Adhyaya 150: The Sacred Greatness of Sānandūra

Verse 1

अथ सानन्दूरमाहात्म्यम् ॥ सूत उवाच ॥ द्वारकायास्तु माहात्म्यं श्रुत्वा ह्येतत्सुभाषितम् ॥ हृष्टावोचत्तदा देवं धर्मकामा वसुन्धरा ॥

ഇപ്പോൾ സാനന്ദൂര മഹാത്മ്യം. സൂതൻ പറഞ്ഞു—ദ്വാരകയുടെ മഹിമയെ കുറിച്ചുള്ള ഈ സുസൂക്തം ശ്രവിച്ച ധർമ്മകാമിനിയായ വസുന്ധര ആനന്ദത്തോടെ അപ്പോൾ ദേവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 2

धरण्युवाच ॥ अहो देव प्रसादश्च यत्त्वया परिकीर्तितम् ॥ श्रुत्वैतत्परमं पुण्यं प्राप्तास्मि परमां श्रियम् ॥

ധരണി പറഞ്ഞു—അഹോ ദേവാ! നിങ്ങൾ പ്രസ്താവിച്ചതെല്ലാം നിങ്ങളുടെ പ്രസാദം തന്നെയാണ്. ഈ പരമ പുണ്യവൃത്താന്തം ശ്രവിച്ച് ഞാൻ പരമശ്രീ പ്രാപിച്ചു.

Verse 3

एतस्मादपि चेद्गुह्यं लोकनाथ जनार्दन ॥ यद्यस्ति प्रोच्यतां मह्यं कृपा चेत्परमा मयि ॥

ഹേ ലോകനാഥ ജനാർദനാ! ഇതിലും കൂടുതൽ ഗുഹ്യമായത് എന്തെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ, എനിക്കു പറഞ്ഞുതരണമേ; എനിക്കുമേൽ നിങ്ങളുടെ പരമകൃപ ഉണ്ടെങ്കിൽ.

Verse 4

ततो महीवचः श्रुत्वा विष्णुः कमललोचनः ॥ वराहरूपी भगवान्प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥

അപ്പോൾ മഹിയുടെ വാക്കുകൾ ശ്രവിച്ച്, കമലലോചനനായ വിഷ്ണു—വരാഹരൂപിയായ ഭഗവാൻ—വസുന്ധരയ്ക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 5

श्रीवराह उवाच ॥ सानन्दूरेति विख्यातं भूमे गुह्यं परं मम ॥ उत्तरे तु समुद्रस्य मलयस्य तु दक्षिणे ॥

ശ്രീ വരാഹൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭൂമേ! ‘സാനന്ദൂര’ എന്നു പ്രസിദ്ധമായ എന്റെ പരമ ഗുഹ്യസ്ഥലം ഉണ്ട്; അത് സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും മലയപർവതത്തിന്റെ തെക്കിലും സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 6

तत्र तिष्ठामि वसुधे उदीचीं दिशमाश्रितः ॥ प्रतिमा वै मदीयास्ति नात्युच्छा नातिनीचका ॥

ഹേ വസുധേ, അവിടെ ഞാൻ ഉത്തരദിശയെ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ എന്റെ പ്രതിമയുണ്ട്—അതി ഉയരവുമല്ല, അതി താഴ്വുമല്ല।

Verse 7

आयसीं तां वदन्त्येके अन्ये ताम्रमयीं तया ॥ कांस्यां रीतिमयीमन्ये केचित्सीसकनिर्मिताम् ॥

ചിലർ ആ പ്രതിമ ഇരുമ്പുകൊണ്ടുണ്ടാക്കിയതെന്ന് പറയുന്നു; മറ്റുചിലർ ചെമ്പുകൊണ്ടെന്ന്. ചിലർ കാംസ്യമോ റീതി-ധാതുവോ (ഘണ്ടാധാതു) കൊണ്ടെന്ന്; ചിലർ സീസംകൊണ്ട് നിർമ്മിതമെന്ന് പറയുന്നു।

Verse 8

शिलामयीमित्यपरे महदाश्चर्यरूपिणीम् ॥ तत्र स्थानानि वै भूमे कथ्यमानानि वै शृणु ॥

മറ്റുചിലർ അതിനെ ശിലാമയം, മഹാ ആശ്ചര്യരൂപിണി എന്നു പറയുന്നു. ഹേ ഭൂമേ, അവിടെ പറയപ്പെടുന്ന സ്ഥാനങ്ങളെ കേൾക്കുക।

