Atmabodha

Verse 1.1

ॐ प्रत्यगानन्दं ब्रह्मपुरुषं प्रणवस्वरूपम् अकार उकार मकार इति त्र्यक्षरं प्रणवं तदेतद् ओमिति। यम् उक्त्वा मुच्यते योगी जन्मसंसारबन्धनात्। ॐ नमो नारायणाय शङ्खचक्रगदाधराय। तस्मात् ॐ नमो नारायणायेति मन्त...

ഓം—പ്രത്യഗാനന്ദസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മപുരുഷൻ, പ്രണവസ്വരൂപൻ. അകാര-ഉകാര-മകാര എന്ന ത്ര്യക്ഷര പ്രണവം തന്നെയാണ് ‘ഓം’. അതു ഉച്ചരിച്ചാൽ യോഗി ജന്മ-സംസാരബന്ധനത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു. ‘ഓം നമോ നാരായണായ, ശംഖചക്രഗദാധരായ.’ അതിനാൽ ‘ഓം നമോ നാരായണായ’ എന്ന മന്ത്രത്തിന്റെ ഉപാസകൻ വൈകുണ്ഠധാമത്തെ പ്രാപിക്കും॥೧॥

Verse 1.2

अथ यदिदं ब्रह्मपुरं पुण्डरीकं तस्मात् तडिताभमात्रं दीपवत् प्रकाशम्॥२॥

ഇപ്പോൾ ഈ ‘ബ്രഹ്മപുരം’ പുണ്ഡരീകം (താമര) ആകുന്നു; അതിനുള്ളിൽ മിന്നലിന്റെ തേജസ്സിനോളം മാത്രം, ദീപംപോലെ പ്രകാശിക്കുന്ന ജ്യോതി ഉണ്ട്॥೨॥

Verse 1.3

ब्रह्मण्यो देवकीपुत्रो ब्रह्मण्यो मधुसूदनः। ब्रह्मण्यः पुण्डरीकाक्षो ब्रह्मण्यो विष्णुरच्युतः॥३॥

ദേവകീപുത്രൻ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ; മധുസൂദനൻ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ. പുണ്ഡരീകാക്ഷൻ ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ; അച്യുതനായ വിഷ്ണുവും ബ്രഹ്മനിഷ്ഠൻ॥೩॥

Verse 1.4

सर्वभूतस्थमेकं नारायणं कारणपुरुषम् अकारणं परं ब्रह्म ओम्॥४॥

സകലഭൂതങ്ങളിലും വസിക്കുന്ന ഏക നാരായണൻ—കാരണമാകുന്ന പുരുഷൻ, എങ്കിലും അകാരണം; പരബ്രഹ്മം—ഓം॥೪॥

Verse 1.6

हृत्पद्ममध्ये सर्वं यत्तत्प्रज्ञाने प्रतिष्ठितम्। प्रज्ञानेत्रो लोकः प्रज्ञा प्रतिष्ठा प्रज्ञानं ब्रह्म॥६॥

ഹൃദയപദ്മത്തിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഉള്ളതെല്ലാം പ്രജ്ഞാനത്തിൽ (ചൈതന്യത്തിൽ) പ്രതിഷ്ഠിതമാണ്. ലോകത്തിന് പ്രജ്ഞാനമാണ് നേത്രം; പ്രജ്ഞയാണ് അടിസ്ഥാനമ്; പ്രജ്ഞാനം തന്നെയാണ് ബ്രഹ്മം॥೬॥

Verse 1.7

स एतेन प्रज्ञेनात्मनास्माल्लोकादुत्क्रम्यामुष्मिन्स्वर्गे लोके सर्वान्कामानाप्त्वाऽमृतः समभवद् अमृतः समभवत्॥७॥

അവൻ ഈ പ്രജ്ഞാസ്വരൂപമായ ആത്മാവാൽ ഈ ലോകത്തിൽ നിന്നു ഉത്ക്രമിച്ച് ആ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ എത്തി; സർവ്വകാമങ്ങളും പ്രാപിച്ച് അമൃതനായി—നിശ്ചയമായും അമൃതനായി.

Verse 1.8

यत्र ज्योतिरजस्रं यस्मिँल्लोकेऽभ्यर्हितम् । तस्मिन्मां देहि स्वमानमृते लोकेऽक्षतेऽच्युते लोकेऽक्षतेऽमृतत्वं च गच्छत्योँ नमः॥८॥

എവിടെ ജ്യോതി അജസ്രമായി പ്രകാശിക്കുന്നു, ഏത് ലോകത്തിൽ അത് യഥോചിതമായി ആദരിക്കപ്പെടുന്നു—ആ ലോകത്തിൽ എന്നെ സ്ഥാപിക്കേണമേ; അക്ഷയമായ അമൃതലോകത്തിൽ എനിക്ക് എന്റെ സ്വമാനം (യോഗ്യസ്ഥാനം) ദേഹി; അച്യുതമായ അക്ഷയലോകത്തിൽ അമൃതത്വം പ്രാപിക്കുമാറാകട്ടെ. ഓം, നമഃ.

