Amritnada

Verse 1

शास्त्राण्यधीत्य मेधावी अभ्यस्य च पुनः पुनः । परं ब्रह्म विज्ञाय उल्कावत्तान्यथोत्सृजेत् ॥१॥

ശാസ്ത്രങ്ങൾ പഠിച്ച് വീണ്ടും വീണ്ടും അഭ്യസിച്ച്, മേധാവി പരബ്രഹ്മത്തെ അറിഞ്ഞ ശേഷം അവയെ അഗ്നിശലാകപോലെ ഉപേക്ഷിക്കണം।

Verse 2

ओङ्कारं रथमारुह्य विष्णुं कृत्वाथ सारथिम् । ब्रह्मलोकपदान्वेषी रुद्राराधनतत्परः ॥२॥

ഓങ്കാരരഥത്തിൽ കയറി, വിഷ്ണുവിനെ സാരഥിയാക്കി, ബ്രഹ്മലോകപദം അന്വേഷിക്കുന്നവൻ രുദ്രാരാധനയിൽ തത്പരനായി മുന്നേറുന്നു।

Verse 3

तावद्रथेन गन्तव्यं यावद्रथपथि स्थितः । स्थित्वा रथपथस्थानं रथमुत्सृज्य गच्छति ॥३॥

രഥപഥത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്രയും കാലം രഥത്തിലൂടെയേ പോകേണ്ടത്. രഥപഥത്തിന്റെ അന്തസ്ഥാനത്ത് എത്തി രഥം ഉപേക്ഷിച്ച് മുന്നോട്ട് പോകുന്നു।

Verse 4

मात्रालिङ्गपदं त्यक्त्वा शब्दव्यञ्जनवर्जितम् । अस्वरेण मकारेण पदं सूक्ष्मं च गच्छति ॥४॥

മാത്രാ-ലിംഗലക്ഷണമുള്ള ‘പദം’ ഉപേക്ഷിച്ച്, ശബ്ദവും വ്യഞ്ജനോച്ചാരണവും ഇല്ലാത്ത, സ്വരരഹിതമായ ‘മകാര’ത്തിലൂടെ സൂക്ഷ്മപദത്തിലേക്ക് എത്തുന്നു।

Verse 5

शब्दादिविषयाः पञ्च मनश्चैवातिचञ्चलम् । चिन्तयेदात्मनो रश्मीन्प्रत्याहारः स उच्यते ॥५॥

ശബ്ദാദി അഞ്ചു വിഷയങ്ങളും മനസ്സും അത്യന്തം ചഞ്ചലം; ആത്മാവിന്റെ രശ്മികളെ (ബാഹ്യഗമനധാരകളെ) ധ്യാനിക്കുന്നത് പ്രത്യാഹാരമെന്നു പറയുന്നു।

Verse 6

प्रत्याहारस्तथा ध्यानं प्राणायामोऽथ धारणा । तर्कश्चैव समाधिश्च षडङ्गो योग उच्यते ॥६॥

ഇന്ദ്രിയപ്രത്യാഹാരം, തുടർന്ന് ധ്യാനം, പ്രാണായാമം, പിന്നെ ധാരണ; കൂടാതെ തർക്കവും സമാധിയും—ഇവയാണ് യോഗത്തിന്റെ ആറംഗങ്ങൾ എന്ന് പറയുന്നു.

Verse 7

यथा पर्वतधातूनां दह्यन्ते धमनान्मलाः । तथेन्द्रियकृता दोषा दह्यन्ते प्राणनिग्रहात् ॥७॥

പർവ്വതധാതുക്കളിലെ മലം ധമനത്താൽ (ഭട്ടിയിൽ ഊതലാൽ) ദഹിക്കുന്നതുപോലെ, ഇന്ദ്രിയകൃത ദോഷങ്ങൾ പ്രാണനിഗ്രഹത്താൽ ദഹിക്കുന്നു.

