യാധരനായ ചൈത്രരഥനെ കണ്ട വസു സ്നേഹത്തോടെ, ഹേ പ്രഭോ, ബ്രഹ്മാവിന്റെ ദർശനാവസരം സംബന്ധിച്ച് ചോദിച്ചു.
Verse 8
सोऽब्रवीद् देवसमितिर्वर्तते ब्रह्मणो गृहे । एवं श्रुत्वा वसुस् तस्थौ द्वारि ब्रह्मौकसस् तदा । तावत् तत्रैव रैभ्यस् तु आजगाम महातपाः ॥ ५.८ ॥
അവൻ പറഞ്ഞു—“ബ്രഹ്മാവിന്റെ ഗൃഹത്തിൽ ദേവസമിതി നടക്കുന്നു.” ഇത് കേട്ട് വസു അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാലയത്തിന്റെ വാതിലിൽ നിന്നു. അതിനിടയിൽ അവിടേക്കുതന്നെ മഹാതപസ്വിയായ റൈഭ്യൻ എത്തി.
Verse 9
स राजा प्रीतमनसा वसुः सम्पूर्णमानसः । उवाच पूजयित्वाग्रे क्व प्रयातोऽसि वै मुने ॥ ५.९ ॥
ആ രാജാവായ വസു ഹൃദയം നിറഞ്ഞ സന്തോഷത്തോടെയും മനസ്സ് പൂർണ്ണമായി ശാന്തമായും, ആദ്യം പൂജ ചെയ്ത് പറഞ്ഞു—“ഹേ മുനേ, നിങ്ങൾ സത്യത്തിൽ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്?”
Verse 10
रैभ्य उवाच । अहं बृहस्पतेः पार्श्वे आगतोऽस्मि महानृप । किञ्चित्कार्यान्तरं प्रष्टुमहं देवपुरोहितम् ॥ ५.१० ॥
റൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാരാജാ, ഞാൻ ബൃഹസ്പതിയുടെ സന്നിധിയിൽ വന്നിരിക്കുന്നു; ദേവപുരോഹിതനോട് മറ്റൊരു കാര്യവിഷയം ചോദിക്കാനായി.”
Verse 11
एवं वदति रैभ्ये तु ब्रह्मणस्तन्महासदः । उत्तस्थौ स्वानि धिष्ण्यानि गता देवगणाः प्रभो ॥ ५.११ ॥
റൈഭ്യൻ ഇങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ബ്രഹ്മാവിന്റെ ആ മഹാസഭ എഴുന്നേറ്റു; ഹേ പ്രഭോ, ദേവഗണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ധാമങ്ങളിലേക്കു പോയി.
Verse 12
तावद् बृहस्पतिस्तत्र रैभ्येण सह संविदम् । कृत्वा स्वधिष्ण्यमगमद् वसुनाच सुपूजितः ॥ ५.१२ ॥
അപ്പോൾ ബൃഹസ്പതി അവിടെ റൈഭ്യനോടൊപ്പം ആലോചിച്ചു; വസുവാൽ യഥാവിധി പൂജിക്കപ്പെട്ട് തന്റെ സ്വധാമത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 13
रैभ्य आङ्गिरसो राजा वसुश्चोपाविवेश ह । उपविष्टेषु राजेन्द्र तेषु तेष्वपि सोऽब्रवीत् ॥ ५.१३ ॥
ആംഗിരസവംശജനായ രാജാവ് റൈഭ്യനും വസുവും ഇരുന്നിരുന്നു. ഹേ രാജാധിരാജാ, അവർ ഇരുന്നശേഷം അവൻ അവരോടും സംസാരിച്ചു।
Verse 14
बृहस्पतिर्देवगुरू रैभ्यं वचनमन्तिके । किं करोमि महाभाग वेदवेदाङ्गपारग ॥ ५.१४ ॥
ദേവഗുരുവായ ബൃഹസ്പതി റൈഭ്യന്റെ സമീപത്ത് പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹാഭാഗ, വേദവും വേദാംഗങ്ങളും പാരംഗതനായവനേ, ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?”