Verse 2.1

प्रगलितनिजमायोऽहं निस्तुलदृशिरूपवस्तुमात्रोऽहम् । अस्तमिताहन्तोऽहं प्रगलितजगदीशजीवभेदोऽहम्॥१॥

എന്റെ സ്വന്തം മായ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു; ഞാൻ അതുല്യ ദൃക്-സ്വരൂപമായ വസ്തുമാത്രം. എന്റെ അഹന്ത അസ്തമിച്ചിരിക്കുന്നു; ജഗത്–ഈശ്വര–ജീവ ഭേദങ്ങൾ എന്റെ ഉള്ളിൽ ലയിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 2.2

प्रत्यगभिन्नपरोऽहं विध्वस्ताशेषविधिनिषेधोऽहम् । समुदस्ताश्रमितोऽहं प्रविततसुखपूर्णसंविदेवाहम्॥२॥

ഞാൻ പ്രത്യഗാത്മാവിനോട് അഭിന്നമായ പരമതത്ത്വം; എന്റെ ഉള്ളിൽ സർവ്വവിധി-നിഷേധങ്ങൾ നശിച്ചിരിക്കുന്നു. ഞാൻ എല്ലാ ആശ്രമങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ചു; ഞാൻ വിശാലാനന്ദം നിറഞ്ഞ സംവിദ് മാത്രമേയുള്ളു.

Verse 2.3

साक्ष्यहमनपेक्षोऽहं निजमहिम्नि संस्थितोऽहमचलोऽहम् । अजरोऽहमव्ययोऽहं पक्षविपक्षादिभेदविधुरोऽहम्॥३॥

ഞാൻ സാക്ഷി; ഞാൻ അനപേക്ഷ, സ്വതന്ത്രൻ. ഞാൻ എന്റെ സ്വന്തം മഹിമയിൽ സ്ഥാപിതൻ; ഞാൻ അചലൻ. ഞാൻ അജരൻ; ഞാൻ അവ്യയൻ. പക്ഷ–വിപക്ഷാദി ഭേദങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തൻ.

Verse 2.4

अवबोधैकरसोऽहं मोक्षानन्दैकसिन्धुरेवाहम् । सूक्ष्मोऽहमक्षरोऽहं विगलितगुणजालकेवलात्माऽहम् ॥४॥

ഞാൻ അവബോധത്തിന്റെ ഏകരസസ്വരൂപം—ശുദ്ധചൈതന്യം. ഞാൻ മാത്രം മോക്ഷാനന്ദത്തിന്റെ ഏകസമുദ്രം. ഞാൻ സൂക്ഷ്മൻ, ഞാൻ അക്ഷരൻ; ഗുണജാലം ലയിച്ചിരിക്കുന്ന കേവലാത്മാവ് ഞാൻ തന്നേ.

Verse 2.5

निस्त्रैगुण्यपदोऽहं कुक्षिस्थानेकलोककलनोऽहम् । कूटस्थचेतनोऽहं निष्क्रियधामाहमप्रतर्क्योऽहम् ॥५॥

ഞാൻ ത്രിഗുണാതീതപദം. അന്തർഗർഭത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ഏകലോകത്തെ കല്പിച്ച് രൂപപ്പെടുത്തുന്നതും ഞാൻ. ഞാൻ കൂറ്റസ്ഥചൈതന്യം; ഞാൻ നിഷ്ക്രിയധാമം; ഞാൻ തർക്കാതീതൻ.

Verse 2.6

एकोऽहमविकलोऽहं निर्मलनिर्वाणमूर्तिरेवाहम् । निरवयोऽहमजोऽहं केवलसन्मात्रसारभूतोऽहम् ॥६॥

ഞാൻ ഏകനാണ്; ഞാൻ അവികലൻ—ക്ഷയമില്ലാത്തവൻ. ഞാൻ മാത്രം നിർമ്മല നിർവാണമൂർത്തി. ഞാൻ നിരവയവൻ; ഞാൻ അജൻ—അജന്മൻ. കേവല സത്-മാത്രത്തിന്റെ സാരഭൂതൻ ഞാൻ.

Verse 2.7

निरवधिनिजबोधोऽहं शुभतरभावोऽहमप्रभेद्योऽहम् । विभुरहमनवद्योऽहं निरवधिनिःसीमतत्त्वमात्रोऽहम् ॥७॥

ഞാൻ നിരവധിയായ നിജബോധം—പരിധിയില്ലാത്ത ആത്മജ്ഞാനം. ഞാൻ അത്യന്തം ശുഭസ്വഭാവം. ഞാൻ അപ്രഭേദ്യൻ—അവിഭാജ്യൻ. ഞാൻ വിഭു—സർവ്വവ്യാപി. ഞാൻ അനവദ്യൻ—നിർദോഷൻ. ഞാൻ മാത്രം തത്ത്വമാത്രം—നിസ്സീമവും നിരവധിയും.

