Atma

Verse 1

ॐ अथाङ्गिरास्त्रिविधः पुरुषोऽजायत—आत्मा, अन्तरात्मा, परमात्मा चेति। त्वक्-चर्म-मांस-रोम-अङ्गुष्ठ-अङ्गुल्यः, पृष्ठ-वंश-नख-गुल्फ-उदर-नाभि-मेढ्र-कटि-ऊरु-कपोल-श्रोत्र-भ्रू-ललाट-बाहु-पार्श्व-शिरः-अक्षीणि भ...

ഓം. തുടർന്ന് ആംഗിരസൻ പ്രസ്താവിച്ചു: പുരുഷൻ ത്രിവിധൻ—ആത്മാവ്, അന്തരാത്മാവ്, പരമാത്മാവ്. ത്വക്ക്, ചർമ്മം, മാംസം, രോമം, അങ്കുഷ്ഠ-അംഗുലികൾ, പിൻഭാഗം, വംശം, നഖങ്ങൾ, ഗുൽഫം, ഉദരം, നാഭി, മേധ്രം, കടി, ഊരു, കപോലം, ശ്രോത്രം, ഭ്രൂ, ലലാടം, ബാഹു, പാർശ്വം, ശിരസ്, അക്ഷികൾ—ഇവ എല്ലാം ഉണ്ടാകുന്നു; ജനിക്കുന്നു, മരിക്കുന്നു—ഇതാണ് ദേഹാധിഷ്ഠിത ആത്മാവ്. ‘അന്തരാത്മാവ്’ എന്നു പറയുന്നത് പൃഥിവി-ആപ്-തേജസ്-വായു-ആകാശരൂപം; ഇച്ഛ-ദ്വേഷം, സുഖ-ദുഃഖം, കാമം-മോഹം, വികല്പങ്ങൾ, അനാദി സ്മൃതിലിംഗങ്ങൾ; ഉദാത്ത-അനുദാത്ത, ഹ്രസ്വ-ദീർഘ-പ്ലുത സ്വരങ്ങൾ; ഖലിതം, ഗർജിതം, സ്ഫുടിതം, മുദിതം, നൃത്ത-ഗീത-വാദ്യങ്ങൾ, പ്രളയ-വിജൃംഭിതാദികൾ എന്നിവയായി—ശ്രോതാവ്, ഘ്രാതാവ്, രസയിതാവ്, നേതാവ്, കർത്താവ്, വിജ്ഞാനാത്മ പുരുഷൻ; പുരാണ-ന്യായ-മീമാംസാ-ധർമ്മശാസ്ത്രാദികളിലൂടെ ശ്രവണ-ഘ്രാണ-ആകർഷണ-കർമ്മങ്ങളുടെ പ്രത്യേക പ്രവർത്തനങ്ങൾ നിർവഹിക്കുന്നു—ഇതാണ് അന്തരാത്മാവ്. ‘പരമാത്മാവ്’ അക്ഷരമായി ഉപാസ്യൻ. പ്രാണായാമം, പ്രത്യാഹാരം, ധാരണ, ധ്യാനം, സമാധി, യോഗം, അനുമാനം, ആത്മചിന്ത എന്നിവയാൽ—വടബീജമോ ശ്യാമാകതണ്ഡുലമോ പോലെയുള്ള അതിസൂക്ഷ്മമായി, അല്ലെങ്കിൽ രോമാഗ്രത്തിന്റെ ലക്ഷഭാഗങ്ങളായി വിഭജിച്ച് ധ്യാനിച്ചാൽ—അവൻ ലഭ്യമാകുന്നു, എങ്കിലും പിടികൂടാനാവില്ല. അവൻ ജനിക്കുകയില്ല, മരിക്കുകയില്ല; ഉണങ്ങുകയില്ല, നനയുകയില്ല; ദഹിക്കുകയില്ല; കുലുങ്ങുകയില്ല; പിളരുകയില്ല, മുറിക്കപ്പെടുകയില്ല; നിർഗുണൻ, സാക്ഷിഭൂതൻ, ശുദ്ധൻ, നിരവയവാത്മാവ്, കേവലം, സൂക്ഷ്മം, നിർമ്മമം, നിരഞ്ജനം, നിർവികാരം; ശബ്ദ-സ്പർശ-രൂപ-രസ-ഗന്ധവിരഹിതൻ; നിർവികല്പൻ, നിരാകാംക്ഷൻ, സർവ്വവ്യാപി; അചിന്ത്യനും അവർണ്യനും; അശുദ്ധത്തെയും അപവിത്രത്തെയും ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു. നിഷ്ക്രിയനായതിനാൽ അവനു സംസാരമില്ല. ആത്മസഞ്ജ്ഞനായ ശിവൻ—ശുദ്ധൻ, ഏകൻ, സദാ അദ്വയൻ—ബ്രഹ്മരൂപമായി ബ്രഹ്മം മാത്രം പ്രകാശിക്കുന്നു॥१॥