Verse 15
रैभ्य उवाच । बृहस्पते कर्मणा किं प्राप्यते ज्ञानिना । अथवा । मोक्ष एतन्ममाचक्ष्व पृच्छतः संशयं प्रभो ॥ ५.१५ ॥
റൈഭ്യൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ബൃഹസ്പതേ, ജ്ഞാനിക്ക് കർമ്മംകൊണ്ട് എന്ത് ലഭിക്കുന്നു? അല്ലെങ്കിൽ, പ്രഭോ, മോക്ഷത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞ് എന്റെ സംശയം നീക്കുക।”
Verse 16
बृहस्पतिरुवाच । यत्किञ्चित् कुरुते कर्म पुरुषः साध्वसाधु वा । सर्वं नारायणे न्यस्य कुर्वन् नैव च लिप्यते ॥ ५.१६ ॥
ബൃഹസ്പതി പറഞ്ഞു— മനുഷ്യൻ ചെയ്യുന്ന ഏതു കർമ്മവും, അത് നല്ലതോ ചീത്തയോ ആയാലും, എല്ലാം നാരായണനിൽ സമർപ്പിച്ച് ചെയ്താൽ അവൻ അതിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല।
Verse 17
श्रूयते च द्विजश्रेष्ठ संवादो विप्रलुब्धयोः । आत्रेयो ब्राह्मणः कश्चिद् वेदाभ्यासरतो मुनिः ॥ ५.१७ ॥
ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ! വഞ്ചിതരായ രണ്ടു ബ്രാഹ്മണന്മാർ തമ്മിൽ ഒരു സംവാദം ഉണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് ശ്രുതിയുണ്ട്. അവരിൽ ആത്രേയ ഗോത്രത്തിലെ ഒരു ബ്രാഹ്മണ മുനി വേദാഭ്യാസവും സ്വാധ്യായവും ചെയ്തുകൊണ്ട് നിരതനായിരുന്നു.
Verse 18
वसत्यविरतं प्रातःस्नायी त्रिषवणे रतः । नाम्ना संयमनः पूर्वमेकस्मिन् दिवसे नदीम् । धर्मारण्ये गतः स्नातुं धन्यां भागीरथीं शुभाम् ॥ ५.१८ ॥
പൂർവകാലത്ത് സംയമനൻ എന്ന പേരുള്ള ഒരാൾ അവിടെയേയ്ക്ക് നിരന്തരം വസിച്ചു, പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്തു, ത്രിസവണകർമ്മങ്ങളിൽ നിരതനായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം ധർമാരണ്യത്തിലേക്ക് പോയി ധന്യവും ശുഭവും ആയ ഭാഗീരഥീ നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്യാൻ ചെന്നു.
Verse 19
तत्रासीनं महायूथं हरिणानां विचक्षणः । लुब्धो निष्ठुरको नाम धनुःपाणिः कृतान्तवत् । आययौ तं जिघांसुः स धनुष्यायोज्य सायकम् ॥ ५.१९ ॥
അവിടെ വിശ്രമിച്ചിരുന്ന മാൻകളുടെ മഹാസമൂഹം കണ്ടു, തീക്ഷ്ണദൃഷ്ടിയുള്ള നിഷ്ഠുരകൻ എന്ന വേട്ടക്കാരൻ, കൈയിൽ വില്ലുമായി യമനെപ്പോലെ, അവയെ കൊല്ലുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് വന്ന് വില്ലിൽ അമ്പ് ഘടിപ്പിച്ചു.
Verse 20
ततः संयमनो विप्रो दृष्ट्वा तं मृगयारतम् । वारयामास मा भद्र जीवघातमिमं कुरु ॥ ५.२० ॥
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണനായ സംയമനൻ അവനെ വേട്ടയിൽ ആസക്തനായി കണ്ടു തടഞ്ഞു പറഞ്ഞു—“ഭദ്രാ! ജീവഹത്യയായ ഈ പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്.”