Verse 2.8

वेद्योऽहमगमास्तैराराध्योऽहं सकलभुवनहृद्योऽहम् । परमानन्दघनोऽहं परमानन्दैकभूमरूपोऽहम् ॥८॥

ഞാൻ വേദ്യൻ—അറിയപ്പെടാവുന്നവൻ; ആഗമങ്ങളാൽ ആരാധ്യൻ. ഞാൻ സകലഭുവനങ്ങളുടെ ഹൃദയത്തിന് പ്രിയൻ. ഞാൻ പരമാനന്ദഘനം—പരിപൂർണത. ഞാൻ പരമാനന്ദമാത്രസ്വരൂപമായ ഏക മഹാഭൂമാ.

Verse 2.9

शुद्धोऽहमद्वयोऽहं सन्ततभावोऽहमादिशून्योऽहम् । शमितान्तत्रितयोऽहं बद्धो मुक्तोऽहमद्भुतात्माहम् ॥९॥

ഞാൻ ശുദ്ധൻ; ഞാൻ അദ്വയൻ. ഞാൻ നിരന്തരമായ അചഞ്ചല സത്ത; ഞാൻ ആദിരഹിതൻ. അന്തഃകരണത്തിലെ ത്രയം ശമിച്ചവൻ ഞാൻ. ഞാൻ ബന്ധിതനെന്നപോലെ; ഞാൻ മുക്തനും. ഞാൻ അത്ഭുതാത്മാവ്.

Verse 2.10

शुद्धोऽहमान्तरोऽहं शाश्वतविज्ञानसमरसात्माहम् । शोधितपरतत्त्वोऽहं बोधानन्दैकमूर्तिरेवाहम् ॥१०॥

ഞാൻ ശുദ്ധൻ; ഞാൻ അന്തരാത്മാവ്. ശാശ്വത ചൈതന്യത്തിന്റെ സമരസ സാരസ്വഭാവമായ ആത്മാവ് ഞാൻ. അധ്യാസം നീങ്ങി ശുദ്ധമായ പരതത്ത്വം ഞാൻ. ബോധവും ആനന്ദവും ഒരേ മൂർത്തിയായി ഞാൻ മാത്രം.

Verse 2.11

विवेकयुक्तिबुद्ध्याहं जानाम्यात्मानमद्वयम् । तथापि बन्धमोक्षादिव्यवहारः प्रतीयते ॥११॥

വിവേകവും യുക്തിയും ഉള്ള ബുദ്ധിയാൽ ഞാൻ ആത്മാവിനെ അദ്വയമായി അറിയുന്നു. എങ്കിലും ബന്ധം, മോക്ഷം മുതലായ വ്യവഹാരധാരണ അനുഭവത്തിൽ പ്രതീതമാകുന്നു.

Verse 2.12

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत्...

പ്രപഞ്ചം എനിക്കു നിവൃത്തമായിട്ടും അത് സദാ സത്യമായെന്നപോലെ ഭാസിക്കുന്നു; കയറിൽ പാമ്പ് ഭ്രമം പോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മസത്ത മാത്രം സത്യമാണ്. പ്രപഞ്ചം ആ സത്തയുടെ ആധാരത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ജഗത് പരമാർത്ഥത്തിൽ സത്യമല്ല. ഇക്ഷുരസത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ശർക്കരപോലെ, അദ്വയ ബ്രഹ്മരൂപമായി ഞാൻ ത്രിലോകവും വ്യാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജീവികൾ എനിക്കുള്ളിൽ കല്പിതം—സമുദ്രത്തിലെ തരംഗം പോലെ, ബുദ്ബുദാദി വികാരാന്തം. തരംഗത്തിലെ ജലം സമുദ്രം ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ, ആനന്ദസ്വരൂപനായ എനിക്കു വിഷയസുഖവാഞ്ഛ ഉണ്ടാകരുതേ. സമ്പന്നനിൽ ദാരിദ്ര്യജന്യ ആശ ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിൽ നിമഗ്നനായ എനിക്കു വിഷയാശ ഉദിക്കരുത്. വിഷവും അമൃതവും കണ്ട ജ്ഞാനി വിഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിനെ കണ്ട ഞാൻ അനാത്മത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഘടത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സൂര്യൻ ഘടനാശത്തിൽ നശിക്കാത്തതുപോലെ, ദേഹത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സാക്ഷി ദേഹനാശത്തിൽ നശിക്കില്ല. എനിക്കു ബന്ധമില്ല, മോക്ഷമില്ല; ശാസ്ത്രമില്ല, ഗുരുവുമില്ല—അവ മായയുടെ മാത്രം വികാസങ്ങൾ; ഞാൻ മായാതീത അദ്വയൻ.