Verse 2

जगद्रूपतयाप्येतद्ब्रह्मैव प्रतिभासते । विद्याविद्यादिभेदेन भावाभावादिभेदतः॥२॥

ജഗദ്രൂപമായിട്ടും ഇതു ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് പ്രതിഭാസിക്കുന്നത്—വിദ്യാ-അവിദ്യാ ഭേദത്താൽ, ഭാവ-അഭാവാദി ഭേദത്താൽ॥२॥

Verse 3

गुरुशिष्यादिभेदेन ब्रह्मैव प्रतिभासते । ब्रह्मैव केवलं शुद्धं विद्यते तत्त्वदर्शने॥३॥

ഗുരു-ശിഷ്യാദി ഭേദങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ് പ്രതിഭാസിക്കുന്നത്. തത്ത്വദർശനത്തിൽ ബ്രഹ്മം മാത്രം—കേവലവും ശുദ്ധവും—ഉണ്ട്॥३॥

Verse 4

न च विद्या न चाविद्या न जगच्च न चापरम् । सत्यत्वेन जगद्भानं संसारस्य प्रवर्तकम्॥४॥

വിദ്യയും ഇല്ല, അവിദ്യയും ഇല്ല; ജഗത്തും ഇല്ല, മറ്റൊന്നും ഇല്ല. ജഗത്തെ സത്യമെന്നു കരുതി തോന്നുന്ന ഭാസം തന്നെയാണ് സംസാരത്തെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നത്॥४॥

Verse 5

असत्यत्वेन भानं तु संसारस्य निवर्तकम् । घटोऽयमिति विज्ञातुं नियमः कोऽन्वपेक्षते॥५॥ विना प्रमाणसुष्ठुत्वं यस्मिन् सति पदार्थधीः । अयमात्मा नित्यसिद्धः प्रमाणे सति भासते॥६॥

എന്നാൽ ജഗത്തിന്റെ ഭാസം അസത്യമെന്നായി ഗ്രഹിക്കപ്പെടുന്നതാണ് സംസാരനിവൃത്തിക്ക് കാരണമാകുന്നത്. ‘ഇത് ഘടം’ എന്നു അറിയാൻ ഏത് നിയമത്തെയാണ് ആശ്രയിക്കുന്നത്? യഥാർത്ഥ പ്രമാണപ്രവർത്തനം ഇല്ലാതെ വസ്തുബോധം സംഭവിക്കുമ്പോഴും—ഈ ആത്മാവ് നിത്യസിദ്ധൻ; പ്രമാണം ഉണ്ടായാൽ അവൻ പ്രകാശിക്കുന്നു॥५-६॥

Verse 6

असत्यत्वेन भानं तु संसारस्य निवर्तकम् । घटोऽयमिति विज्ञातुं नियमः कोऽन्वपेक्षते ॥ विना प्रमाणसुष्ठुत्वं यस्मिन् सति पदार्थधीः । अयमात्मा नित्यसिद्धः प्रमाणे सति भासते ॥५–६॥