Verse 9

मनुजा यत्र मुच्यन्ते गताः संसारसागरम् ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि सानन्दूरे यशस्विनि ॥

മനുഷ്യർ സംസാരസാഗരത്തെ എത്തി അതിൽ നിന്ന് മോചിതരാകുന്നിടത്ത്—ഹേ യശസ്വിനീ, സാനന്ദൂരിൽ അവിടെ ഞാൻ ഒരു ആശ്ചര്യം വിവരിക്കും।

Verse 10

तत्रापि शृणु चाश्चर्यं यश्चापि परिवर्तते ॥ एका तत्र लता वृक्षे उच्छैः स्थूलो महाद्रुमः ॥

അവിടെയും മാറിമാറുന്ന ഒരു ആശ്ചര്യം കേൾക്കുക. അവിടെ ഒരു വൃക്ഷത്തിൽ ഒരു ലത മാത്രം ഉണ്ട്; കൂടാതെ ഒരു മഹാവൃക്ഷം ഉണ്ട്—ഉയരവും കട്ടിയും ഉള്ളത്।

Verse 11

समुद्रमध्ये तिष्ठन्तं कोऽपि तत्र न पश्यति ॥ अन्यच्च ते प्रवक्ष्यामि महाश्चर्यं वसुन्धरे ॥

സമുദ്രത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നതിനെ അവിടെ ആരും കാണുന്നില്ല. ഹേ വസുന്ധരേ, ഞാൻ നിന്നോട് മറ്റൊരു മഹാശ്ചര്യം പറയുന്നു.

Verse 12

मम भक्ताः हि पश्यन्ति विद्यमाना स्वकर्मणा ॥ बहुमत्स्यसहस्राणि कोट्यो ह्यर्बुदमेव च ॥

എന്റെ ഭക്തർ തങ്ങളുടെ കർമ്മഫലപ്രഭാവത്താൽ അതിനെ ദർശിക്കുന്നു. അവിടെ അനേകം മത്സ്യങ്ങൾ—ആയിരങ്ങൾ, കോടികൾ, അർബുദം (പത്ത് കോടി) വരെ.

Verse 13

क्षिप्तः पिण्डश्च तन्मध्ये येन केन विकर्मिणा ॥ एकस्तत्र स्थूलमत्स्यो भूमे चक्रेण चाङ्कितः ॥

അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിലേക്ക് ഏതോ ഒരു ദുഷ്കർമ്മി പിണ്ഡം (അർപ്പണം) എറിയുന്നു. ഹേ ഭൂമേ, അവിടെ ഒരു മഹാമത്സ്യം ചക്രചിഹ്നംകൊണ്ട് അങ്കിതമാണ്.

Verse 14

तावत्कश्चिन्न गृह्णाति यावत्तेन न भक्षितः ॥ तत्र रामसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

അത് (പിണ്ഡം) ആ (മത്സ്യം) തിന്നുന്നതുവരെ ആരും അത് എടുക്കുന്നില്ല. അവിടെ ‘രാമസരം’ എന്ന പേരിലുള്ള എന്റെ പരമ ഗുഹ്യമായ തീർത്ഥക്ഷേത്രമുണ്ട്.

Verse 15

अगाधं चाप्यपारं च रक्तपद्मविभूषितम् ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत एकरात्रोषितो नरः ॥

അത് അഗാധവും അപാരവും, രക്തപദ്മങ്ങളാൽ വിഭൂഷിതവുമാണ്. അവിടെ ഒരു രാത്രി താമസിച്ച മനുഷ്യൻ പിന്നെ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 16

बुधस्य भवनं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुच्येत तस्मिन्सरसि सुन्दरी ॥

ബുധന്റെ ഭവനത്തിൽ ചെന്നാൽ മനുഷ്യൻ സംശയമില്ലാതെ ആനന്ദിക്കുന്നു. ഓ സുന്ദരി, ആ സരസ്സിൽ തന്നേ പ്രാണൻ വിട്ടാൽ—

Verse 17

बुधस्य भवनं त्यक्त्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तस्मिन्रामसरस्युच्चैराश्चर्यं शृणु सुन्दरी ॥

ബുധന്റെ ഭവനം വിട്ട് അവൻ എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. ഓ സുന്ദരി, ‘രാമ-സരസ്’ എന്ന ആ സരസ്സിലെ ഉന്നത അത്ഭുതം കേൾക്കുക.