Verse 21
एतच्छ्रुत्वा वचो व्याधः स्मितपूर्वमिदं वचः । उवाच नाहं हिंसामि पृथग्जीवं द्विजोत्तम ॥ ५.२१ ॥
ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട വേട്ടക്കാരൻ ആദ്യം പുഞ്ചിരിയോടെ പറഞ്ഞു—“ഹേ ദ്വിജോത്തമാ! ഞാൻ ജീവിയെ എന്നിൽ നിന്ന് വേറെയെന്ന് കരുതി ഹിംസിക്കുന്നില്ല.”
Verse 22
परमात्मा त्वयं भूतैः क्रीडते भगवान् स्वयम् । क्रीता मृदा बलीवर्द्धास्तद्वदेतन्न संशयः ॥ ५.२२ ॥
നീ തന്നെയാണ് പരമാത്മാവ്; ഭഗവാൻ സ്വയം ജീവികളോടൊപ്പം ക്രീഡിക്കുന്നു. മണ്ണിന്റെ കട്ട കൊണ്ട് കാളകളെ വാങ്ങുന്നതുപോലെ, ഇവിടെയും അങ്ങനെ തന്നേ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.
Verse 23
अहे भावः सदा ब्रह्मन्नविद्येयं मुमुक्षुणाम् । यात्राप्राणरतं सर्वं जगदेतद्विचेष्टितम् । तत्राहमिति यः शब्दः स साधुत्वं न गच्छति ॥ ५.२३ ॥
ഹേ ബ്രഹ്മൻ, മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർക്ക് ഈ ഭാവം എപ്പോഴും അവിദ്യ തന്നെയാണ്. ഈ സർവ്വജഗത്ത് ജീവികയെ തന്നെ പ്രാണമായി കരുതി പ്രവർത്തനങ്ങളിൽ ലീനമാണ്; അവിടെ ‘ഞാൻ’ എന്ന ശബ്ദഭാവം സാധുത്വം പ്രാപിക്കുകയില്ല.
Verse 24
इत्याकर्ण्य स विप्रेन्द्रो द्विजः संयमनस्तदा । विस्मयेनाब्रवीद्वाक्यं लुब्धं निष्ठुरकं द्विजः ॥ ५.२४ ॥
ഇതു കേട്ട് ബ്രാഹ്മണശ്രേഷ്ഠനായ ആ ദ്വിജൻ സംയമനൻ അപ്പോൾ വിസ്മയത്തോടെ, ലാഭലോലവും കഠിനവുമായ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.
Verse 25
किमेतदुच्यते भद्र प्रत्यक्षं हेतुमद्वचः । ततः श्रुत्वा मुनेर्विप्रं लुब्धकः प्राह धर्मवित् । कृत्वा लोहमयं जालं तस्याधो ज्वलनं ददौ ॥ ५.२५ ॥
“ഭദ്രാ, ഇതെന്താണ് പറയുന്നത്—പ്രത്യക്ഷവും കാരണസഹിതവുമായ വാക്കല്ലേ?” തുടർന്ന് മുനിസ്വരൂപനായ ബ്രാഹ്മണന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ധർമ്മജ്ഞനായ വേട്ടക്കാരൻ പറഞ്ഞു; ഇരുമ്പ് വല ഉണ്ടാക്കി അതിന്റെ കീഴിൽ തീ കൊളുത്തി.
Verse 26
दत्त्वा वह्निं द्विजं प्राह ज्वाल्यतां काष्ठसचयः । ततो विप्रो मुखेनाग्निं प्रज्वाल्य विरराम ह ॥ ५.२६ ॥
അഗ്നി നൽകി അവൻ ദ്വിജനോട് പറഞ്ഞു—“വെള്ളിക്കട്ടകളുടെ കൂമ്പാരം ജ്വലിപ്പിക്കൂ.” തുടർന്ന് ബ്രാഹ്മണൻ വായിലൂടെ തന്നെ തീ പ്രജ്വലിപ്പിച്ച് പിന്നെ നിർത്തി.
