Avadhuta

Verse 1

अथ ह सांकृतिः भगवन्तम् अवधूतं दत्तात्रेयं परिसमेत्य पप्रच्छ—भगवन्, कोऽवधूतस्य? का स्थितिः? किं लक्ष्म? किं संसरणम्? इति। तं होवाच भगवो दत्तात्रेयः परमकारुणिकः॥१॥

അപ്പോൾ സാംകൃതിഃ ഭഗവാൻ അവധൂതനായ ദത്താത്രേയനെ സമീപിച്ച് ചോദിച്ചു— “ഭഗവൻ, അവധൂതൻ ആരാണ്? അവന്റെ സ്ഥിതി എന്ത്? അവന്റെ ലക്ഷണം എന്ത്? അവന്റെ സഞ്ചാരം/ആചരണം എങ്ങനെയാണ്?” അതിന് പരമകരുണാമയനായ ഭഗവാൻ ദത്താത്രേയൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 2

अक्षरत्वाद्वरेण्यत्वाद्धृतसंसारबन्धनात् । तत्त्वमस्यादिलक्ष्यत्वादवधूत इतीर्यते॥२॥

അക്ഷരമായ അവിനാശി ബ്രഹ്മത്തെ സാക്ഷാത്കരിച്ചതിനാൽ, പരമവരണീയനായതിനാൽ, സംസാരബന്ധനം ഉപേക്ഷിച്ചതിനാൽ, “തത്ത്വമസി” മുതലായ മഹാവാക്യങ്ങളുടെ ലക്ഷ്യാർത്ഥം താനായതിനാൽ— അവനെ ‘അവധൂതൻ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു।

Verse 3

यो विलङ्घ्याश्रमान्वर्णानात्मन्येव स्थितः सदा । अतिवर्णाश्रमी योगी अवधूतः स कथ्यते॥३॥

നാലു ആശ്രമങ്ങളെയും നാലു വർണങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച്, സദാ ആത്മാവിൽ മാത്രം സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ— അങ്ങനെയുള്ള വർണാശ്രമാതീത യോഗിയെ ‘അവധൂതൻ’ എന്നു പറയുന്നു।

Verse 4

तस्य प्रियं शिरः कृत्वा मोदो दक्षिणपक्षकः । प्रमोद उत्तरः पक्ष आनन्दो गोष्पदायते॥४॥

അവൻ ‘പ്രിയ’യെ ശിരസ്സാക്കി, ‘മോദ’യെ വലതുപക്ഷമാക്കി, ‘പ്രമോദ’യെ ഇടതുപക്ഷമാക്കി ധ്യാനിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ‘ആനന്ദം’ പോലും അവനു പശുവിന്റെ കാൽപ്പാടുപോലെ അത്യല്പമായി തോന്നുന്നു।

Verse 5

गोपालसदृशां शीर्षे नापि मध्ये न चाप्यधः । ब्रह्मपुच्छं प्रतिष्ठेति पुच्छाकारेण कारयेत्॥५॥

മുകളിലുമല്ല, നടുവിലുമല്ല, താഴെയുമല്ല— ‘ബ്രഹ്മ-പുച്ഛം’ തന്നെയാണ് പ്രതിഷ്ഠ (ആധാരം) എന്നു ധ്യാനിക്കണം; ആ ധ്യാനം പുച്ഛാകാരമായി (വാലിന്റെ രൂപത്തിൽ) രൂപപ്പെടുത്തണം।

Verse 6

एवं चतुष्पथं कृत्वा ते यान्ति परमां गतिम् । न कर्मणा न प्रजया धनेन त्यागेनैके अमृतत्वमानशुः ॥६॥

ഇങ്ങനെ ചതുഷ്പഥം (നാലുമാർഗം) സ്വീകരിച്ച് അവർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. കർമം കൊണ്ടല്ല, സന്തതി കൊണ്ടല്ല, ധനം കൊണ്ടല്ല—ത്യാഗം കൊണ്ടുമാത്രം ചിലർ അമൃതത്വം നേടി.

Verse 7

स्वैरं स्वैरविहरणं तत्संसरणम् । सांबरा वा दिगंबरा वा । न तेषां धर्माधर्मौ न मेध्यामेधौ । सदा सांग्रहण्येष्ट्यश्वमेधान्तयागं यजते । स महामखो महायोगः ॥७॥

അവരുടെ വിഹാരം സ്വൈരമാണ്; അവരുടെ സഞ്ചാരം സ്വതന്ത്രമായ അലച്ചിലാകുന്നു. വസ്ത്രധാരികളായാലും ദിഗംബരരായാലും. അവർക്കു ധർമ്മാധർമ്മഭേദമില്ല, ശുദ്ധാശുദ്ധഭേദമില്ല. അശ്വമേധാന്തമായ അന്തിമാഹുതിവരെ യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവൻ; അവൻ മഹാമഖൻ, മഹായോഗി.