Verse 18

मनुजास्तन्न पश्यन्ति मम कर्मरता न ये ॥ तत्सरः क्रोशविस्तारं बहुगुल्मलतावृतम् ॥

എന്റെ വിധിത കർമ്മത്തിൽ രതരല്ലാത്ത മനുഷ്യർ അതിനെ കാണുന്നില്ല. ആ സരസ് ഒരു ക്രോശം വ്യാപ്തിയുള്ളതും അനേകം കുറ്റിച്ചെടികളും വള്ളികളും മൂടിയതുമാണ്.

Verse 19

एकं तु दृश्यते श्वेतमब्जं रुक्ममयं तथा ॥ तत्र ब्रह्मसरस्युच्चैरुत्तरं पार्श्वमाश्रिता ॥

അവിടെ ഒരു വെളുത്ത താമരയും, അതുപോലെ ഒരു സ്വർണമയമായതും കാണപ്പെടുന്നു. അവിടെ ഉയർന്ന ബ്രഹ്മ-സരസ്സിൽ അത് ഉത്തര വശത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു.

Verse 20

धारा चैका प्रपतति स्थूला मुसलसन्निभा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

അവിടെ ഒരു ധാര മാത്രം പതിക്കുന്നു; അത് കട്ടിയുള്ളതും ഉലക്കപോലെയും ആണ്. ആറു കാലങ്ങൾ അവിടെ പാർത്ത പുരുഷൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 21

ब्रह्मलोकं समासाद्य मोदते नात्र संशयः ॥ अथात्र मुंचते प्राणैर्भूमे ब्रह्मसरस्यपि ॥

ബ്രഹ്മലോകം പ്രാപിച്ചാൽ അവൻ സംശയമില്ലാതെ ആനന്ദിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഇവിടെ ഭൂമിയിൽ ബ്രഹ്മസരസ്സിൽ പ്രാണൻ വിട്ടാലും,

Verse 22

ब्रह्मणा समनुज्ञातो मम लोकं च गच्छति ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे रम्ये ब्रह्मसरे शृणु ॥

ബ്രഹ്മാവിന്റെ അനുമതി ലഭിച്ചവൻ എന്റെ ലോകത്തേക്കും പോകുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, രമ്യമായ ബ്രഹ്മസരസ്സിലെ അത്ഭുതം കേൾക്കുക.

Verse 23

मद्भक्ता यच्च पश्यन्ति घोरसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां सा धारा पृथुलेक्षणे ॥

എന്റെ ഭക്തർ ഭയങ്കരമായ സംസാരത്തിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷമായി കാണുന്നതു—ഹേ വിശാലനേത്രാ, ആ ധാര ഇരുപത്തിനാലാം ദ്വാദശിയിൽ പ്രത്യക്ഷമാകുന്നു.

Verse 24

भूमे पतति मध्याह्ने यावत्सूर्यस्तु तिष्ठति ॥ परिवृत्ते तु मध्याह्ने सा धारा न पतेद्भुवि ॥

സൂര്യൻ മധ്യാഹ്നസ്ഥാനത്ത് നിലകൊള്ളുന്നത്രയും സമയം അത് മധ്യാഹ്നത്തിൽ ഭൂമിയിൽ പതിക്കുന്നു. എന്നാൽ മധ്യാഹ്നം കഴിഞ്ഞാൽ ആ ധാര ഭൂമിയിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 25

एवं तत्र महाश्चर्यं पुण्यब्रह्मसरोवरे ॥ अस्ति सङ्गमनं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ഇങ്ങനെ ആ പുണ്യമായ ബ്രഹ്മസരോവരത്തിൽ മഹത്തായ അത്ഭുതം ഉണ്ട്. അവിടെ ‘സംഗമനം’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ഗുഹ്യ തീർത്ഥക്ഷേത്രം ഉണ്ട്; അതാണ് എന്റെ പരമ പുണ്യസ്ഥലം.

Verse 26

समुद्रश्चैव रामश्च समेष्येते वराङ्गने ॥ तत्र कुण्डं महाभागे प्रसन्नविमलोदकम् ॥

ഹേ സുന്ദരാംഗിനീ, അവിടെ സമുദ്രവും ശ്രീരാമനും സംഗമിക്കുന്നതായി പറയപ്പെടുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ്യവതീ, അവിടെ ശാന്തവും നിർമ്മലവും പരിശുദ്ധവുമായ ജലമുള്ള ഒരു കുണ്ടം ഉണ്ട്.

