Adhyaya 24: The Birth of the Nāgas, Brahmā’s Curse, and the Pañcamī Observance

Verse 1

धरण्युवाच । कथं ते गात्रसंस्पर्शान्मूर्त्तिमन्तो महाबलाः । नागा बभूवुर्देवेश कारणं ते महीधर ॥ २४.१ ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ! നിങ്ങളുടെ ഗാത്രസ്പർശത്തിൽ നിന്ന് ദേഹധാരികളായ മഹാബലന്മാരായ നാഗങ്ങൾ എങ്ങനെ ഉത്ഭവിച്ചു? ഹേ മഹീധരാ, അതിന്റെ കാരണം എന്ത്?

Verse 2

श्रीवराह उवाच । श्रुत्वा गणपतेर्जन्म प्रजापालो नराधिपः । उवाच श्लक्ष्णया वाचा तं मुनिं संहितव्रतम् ॥ २४.२ ॥

ശ്രീവരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഗണപതിയുടെ ജന്മകഥ കേട്ട ശേഷം, മനുഷ്യരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാജാവ് പ്രജാപാലൻ, ശാസ്ത്രീയമായി സംയമിതവ്രതനായ ആ മുനിയോട് മൃദുവായ വാക്കുകളിൽ സംസാരിച്ചു.

Verse 3

प्रजापाल उवाच । भगवँस्तार्क्षविषयाः कथं मूर्त्तिमुपागताः । नागा बभूवुः कुटिला एतदाख्यातुमर्हसि ॥ २४.३ ॥

പ്രജാപാലൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! താർക്ഷ്യൻ (ഗരുഡൻ) സംബന്ധമുള്ള ഇവർ എങ്ങനെ ദേഹധാരികളായി? നാഗങ്ങൾ എങ്ങനെ കുണ്ഡലിത/വക്രാകൃതിയുള്ളവരായി? ഇത് എനിക്ക് വിവരിക്കണമേ.

Verse 4

महातपा उवाच । सृजता ब्रह्मणा सृष्टिं मरीचिः सूतिकारणम् । प्रथमं मनसा ध्यातस्तस्य पुत्रस्तु कश्यपः ॥ २४.४ ॥

മഹാതപാ പറഞ്ഞു—ബ്രഹ്മാവ് സൃഷ്ടിയെ സൃഷ്ടിക്കുമ്പോൾ, മരീചി ജനനത്തിന്റെ കാരണമായി നിലകൊണ്ടു. അദ്ദേഹം ആദ്യം മനസ്സിൽ ധ്യാനിക്കപ്പെട്ടു; അദ്ദേഹത്തിന്റെ പുത്രൻ കശ്യപൻ ആയിരുന്നു.

Verse 5

तस्य दाक्षायणी भार्या कद्रूर्नाम शुचिस्मिता । मारीचो जनयामास तस्यां पुत्रान् महाबलान् ॥ २४.५ ॥

അവന്റെ ദാക്ഷായണീ ഭാര്യ കദ്രൂ എന്ന പേരുള്ളവൾ, ശുദ്ധസ്മിതയായിരുന്നു. മരീചി അവളിൽ മഹാബലന്മാരായ പുത്രന്മാരെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 6

अनन्तं वासुकिं चैव कम्बलं च महाबलम् । कर्कोटकं च राजेन्द्र पद्मं चान्यं सरीसृपम् ॥ २४.६ ॥

അനന്തൻ, വാസുകി, മഹാബലവാനായ കംബലൻ, കർക്കോടകൻ, ഹേ രാജേന്ദ്ര, പത്മൻ എന്നീ സർപ്പങ്ങളെ അവർ പരാമർശിക്കുന്നു.