Verse 8

प्राणायामैर्दहेद्दोषान्धारणाभिश्च किल्बिषम् । प्रत्याहारेण संसर्गाद्ध्यानेनानीश्वरान्गुणान् ॥८॥

പ്രാണായാമങ്ങളാൽ ദോഷങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കണം; ധാരണകളാൽ കില്ബിഷം (പാപമലം) നശിപ്പിക്കണം. പ്രത്യാഹാരത്താൽ വിഷയസംഗം വിട്ടുമാറണം; ധ്യാനത്താൽ അനീശ്വര ഗുണങ്ങളെ അതിക്രമിക്കണം.

Verse 9

किल्बिषं हि क्षयं नीत्वा रुचिरं चैव चिन्तयेत् ॥९॥

കില്ബിഷം (പാപമലം) തീർച്ചയായും ക്ഷയത്തിലാക്കി, തുടർന്ന് ‘രുചിര’—ആ പ്രകാശമയ/മനോഹര തത്ത്വത്തെ ധ്യാനിക്കണം.

Verse 10

रुचिरं रेचकं चैव वायोराकर्षणं तथा । प्राणायामस्त्रयः प्रोक्ता रेचपूरककुम्भकाः ॥१०॥

‘രുചിര’, കൂടാതെ രേചകം (ശ്വാസം പുറത്തുവിടൽ) എന്നും വായുവിന്റെ ആകർഷണം (ആകർഷണം/പൂരണം) എന്നും—പ്രാണായാമം മൂന്ന് എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു: രേചക, പൂരക, കുംഭക.

Verse 11

सव्याहृतिं सप्रणवां गायत्रीं शिरसा सह । त्रिः पठेदायतप्राणः प्राणायामः स उच्यते ॥११॥

വ്യാഹൃതികളും പ്രണവവും സഹിതം, ‘ശിരസ്’ (പരിശിഷ്ടം) ചേർത്ത് ഗായത്രി മൂന്നു പ്രാവശ്യം ജപിക്കണം; പ്രാണനെ ദീർഘമായി നിയന്ത്രിച്ച്—ഇതെയാണ് പ്രാണായാമം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 12

उत्क्षिप्य वायुमाकाशं शून्यं कृत्वा निरात्मकम् । शून्यभावेन युञ्जीयाद्रेचकस्येति लक्षणम् ॥१२॥

വായുവിനെ പുറത്തേക്ക് വിട്ട്, ആകാശത്തെ ശൂന്യവും അഹംബോധരഹിതവും ആക്കുക; ശൂന്യഭാവത്തോടെ മനസ്സിനെ യോജിപ്പിക്കുക—ഇതാണ് രേചകത്തിന്റെ ലക്ഷണം.

Verse 13

वक्त्रेणोत्पलनालेन तोयमाकर्षयेन्नरः । एवं वायुर्ग्रहीतव्यः पूरकस्येति लक्षणम् ॥१३॥

മനുഷ്യൻ താമരത്തണ്ടിലൂടെ വായാൽ വെള്ളം വലിക്കുന്നതുപോലെ, വായുവിനെ അകത്തേക്ക് ഗ്രഹിക്കണം; ഇതാണ് പൂരകത്തിന്റെ ലക്ഷണം.

Verse 14

नोच्छ्वसेन्न च निश्वासेत् गात्राणि नैव चालयेत् । एवं भावं नियुञ्जीयात् कुम्भकस्येति लक्षणम् ॥१४॥

ശ്വാസം അകത്തേക്ക് എടുക്കരുത്, പുറത്തേക്ക് വിടരുത്; അവയവങ്ങളെ അല്പവും ചലിപ്പിക്കരുത്; ഇത്തരത്തിലുള്ള ഭാവത്തിൽ സ്വയം സ്ഥാപിക്കുക—ഇതാണ് കുംഭകത്തിന്റെ ലക്ഷണം.