സംസാരത്തിന്റെ ഭാനം അസത്യമായി ദൃശ്യമാകുന്നതുതന്നെ സംസാരനിവൃത്തിയുടെ കാരണമാകുന്നു. “ഇത് ഘടമാണ്” എന്നു അറിയുവാൻ ഏതു നിയമമോ നിയന്ത്രണമോ ആശ്രയിക്കേണ്ടതുണ്ട്? യഥാർത്ഥമായ പ്രമാണത്തിന്റെ ശരിയായ പ്രവർത്തനം ഇല്ലാതെയും വസ്തുബോധം ഉണ്ടാകുമ്പോൾ ഈ ആത്മാവ് നിത്യസിദ്ധനാണ്; പ്രമാണം ഉണ്ടായാൽ അവൻ വ്യക്തമായി പ്രകാശിച്ചു അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 7

न देशं नापि कालं वा न शुद्धिं वाप्यपेक्षते । देवदत्तोऽहमित्येतद्विज्ञानं निरपेक्षकम् ॥७॥

അത് ദേശത്തെയും കാലത്തെയും, ശുദ്ധിയെയും (വിധിശൗചത്തെയും) ആശ്രയിക്കുന്നില്ല. “ഞാൻ ദേവദത്തൻ” എന്ന വിജ്ഞാനം പൂർണ്ണമായും നിരപേക്ഷമാണ്.

Verse 8

तद्वद्ब्रह्मविदोऽप्यस्य ब्रह्माहमिति वेदनम् । भानुनेव जगत्सर्वं भास्यते यस्य तेजसा ॥८॥

അതുപോലെ ബ്രഹ്മവിദനും “ഞാൻ ബ്രഹ്മം” എന്ന ഈ ബോധം തത്സമയം, നിരപേക്ഷമായി ഉദിക്കുന്നു. സൂര്യനാൽ ലോകം മുഴുവൻ പ്രകാശിക്കുന്നതുപോലെ, ആരുടെ തേജസ്സാൽ സർവ്വവിശ്വവും ഭാസിക്കുന്നു.

Verse 9

अनात्मकम् असत् तुच्छं किं नु तस्यावभासकम् । वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्यपि ॥ येनार्थवन्ति तं किं नु विज्ञातारं प्रकाशयेत् । क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनि ॥ तथैव विद्वान् रमते न...

അനാത്മമായതും അസത്തും തുച്ഛവുമായതും—അതിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത് എന്ത്? വേദ-ശാസ്ത്ര-പുരാണങ്ങളും സർവ്വഭൂതങ്ങളും ആരാൽ അർത്ഥവത്താകുന്നുവോ, ആ ജ്ഞാതാവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത് എന്ത്? വിശപ്പും ദേഹവേദനയും വിട്ട് ഒരു ബാലൻ വസ്തുവിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ വിദ്യാവാൻ നിർമ്മമൻ, നിരഹങ്കാരൻ, സുഖിയായി രമിക്കുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും സ്വഭാവത്തിൽ നിഷ്കാമനായി, ഏകചാരിയായ മുനി ഏകാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 10

अनात्मकम् असत् तुच्छं किं नु तस्यावभासकम् । वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्यपि ॥ येनार्थवन्ति तं किं नु विज्ञातारं प्रकाशयेत् । क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनि ॥ तथैव विद्वान् रमते न...

അനാത്മമായതും അസത്തും തുച്ഛവുമായതും—അതിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത് എന്ത്? വേദ-ശാസ്ത്ര-പുരാണങ്ങളും സർവ്വഭൂതങ്ങളും ആരാൽ അർത്ഥവത്താകുന്നുവോ, ആ ജ്ഞാതാവിനെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നത് എന്ത്? വിശപ്പും ദേഹവേദനയും വിട്ട് ഒരു ബാലൻ വസ്തുവിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ വിദ്യാവാൻ നിർമ്മമൻ, നിരഹങ്കാരൻ, സുഖിയായി രമിക്കുന്നു. ആഗ്രഹങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും സ്വഭാവത്തിൽ നിഷ്കാമനായി, ഏകചാരിയായ മുനി ഏകാന്തമായി സഞ്ചരിക്കുന്നു.