Verse 7

महापद्मं तथा शङ्खं कुलिकं चापराजितम् । एते कश्यपदायादाः प्रधानाः परिकीर्तिताः ॥ २४.७ ॥

അതുപോലെ മഹാപത്മൻ, ശംഖൻ, കുലികൻ, അപരാജിതൻ എന്നിവരുണ്ട്. കശ്യപന്റെ ഈ സന്തതികൾ പ്രധാന സർപ്പങ്ങളായി അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 8

एतेषां तु प्रसूत्या तु इदमापूरितं जगत् । कुटिला हीनकर्माणस्तिक्ष्णास्योत्थविषोल्बणाः । दृष्ट्वा संदश्य मनुजान् कुर्युर्भस्म क्षणाद्ध्रुवम् ॥ २४.८ ॥

ഇവരുടെ സന്തതികളാൽ ഈ ലോകം നിറഞ്ഞിരിക്കുന്നു. കുടില സ്വഭാവമുള്ളവരും, നീചകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുന്നവരും, തീക്ഷ്ണമായ മുഖത്തുനിന്നുള്ള വിഷം നിറഞ്ഞവരുമായ അവർ മനുഷ്യരെ കാണുമ്പോൾ തന്നെ ദംശിക്കുകയും നിമിഷനേരം കൊണ്ട് ഭസ്മമാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 9

शब्दगामी यथा स्पर्शं मनुष्याणां नराधिप । अहन्यहनि जायेत क्षयः परमदारुणः ॥ २४.९ ॥

ഹേ നരാധിപ, ശബ്ദം മനുഷ്യരുടെ സ്പർശനത്തിലേക്ക് എത്തുന്നതുപോലെ, ഓരോ ദിവസവും അത്യന്തം ഭയാനകമായ നാശം സംഭവിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 10

आत्मनस्तु क्षयं दृष्ट्वा प्रजाः सर्वाः समन्ततः । जग्मुः शरण्यं शरणं परं तु परमेश्वरम् ॥ २४.१० ॥

തങ്ങളുടെ നാശം കണ്ട് എല്ലാ ജീവജാലങ്ങളും എല്ലാ ഭാഗത്തുനിന്നും അഭയസ്ഥാനമായ പരമേശ്വരനെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 11

इममेवार्थमुद्दिश्य प्रजाः सर्वा महीपते । उचुः कमलजं विष्णुं पुराणं ब्रह्मसंज्ञितम् ॥ २४.११ ॥

ഈ ലക്ഷ്യം മനസ്സിൽ വെച്ച്, ഹേ മഹീപതേ, സർവ്വ പ്രജകളും കമലജനായ വിഷ്ണുവിനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് ‘ബ്രഹ്മ’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധമായ പുരാണത്തെക്കുറിച്ച് പറഞ്ഞു।

Verse 12

देवा ऊचुः । देवदेवेश लोकानां प्रसूति परमेश्वर । त्राहि नस्तीक्ष्णदंष्ट्राणां भुजङ्गानां महात्मनाम् ॥ २४.१२ ॥

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവദേവേശാ, ലോകങ്ങളുടെ പ്രസൂതി, പരമേശ്വരാ! തീക്ഷ്ണദംഷ്ട്രകളുള്ള മഹാത്മാ ഭുജംഗങ്ങളിൽ നിന്ന് ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ।

Verse 13

अहन्यहनि ये देव पश्येयुरुरगादृशा । मनुष्यपशुरूपं वा तत्सर्वं भस्मसाद् भवेत् ॥ २४.१३ ॥

ഹേ ദേവാ! സർപ്പസദൃശമായ ദൃഷ്ടിയുള്ളവർ ദിനംപ്രതി എന്തിനെ കണ്ടാലും—മനുഷ്യരൂപമായാലും മൃഗരൂപമായാലും—അത് എല്ലാം ഭസ്മമായി മാറും।

Verse 14

त्वया सृष्टिः कृता देव नीयते सा भुजङ्गमैः । एतज्ज्ञात्वा तु दुर्वृत्तं तत्कुरुष्व महामते ॥ २४.१४ ॥

ഹേ ദേവാ! നിനാൽ സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ട സൃഷ്ടിയെ ഭുജംഗജാതികൾ കൊണ്ടുപോകുന്നു. ഇത് അറിഞ്ഞ്, ഹേ മഹാമതേ, ആ ദുർവൃത്തത്തെ ശമിപ്പിക്കണമേ।