Verse 15

अन्धवत्पश्य रूपाणि शब्दं बधिरवत् शृणु । काष्ठवत्पश्य ते देहं प्रशान्तस्येति लक्षणम् ॥१५॥

രൂപങ്ങളെ അന്ധനെപ്പോലെ കാണുക; ശബ്ദത്തെ ബധിരനെപ്പോലെ കേൾക്കുക; സ്വന്തം ദേഹത്തെ മരക്കഷണംപോലെ കാണുക—ഇതാണ് പ്രശാന്തന്റെ ലക്ഷണം.

Verse 16

मनः सङ्कल्पकं ध्यात्वा संक्षिप्यात्मनि बुद्धिमान् । धारयित्वा तथाऽऽत्मानं धारणा परिकीर्तिता ॥१६॥

മനസ്സിനെ സംകല്പസ്വരൂപമെന്നു ധ്യാനിച്ച്, ജ്ഞാനി അതിനെ ആത്മാവിൽ സംക്ഷിപ്തം (ലയിപ്പിച്ച്) ചെയ്യുന്നു. പിന്നെ അതേവിധം ആത്മാവിനെ സ്ഥിരമായി ധാരിക്കുന്നതിനെ ‘ധാരണ’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നു॥१६॥

Verse 17

आगमस्याविरोधेन ऊहनं तर्क उच्यते । समं मन्येत यं लब्ध्वा स समाधिः प्रकीर्तितः ॥१७॥

ആഗമം (ശാസ്ത്രം) വിരോധിക്കാത്ത ഊഹനം/ചിന്തനമാണ് ‘തർക്കം’ എന്നു പറയുന്നത്. അത് ലഭിച്ചാൽ എല്ലാം സമം (ഏകരസം) എന്നു കാണുന്ന അവസ്ഥ—അതെയാണ് ‘സമാധി’ എന്നു പ്രസ്താവിക്കുന്നത്॥१७॥

Verse 18

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

സമവും രമ്യവും സർവദോഷവിവർജിതവുമായ ഭൂമിഭാഗത്തിൽ മനോമയീ രക്ഷ സ്ഥാപിച്ച്, മണ്ഡലത്തിൽ ജപം ചെയ്തു, പദ്മകം/സ്വസ്തികം/ഭദ്രാസനം എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലും യോഗാസനം ശരിയായി ബദ്ധമാക്കി ഉത്തരാഭിമുഖമായി സ്ഥിതനാകണം. ഒരു വിരലാൽ ഒരു നാസികാപുടം അടച്ച് പ്രാണൻ (മാരുതം) അകത്തേക്ക് ആകർഷിച്ച്, അന്തരാഗ്നി ധാരണം ചെയ്ത്, ശബ്ദമാത്രത്തെ ധ്യാനിക്കണം॥१८–२०॥

Verse 19

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

സമവും രമ്യവും ദോഷരഹിതവുമായ സ്ഥലത്ത് മനോമയീ രക്ഷ സ്ഥാപിച്ച്, മണ്ഡലത്തിൽ ജപം ചെയ്തു, പദ്മകം/സ്വസ്തികം/ഭദ്രാസനം എന്നിവയിൽ ഏതെങ്കിലും ശരിയായി ബദ്ധമാക്കി ഉത്തരാഭിമുഖമായി ഇരിക്കണം. ഒരു വിരലാൽ ഒരു നാസികാപുടം അടച്ച് പ്രാണനെ അകത്തേക്ക് ആകർഷിച്ച്, അന്തരാഗ്നി ധാരണം ചെയ്ത്, ശബ്ദമാത്രത്തെ ധ്യാനിക്കണം॥१८–२०॥

Verse 20

भूमिभागे समे रम्ये सर्वदोषविवर्जिते । कृत्वा मनोमयीं रक्षां जप्त्वा चैवाथ मण्डले ॥ पद्मकं स्वस्तिकं वापि भद्रासनमथापि वा । बद्ध्वा योगासनं सम्यगुत्तराभिमुखः स्थितः ॥ नासिकापुटमङ्गुल्या पिधायैकेन मारुत...