Verse 11

अनात्मकम् असत् तुच्छं किं नु तस्यावभासकम् । वेदशास्त्रपुराणानि भूतानि सकलान्यपि ॥ येनार्थवन्ति तं किं नु विज्ञातारं प्रकाशयेत् । क्षुधां देहव्यथां त्यक्त्वा बालः क्रीडति वस्तुनि ॥ तथैव विद्वान् रमते न...

അനാത്മം—അസതും തുച്ഛവും—ആ ആത്മാവിനെ എന്ത് പ്രകാശിപ്പിക്കും? വേദം, ശാസ്ത്രം, പുരാണം, സർവ്വഭൂതങ്ങളും യേന അർത്ഥവത്താകുന്നുവോ, ആ ആത്മജ്ഞാനിയെ ആരാണ് വെളിപ്പെടുത്തുക? ക്ഷുധയും ദേഹവ്യഥയും വിട്ട് കുഞ്ഞ് വസ്തുവിൽ കളിക്കുന്നതുപോലെ, വിദ്വാൻ നിർമമൻ, നിരഹങ്കാരൻ, സുഖിയായി രമിക്കുന്നു. വിഷയങ്ങളിൽ സഞ്ചരിച്ചാലും നിഷ്കാമസ്വരൂപനായി ഏകചര മുനി വിഹരിക്കുന്നു.

Verse 12

स्वात्मनैव सदा तुष्टः स्वयं सर्वात्मना स्थितः । निर्धनोऽपि सदा तुष्टोऽप्यसहायो महाबलः ॥

സ്വാത്മനാൽ മാത്രം സദാ തൃപ്തൻ; സ്വയം സർവ്വാത്മസ്വരൂപത്തിൽ സ്ഥാപിതൻ. ധനം ഇല്ലെങ്കിലും എപ്പോഴും സംതൃപ്തൻ; സഹായം ഇല്ലെങ്കിലും മഹാബലവാൻ.

Verse 13

नित्यतृप्तोऽप्यभुञ्जानोऽप्यसमः समदर्शनः । कुर्वन्नपि न कुर्वाणश्चाभोक्ता फलभोग्यपि ॥

നിത്യതൃപ്തനായിട്ടും ഭോഗിക്കാത്തവനെപ്പോലെ; അസമനായിട്ടും സമദർശി. പ്രവർത്തിച്ചാലും അകർതാവ്; അഭോക്താവായിട്ടും ഫലാനുഭവിയെന്നപോലെ തോന്നുന്നു.

Verse 14

शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः । अशरीरं सदा सन्तमिदं ब्रह्मविदं क्वचित् ॥ प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभाशुभे । तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः ॥ ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्या ह्यज्...

ദേഹിയെന്നപോലെ തോന്നിയാലും ഇവൻ അശരീരിയാണ്; പരിച്ഛിന്നനെന്നപോലെ തോന്നിയാലും സർവ്വഗതൻ—സദാ അശരീരിയായ ഈ ബ്രഹ്മവിദ് എവിടെയോ ദേഹവാനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പ്രിയവും അപ്രിയവും, ശുഭവും അശുഭവും അവനെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. സൂര്യൻ ഗ്രഹണഗ്രസ്തനല്ലെങ്കിലും അന്ധകാരം മൂലം ജനങ്ങൾ ‘ഗ്രസ്തൻ’ എന്നു പറയുന്നു; വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാതെ ഭ്രാന്തിയാൽ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു. അതുപോലെ ദേഹാദി ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായ പരമ ബ്രഹ്മവിദത്തെ, ദേഹാഭാസം കണ്ടു മൂഢർ ദേഹിയെന്നപോലെ കാണുന്നു. പാമ്പിന്റെ ഉപേക്ഷിച്ച ത്വക്കുപോലെ, മുക്തദേഹനായവൻ അവശേഷ-ആഭാസമായി മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 15

शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः । अशरीरं सदा सन्तमिदं ब्रह्मविदं क्वचित् ॥ प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभाशुभे । तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः ॥ ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्या ह्यज्...