Verse 15

ब्रह्मोवाच । अहं रक्षां विधास्यामि भवतीनां न संशयः । व्रजध्वं स्वानि धिष्ण्यानि प्रजा माभूत् ससाध्वसा ॥ २४.१५ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങളെ സംരക്ഷിക്കും; ഇതിൽ സംശയമില്ല. നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വന്തം ധിഷ്ണ്യങ്ങളിലേക്കു പോകുക; പ്രജകൾ ഭയാകുലരാകരുത്।

Verse 16

एवमुक्त्वा प्रजास्तेन ब्रह्मणाऽव्यक्तमूर्त्तिना । आजग्मुः परमप्रीत्या नत्वा चैव स्वयम्भुवे ॥ २४.१६ ॥

അവ്യക്തമൂർത്തിയായ ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞതിനു ശേഷം ആ പ്രജകൾ പരമാനന്ദത്തോടെ സ്വയംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ചു അവിടെ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 17

अगतासु प्रजास्वाद्यस्तानाहूय भुजङ्गमान् । शशाप परमक्रुद्धो वासुकिप्रमुखांस्तदा ॥ २४.१७ ॥

പ്രജകൾ പോയശേഷം ആദ്യൻ ആ ഭുജംഗങ്ങളെ വിളിച്ചു വരുത്തി, അത്യന്തം ക്രോധത്തോടെ വാസുകി-പ്രമുഖ നാഗങ്ങളെ അപ്പോൾ ശപിച്ചു।

Verse 18

ब्रह्मोवाच । यतो मत्प्रभवान् नित्यं क्षयं नयत मानुषान् । भवान्तरेऽथान्यस्मिन् मातुः शापात् सुदारुणात् । भविताऽतिक्षयं घोरं नूनं स्वायम्भुवेऽन्तरे ॥ २४.१८ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—എന്നിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ സത്ത്വങ്ങൾ നിത്യവും മനുഷ്യരെ ക്ഷയത്തിലേക്ക് നയിക്കുന്നു; അതുകൊണ്ട് മറ്റൊരു ഭവാന്തരത്തിൽ മാതാവിന്റെ അതിദാരുണമായ ശാപം മൂലം സ്വയംഭുവ മന്വന്തരത്തിൽ തീർച്ചയായും ഭീകരമായ അതിക്ഷയം സംഭവിക്കും।

Verse 19

एवमुक्तास्तु वेपन्तो ब्रह्माणं भुजगोत्तमाः । निपत्य पादयोस्तस्य इदमूचुर्वचस्तदा ॥ २४.१९ ॥

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശ്രേഷ്ഠ നാഗങ്ങൾ വിറച്ചുകൊണ്ട് ബ്രഹ്മാവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ വീണു, തുടർന്ന് ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 20

नागा ऊचुः । भगवन् कुटिला जातिरस्माकं भवता कृता । विषोल्बणत्वं क्रूरत्वं दृक्शस्त्रत्वं च नस्त्वया । सम्पादितं त्वया देव इदानीं शमयाच्युत ॥ २४.२० ॥

നാഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഭഗവൻ! ഞങ്ങളുടെ ജാതിയെ നിങ്ങൾ കൂറ്റിലസ്വഭാവമുള്ളതാക്കി. അത്യധിക വിഷം, ക്രൂരത, ദൃഷ്ടിയുടെ ആയുധസമമായ ശക്തി—ഇവയെല്ലാം നിങ്ങളുടെ കൈയ്യാൽ തന്നെ സംഭവിച്ചു. അതുകൊണ്ട് ദേവാ, അച്യുതാ, ഇപ്പോൾ അത് ശമിപ്പിക്കണമേ।

Verse 21

ब्रह्मोवाच । यदि नाम मया सृष्टा भवन्तः कुटिलाशयाः । ततः किं मनुजान् नित्यं भक्षयध्वं गतव्यथाः ॥ २४.२१ ॥

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—ഞാൻ നിങ്ങളെ കപടാശയത്തോടെ സൃഷ്ടിച്ചതാണെന്നു സത്യമെങ്കിലും, അതുകൊണ്ട് എന്ത്? പിന്നെ നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് നിത്യവും മനുഷ്യരെ ഭക്ഷിക്കുന്നു, ദുഃഖവും പരിണാമഭയവും ഇല്ലാത്തവരെന്നപോലെ?