Verse 27
ज्वलिते तु पुनर्वह्नौ तं जालं लोहसम्भवम् । पृथक्पृथक् सहस्राणि निन्येऽन्तर्जालकैर्द्विज । एकस्थानगतस्यापि वह्नेरायसजालकैः ॥ ५.२७ ॥
അഗ്നി വീണ്ടും ജ്വലിച്ചപ്പോൾ, ഹേ ദ്വിജ, അവൻ ഇരുമ്പിൽ നിന്നുണ്ടായ ആ വല അകത്തെ വലകളുടെ സഹായത്തോടെ ആയിരം വേർതിരിച്ച ഭാഗങ്ങളാക്കി വലിച്ചെടുത്തു കൊണ്ടുപോയി. ഒരിടത്ത് നിലകൊണ്ട അഗ്നിയും ഇരുമ്പുകമ്പിവലകളാൽ നിയന്ത്രിതമായിരുന്നു.
Verse 28
ततो लुब्धोऽब्रवीद्विप्रं एकां ज्वालां महामुने । गृहाण येन शेषाणां करिष्यामीह नाशनम् ॥ ५.२८ ॥
അപ്പോൾ ലുബ്ധൻ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹാമുനേ, ഈ ഒരൊറ്റ ജ്വാല സ്വീകരിക്കണമേ; ഇതുകൊണ്ട് ഞാൻ ഇവിടെ ശേഷിക്കുന്നതെല്ലാം നശിപ്പിക്കും.”
Verse 29
एवमुक्त्वा हुताशे तु तोयपूर्णं घटं द्रुतम् । चिक्षेप सहसा वह्निः प्रशशामाशु पूर्ववत् ॥ ५.२९ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് അവൻ വെള്ളം നിറഞ്ഞ ഘടം വേഗത്തിൽ അഗ്നിയിലേക്കെറിഞ്ഞു; അഗ്നി പെട്ടെന്ന് ശമിച്ച് മുൻപുപോലെ വേഗത്തിൽ അടങ്ങി.
Verse 30
ततोऽब्रवील्लुब्धकस्तु ब्राह्मणं तं तपोधनम् । भगवन् या त्वया ज्वाला गृहोतासीद्धुताशनात् । प्रयच्छ येन मार्गाणि मांसान्यानाय्य भक्षये ॥ ५.३० ॥
അപ്പോൾ ലുബ്ധനായ വേട്ടക്കാരൻ തപോധനനായ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് പറഞ്ഞു—“ഭഗവൻ, നിങ്ങളുടെ ഗൃഹത്തിൽ ഹുതാശനത്തിൽ നിന്നുയർന്ന ആ ജ്വാലയുടെ ഉപായം എനിക്ക് തരണമേ; അതിലൂടെ ഞാൻ മാംസങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്ന് ഭക്ഷിക്കാനുള്ള മാർഗങ്ങൾ നേടട്ടെ.”
Verse 31
एवमुक्तस्तदा विप्रो यावदायसजालकम् । पश्यत्येव न तत्राग्निर्मूलनाशे गतः क्षयम् ॥ ५.३१ ॥
ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ആ വിപ്രൻ ഇരുമ്പുകമ്പിവല നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ അവിടെ അഗ്നി ഒന്നും കണ്ടില്ല; മൂലനാശം സംഭവിച്ചതിനാൽ അഗ്നി ക്ഷയത്തിലേക്ക് പോയിരുന്നു.
Verse 32
ततो विलक्षणभावेन ब्राह्मणः शंसितव्रतः । तूष्णीम्भूतस्थितस्तावल्लुब्धको वाक्यमब्रवीत् ॥ ५.३२ ॥
അപ്പോൾ പ്രശംസിക്കപ്പെട്ട വ്രതധാരിയായ ആ ബ്രാഹ്മണൻ വിചിത്രമായ ഭാവമാറ്റത്തോടെ കുറച്ചുനേരം മൗനമായി നിന്നു; അതിനിടെ വേട്ടക്കാരൻ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।
Verse 33
एतस्मिञ्ज्वलितो वह्निर्बहुशाखश्च सत्तम । मूलनाशे भवेन्नाशस्तद्वदेतदपि द्विज ॥ ५.३३ ॥
ഇവിടെ ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി അനേകം ശാഖകളായി വ്യാപിക്കുന്നു, ഹേ സത്തമ. മൂലം നശിച്ചാൽ നാശം സംഭവിക്കും; അതുപോലെ ഇതും, ഹേ ദ്വിജ.