Verse 27

बहुगुल्मलताकीर्णं शोभितं च विहङ्गमैः ॥ समुद्रस्य तु पार्श्वेन ह्यदूरात्तत्र योजनात् ॥

അത് അനവധി കുറ്റിച്ചെടികളും വള്ളികളും നിറഞ്ഞതും പക്ഷികളാൽ ശോഭിതവുമാണ്. അത് സമുദ്രത്തിന്റെ പാർശ്വത്താണ്; അവിടെ നിന്ന് ദൂരമല്ല—ഏകദേശം ഒരു യോജന അകലത്തിൽ.

Verse 28

समुद्रभवनं गत्वा मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं प्रवक्ष्यामि कुण्डं रामस्य सङ्गमे ॥

സമുദ്രത്തിന്റെ ഭവനത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ (ഭക്തൻ) എന്റെ ലോകം പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ ഞാൻ ഒരു അത്ഭുതം വിവരിക്കും—ശ്രീരാമന്റെ സംഗമസ്ഥാനത്തിലെ ആ കുണ്ടം.

Verse 29

यद्दृष्ट्वा मनुजास्तत्र भ्रमन्ति विगतज्वराः ॥ यानि कानि च पर्णानि पतन्ति जलसंसदि ॥

അത് കണ്ടാൽ അവിടെയുള്ള മനുഷ്യർ ജ്വരം (ക്ലേശം) വിട്ടവരായി സഞ്ചരിക്കുന്നു. പിന്നെ ഏതെല്ലാം ഇലകൾ ജലസമൂഹത്തിൽ (ജലമേൽപ്പറപ്പിൽ) വീഴുന്നുവോ…

Verse 30

एकमप्यत्र पश्यन्ति न केपि वसुधे नराः ॥ अच्छिद्राणि च पत्राणि तस्मिन् रामस्य सङ्गमे ॥

ഹേ വസുധേ, ഇവിടെ മനുഷ്യർ ഒരു ഇലപോലും ദോഷമുള്ളതായി കാണുന്നില്ല. ശ്രീരാമന്റെ ആ സംഗമത്തിൽ ഇലകൾ തുളയില്ലാത്തവയാണ്.

Verse 31

प्रपन्नेनापि मार्गं तच्छिद्रं तत्र न पश्यति ॥ अस्ति शक्रसरो नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ശ്രദ്ധയോടെ സമീപിച്ചവനും ആ മാർഗത്തിൽ അവിടെ ഒരു വിടവുമോ രന്ധ്രമോ കാണുന്നില്ല। ‘ശക്രസരസ്’ എന്ന പേരിലുള്ള ഒരു ഗുഹ്യ തീർത്ഥക്ഷേത്രം ഉണ്ട്; അത് എന്റെ പരമ ക്ഷേത്രമെന്നു പ്രസിദ്ധം।

Verse 32

तत्र पूर्वेण पार्श्वेण ह्यदूरादर्धयोजनात् ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि चतस्रो विषमाश्रिताः ॥

അവിടെ കിഴക്കൻ വശത്ത്, വളരെ ദൂരമല്ല—അർദ്ധയോജന ദൂരത്ത്—ഹേ സുഷ്രോണി, ആ കുണ്ടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട നാല് (ധാരകൾ) അസമമായ നിലത്ത് സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു।

Verse 33

धाराः पतन्ति कल्याणि प्रसन्नसलिलास्तथा ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत चतुष्कालोषितो नरः ॥

ഹേ കല്യാണി, അവിടെ ധാരകൾ പതിക്കുന്നു; ജലവും നിർമ്മലമാണ്. അവിടെ നാലു കാലഘട്ടങ്ങൾ താമസിച്ച മനുഷ്യൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യേണ്ടതാണ്।

Verse 34

चतुर्णां लोकपालानां लोकानाप्नोति चोत्तमान् ॥ अस्मिंश्च शक्रसरसि यदि प्राणान्प्रमुञ्चति ॥

അവൻ നാലു ലോകപാലന്മാരുടെ ഉത്തമ ലോകങ്ങൾ പ്രാപിക്കുന്നു. കൂടാതെ ഈ ശക്രസരസിൽ അവൻ പ്രാണൻ വിട്ടാൽ (മരിച്ചാൽ)…