Verse 22

नागा ऊचुः । मर्यादां कुरु देवेश स्थानं चैव पृथक् पृथक् । मनुष्याणां तथाऽस्माकं समयं च पृथक् पृथक् । नागानां वचनं श्रुत्वा देवो वचनमब्रवीत् ॥ २४.२२ ॥

നാഗങ്ങൾ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവേശാ, മര്യാദ (പരിധി) സ്ഥാപിക്കണമേ; ഓരോരുത്തർക്കും വേറേവേറെ വാസസ്ഥലങ്ങൾ നിശ്ചയിക്കണമേ. അതുപോലെ മനുഷ്യർക്കും ഞങ്ങൾക്കും വേറേവേറെ നിയമ-കരാറുകളും നിശ്ചയിക്കണമേ. നാഗങ്ങളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദേവൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 23

अहं करोमि वो नागाः समयं मनुजैः सह । तदेकमनसः सर्वे शृणुध्वं मम शासनम् ॥ २४.२३ ॥

ഹേ നാഗങ്ങളേ, മനുഷ്യരോടൊപ്പം നിങ്ങള്ക്കായി ഞാൻ ഒരു കരാർ സ്ഥാപിക്കുന്നു. അതിനാൽ നിങ്ങൾ എല്ലാവരും ഏകമനസ്സോടെ എന്റെ ആജ്ഞ ശ്രവിക്കൂ.

Verse 24

पातालं वितलं चैव हर्म्याख्यं च तृतीयकम् । दत्तं चैव सदा रम्यं गृहं तत्र गमिष्यथ ॥ २४.२४ ॥

പാതാളം, വിതലം, മൂന്നാമതായി ‘ഹർമ്യ’ എന്ന ലോകം—ഇവ നിങ്ങൾക്കു ദത്തമായി നൽകിയിരിക്കുന്നു; അവിടെ സദാ രമ്യമായ ഒരു വാസഗൃഹവും നൽകിയിട്ടുണ്ട്. നിങ്ങൾ അവിടേക്ക് പോകുക.

Verse 25

तत्र भोगान् बहुविधान् भुञ्जाना मम शासनात् । तिष्ठध्वं सप्तमं यावद् रात्र्यन्तं तु पुनः पुनः ॥ २४.२५ ॥

അവിടെ എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം പലവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് ഏഴാമത്തെ (രാത്രി) വരെ നിലകൊള്ളുക; പിന്നെ ഓരോ രാത്രിയുടെയും അവസാനം വീണ്ടും വീണ്ടും (നിശ്ചിതവിധി പാലിക്കുക).

Verse 26

ततो वैवस्वतस्यादौ काश्यपेया भविष्यथ । दायादाः सर्वदेवानां सुपर्णस्य च धीमतः ॥ २४.२६ ॥

അപ്പോൾ വൈവസ്വത മന്വന്തരത്തിന്റെ ആരംഭത്തിൽ നിങ്ങൾ കാശ്യപേയരാകും—സകല ദേവന്മാരുടെയും അവകാശികൾ—ധീമാനായ സുപർണ്ണൻ (ഗരുഡൻ) ന്റെയും അവകാശികളുമാകും।

Verse 27

तदा प्रसूतिर् वः सर्वा भोक्ष्यते चित्रभानुना । भवतां नैव दोषोऽयं भविष्यति न संशयः ॥ २४.२७ ॥

അപ്പോൾ നിങ്ങളുടെ സകല സന്തതിയും ചിത്രഭാനുവാൽ ഭക്ഷിക്കപ്പെടും; എങ്കിലും ഇതിൽ നിങ്ങള്ക്ക് യാതൊരു ദോഷവും ഉണ്ടാകുകയില്ല—സംശയമില്ല।