Verse 34
आत्मा स प्रकृतिस्थश्च भूतानां संश्रयो भवेत् । भूय एषा जगत्सृष्टिस्तत्रैव जगतो भवेत् ॥ ५.३४ ॥
ആ ആത്മാവ് പ്രകൃതിയിൽ നിലകൊണ്ട് ജീവഭൂതങ്ങളുടെ ആശ്രയമാകുന്നു; പിന്നെയും ഈ ജഗത്സൃഷ്ടി ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—അവിടെയേ ജഗത് നിലനിൽക്കുന്നു।
Verse 35
पिण्डग्रहणधर्मेण यदस्य विहितं व्रतम् । तत्तदात्मनि संयोज्य कुर्वाणो नावसीदति ॥ ५.३५ ॥
പിണ്ഡഗ്രഹണധർമ്മപ്രകാരം അവനു വിധിക്കപ്പെട്ട വ്രതം, ഓരോ കർമവും ആത്മാവിൽ ഏകീകരിച്ച് ആചരിക്കുന്നവൻ ദുഃഖത്തിലോ അധഃപതനത്തിലോ ആകുകയില്ല।
Verse 36
एवमुक्ते तु व्याधेन ब्राह्मणे राजसत्तम । पुष्पवृष्टिरथाकाशात् तस्योपरि पपात ह ॥ ५.३६ ॥
വേട്ടക്കാരൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, ഹേ രാജസത്തമ, ആ ബ്രാഹ്മണന്റെ മേൽ ആകാശത്തിൽ നിന്ന് പുഷ്പവൃഷ്ടി വീണു।
Verse 37
विमानानि च दिव्यानि कामगानि महान्ति च । बहुरत्नानि मुख्यानि ददृशे ब्राह्मणोत्तमः ॥ ५.३७ ॥
അപ്പോൾ ബ്രാഹ്മണോത്തമൻ ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ—മഹത്തായതും ഇച്ഛാനുസാരം സഞ്ചരിക്കുന്നതും—കൂടാതെ അനേകം പ്രധാന രത്നനിധികളും ദർശിച്ചു।
Verse 38
तेषु निष्ठुरकं लुब्धं सर्वेषु समवस्थितम् । ददृशे ब्राह्मणस्तत्र कामरूपिणमुत्तमम् ॥ ५.३८ ॥
അവിടെ എല്ലാവരിലും വ്യാപിച്ചിരുന്ന കഠിനവും ലോഭപരവുമായ സ്വഭാവം അദ്ദേഹം കണ്ടു; അതേ സ്ഥലത്ത് ഇച്ഛാനുസാരം രൂപം ധരിക്കാവുന്ന ഒരു ഉത്തമ സത്ത്വത്തെയും ദർശിച്ചു।
Verse 39
अद्वैतवासना सिद्धं योगाद् बहुशरीरकम् । दृष्ट्र्वा विप्रो मुदा युक्तः प्रययौ निजमाश्रमम् ॥ ५.३९ ॥
യോഗത്തിലൂടെ അദ്വൈത-വാസനയിൽ സിദ്ധനായ ‘ബഹുശരീര’ അവസ്ഥ ദർശിച്ച് ആ വിപ്രൻ ആനന്ദയുക്തനായി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു।
Verse 40
एवं ज्ञानवतः कर्म कुर्वतोऽपि स्वजातिकम् । भवेन्मुक्तिर्द्विजश्रेष्ठ रैभ्य राजन् वसो ध्रुवम् ॥ ५.४० ॥
ഇങ്ങനെ, ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ജ്ഞാനമുള്ളവൻ തന്റെ ജാതിധർമ്മാനുസാരം കർമ്മം ചെയ്താലും നിശ്ചയമായും മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ റൈഭ്യ, ഹേ രാജാ വസു, ഇത് ധ്രുവസത്യം।
Verse 41