Verse 2.13

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत्...

പ്രപഞ്ചം നിവൃത്തമായിട്ടും അത് സത്യമായെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; കയറിലെ പാമ്പ് ഭ്രമം പോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മസത്ത മാത്രം സത്യമാണ്, ജഗത് അതിൽ ആശ്രയിച്ച് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നതിനാൽ പരമാർത്ഥത്തിൽ അസത്യം. ഇക്ഷുരസത്തിൽ വ്യാപിച്ച ശർക്കരപോലെ, അദ്വയ ബ്രഹ്മരൂപമായി ഞാൻ ത്രിലോകവും വ്യാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജീവികൾ എനിക്കുള്ളിൽ കല്പിതം—സമുദ്രത്തിലെ തരംഗം പോലെ. അതിനാൽ ആനന്ദസ്വരൂപനായ എനിക്കു വിഷയസുഖവാഞ്ഛ ഉണ്ടാകരുതേ. അമൃതം കണ്ട ജ്ഞാനി വിഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിനെ കണ്ട ഞാൻ അനാത്മത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. സാക്ഷി ദേഹനാശത്തിൽ നശിക്കില്ല. ബന്ധ-മോക്ഷം, ശാസ്ത്ര-ഗുരു മായയ്ക്കുള്ളിൽ; ഞാൻ മായാതീത അദ്വയൻ.

Verse 2.14

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि ॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत...

ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം നിവൃത്തമായിട്ടും അത് എനിക്ക് എപ്പോഴും സത്യമായെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; കയറിൽ പാമ്പിന്റെ ഭ്രമം പോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ഏകമാത്രം ബ്രഹ്മസത്ത തന്നെയാണ് സത്യം. ലോകം ബ്രഹ്മത്തിൽ ആശ്രിതമായ ഒരു ആഭാസരൂപമായിട്ടേ നിലകൊള്ളൂ; അതിനാൽ പരമാർത്ഥത്തിൽ അത് ഇല്ല. ഇക്ഷുരസത്തിൽ വ്യാപ്തമായ ശർക്കരപോലെ, അദ്വയബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ഞാൻ ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജീവികൾ എനിക്കുള്ളിൽ കല്പിതരാണ്—സമുദ്രത്തിലെ തരംഗം പോലെ, ബുദ്ബുദാദി വികാരങ്ങളിൽ അവസാനിക്കുന്നതു പോലെ. തരംഗത്തിലെ ജലം സമുദ്രം ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ, ആനന്ദസ്വരൂപനായ എനിക്കു വിഷയസുഖവാഞ്ഛ ഉണ്ടാകരുതേ. സമ്പന്നന് ദാരിദ്ര്യാശ ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിൽ നിമഗ്നനായവന് വിഷയാശ ഉദിക്കരുത്. വിഷവും അമൃതവും കണ്ട ജ്ഞാനി വിഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിനെ കണ്ട ഞാൻ അനാത്മത്തെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഘടത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സൂര്യൻ ഘടനാശത്തിൽ നശിക്കില്ല; ദേഹത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സാക്ഷി ദേഹനാശത്തിൽ നശിക്കില്ല. എനിക്കു ബന്ധമില്ല, മോക്ഷമില്ല; ശാസ്ത്രമില്ല, ഗുരുവുമില്ല—ഇവ എല്ലാം മായയുടെ വികാസമാത്രം; ഞാൻ മായാതീതൻ, അദ്വയൻ.

Verse 2.15

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि ॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत...

ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം ബാധിതമായിട്ടും അത് എനിക്ക് സത്യമായെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; കയറിലെ പാമ്പുഭ്രമം പോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മസത്ത മാത്രമാണ് സത്യം. ലോകം ബ്രഹ്മത്തിൽ ആശ്രിതമായ ആഭാസം; പരമാർത്ഥത്തിൽ അത് ഇല്ല. ഇക്ഷുരസത്തിൽ വ്യാപ്തമായ ശർക്കരപോലെ, അദ്വയബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ഞാൻ ത്രിലോകവും വ്യാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജീവികൾ എനിക്കുള്ളിൽ കല്പിതർ—സമുദ്രത്തിലെ തരംഗ-ബുദ്ബുദങ്ങളുപോലെ. ബ്രഹ്മജ്ഞാനി ആനന്ദസ്വരൂപനായതിനാൽ വിഷയസുഖം ആഗ്രഹിക്കില്ല; ആത്മാമൃതം കണ്ടാൽ അനാത്മവിഷം ഉപേക്ഷിക്കും. ദേഹം നശിച്ചാലും സാക്ഷി നശിക്കില്ല; ഘടം നശിച്ചാലും സൂര്യൻ നശിക്കാത്തതുപോലെ. അന്തത്തിൽ ബന്ധന-മോക്ഷവും ശാസ്ത്ര-ഗുരുവും മായയുടെ പരിധിയിലാണ്; ആത്മാവ് മായാതീത അദ്വയമാണ്.