Verse 35

लोकपालान्समुत्सृज्य मम लोकेषु मोदते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे दृश्यते तच्छृणुष्व मे ॥

ലോകപാലന്മാരെ പിന്നിലാക്കി അവൻ എന്റെ ലോകങ്ങളിൽ ആനന്ദിക്കുന്നു. അവിടെ, ഹേ മഹാഭാഗേ, ഒരു അത്ഭുതം കാണപ്പെടുന്നു—അത് എന്നിൽ നിന്ന് കേൾക്കുക।

Verse 36

शुद्धैर्भागवतैर्भूमे सर्वसंसारमोक्षणम् ॥ चतुर्धारास्ततो भद्रे पतन्ति चतुरो दिशः ॥

ഹേ ഭൂമേ, ശുദ്ധ ഭാഗവത ഭക്തന്മാർ മുഖേന സമസ്ത സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു. തുടർന്ന്, ഹേ ഭദ്രേ, നാല് ധാരകൾ നാലു ദിക്കുകളിലേക്കു ഒഴുകുന്നു.

Verse 37

श्रूयते गीतनिर्घोषः श्रुतिकर्ममनोहरः ॥ अस्ति सूर्पारकं नाम गुह्यं क्षेत्रं परं मम ॥

ഗീതത്തിന്റെ നാദഘോഷം കേൾക്കപ്പെടുന്നു; ശ്രുതി-ആധാരിത കർമങ്ങളാൽ അത് മനോഹരമാണ്. ‘സൂർപ്പാരകം’ എന്ന പേരിലുള്ള എന്റെ പരമ ഗുഹ്യ ക്ഷേത്രം ഉണ്ട്.

Verse 38

जामदग्न्यस्य रामस्य स्वाश्रमोऽथ भविष्यति ॥ तत्र तिष्ठाम्यहं देवि समुद्रतटमाश्रितः ॥

ജാമദഗ്ന്യ രാമന്റെ (പരശുരാമന്റെ) സ്വാശ്രമം അവിടെ ഉണ്ടാകും. ഹേ ദേവി, ഞാൻ അവിടെ സമുദ്രതടം ആശ്രയിച്ച് വസിക്കുന്നു.

Verse 39

शाल्मलीं चाग्रतः कृत्वाधिष्ठितश्चोत्तरामुखः ॥ तत्र स्नानं प्रकुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

ശാല്മലീ വൃക്ഷത്തെ മുന്നിൽ വെച്ച്, ഉത്തരമുഖമായി ഇരുന്ന്, പഞ്ചകാലം അനുഷ്ഠിച്ച മനുഷ്യൻ അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം.

Verse 40

ऋषिलोकं ततो गत्वा पश्येत् तत्राप्यरुन्धतीम् ॥ अथ प्राणान्विमुञ्चेत कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ॥

പിന്നീട് ഋഷിലോകത്തിലേക്ക് ചെന്നു അവിടെ അരുന്ധതിയെയും ദർശിക്കണം. തുടർന്ന് അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ കർമം ചെയ്ത് പ്രാണങ്ങളെ വിട്ടൊഴിയണം.

Verse 41

ऋषिलोकं परित्यज्य मम लोकं प्रपद्यते ॥ तत्राश्चर्यं महाभागे नमस्कारं च कुर्वते ॥

ഋഷിലോകം വിട്ട് അവൻ എന്റെ ലോകത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു. അവിടെ, ഹേ മഹാഭാഗേ, ഒരു അത്ഭുതം കാണപ്പെടുന്നു—അവൻ ഭക്തിയോടെ നമസ്കാരം ചെയ്യുന്നു.

Verse 42

वर्षाणि द्वादशैतेन नमस्कारः कृतो भवेत् ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे पश्यन्ति परिनिष्ठिताः ॥

ഇതിനാൽ പന്ത്രണ്ടു വർഷം നമസ്കാരം ചെയ്തതുപോലെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു. ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഹേ മഹാഭാഗേ, ശാസനയിൽ സ്ഥിരരായവർ ദർശനം കാണുന്നു.