Verse 8

कृत्स्नमेतच्चित्रं कर्म । स्वैरं न विगायेत् तन्महाव्रतम् । न स मूढवल्लिप्यते ॥८॥

ഈ സമസ്ത കർമം ചിത്രവതായ വൈവിധ്യമാർന്ന പ്രകടനമാണ്. അതിനെ സ്വൈരമായി പാടി (പ്രഖ്യാപിച്ച്) ഉയർത്തിക്കാട്ടരുത്—അതുതന്നെ മഹാവ്രതം. അവൻ മൂഢനെപ്പോലെ ലിപ്തനാകുന്നില്ല.

Verse 9

यथा रविः सर्वरसान् प्रभुङ्क्ते हुताशनश्चापि हि सर्वभक्षः । तथैव योगी विषयान् प्रभुङ्क्ते न लिप्यते पुण्यपापैश्च शुद्धः ॥९॥

സൂര്യൻ സർവരസങ്ങളെ ആകർഷിക്കുന്നതുപോലെ, അഗ്നി സർവഭക്ഷകനായിരിക്കുന്നതുപോലെ, യോഗിയും വിഷയങ്ങളെ അനുഭവിക്കുന്നു; ശുദ്ധനായതിനാൽ അവൻ പുണ്യപാപങ്ങളിൽ ലിപ്തനാകുന്നില്ല.

Verse 10

आपूर्यमाणम् अचलप्रतिष्ठं समुद्रमापः प्रविशन्ति यद्वत् । तद्वत्कामा यं प्रविशन्ति सर्वे स शान्तिमाप्नोति न कामकामी ॥१०॥

നിറയുകയായിരുന്നാലും അചലാധാരമുള്ള സമുദ്രത്തിലേക്ക് ജലങ്ങൾ പ്രവേശിക്കുന്നതുപോലെ, എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ആരിൽ പ്രവേശിക്കുന്നുവോ അവൻ ശാന്തി പ്രാപിക്കുന്നു; ആഗ്രഹങ്ങളെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ അല്ല.

Verse 11

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता॥११॥

നിരോധവും ഇല്ല, ഉത്പത്തിയും ഇല്ല; ബന്ധിതനും ഇല്ല, সাধകനും ഇല്ല. മുമുക്ഷുവും ഇല്ല, സത്യത്തിൽ മുക്തനും ഇല്ല—ഇതാണ് പരമാർത്ഥസത്യം॥११॥

Verse 12

ऐहिकामुष्मिकव्रातसिद्धै मुक्तेश्च सिद्धये । बहुकृत्यं पुरा स्यान्मे तत्सर्वमधुना कृतम्॥१२॥

ഇഹലോക-പരലോകസിദ്ധികളുടെ സമുച്ചയം നേടാനും മോക്ഷം സിദ്ധിക്കാനും, മുമ്പ് എനിക്ക് പലതും ചെയ്യേണ്ടതുണ്ടെന്നു തോന്നിയിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അതെല്ലാം പൂർത്തിയായി॥१२॥

Verse 13

तदेव कृतकृत्यत्वं प्रतियोगिपुरःसरम् । अनुसन्दधदेवायमेवं तृप्यति नित्यशः॥१३॥

അതുതന്നെയാണ് കൃതകൃത്യത്വം—അതിന്റെ പ്രതിയോഗി ഭാവങ്ങൾ മുൻപിൽ നിലകൊള്ളുന്നതുപോലെ; ഇങ്ങനെ അനുസന്ധാനം ചെയ്യുന്ന ഈ പുരുഷൻ നിത്യവും തൃപ്തനാകുന്നു॥१३॥

Verse 14

दुःखिनोऽज्ञाः संसरन्तु कामं पुत्राद्यपेक्षया । परमानन्दपूर्णोऽहं संसरामि किमिच्छया॥१४॥

ദുഃഖിതരായ അജ്ഞാനികൾ പുത്രാദികളുടെ ആശ്രയത്തിൽ ഇഷ്ടംപോലെ സംസാരത്തിൽ അലഞ്ഞുകൊള്ളട്ടെ. ഞാൻ പരമാനന്ദപൂർണ്ണൻ—ഏതു ആഗ്രഹത്താൽ ഞാൻ സംസാരത്തിൽ അലയും?॥१४॥