Verse 28

ये वै क्रूरा भोगिनो दुर्विनीता—स्तेषामन्तो भविता नान्यथैतत् । कालप्राप्तं भक्षयध्वं दशध्वं तथा अपकारे च कृते मनुष्यम् ॥ २४.२८ ॥

ക്രൂരരും ഭോഗാസക്തരുമായ ദുർവിനീതർക്കു അന്ത്യം നിർബന്ധം; ഇതു മറ്റെങ്ങനെ ആകുകയില്ല. നിശ്ചിതകാലം വന്നാൽ അവരെ ഭക്ഷിക്കുവിൻ, ദംശിക്കുവിൻ; അതുപോലെ അപകാരം ചെയ്ത മനുഷ്യനെയും അങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുവിൻ।

Verse 29

मन्त्रौषधैर्गारुडमण्डलैश्च बद्धैर्दृष्टैर्मानवा ये चरन्ति । तेषां भीतैर्वर्त्तितव्यं न चान्यच्छ्चिन्त्यं कार्यं चान्यथा वो विनाशः ॥ २४.२९ ॥

മന്ത്രങ്ങൾ, ഔഷധങ്ങൾ, ഗരുഡമണ്ഡലങ്ങൾ എന്നിവകൊണ്ട് ബന്ധിതരായി സംരക്ഷിതരായി സഞ്ചരിക്കുന്ന മനുഷ്യരെക്കുറിച്ച് ഭയത്തോടെ തന്നെ പെരുമാറണം; മറ്റൊന്നും ആലോചിക്കുകയോ ചെയ്യുകയോ അരുത്—അല്ലെങ്കിൽ നിങ്ങളുടെ നാശം.

Verse 30

इतीरिते ब्रह्मणा ते भुजङ्गा जग्मुः स्थानं क्ष्मातलाख्यं हि सर्वे । तस्थुर्भोगान् भुञ्जमानाः समग्रान् रसातले लीलया संस्थितास्ते ॥ २४.३० ॥

ബ്രഹ്മാവ് ഇങ്ങനെ അരുളിച്ചെയ്തപ്പോൾ ആ സർവ്വ ഭുജംഗന്മാരും ‘ക്ഷ്മാതല’ എന്ന സ്ഥലത്തേക്ക് പോയി. അവിടെ അവർ രസാതലത്തിൽ ലീലാഭാവത്തോടെ സ്ഥാപിതരായി, തങ്ങൾക്ക് ലഭിച്ച സമഗ്ര ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചുകൊണ്ട് പാർത്തു।

Verse 31

एवं शापं तु ते लब्ध्वा प्रसादं च चतुर्मुखात् । तस्थुः पातालनिलये मुदितेनान्तरात्मना ॥ २४.३१ ॥

ഇങ്ങനെ അവർ ആ ശാപം ലഭിക്കുകയും ചതുര്മുഖനായ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പ്രസാദവും പ്രാപിക്കുകയും ചെയ്ത്, പാതാളനിവാസത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; അന്തർഹൃദയം ആനന്ദിച്ചു.

Verse 32

एतत्सर्वं च पञ्चम्यां तेषां जातं महात्मनाम् । अतस्त्वियं तिथिर्धन्या सर्वपापहरा शुभा ॥ २४.३२ ॥

ഇതെല്ലാം ആ മഹാത്മാക്കൾക്കു പഞ്ചമി തിഥിയിലാണ് സംഭവിച്ചത്; അതുകൊണ്ട് ഈ തിഥി ധന്യവും ശുഭവും സർവപാപഹരവുമെന്നു പ്രസിദ്ധം.

Verse 33

एतस्यां संयतो यस्तु अम्लं तु परिवर्जयेत् । क्षीरेण स्नापयेन्नागांस्तस्य यास्यन्ति मित्रताम् ॥ २४.३३ ॥

ഈ വ്രതത്തിൽ സംയമത്തോടെ നിന്ന് പുളിയുള്ളത് ഉപേക്ഷിച്ച് പാലുകൊണ്ട് നാഗങ്ങളെ സ്നാനിപ്പിക്കുന്നവനോട്, ആ നാഗങ്ങൾ മിത്രഭാവം പ്രാപിക്കും.