Verse 2.16

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि ॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत...

പ്രപഞ്ചം ജ്ഞാനത്തിൽ ബാധിതമായിട്ടും എനിക്ക് സത്യമായെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; കയറിലെ പാമ്പുഭ്രമം പോലെ, യഥാർത്ഥത്തിൽ ബ്രഹ്മസത്ത മാത്രമാണ് സത്യം. ലോകം ബ്രഹ്മാശ്രിതമായ ആഭാസമാത്രം. ഇക്ഷുരസത്തിൽ വ്യാപ്തമായ ശർക്കരപോലെ, അദ്വയബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ഞാൻ സർവത്ര വ്യാപിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജീവികൾ എനിക്കുള്ളിൽ കല്പിതർ—സമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങൾ പോലെ. ആനന്ദസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മജ്ഞാനി വിഷയസുഖം തേടുന്നില്ല; ആത്മാവിനെ അറിഞ്ഞ് അനാത്മാഭിമാനം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേഹം നശിച്ചാലും സാക്ഷി നശിക്കില്ല; ഘടം നശിച്ചാലും പ്രകാശകൻ സൂര്യൻ അഖണ്ഡമായിരിക്കുന്നതുപോലെ. ബന്ധന-മോക്ഷം, ശാസ്ത്ര-ഗുരു—ഇവ മായാവ്യവഹാരത്തിൽ; ആത്മാവ് മായാതീത അദ്വയമാണ്.

Verse 2.17

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि ॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत...

ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം നിഷേധിച്ചിട്ടും അത് സത്യമായെന്നപോലെ ഭാസിക്കുന്നു; കയറിലെ പാമ്പുഭ്രമം പോലെ, പരമാർത്ഥത്തിൽ ഏകമാത്രം ബ്രഹ്മസത്ത തന്നെയാണ് സത്യം. ലോകം ബ്രഹ്മാശ്രിതമായ ആഭാസം. അദ്വയബ്രഹ്മരൂപമായ ആത്മാവാണ് എല്ലാറ്റിന്റെയും അധിഷ്ഠാനം; ജീവികൾ തരംഗങ്ങൾ പോലെ അതിൽ കല്പിതർ. ആനന്ദസ്വരൂപനായ ബ്രഹ്മജ്ഞാനി വിഷയങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കില്ല; ആത്മജ്ഞാനത്തിൽ അനാത്മഗ്രഹണം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേഹം നശിച്ചാലും സാക്ഷി അവിനാശി; ഘടം നശിച്ചാലും സൂര്യൻ അഖണ്ഡമായിരിക്കുന്നതുപോലെ. ബന്ധന-മോക്ഷവും ഉപായങ്ങൾ—ശാസ്ത്രം, ഗുരു—മായയിൽ; ആത്മാവ് മായാതീത അദ്വയമാണ്.

Verse 2.18

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् । प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि ॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत...

ഈ ഭാഗത്തിന്റെ അർത്ഥം: ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം ബാധിതമായിട്ടും അത് പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു; എന്നാൽ സത്യം ഏകമാത്രം ബ്രഹ്മസത്ത, ലോകം ബ്രഹ്മാശ്രിതമായ ആഭാസമാത്രം. അദ്വയബ്രഹ്മരൂപമായ ആത്മാവ് സർവത്ര വ്യാപിച്ച് എല്ലാറ്റിന്റെയും അധിഷ്ഠാനം; ജീവികൾ സമുദ്രത്തിലെ തരംഗങ്ങൾ പോലെ അതിൽ കല്പിതർ. ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിൽ നിമഗ്നനായ ജ്ഞാനി വിഷയസുഖം തേടുന്നില്ല; ആത്മാമൃതം അറിഞ്ഞ് അനാത്മവിഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ദേഹം നശിച്ചാലും സാക്ഷി നശിക്കില്ല; ഘടനാശത്തിലും സൂര്യൻ അവിനാശിയായിരിക്കുന്നതുപോലെ. അന്തത്തിൽ ബന്ധന-മോക്ഷവും ശാസ്ത്ര-ഗുരുവും മായാവ്യവഹാരമാണ്; ആത്മാവ് മായാതീത അദ്വയമാണ്.

Verse 2.19

निवृत्तोऽपि प्रपञ्चो मे सत्यवद्भाति सर्वदा । सर्पादौ रज्जुसत्तेव ब्रह्मसत्तैव केवलम् ॥ प्रपञ्चाधाररूपेण वर्ततेऽतो जगन्न हि ॥ यथेक्षुरससंव्याप्ता शर्करा वर्तते तथा । अद्वयब्रह्मरूपेण व्याप्तोऽहं वै जगत...