Verse 15

अनुतिष्ठन्तु कर्माणि परलोकयियासवः । सर्वलोकात्मकः कस्मादनुतिष्ठामि किं कथम्॥१५॥

പരലോകത്തിലേക്കു പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ കർമ്മങ്ങൾ അനുഷ്ഠിക്കട്ടെ. ഞാൻ സർവലോകാത്മസ്വരൂപൻ—അപ്പോൾ എന്തിന്, എന്തിനായി, എങ്ങനെ കർമ്മം ചെയ്യണം?॥१५॥

Verse 16

व्याचक्षतां ते शास्त्राणि वेदानध्यापयन्तु वा । येऽत्राधिकारिणो मे तु नाधिकारोऽक्रियत्वतः ॥१६॥

ഇവിടെ അധികാരമുള്ളവർ ശാസ്ത്രങ്ങൾ വ്യാഖ്യാനിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ വേദങ്ങൾ പഠിപ്പിക്കട്ടെ. എന്നാൽ എനിക്ക് അത്തരം അധികാരം ഇല്ല; കാരണം ഞാൻ അകർതാ, ക്രിയാരഹിതൻ.

Verse 17

निद्राभिक्षे स्नानशौचे नेच्छामि न करोमि च । द्रष्टारश्चेत्कल्पयन्तु किं मे स्यादन्यकल्पनात् । गुञ्जापुञ्जादि दह्येत नान्यारोपितवह्निना । नान्यारोपितसंसारधर्मा नैवमहं भजे ॥१७॥

നിദ്രയും ഭിക്ഷയും, സ്നാനവും ശൗചവും—ഞാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല, ചെയ്യുന്നതുമില്ല. ദർശകർ അങ്ങനെ കല്പിച്ചാൽ, മറ്റുള്ളവരുടെ കല്പന എനിക്ക് എന്ത്? ഗുഞ്ജാബീജങ്ങളുടെ കൂമ്പാരം മുതലായവ കല്പിത അഗ്നിയാൽ കത്തുകയില്ല. മറ്റുള്ളവർ അധ്യാസമായി ഏല്പിക്കുന്ന സംസാരധർമ്മങ്ങൾ ഞാൻ സ്വീകരിക്കുന്നില്ല.

Verse 18

शृण्वन्त्वज्ञाततत्त्वास्ते जानन्कस्माञ्छृणोम्यहम् । मन्यन्तां संशयापन्ना न मन्येऽहमसंशयः ॥१८॥

തത്ത്വം അറിയാത്തവർ കേൾക്കട്ടെ. അറിഞ്ഞ ശേഷം ഞാൻ എന്തിന് കേൾക്കണം? സംശയത്തിൽ വീണവർ ചിന്തിക്കട്ടെ; ഞാൻ ചിന്തിക്കുന്നില്ല—ഞാൻ നിഃസംശയൻ.

Verse 19

विपर्यस्तो निदिध्यासे किं ध्यानमविपर्यये । देहात्मत्वविपर्यासं न कदाचिद्भजाम्यहम् ॥१९॥

വിപരീതഭ്രമത്തിലുള്ളവൻ നിദിധ്യാസനം ചെയ്യുന്നു; അവിപരീതനു ധ്യാനം എന്ത്? ദേഹത്തെ ആത്മാവെന്നു കരുതുന്ന വിപര്യാസം ഞാൻ ഒരിക്കലും ആശ്രയിക്കുന്നില്ല.

Verse 20

अहं मनुष्य इत्यादिव्यवहारो विनाप्यमुम् । विपर्यासं चिराभ्यस्तवासनातोऽवकल्पते ॥२०॥

ഈ ഭ്രമമില്ലാതെയും ‘ഞാൻ മനുഷ്യൻ’ മുതലായ ലോകവ്യവഹാരം സാധ്യമാണ്; കാരണം വിപര്യാസം ദീർഘകാലം അഭ്യസിച്ച വാസനകളിൽ നിന്നാണ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്.

Verse 21

आरब्धकर्मणि क्षीणे व्यवहारो निवर्तते । कर्मक्षये त्वसौ नैव शाम्येद्ध्यानसहस्रतः ॥२१॥

ആരംഭകർമ്മം (പ്രാരബ്ധം) ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ ലോകവ്യവഹാരം നിവൃത്തമാകുന്നു. എന്നാൽ ആ പ്രാരബ്ധം ആയിരം ധ്യാനങ്ങളാൽ മാത്രം ശമിക്കുകയില്ല; കർമക്ഷയം സംഭവിക്കുമ്പോഴേ അതിന് അവസാനം വരൂ.