एवं तौ संशयच्छेदं प्राप्तौ रैभ्यवसू नृप । बृहस्पतेस्ततो धिष्ण्याज्जग्मतुर्निजमाश्रमम् ॥ ५.४१ ॥
ഇങ്ങനെ, ഹേ നൃപ, റൈഭ്യനും വസുവും—ഇരുവരും—സംശയനിവൃത്തി പ്രാപിച്ച്, തുടർന്ന് ബൃഹസ്പതിയുടെ പവിത്ര ധിഷ്ണ്യത്തിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു തങ്ങളുടെ ആശ്രമത്തിലേക്ക് പോയി।
Verse 42
तस्मात् त्वमपि राजेन्द्र देवं नारायणं प्रभुम् । अभेदेन स्वदेहस्थं पश्यन्नाराधय प्रभुम् ॥ ५.४२ ॥
അതുകൊണ്ട്, ഹേ രാജേന്ദ്രാ! നീയും ദേവപ്രഭു നാരായണനെ—സ്വദേഹത്തിൽ ഭേദമില്ലാതെ വസിക്കുന്നവനായി കണ്ടു—ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്ക.
Verse 43
कपिलस्य वचः श्रुत्वा स राजाऽश्वशिरा विभुः । ज्येष्ठं पुत्रं समाहूय धन्यं स्थूलशिराह्वयम् । अभिषिच्य निजे राज्ये स राजा प्रययौ वनम् ॥ ५.४३ ॥
കപിലന്റെ വചനം കേട്ട്, ആ ശക്തിമാൻ രാജാവായ അശ്വശിരസ് തന്റെ ജ്യേഷ്ഠപുത്രൻ ധന്യനെ—‘സ്ഥൂലശിരസ്’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായവനെ—വിളിച്ചു, സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽ അഭിഷേകം നടത്തി, രാജാവ് വനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.
Verse 44
नैमिषाख्यं वरारोहे तत्र यज्ञतनुं गुरुम् । तपसाराधयामास यज्ञमूर्तिं स्तवेन् च ॥ ५.४४ ॥
ഹേ സുന്ദരീ! നൈമിഷം എന്ന സ്ഥലത്ത് അവൻ അവിടെ തപസ്സിനാലും സ്തുതിയാലും യജ്ഞമൂർത്തിയായ യജ്ഞതനു ഗുരുവിനെ ആരാധിച്ചു.
Verse 45
धरण्युवाच । कथं यज्ञतनॊः स्तोत्रं राज्ञा नारायणस्य ह । स्तुतिः कृता महाभाग पुनरेतच्च शंस मे ॥ ५.४५ ॥
ധരണി പറഞ്ഞു: ഹേ മഹാഭാഗാ! യജ്ഞതനുവായ നാരായണന്റെ സ്തോത്രം രാജാവ് എങ്ങനെ രചിച്ചു? ഇത് വീണ്ടും എനിക്ക് പറഞ്ഞു തരൂ.
Verse 46
श्रीवराह उवाच । नमामि याज्यं त्रिदशाधिपस्य भवस्य सूर्यस्य हुताशनस्य । सोमस्य राज्ञो मरुतामनेक-रूपं हरिं यज्ञनरं नमस्ये ॥ ५.४६ ॥
ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു: പൂജ്യനായ ഹരിയെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ ദേവാധിപതി, ഭവൻ (ശിവൻ), സൂര്യൻ, ഹുതാശനൻ (അഗ്നി), രാജാ സോമൻ, മരുതുകൾ എന്നിങ്ങനെ അനേകരൂപൻ; യജ്ഞപുരുഷനായ ഹരിക്ക് ഞാൻ പ്രണാമം അർപ്പിക്കുന്നു.