ജ്ഞാനത്തിൽ പ്രപഞ്ചം നിവൃത്തമായിട്ടും അത് എനിക്ക് എപ്പോഴും സത്യമായെന്നപോലെ തോന്നുന്നു; സർപ്പഭ്രമത്തിൽ സത്ത കയറിനേ ഉള്ളതുപോലെ, സത്ത ഏകമാത്രം ബ്രഹ്മത്തിനേ. പ്രപഞ്ചത്തിന്റെ അധാരരൂപമായി അതേ നിലകൊള്ളുന്നു; അതിനാൽ ജഗത്ത് സ്വതന്ത്ര സത്യമല്ല. ഇക്ഷുരസത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്ന ശർക്കരപോലെ, അദ്വയബ്രഹ്മരൂപത്തിൽ ഞാൻ ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു. ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് കീടം വരെ ജീവികൾ എനിക്കുള്ളിൽ കല്പിതം—സമുദ്രത്തിൽ ബുബ്ബുളത്തിൽ നിന്ന് തരംഗം വരെ വികാരങ്ങൾപോലെ. സമുദ്രം തരംഗസ്ഥ ദ്രവത്തെ ആഗ്രഹിക്കാത്തതുപോലെ, ആനന്ദസ്വരൂപനായ എനിക്കു വിഷയസുഖവാഞ്ഛ ഉണ്ടാകാതിരിക്കട്ടെ. സമ്പന്നനു ദാരിദ്ര്യാശ ഇല്ലാത്തതുപോലെ, ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിൽ ലീനനായ എനിക്കു വിഷയാശ ഉദിക്കരുത്. വിഷവും അമൃതവും കണ്ട ജ്ഞാനി വിഷം ഉപേക്ഷിക്കുന്നതുപോലെ, ആത്മാവിനെ കണ്ട ഞാൻ അനാത്മയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു. ഘടത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സൂര്യൻ ഘടനാശത്തിൽ നശിക്കില്ല; ദേഹത്തെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന സാക്ഷി ദേഹനാശത്തിൽ നശിക്കില്ല. എനിക്കു ബന്ധനമില്ല, മോക്ഷമില്ല; ശാസ്ത്രമില്ല, ഗുരുവുമില്ല—ഇവയൊക്കെയും മായയുടെ വികാസമാത്രം; ഞാൻ മായാതീത അദ്വയൻ.

Verse 2.20

प्राणाश्चलन्तु तद्धर्मैः कामैर्वा हन्यतां मनः । आनन्दबुद्धिपूर्णस्य मम दुःखं कथं भवेत् ॥ आत्मानमञ्जसा वेद्मि क्वाप्यज्ञानं पलायितम् । कर्तृत्वमद्य मे नष्टं कर्तव्यं वापि न क्वचित् ॥

പ്രാണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ധർമ്മപ്രകാരം ചലിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ കാമനകളാൽ മനസ് ആഘാതപ്പെടട്ടെ—ആനന്ദവും ചൈതന്യവും നിറഞ്ഞ എനിക്കു ദുഃഖം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഞാൻ ആത്മാവിനെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു; അജ്ഞാനം എവിടെയോ ഓടിപ്പോയി. ഇന്ന് എന്റെ കർത്തൃത്വം നശിച്ചു; എവിടെയും ചെയ്യേണ്ട കർത്തവ്യം ശേഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 2.21

प्राणाश्चलन्तु तद्धर्मैः कामैर्वा हन्यतां मनः । आनन्दबुद्धिपूर्णस्य मम दुःखं कथं भवेत् ॥ आत्मानमञ्जसा वेद्मि क्वाप्यज्ञानं पलायितम् । कर्तृत्वमद्य मे नष्टं कर्तव्यं वापि न क्वचित् ॥

പ്രാണങ്ങൾ തങ്ങളുടെ ധർമ്മപ്രകാരം ചലിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ കാമനകളാൽ മനസ് ആഘാതപ്പെടട്ടെ—ആനന്ദവും ചൈതന്യവും നിറഞ്ഞ എനിക്കു ദുഃഖം എങ്ങനെ ഉണ്ടാകും? ഞാൻ ആത്മാവിനെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു; അജ്ഞാനം എവിടെയോ ഓടിപ്പോയി. ഇന്ന് എന്റെ കർത്തൃത്വം നശിച്ചു; എവിടെയും ചെയ്യേണ്ട കർത്തവ്യം ശേഷിക്കുന്നില്ല.

Verse 2.22

ब्राह्मण्यं कुलगोत्रे च नामसौन्दर्यजातयः । स्थूलदेहगता एते स्थूलाद्भिन्नस्य मे नहि ॥ क्षुत्पिपासान्ध्यबाधिर्यकामक्रोधादयोऽखिलाः । लिङ्गदेहगता एते ह्यलिङ्गस्य न सन्ति हि ॥ जडत्वप्रियमोदत्वधर्माः कारणदे...