Verse 22

विरलत्वं व्यवहृतेरिष्टं चेद्ध्यानमस्तु ते । बाधिकर्मव्यवहृतिं पश्यन्ध्यायाम्यहं कुतः ॥२२॥

വ്യവഹാരത്തിന്റെ വിരളത നിനക്ക് ഇഷ്ടമാണെങ്കിൽ നിനക്കായി ധ്യാനം ഉണ്ടായിരിക്കട്ടെ. എന്നാൽ ഞാൻ—കർമവ്യവഹാരത്തെ ബാധിതം (അപവാദിതം) ആയി കാണുന്നവൻ—എങ്ങനെ ധ്യാനിക്കും?

Verse 23

विक्षेपो नास्ति यस्मान्मे न समाधिस्ततो मम । विक्षेपो वा समाधिर्वा मनसः स्याद्विकारिणः । नित्यानुभवरूपस्य को मेऽत्रानुभवः पृथक् ॥२३॥

എനിക്ക് വിക്ഷേപമില്ല; അതിനാൽ എനിക്ക് സമാധിയും ഇല്ല. വിക്ഷേപമോ സമാധിയോ വികാരമുള്ള മനസ്സിനെയാണ് സംബന്ധിക്കുന്നത്. നിത്യാനുഭവസ്വരൂപനായ എനിക്ക് ഇവിടെ വേറിട്ടൊരു ‘അനുഭവം’ എന്ത്?

Verse 24

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

‘ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തു; പ്രാപിക്കേണ്ടത് പ്രാപിച്ചു’—ഇങ്ങനെ നിത്യവും. ലോകികമോ ശാസ്ത്രീയമോ മറ്റേതായാലും, ആരംഭിച്ചതുപോലെ വ്യവഹാരം തുടരട്ടെ; ഞാൻ അകർതാവും അലിപ്തനും ആകുന്നു.

Verse 25

कृतं कृत्यं प्रापणीयं प्राप्तमित्येव नित्यशः । व्यवहारो लौकिको वा शास्त्रीयो वान्यथापि वा । ममाकर्तुरलेपस्य यथारब्धं प्रवर्तताम् ॥२४-२५॥

‘ചെയ്യേണ്ടത് ചെയ്തു; പ്രാപിക്കേണ്ടത് പ്രാപിച്ചു’—ഇങ്ങനെ നിത്യവും. ലോകികമോ ശാസ്ത്രീയമോ മറ്റേതായാലും, ആരംഭിച്ചതുപോലെ വ്യവഹാരം തുടരട്ടെ; ഞാൻ അകർതാവും അലിപ്തനും ആകുന്നു.

Verse 26

अथवा कृतकृत्येऽपि लोकानुग्रहकाम्यया । शास्त्रीयेणैव मार्गेण वर्तेऽहं मम का क्षतिः ॥२६॥

അഥവാ, കൃതകൃത്യനായിരിക്കെ പോലും ലോകാനുഗ്രഹം ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ ശാസ്ത്രീയ മാർഗ്ഗത്തിലേ നടക്കുന്നു; എനിക്കെന്ത് നഷ്ടം?

Verse 27

देवार्चनस्नानशौचभिक्षादौ वर्ततां वपुः । तारं जपतु वाक् तद्वत् पठत्वाम्नायमस्तकम् ॥२७॥

ദേഹം ദേവാരാധന, സ്നാനം, ശൗചം, ഭിക്ഷാടനം മുതലായവയിൽ ഏർപ്പെടട്ടെ; വാക്ക് താരകമന്ത്രം ജപിക്കട്ടെ; അതുപോലെ വേദശിഖയായ സാരോപദേശവും പാരായണം ചെയ്യട്ടെ.

Verse 28

विष्णुं ध्यायतु धीः यद्वा ब्रह्मानन्दे विलीयताम् । साक्ष्यहं किंचिदप्यत्र न कुर्वे नापि कारये ॥२८॥

ബുദ്ധി വിഷ്ണുവിനെ ധ്യാനിക്കട്ടെ, അല്ലെങ്കിൽ ബ്രഹ്മാനന്ദത്തിൽ ലയിക്കട്ടെ. ഞാൻ സാക്ഷി; ഇവിടെ ഞാൻ ഒന്നും ചെയ്യുന്നില്ല, ചെയ്യിപ്പിക്കുന്നതുമില്ല.