Verse 47
सुभीमदंष्ट्रं शशिसूर्यनेत्रं संवत्सरे छायनयुग्मकुक्षम् । दर्भाङ्गरोमाणमतैध्मशक्तिं सनातनं यज्ञनरं नमामि ॥ ५.४७ ॥
ഭയങ്കര ദംഷ്ട്രകളുള്ളവൻ, ചന്ദ്രനും സൂര്യനും കണ്ണുകളായവൻ, അയനദ്വയസഹിത സംവത്സരമേ ഉദരമായവൻ, ദർഭമെന്ന പുല്ല് രോമമായവൻ, സമിധയാണ് ശക്തിയായവൻ—ആ സനാതന യജ്ഞപുരുഷനെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।
Verse 48
द्यावापृथिव्योरिदमन्तरं हि व्याप्तं शरीरेण दिशश्च सर्वाः । तमीद्यामीशं जगतां प्रसूतिं जनार्दनं तं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.४८ ॥
ആകാശവും ഭൂമിയും തമ്മിലുള്ള ഈ മുഴുവൻ അന്തരം അവന്റെ ശരീരത്താൽ വ്യാപ്തമാണ്; എല്ലാ ദിക്കുകളും അതുപോലെ. ലോകങ്ങളുടെ പ്രസൂതിയായ, സ്തുത്യനായ സ്വാമി ജനാർദ്ദനനോട് ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।
Verse 49
सुरासुराणां च जयाजयाय युगे युगे यः स्वशरीरमाद्यम् । सृजत्यनादिः परमेश्वरो य- स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नाथम् ॥ ५.४९ ॥
യുഗം യുഗമായി ദേവാസുരരുടെ ജയാപജയത്തിനായി തന്റെ ആദിമ ശരീരം പ്രസ്ഫुटിപ്പിക്കുന്ന അനാദിയായ പരമേശ്വരൻ—ആ യജ്ഞമൂർത്തിയായ നാഥനോട് ഞാൻ പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।
Verse 50
दधार मायामयमुग्रतेजा जयाय चक्रं त्वमलांशुशुभ्रम् । गदासिशार्ङ्गादिचतुर्भुजोऽयं तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५० ॥
ഓ ഉഗ്രതേജസ്സുള്ളവനേ! ജയത്തിനായി നീ മലിനരഹിത കിരണങ്ങളാൽ ദീപ്തമായ ചക്രം ധരിച്ചു. ഗദ, ഖഡ്ഗം, ശാർങ്ഗം മുതലായ ആയുധങ്ങൾ ധരിച്ച ഈ ചതുര്ഭുജ യജ്ഞമൂർത്തിയോട് ഞാൻ നിത്യവും പ്രണാമം ചെയ്യുന്നു।
Verse 51
क्वचित् सहस्रं शिरसां दधार क्वचिन्महापर्वततुल्यकायम् । क्वचित् स एव त्रसरेणुतुल्यो यस्तं सदा यज्ञनरं नमामि ॥ ५.५१ ॥
ചിലപ്പോൾ അവൻ സഹസ്ര ശിരസ്സുകൾ ധരിച്ചു; ചിലപ്പോൾ അവന്റെ ദേഹം മഹാപർവതത്തോട് തുല്യമായി; ചിലപ്പോൾ അതേ അവൻ ധൂളികണത്തോളം സൂക്ഷ്മനായി. ആ യജ്ഞനരനോട് ഞാൻ സദാ നമസ്കരിക്കുന്നു।
Verse 52
चतुर्मुखो यः सृजते समग्रं रथाङ्गपाणिः प्रतिपालनाय । क्षयाय कालानलसन्निभो य-स्तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५२ ॥
ഞാൻ നിത്യവും ആ യജ്ഞമൂർത്തിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ ചതുര്മുഖനായി സമഗ്ര സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു, കൈയിൽ ചക്രം ധരിച്ചു അതിനെ പരിപാലിക്കുന്നു, കാലാഗ്നിസമാനനായി ലയം വരുത്തുന്നു।
Verse 53
संसारचक्रक्रमणक्रियायै य इज्यते सर्वगतः पुराणः । यो योगिभिर्ध्यायते चाप्रमेयस् तं यज्ञमूर्तिं प्रणतोऽस्मि नित्यम् ॥ ५.५३ ॥
ഞാൻ നിത്യവും ആ യജ്ഞമൂർത്തിയെ നമസ്കരിക്കുന്നു—അവൻ പുരാതനൻ, സർവ്വവ്യാപി, അപ്രമേയൻ; സംസാരചക്രത്തിന്റെ ഭ്രമണക്രിയയുടെ തത്ത്വമായി പൂജിക്കപ്പെടുന്നു, യോഗികൾ ധ്യാനിക്കുന്നതും അവനെയാണ്।
Verse 54