Verse 43

पापात्मानो न पश्यन्ति मम मायाविमोहिताः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां समुपायान्ति शाल्मलीम् ॥

പാപസ്വഭാവമുള്ളവർ എന്റെ മായയിൽ വിമോഹിതരായി കാണുന്നില്ല. ഇരുപത്തിനാലാം എണ്ണത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ അവർ ശാൽമലിയുടെ അടുക്കൽ എത്തുന്നു.

Verse 44

तत्र पश्यन्ति सुश्रोणि शुद्धा भागवता नराः ॥ तस्मिन्क्षेत्रे महाभागे अस्ति गुह्यं परं मम ॥

അവിടെ, ഹേ സുഷ്രോണി, ശുദ്ധ ഭാഗവത ഭക്തർ ദർശനം കാണുന്നു. ആ ക്ഷേത്രത്തിൽ, ഹേ മഹാഭാഗേ, എന്റെ പരമ ഗുഹ്യ രഹസ്യം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 45

जटाकुण्डमिति ख्यातं वायव्यां दिशि संस्थितम् ॥ तत्कुण्डस्य महाभागे समन्ताद्दशयोजनम्

ഇത് “ജടാകുണ്ഡം” എന്നു പ്രസിദ്ധം; വായവ്യ (വടക്കുപടിഞ്ഞാറ്) ദിശയിൽ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗേ, ആ കുണ്ഡത്തിന്റെ ചുറ്റുമുള്ള വ്യാപ്തി പത്ത് യോജനമാണ്.

Verse 46

अगस्तिभक्नं गत्वा मोदते नात्र संशयः ॥ अथ प्राणान्प्रमुञ्चेत मम चिन्तापरायणः

അഗസ്തിഭക്നത്തിലേക്ക് ചെന്നാൽ മനുഷ്യൻ സംശയമില്ലാതെ ആനന്ദിക്കുന്നു. പിന്നെ എന്നെ ധ്യാനത്തിൽ പരായണനായി പ്രാണൻ വിട്ടാൽ,

Verse 47

अगस्तिभवनं त्यक्त्वा मम लोकं तु गच्छति ॥ तस्य कुण्डस्य सुश्रोणि नव धारा न किञ्चन

അഗസ്ത്യന്റെ ഭവനം വിട്ട് അവൻ തീർച്ചയായും എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് പോകുന്നു. ഓ സുഷ്രോണി, ആ കുണ്ടിന് ഒമ്പത് ധാരകളുണ്ട്—ഒന്നും കുറവില്ല.

Verse 48

विस्तारश्च महाभागे अगाधश्च महार्णवः ॥ आश्चर्यं सुमहत्तत्र कथ्यमानं मया शृणु

ഓ മഹാഭാഗേ, അത് വിശാലവും മഹാസമുദ്രംപോലെ അഗാധവുമാണ്. അവിടെയുള്ള അതിമഹത്തായ അത്ഭുതം ഞാൻ പറയുന്നതു കേൾക്കുക.

Verse 49

यच्च पश्यति सुश्रोणि समन्तादितरो जनः ॥ चतुर्विंशतिद्वादश्यां रवावभ्युदिते सति

ഓ സുഷ്രോണി, മറ്റൊരാൾ ചുറ്റുമെല്ലാം കാണുന്നതെന്തോ—ഇരുപത്തിനാലാം ദിവസത്തെ ദ്വാദശീ തിഥിയിൽ, സൂര്യൻ ഉദിച്ചിരിക്കുമ്പോൾ—

Verse 50

न वर्द्धते ततश्चाम्भो यावत्तिष्ठति तत्पुनः ॥ एतत्ते कथितं भद्रे सानन्दूरेति तन्मया

അപ്പോൾ ജലം വർധിക്കുകയില്ല; അത് നിലനിൽക്കുന്നത്രയും അതുപോലെ തന്നെ നിലനിൽക്കും. ഓ ഭദ്രേ, ‘സാനന്ദൂര’യെക്കുറിച്ച് ഇതു ഞാൻ നിന്നോട് പറഞ്ഞു.

Verse 51

आश्चर्यं च प्रमाणं च भक्तिकीर्तिविवर्धनम् ॥ गुह्यानां परमं गुह्यं स्थानानां परमं महत्

ഇത് അത്ഭുതവും പ്രമാണവും ആകുന്നു; ഭക്തിയും കീർത്തിയും വർധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് രഹസ്യങ്ങളിൽ പരമ രഹസ്യം; പുണ്യസ്ഥാനങ്ങളിൽ പരമ മഹത്തായ സ്ഥലം.