നിർദോഷവും സമവും രമ്യവുമായ ഭൂമിയിൽ മനോമയീ രക്ഷ സ്ഥാപിച്ച്, മണ്ഡലത്തിൽ ജപം ചെയ്തു, പദ്മകം/സ്വസ്തികം/ഭദ്രാസനം എന്നിവയിൽ ശരിയായി ഇരുന്ന് ഉത്തരാഭിമുഖമായി നിലകൊള്ളണം. ഒരു വിരലാൽ ഒരു നാസികാപുടം അടച്ച് പ്രാണനെ അകത്തേക്ക് ആകർഷിച്ച്, അന്തരാഗ്നി ധാരണം ചെയ്ത്, ശബ്ദമാത്രത്തെ ധ്യാനിക്കണം॥१८–२०॥

Verse 21

ॐ इत्येकाक्षरं ब्रह्म ॐ इत्येकेन रेचयेत् । दिव्यमन्त्रेण बहुशः कुर्यादात्ममलच्युतिम् ॥२१॥

‘ഓം’ ഏകാക്ഷര ബ്രഹ്മം. ആ ഒരേ ‘ഓം’ കൊണ്ടു റേചനം (ശ്വാസത്യാഗം) ചെയ്യുക; ദിവ്യമന്ത്രം പലവട്ടം അഭ്യസിച്ച് ആത്മമലിനത നീക്കുക.

Verse 22

पश्चाद्ध्यायीत् पूर्वोक्तक्रमशो मन्त्रविद्बुधः । स्थूलातिस्थूलमात्रायं नाभेरूर्ध्वरुपक्रमः ॥२२॥

അതിനുശേഷം മന്ത്രവിദായ ബുദ്ധൻ, മുൻപറഞ്ഞ ക്രമപ്രകാരം അനുക്രമമായി ധ്യാനിക്കണം—സ്ഥൂലത്തിൽ നിന്ന് അതിസ്ഥൂലം വരെ ഈ മാത്രയിൽ, നാഭിയിൽ നിന്ന് മേലോട്ടു പോകുന്ന രൂപത്തിൽ ആരംഭിക്കണം.

Verse 23

तिर्यगूर्ध्वमधो दृष्टिं विहाय च महामतिः । स्थिरस्थायी विनिष्कम्पः सदा योगं समभ्यसेत् ॥२३॥

വശത്തേക്കും മേലേക്കും താഴേക്കും പോകുന്ന ദൃഷ്ടി ഉപേക്ഷിച്ച്, മഹാമതിയായ साधകൻ സ്ഥിരനും നിലനിൽക്കുന്നവനും കുലുക്കമില്ലാത്തവനുമായി സദാ യോഗം അഭ്യസിക്കണം.

Verse 24

तालमात्राविनिष्कम्पो धारणायोजनं तथा । द्वादशमात्रो योगस्तु कालतो नियमः स्मृतः ॥२४॥

താളമാത്ര സമയത്തോളം കുലുക്കമില്ലാത്ത സ്ഥിരത ധാരണയുടെ പ്രയോഗമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; യോഗം എന്നാൽ ദ്വാദശമാത്ര—കാലപരമായ ഈ നിയമം സ്മൃതമായി അറിയപ്പെടുന്നു.

Verse 25

अघोषमव्यञ्जनमस्वरं च अकण्ठताल्वोष्ठमनासिकं च । अरेफजातमुभयोष्मवर्जितं यदक्षरं न क्षरते कदाचित् ॥२५॥

അഘോഷവും വ്യഞ്ജനരഹിതവും സ്വരരഹിതവും ആയത്; കണ്ഠം, താലു, ഓഷ്ഠം, നാസിക എന്നിവയുടെ ഉച്ചാരണമില്ലാത്തത്; ‘ര’ (രേഫ)ജനിതമല്ല, ഉഷ്മങ്ങൾ (ശ, ഷ, സ, ഹ) ഇരട്ടയും വर्जിതം—അത്തരം അക്ഷരം ഒരിക്കലും ക്ഷയിക്കുകയില്ല.