सम्यङ्मनस्यर्पितवानहं ते यदा सुदृश्यं स्वतनौ नु तत्त्वम् । न चान्यदस्तॊति मतिः स्थिरा मे यतस्ततो मावतु शुद्धभावम् ॥ ५.५४ ॥
ഞാൻ യഥാർത്ഥമായി എന്റെ മനസ്സിനെ നിനക്കർപ്പിച്ചപ്പോൾ, എന്റെ സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ തന്നേ തത്ത്വം വ്യക്തമായി ദൃശ്യമാവുകയുണ്ടായി. എന്റെ ബോധം സ്ഥിരമായി—മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ ആ ശുദ്ധഭാവം എല്ലാദിക്കിലും നിന്നു എന്നെ കാക്കട്ടെ।
Verse 55
इतीरितस्तस्य हुताशनार्चिः प्रख्यं तु तेजः पुरतो बभूव । तस्मिन् स राजा प्रविवेश बुद्धिं कृत्वा लयं प्राप्तवान् यज्ञमूर्तौ ॥ ५.५५ ॥
ഇങ്ങനെ ഉച്ചരിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അവന്റെ മുമ്പിൽ അഗ്നിജ്വാലപോലെ പ്രസിദ്ധമായ ഒരു തേജസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. രാജാവ് മനസ്സിനെ അതിൽ സ്ഥിരപ്പെടുത്തി അതിലേക്കു പ്രവേശിച്ചു, യജ്ഞമൂർത്തിയിൽ ലയം പ്രാപിച്ചു।
Frequently Asked Questions
The text frames liberation as compatible with action when action is performed without possessive appropriation and is ‘deposited’ in Nārāyaṇa (nārāyaṇe nyasya). Knowledge functions as the root-level correction—removing the ‘I’-claim (ahaṃ-śabda/ahaṃkāra) that generates binding consequences—so karma becomes non-binding when integrated with this orientation.
No explicit tithi, nakṣatra, or month is specified. The narrative mentions daily-regimen markers: the Brahmin Saṃyamana bathes in the morning (prātaḥ-snānī) and is devoted to the three daily rites (triṣavaṇa). A single ‘one day’ (ekasmin divase) episode is used to situate the exemplum.
Environmental concern appears indirectly through the Dharmāraṇya–Bhāgīrathī setting and the ethical confrontation over hunting. The text recasts harm and agency through a metaphysical lens (critiquing egoic authorship), yet it still foregrounds restraint and reflection on ‘jīvaghāta’ (killing of living beings). For digital stewardship themes, the chapter can be read as regulating human conduct in forest–river ecologies by linking ethical action to non-possessive, non-exploitative intention.
The chapter references Kapila; Bṛhaspati (devaguru); Raibhya (identified as a Brahmaputra and as Āṅgirasa); King Vasu (a learned donor-king); Cākṣuṣa Manu as a genealogical/chronological marker; and the king Aśvaśiras with his son Sthūlaśiras (installed as successor). It also includes the exemplum figures Saṃyamana (a Vedic practitioner) and Niṣṭhuraka (a hunter) to stage doctrinal instruction.
Read Varaha Purana in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.