ദേഹിയെന്നപോലെ തോന്നിയാലും ഇവൻ അശരീരിയാണ്; പരിച്ഛിന്നനെന്നപോലെ തോന്നിയാലും സർവ്വഗതൻ—സദാ അശരീരിയായ ഈ ബ്രഹ്മവിദ് എവിടെയോ ദേഹവാനെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു. പ്രിയവും അപ്രിയവും, ശുഭവും അശുഭവും അവനെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല. സൂര്യൻ ഗ്രഹണഗ്രസ്തനല്ലെങ്കിലും അന്ധകാരം മൂലം ജനങ്ങൾ ‘ഗ്രസ്തൻ’ എന്നു പറയുന്നു; വസ്തുവിന്റെ സ്വഭാവം അറിയാതെ ഭ്രാന്തിയാൽ അങ്ങനെ വിളിക്കുന്നു. അതുപോലെ ദേഹാദി ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായ പരമ ബ്രഹ്മവിദത്തെ, ദേഹാഭാസം കണ്ടു മൂഢർ ദേഹിയെന്നപോലെ കാണുന്നു. പാമ്പിന്റെ ഉപേക്ഷിച്ച ത്വക്കുപോലെ, മുക്തദേഹനായവൻ അവശേഷ-ആഭാസമായി മാത്രം നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 16

शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः । अशरीरं सदा सन्तमिदं ब्रह्मविदं क्वचित्॥ प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभाशुभे । तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः॥ ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्या ह्यज्ञा...

ദേഹിയെന്നപോലെ തോന്നിയാലും അവൻ സത്യത്തിൽ അശരീരൻ; പരിച്ഛിന്നനെന്നപോലെ തോന്നിയാലും സർവ്വവ്യാപി. സദാ ദേഹരഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ബ്രഹ്മവിദനെ ചിലർ ദേഹവാനായി കാണുന്നു. പ്രിയവും അപ്രിയവും അവനെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ ശുഭവും അശുഭവും കൂടെ. സൂര്യൻ ഗ്രസ്തനാകുന്നില്ല; എങ്കിലും തമസ്സാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നതിനാൽ ജനങ്ങൾ ‘ഗ്രസ്തൻ’ എന്നു പറയുന്നു. വസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷണം അറിയാതെ ഭ്രമം മൂലം ‘ഗ്രസ്തൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ദേഹാദി ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായ പരമ ബ്രഹ്മവിദനെ, ദേഹാഭാസദർശനം കാരണം, മൂഢർ ദേഹിയെന്നപോലെ കാണുന്നു. പാമ്പിന്റെ പഴയ ത്വക്ക് പോലെ, ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെ അവൻ മുക്തദേഹനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 17

शरीर्यप्यशरीर्येष परिच्छिन्नोऽपि सर्वगः । अशरीरं सदा सन्तमिदं ब्रह्मविदं क्वचित्॥ प्रियाप्रिये न स्पृशतस्तथैव च शुभाशुभे । तमसा ग्रस्तवद्भानादग्रस्तोऽपि रविर्जनैः॥ ग्रस्त इत्युच्यते भ्रान्त्या ह्यज्ञा...