ബ്രാഹ്മണ്യം, കുല-ഗോത്രം, പേര്, സൗന്ദര്യം, ജന്മസ്ഥിതി—ഇവ എല്ലാം സ്ഥൂലദേഹത്തിലേ ഉള്ളൂ; സ്ഥൂലത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നനായ എനിക്കു അവയില്ല. വിശപ്പ്-ദാഹം, അന്ധത-ബാധിര്യം, കൂടാതെ കാമ-ക്രോധാദി എല്ലാം ലിംഗദേഹത്തിലേ ഉള്ളൂ; അലിംഗനായവനിൽ അവ ഇല്ല. ജഡത്വം, പ്രിയത്വം (ആസക്തി), മോദത്വം—ഇവ കാരണദേഹധർമ്മങ്ങൾ; നിർവികാരസ്വരൂപനായ നിത്യനായ എനിക്കു ഇവയില്ല.

Verse 2.23

ब्राह्मण्यं कुलगोत्रे च नामसौन्दर्यजातयः । स्थूलदेहगता एते स्थूलाद्भिन्नस्य मे नहि ॥ क्षुत्पिपासान्ध्यबाधिर्यकामक्रोधादयोऽखिलाः । लिङ्गदेहगता एते ह्यलिङ्गस्य न सन्ति हि ॥ जडत्वप्रियमोदत्वधर्माः कारणदे...

ബ്രാഹ്മണ്യം, കുല-ഗോത്രം, പേര്, സൗന്ദര്യം, ജന്മസ്ഥിതി—ഇവ എല്ലാം സ്ഥൂലദേഹത്തിലേ ഉള്ളൂ; സ്ഥൂലത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നനായ എനിക്കു അവയില്ല. വിശപ്പ്-ദാഹം, അന്ധത-ബാധിര്യം, കൂടാതെ കാമ-ക്രോധാദി എല്ലാം ലിംഗദേഹത്തിലേ ഉള്ളൂ; അലിംഗനായവനിൽ അവ ഇല്ല. ജഡത്വം, പ്രിയത്വം (ആസക്തി), മോദത്വം—ഇവ കാരണദേഹധർമ്മങ്ങൾ; നിർവികാരസ്വരൂപനായ നിത്യനായ എനിക്കു ഇവയില്ല.

Verse 2.24

ब्राह्मण्यं कुलगोत्रे च नामसौन्दर्यजातयः । स्थूलदेहगता एते स्थूलाद्भिन्नस्य मे नहि ॥ क्षुत्पिपासान्ध्यबाधिर्यकामक्रोधादयोऽखिलाः । लिङ्गदेहगता एते ह्यलिङ्गस्य न सन्ति हि ॥ जडत्वप्रियमोदत्वधर्माः कारणदे...

ബ്രാഹ്മണ്യത്വം, കുല-ഗോത്രം, നാമം, സൗന്ദര്യം, ജാതി-ജന്മം—ഇവ എല്ലാം സ്ഥൂലദേഹഗതം; സ്ഥൂലത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നനായ എനിക്കത് ഇല്ല. ക്ഷുത്-പിപാസ, അന്ധത-ബധിരത, കാമ-ക്രോധാദി സർവ്വവികാരങ്ങൾ ലിംഗദേഹഗതം; നിർഗുണ ആത്മാവിൽ അവ ഇല്ല. ജഡത്വം, രാഗം, ഭോഗസുഖധർമ്മങ്ങൾ കാരണദേഹഗതം; ഞാൻ നിത്യൻ, നിർവികാരസ്വരൂപൻ—എനിക്കവ ഇല്ല.

Verse 2.25

उलूकस्य यथा भानुरन्धकारः प्रतीयते । स्वप्रकाशे परानन्दे तमो मूढस्य जायते ॥

ഉള്ളൂക്കിന് സൂര്യനും അന്ധകാരമായി തോന്നുന്നതുപോലെ, സ്വപ്രകാശമായ പരമാനന്ദത്തിൽ മൂഢനിൽ തമസ് (അജ്ഞാനം) ഉദിക്കുന്നു.

Verse 2.26

चक्षुर्दृष्टिनिरोधेऽभ्रैः सूर्यो नास्तीति मन्यते । तथाऽज्ञानावृतो देही ब्रह्म नास्तीति मन्यते ॥

മേഘങ്ങൾ കണ്ണിന്റെ ദൃഷ്ടിയെ തടഞ്ഞാൽ ‘സൂര്യൻ ഇല്ല’ എന്നു കരുതുന്നതുപോലെ, അജ്ഞാനാവൃതനായ ദേഹി ‘ബ്രഹ്മം ഇല്ല’ എന്നു കരുതുന്നു.