Verse 52

यस्तु गच्छति सुश्रोणि अष्टभक्तपथे स्थितः ॥ प्राप्नोति परमां सिद्धिं ममैव वचनं यथा

എന്നാൽ ആരെങ്കിലും—ഹേ സുശ്രോണി—അഷ്ടഭക്തിമാർഗത്തിൽ സ്ഥിരനായി പോകുന്നുവെങ്കിൽ, അവൻ എന്റെ വചനപ്രകാരം പരമസിദ്ധി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 53

य एतत्पठते नित्यं यश्चैवं शृणुयान्मुदा ॥ कुलानि तेन तीर्णानि षट् च षट् च पुनश्च षट्

ഇത് നിത്യമായി പാരായണം ചെയ്യുന്നവനും, ഇതുപോലെ ആനന്ദത്തോടെ കേൾക്കുന്നവനും—അവനാൽ കുലങ്ങൾ കടന്നുപോകുന്നു: ആറു, ആറു, പിന്നെയും ആറു.

Verse 54

एतन्मरणकाले न विस्मर्तव्यं कदाचन ॥ यदीच्छेद्विष्णुलोके हि निष्कलं गमनं नरः

മരണസമയത്ത് ഇതിനെ ഒരിക്കലും മറക്കരുത്; മനുഷ്യൻ സത്യമായി വിഷ്ണുലോകത്തിലേക്കുള്ള തടസ്സരഹിത ഗമനം ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ.

Verse 55

सौवर्णं दृश्यते पद्मं मध्याह्ने तु दिवाकरे ॥ यत्र रामगृहं नाम मम गुह्यं यशस्विनि ॥

മധ്യാഹ്നത്തിൽ, സൂര്യൻ മുകളിലിരിക്കുമ്പോൾ, അവിടെ സ്വർണ്ണപദ്മം ദൃശ്യമാകുന്നു. ‘രാമഗൃഹം’ എന്ന പേരുള്ള സ്ഥലം ഉള്ളിടം—ഹേ യശസ്വിനി—അതേ എന്റെ ഗൂഢ (പുണ്യ) സ്ഥലം.

Verse 56

मनोज्ञं रमणीयं च जलजैश्चापि संवृतम् ॥ तत्र रूढानि पद्मानि द्योतयन्ति दिशो दश ॥

ആ സ്ഥലം മനോഹരവും രമണീയവും ആകുന്നു; ജലജ സസ്യങ്ങളാലും ചുറ്റപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ വളർന്ന പദ്മങ്ങൾ പത്ത് ദിക്കുകളെയും പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 57

मण्डितं कुमुदैः पद्मैः सुगन्धैश्चोत्तमैस्तया ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत षष्ठकालोषितो नरः ॥

ആ തീർത്ഥം കുമുദങ്ങളും പദ്മങ്ങളും, ഉത്തമ സുഗന്ധങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം—ആറ് കാലം താമസിച്ച മനുഷ്യനും (അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യട്ടെ).

Verse 58

न च तद्वर्धते चाम्भो न चैव परिहीयते ॥ मासे भाद्रपदे चैव शुक्लपक्षे तु द्वादशी ॥

ആ ജലം വർധിക്കുകയുമില്ല, കുറയുകയുമില്ല. ഭാദ്രപദ മാസത്തിൽ, ശുക്ലപക്ഷത്തിലെ ദ്വാദശിയിൽ—

Verse 59

मलयस्य दक्षिणेन समुद्रस्योत्तरे तथा ॥ तत्र स्नानं तु कुर्वीत पञ्चकालोषितो नरः ॥

മലയ പർവതത്തിന്റെ തെക്കിലും, സമുദ്രത്തിന്റെ വടക്കിലും—അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം; അഞ്ചു കാലം താമസിച്ച മനുഷ്യനും (അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യട്ടെ).

Verse 60

एतत्ते कथितं भद्रे त्वया पृष्टं च मां प्रति ॥ उक्तं भागवतार्थाय किमन्यत्परिपृच्छसि ॥

ഹേ ഭദ്രേ! നീ എന്നോടു ചോദിച്ചതുതന്നെ ഇതാ നിനക്കു പറഞ്ഞു. ഭാഗവതാർത്ഥത്തിനായി ഇതു ഉക്തമായി; ഇനി നീ മറ്റെന്താണ് ചോദിക്കുന്നത്?