ദേഹിയെന്നപോലെ തോന്നിയാലും അവൻ സത്യത്തിൽ അശരീരൻ; പരിച്ഛിന്നനെന്നപോലെ തോന്നിയാലും സർവ്വവ്യാപി. സദാ ദേഹരഹിതനായി നിലകൊള്ളുന്ന ഈ ബ്രഹ്മവിദനെ ചിലർ ദേഹവാനായി കാണുന്നു. പ്രിയവും അപ്രിയവും അവനെ സ്പർശിക്കുന്നില്ല; അതുപോലെ ശുഭവും അശുഭവും കൂടെ. സൂര്യൻ ഗ്രസ്തനാകുന്നില്ല; എങ്കിലും തമസ്സാൽ പിടിക്കപ്പെട്ടതുപോലെ ദൃശ്യമാകുന്നതിനാൽ ജനങ്ങൾ ‘ഗ്രസ്തൻ’ എന്നു പറയുന്നു. വസ്തുവിന്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷണം അറിയാതെ ഭ്രമം മൂലം ‘ഗ്രസ്തൻ’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു. അതുപോലെ ദേഹാദി ബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നു വിമുക്തനായ പരമ ബ്രഹ്മവിദനെ, ദേഹാഭാസദർശനം കാരണം, മൂഢർ ദേഹിയെന്നപോലെ കാണുന്നു. പാമ്പിന്റെ പഴയ ത്വക്ക് പോലെ, ദേഹം ഉപേക്ഷിച്ചതുപോലെ അവൻ മുക്തദേഹനായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 18

इतस्ततश्चाल्यमानो यत्किञ्चित्प्राणवायुना । स्रोतसा नीयते दारु यथा निम्नोन्नतस्थलम्॥

പ്രാണവായുവാൽ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഇളക്കപ്പെടുന്ന ഈ ദേഹ-മനസ്സിന്റെ ഘടകം, പ്രവാഹം കൊണ്ടു കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു—ഒഴുക്കിൽ മരക്കഷണം താഴ്വരയും ഉയർച്ചയും കടന്ന് ഒഴുകുന്നതുപോലെ.

Verse 19

दैवेन नीयते देहो यथा कालोपभुक्तिषु । लक्ष्यालक्ष्यगतिं त्यक्त्वा यस्तिष्ठेत्केवलात्मना॥ शिव एव स्वयं साक्षादयं ब्रह्मविदुत्तमः । जीवन्नेव सदा मुक्तः कृतार्थो ब्रह्मवित्तमः॥

കാലത്തിൽ അനുഭവിക്കേണ്ട ഭോഗാനുഭവങ്ങളിലേക്കു ദേഹം ദൈവവശാൽ നയിക്കപ്പെടുന്നു. ലക്ഷ്യവും അലക്ഷ്യവും എന്ന ഇരുവശത്തേക്കുള്ള ഗതി ഉപേക്ഷിച്ച്, കേവല ആത്മസ്വരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവൻ—അവൻ തന്നെയാണ് സാക്ഷാൽ സ്വയം ശിവൻ; അവൻ ഉത്തമ ബ്രഹ്മവിദൻ. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും സദാ മുക്തൻ, കൃതാർത്ഥൻ—അവൻ പരമ ബ്രഹ്മവിദൻ.

Verse 20

दैवेन नीयते देहो यथा कालोपभुक्तिषु । लक्ष्यालक्ष्यगतिं त्यक्त्वा यस्तिष्ठेत्केवलात्मना॥ शिव एव स्वयं साक्षादयं ब्रह्मविदुत्तमः । जीवन्नेव सदा मुक्तः कृतार्थो ब्रह्मवित्तमः॥

കാലത്തിൽ അനുഭവിക്കേണ്ട ഭോഗങ്ങൾ/അനുഭവങ്ങൾക്കായി ദേഹം ദൈവവശാൽ കൊണ്ടുപോകപ്പെടുന്നു. ലക്ഷ്യവും അലക്ഷ്യവും എന്ന ഇരുവശത്തേക്കുള്ള ഓട്ടം ഉപേക്ഷിച്ച്, കേവല ആത്മസ്വരൂപമായി നിലകൊള്ളുന്നവൻ—അവൻ സാക്ഷാൽ സ്വയം ശിവൻ; അവൻ ഉത്തമ ബ്രഹ്മവിദൻ. ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും സദാ മുക്തൻ, കൃതാർത്ഥൻ—അവൻ പരമ ബ്രഹ്മവിദൻ.