Verse 2.27

यथामृतं विषाद्भिन्नं विषदोषैर्न लिप्यते । न स्पृशामि जडाद्भिन्नो जडदोषान्प्रकाशतः ॥

വിഷത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായ അമൃതം വിഷദോഷങ്ങളാൽ ലിപ്തമാകാത്തതുപോലെ, ജഡത്തിൽ നിന്ന് ഭിന്നമായ പ്രകാശസ്വരൂപനായ ഞാൻ ജഡദോഷങ്ങളെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല.

Verse 2.28

स्वल्पापि दीपकणिका बहुलं नाशयेत्तमः । स्वल्पोऽपि बोधो निबिडे बहुलं नाशयेत्तमः ॥ कालत्रये यथा सर्पो रज्जौ नास्ति तथा मयि । अहङ्कारादिदेहान्तं जगन्नास्त्यहमद्वयः ॥ चिद्रूपत्वान्न मे जाड्यं सत्यत्वान्नान...

ദീപത്തിന്റെ ചെറിയൊരു ജ്വാലകണിക പോലും വലിയ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, അല്പമായ ബോധവും ഗാഢമായ അന്ധകാരം നീക്കുന്നു. മൂന്ന് കാലങ്ങളിലും കയറിൽ പാമ്പില്ലാത്തതുപോലെ, എനിക്കുള്ളിലും അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ദേഹാന്തം വരെയുള്ള ജഗത് ഇല്ല—ഞാൻ അദ്വയം. ചിത്‌സ്വരൂപനായതിനാൽ എനിക്കു ജഡത്വമില്ല; സത്യസ്വരൂപനായതിനാൽ അസത്യം എന്റേതല്ല; ആനന്ദസ്വരൂപനായതിനാൽ എനിക്കു ദുഃഖമില്ല—അജ്ഞാനത്താൽ അത് സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 2.29

स्वल्पापि दीपकणिका बहुलं नाशयेत्तमः । स्वल्पोऽपि बोधो निबिडे बहुलं नाशयेत्तमः ॥ कालत्रये यथा सर्पो रज्जौ नास्ति तथा मयि । अहङ्कारादिदेहान्तं जगन्नास्त्यहमद्वयः ॥ चिद्रूपत्वान्न मे जाड्यं सत्यत्वान्नान...

ദീപത്തിന്റെ ചെറിയൊരു ജ്വാലാകണിക പോലും ഘനമായ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഗാഢമായ അജ്ഞാനത്തിൽ പോലും അല്പബോധം മഹത്തായ അന്ധകാരം നീക്കുന്നു. മൂന്നു കാലങ്ങളിലും കയറിൽ പാമ്പില്ലാത്തതുപോലെ, എന്നിൽ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ദേഹാന്തം വരെയുള്ള ജഗത്ത് ഇല്ല; ഞാൻ അദ്വയൻ. ചിദ്രൂപനായതിനാൽ എനിക്കു ജഡത്വമില്ല; സത്യസ്വരൂപനായതിനാൽ അസത്യം എന്റേതല്ല; ആനന്ദസ്വരൂപനായതിനാൽ എനിക്കു ദുഃഖമില്ല—അജ്ഞാനത്താൽ അത് സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 2.30

स्वल्पापि दीपकणिका बहुलं नाशयेत्तमः । स्वल्पोऽपि बोधो निबिडे बहुलं नाशयेत्तमः ॥ कालत्रये यथा सर्पो रज्जौ नास्ति तथा मयि । अहङ्कारादिदेहान्तं जगन्नास्त्यहमद्वयः ॥ चिद्रूपत्वान्न मे जाड्यं सत्यत्वान्नान...

ദീപത്തിന്റെ ചെറിയൊരു ജ്വാലാകണിക പോലും ഘനമായ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ ഗാഢമായ അജ്ഞാനത്തിൽ പോലും അല്പബോധം മഹത്തായ അന്ധകാരം നീക്കുന്നു. മൂന്നു കാലങ്ങളിലും കയറിൽ പാമ്പില്ലാത്തതുപോലെ, എന്നിൽ അഹങ്കാരത്തിൽ നിന്ന് ദേഹാന്തം വരെയുള്ള ജഗത്ത് ഇല്ല; ഞാൻ അദ്വയൻ. ചിദ്രൂപനായതിനാൽ എനിക്കു ജഡത്വമില്ല; സത്യസ്വരൂപനായതിനാൽ അസത്യം എന്റേതല്ല; ആനന്ദസ്വരൂപനായതിനാൽ എനിക്കു ദുഃഖമില്ല—അജ്ഞാനത്താൽ അത് സത്യമായതുപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 2.31

आत्मप्रबोधोपनिषदं मुहूर्तमुपासित्वा न स पुनरावर्तते न स पुनरावर्तत इत्युपनिषत् ॥

ആത്മപ്രബോധ ഉപനിഷത്തിനെ ഒരു മുഹൂർത്തം ധ്യാനിച്ച് ഉപാസിച്ചവൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവരികയില്ല; അവൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവരികയില്ല—ഇതോടെ ഉപനിഷത്ത് സമാപ്തം.