Verse 29

कृतकृत्यतया तृप्तः प्राप्तप्राप्यतया पुनः । तृप्यन्नेवं स्वमनसा मन्यतेऽसौ निरन्तरम् ॥२९॥

കൃതകൃത്യതയിൽ തൃപ്തനായി, പിന്നെയും പ്രാപ്തപ്രാപ്യതയിൽ തൃപ്തനായി—ഇങ്ങനെ സംതൃപ്തനായി അവൻ തന്റെ മനസ്സിൽ നിരന്തരം ഇങ്ങനെ തന്നെ വിചാരിക്കുന്നു.

Verse 30

धन्योऽहं धन्योऽहं नित्यं स्वात्मानमञ्जसा वेद्मि । धन्योऽहं धन्योऽहं ब्रह्मानन्दो विभाति मे स्पष्टम् ॥३०॥

ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ—നിത്യവും സ്വാത്മാവിനെ നേരിട്ട് അറിയുന്നു. ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ—ബ്രഹ്മാനന്ദം എനിക്ക് വ്യക്തമായി പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 31

धन्योऽहं धन्योऽहं दुःखं सांसारिकं न वीक्षेऽद्य । धन्योऽहं धन्योऽहं स्वस्याज्ञानं पलायितं क्वापि ॥३१॥

ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ; ഇന്ന് ഞാൻ സാംസാരിക ദുഃഖം കാണുന്നില്ല. ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ; എന്റെ തന്നെ അജ്ഞാനം എവിടെയോ അകന്ന് പാഞ്ഞുപോയിരിക്കുന്നു.

Verse 32

धन्योऽहं धन्योऽहं कर्तव्यं मे न विद्यते किंचित् । धन्योऽहं धन्योऽहं प्राप्तव्यं सर्वमत्र सम्पन्नम् ॥३२॥

ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ; എനിക്കു ചെയ്യേണ്ടതായി ഒന്നും ഇല്ല. ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ; പ്രാപിക്കേണ്ടതെല്ലാം ഇവിടെ തന്നേ സമ്പൂർണ്ണമായി സിദ്ധമായിരിക്കുന്നു.

Verse 33

धन्योऽहं धन्योऽहं तृप्तेर्मे कोपमा भवेल्लोके । धन्योऽहं धन्योऽहं धन्यो धन्यः पुनः पुनर्धन्यः ॥३३॥

ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ; എന്റെ തൃപ്തിക്ക് ലോകത്തിൽ എന്ത് ഉപമ ഉണ്ടാകും? ധന്യൻ ഞാൻ, ധന്യൻ ഞാൻ—ധന്യൻ, ധന്യൻ; വീണ്ടും വീണ്ടും ധന്യൻ.

Verse 34

अहो पुण्यमहो पुण्यं फलितं फलितं दृढम् । अस्य पुण्यस्य सम्पत्तेरहो वयमहो वयम् ॥३४॥

അഹോ പുണ്യം, അഹോ പുണ്യം; അത് ദൃഢമായി ഫലിച്ചു—ഫലിച്ചു. ഈ പുണ്യസമ്പത്തിന്റെ പ്രാപ്തിയാൽ—അഹോ ഞങ്ങൾ, അഹോ ഞങ്ങൾ!

Verse 35

अहो ज्ञानमहो ज्ञानमहो सुखमहो सुखम् । अहो शास्त्रमहो शास्त्रमहो गुरुरहो गुरुः ॥३५॥

അഹോ ജ്ഞാനം, അഹോ ജ്ഞാനം; അഹോ സുഖം, അഹോ സുഖം; അഹോ ശാസ്ത്രം, അഹോ ശാസ്ത്രം; അഹോ ഗുരു, അഹോ ഗുരു!

Verse 36

इति य इदमधीते सोऽपि कृतकृत्यो भवति। सुरापानात्पूतो भवति। स्वर्णस्तेयात्पूतो भवति। ब्रह्महत्यात्पूतो भवति। कृत्याकृत्यात्पूतो भवति। एवं विदित्वा स्वेच्छाचारपरो भूयाद् ॐ सत्यमित्युपनिषत्॥३६॥

ഇതി, ഈ ഉപദേശം പഠിക്കുന്നവനും കൃതകൃത്യൻ—ചെയ്യേണ്ടതു ചെയ്തു തീർത്തവൻ—ആകുന്നു. സുരാപാനദോഷത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; സ്വർണ്ണസ്തേയപാപത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; ബ്രാഹ്മണഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു; കൃത്യാ-അകൃത്യ—മന്ത്രതന്ത്രാദി ദോഷങ്ങളിലും ചെയ്യരുതാത്ത കർമങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള പാപങ്ങളിലും നിന്നു ശുദ്ധനാകുന്നു. ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ്, സ്വേച്ഛാചാരത്തിൽ പരായണനാകട്ടെ. ഓം—സത്യം; ഇതി ഉപനിഷത്॥൩൬॥