Verse 21

उपाधिनाशाद् ब्रह्मैव सद् ब्रह्माप्येति निर्द्वयम् । शैलूषो वेषसद्भावाभावयोश्च यथा पुमान् ॥२१॥

ഉപാധികളുടെ നാശത്തോടെ സത്‌രൂപമായി ബ്രഹ്മം മാത്രമേ നിലനിൽക്കൂ; ജ്ഞാനി അദ്വൈത ബ്രഹ്മത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—വേഷം ഉണ്ടെങ്കിലും ഇല്ലെങ്കിലും നടൻ അതേ പുരുഷനായി നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 22

तथैव ब्रह्मविच्छ्रेष्ठः सदा ब्रह्मैव नापरः । घटे नष्टे यथा व्योम व्योमैव भवति स्वयम् ॥२२॥

അതുപോലെ ബ്രഹ്മവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ സദാ ബ്രഹ്മം തന്നെയാണ്, മറ്റൊന്നല്ല; ഘടം നശിക്കുമ്പോൾ അതിലെ ആകാശം സ്വയം മഹാകാശം മാത്രമായി നിലനിൽക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 23

तथैवोपाधिविलये ब्रह्मैव ब्रह्मवित्स्वयम् । क्षीरं क्षीरे यथा क्षिप्तं तैलं तैले जलं जले ॥२३॥

അതുപോലെ ഉപാധികൾ ലയിക്കുമ്പോൾ ബ്രഹ്മവിദ് സ്വയം ബ്രഹ്മം മാത്രമാകുന്നു; പാൽ പാലിൽ, എണ്ണ എണ്ണയിൽ, വെള്ളം വെള്ളത്തിൽ ചേർന്ന് ഏകമാകുന്നതുപോലെ.

Verse 24

संयुक्तमेकतां याति तथात्मन्यात्मविन्मुनिः । एवं विदेहकैवल्यं सन्मात्रत्वमखण्डितम् ॥२४॥

സംയുക്തമായത് ഏകതയിലേക്കു പോകുന്നു; അതുപോലെ ആത്മനിൽ ആത്മവിദ് മുനി ഏകമായി നിലകൊള്ളുന്നു. ഇങ്ങനെ വിദേഹ-കൈവല്യം—അഖണ്ഡ സന്മാത്രത്വം, അവിഭാജ്യമായ സത്ത—പ്രകാശിക്കുന്നു.

Verse 25

ब्रह्मभावं प्रपद्यैष यतिर्नावर्तते पुनः । सदात्मकत्वविज्ञानदग्धा विद्यादिवर्ष्मणः ॥२५॥

ബ്രഹ്മഭാവം പ്രാപിച്ച ഈ യതി വീണ്ടും മടങ്ങിവരുന്നില്ല; സദാത്മകത്വത്തിന്റെ ജ്ഞാനത്താൽ അജ്ഞാനാദികളാൽ നിർമ്മിതമായ ദേഹാദി ആവരണങ്ങൾ ദഗ്ധമാകുന്നു.

Verse 26

अमुष्य ब्रह्मभूतत्त्वाद् ब्रह्मणः कुत उद्भवः । मायाक्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न स्तः स्वात्मनि वस्तुतः ॥ यथा रज्जौ निष्क्रियायां सर्पाभासविनिर्गमौ । अवृतेः सदसत्त्वाभ्यां वक्तव्ये बन्धमोक्षणे ॥ २६–२७ ॥

ഈ ആത്മാവ് ബ്രഹ്മസ്വഭാവമായതിനാൽ ബ്രഹ്മത്തിന് ഉദ്ഭവം എവിടെ നിന്ന്? മായയാൽ കല്പിതമായ ബന്ധവും മോക്ഷവും സ്വാത്മനിൽ വാസ്തവത്തിൽ ഇല്ല. നിഷ്ക്രിയമായ കയറിൽ ആവരണം (അവിദ്യ) ഉണ്ടായാൽ സർപ്പാഭാസം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുകയും, ആവരണം നീങ്ങിയാൽ അപ്രത്യക്ഷമാകുകയും ചെയ്യുന്നപോലെ—ബന്ധമോക്ഷങ്ങളെക്കുറിച്ചും അങ്ങനെ മാത്രമാണ് പറയുന്നത്.

Verse 27

अमुष्य ब्रह्मभूतत्त्वाद् ब्रह्मणः कुत उद्भवः । मायाक्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न स्तः स्वात्मनि वस्तुतः ॥ यथा रज्जौ निष्क्रियायां सर्पाभासविनिर्गमौ । अवृतेः सदसत्त्वाभ्यां वक्तव्ये बन्धमोक्षणे ॥ २६–२७ ॥

നിഷ്ക്രിയമായ കയറിൽ ആവരണം (അവിദ്യ) ഉണ്ടായാൽ സർപ്പാഭാസം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു എന്നും, ആവരണം ഇല്ലെങ്കിൽ അത് പിന്മാറുന്നു എന്നും പറയുന്നതുപോലെ—ബന്ധവും മോക്ഷവും അങ്ങനെ മാത്രമാണ് പറയപ്പെടുന്നത്.

Verse 28

नावृत्तिर्ब्रह्मणः क्वाचिदन्याभावादनावृतम् । अस्तीति प्रत्ययो यश्च यश्च नास्तीति वस्तुनि ॥ बुद्धेरेव गुणावेतौ न तु नित्यस्य वस्तुनः । अतस्तौ मायया क्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न चात्मनि ॥ २८–२९ ॥

ബ്രഹ്മത്തിന് എവിടെയും ആവരണം ഇല്ല; ബ്രഹ്മത്തിന് പുറമെ മറ്റൊന്നുമില്ലാത്തതിനാൽ അത് അനാവൃതമാണ്. ‘ഇത് ഉണ്ട്’ എന്നും ‘ഇത് ഇല്ല’ എന്നും വസ്തുവിനെക്കുറിച്ചുള്ള ബോധങ്ങൾ ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്; നിത്യസത്യത്തിന്റെ അല്ല. അതുകൊണ്ട് മായാകല്പിതമായ ബന്ധവും മോക്ഷവും ആത്മനിൽ ഇല്ല.

Verse 29

नावृत्तिर्ब्रह्मणः क्वाचिदन्याभावादनावृतम् । अस्तीति प्रत्ययो यश्च यश्च नास्तीति वस्तुनि ॥ बुद्धेरेव गुणावेतौ न तु नित्यस्य वस्तुनः । अतस्तौ मायया क्लृप्तौ बन्धमोक्षौ न चात्मनि ॥ २८–२९ ॥

ഈ രണ്ടും—‘ഉണ്ട്’ എന്നും ‘ഇല്ല’ എന്നും—ബുദ്ധിയുടെ ഗുണങ്ങളാണ്; നിത്യപരമസത്യത്തിന്റെ അല്ല. അതിനാൽ മായയാൽ നിർമ്മിതമായ ബന്ധവും മോക്ഷവും ആത്മനിൽ ഇല്ല.

Verse 30

निष्कले निष्क्रिये शान्ते निरवद्ये निरञ्जने । अद्वितीये परे तत्त्वे व्योमवत् कल्पना कुतः ॥ ३० ॥

അംശരഹിതവും ക്രിയാരഹിതവും ശാന്തവും നിർദോഷവും നിർമലവും അദ്വിതീയവുമായ പരമതത്ത്വത്തിൽ—ആകാശംപോലെ—കല്പന (വികൽപം) എവിടെ നിന്ന് ഉദിക്കും?

Verse 31

न निरोधो न चोत्पत्तिर्न बद्धो न च साधकः । न मुमुक्षुर्न वै मुक्त इत्येषा परमार्थता ॥३१॥

നിയമനം (നിരോധം) ഇല്ല, ഉത്പത്തി ഇല്ല; ബന്ധിതനും ഇല്ല, സാധകനും ഇല്ല. മുമുക്ഷുവും ഇല്ല, മുക്തനും ഇല്ല—ഇതാണ് പരമാർത്ഥസത്യം (പരമ തത്ത്വം).