Verse 26

येनासौ पश्यते मार्गं प्राणस्तेन हि गच्छति । अतस्तमभ्यसेन्नित्यं सन्मार्गगमनाय वै ॥२६॥

ഏത് ഉപായത്താൽ അവൻ മാർഗം ദർശിക്കുമോ, അതേ ഉപായത്താൽ പ്രാണനും ഗമിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് സന്മാർഗ്ഗഗമനാർത്ഥം അതിനെ നിത്യം അഭ്യസിക്കണം॥২৬॥

Verse 27

हृद्द्वारं वायुद्वारं च मूर्धद्वारमतः परम् । मोक्षद्वारं बिलं चैव सुषिरं मण्डलं विदुः ॥२७॥

അവർ ഹൃദ്ദ്വാരം, വായുദ്വാരം, അതിനപ്പുറം മൂർദ്ധദ്വാരം എന്നു അറിയുന്നു. മോക്ഷദ്വാരത്തെ ‘ബിലം’, ‘സുഷിരം’, ‘മണ്ഡലം’ എന്നും പറയുന്നു॥২৭॥

Verse 28

भयं क्रोधमथालस्यमतिस्वप्नातिजागरम् । अत्याहरमनाहरं नित्यं योगी विवर्जयेत् ॥२८॥

ഭയം, ക്രോധം, ആലസ്യം; അതിനിദ്രയും അതിജാഗരണവും; അത്യാഹാരവും അനാഹാരവും—ഇവയെ യോഗി നിത്യം ഒഴിവാക്കണം॥২৮॥

Verse 29

अनेन विधिना सम्यङ्नित्यमभ्यसतः क्रमात् । स्वयमुत्पद्यते ज्ञानं त्रिभिर्मासैर्न संशयः ॥२९॥

ഈ വിധിപ്രകാരം ക്രമമായി സമ്യകായി നിത്യം അഭ്യസിക്കുന്നവനിൽ മൂന്നു മാസത്തിനകം ജ്ഞാനം സ്വയം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു—സംശയമില്ല॥২৯॥

Verse 30

चतुर्भिः पश्यते देवान्पञ्चभिस्तुल्यविक्रमः । इच्छयाप्नोति कैवल्यं षष्ठे मासि न संशयः ॥३०॥

നാല് മാസത്തിൽ ദേവന്മാരെ ദർശിക്കുന്നു; അഞ്ചു മാസത്തിൽ അവർക്കു തുല്യമായ വിക്രമം നേടുന്നു. ആറാം മാസത്തിൽ ഇച്ഛാമാത്രംകൊണ്ട് കൈവല്യം പ്രാപിക്കുന്നു—സംശയമില്ല॥৩০॥

Verse 31

पार्थिवः पञ्चमात्रस्तु चतुर्मात्राणि वारुणः । आग्नेयस्तु त्रिमात्रोऽसौ वायव्यस्तु द्विमात्रकः ॥३१॥

പാർഥിവ തത്ത്വം അഞ്ചു മാത്രകളുള്ളത്; വാരുണ തത്ത്വം നാലു മാത്രകളുള്ളത്. ആഗ്നേയ തത്ത്വം മൂന്നു മാത്രകളുള്ളത്; വായവ്യ തത്ത്വം രണ്ടു മാത്രകളുള്ളത് എന്നു പറയുന്നു.

Verse 32

एकमात्रस्तथाकाशो ह्यर्धमात्रं तु चिन्तयेत् । सिद्धिं कृत्वा तु मनसा चिन्तयेदात्मनात्मनि ॥३२॥

അതുപോലെ ആകാശം ഒരു മാത്രയുള്ളത്; അർദ്ധമാത്രയെ ധ്യാനിക്കണം. മനസ്സാൽ സിദ്ധി വരുത്തി, ആത്മാവാൽ ആത്മയിൽ ആത്മാവിനെ ചിന്തിക്കണം.

Verse 33

त्रिंशत्पर्वाङ्गुलः प्राणो यत्र प्राणः प्रतिष्ठितः । एष प्राण इति ख्यातो बाह्यप्राणस्य गोचरः ॥३३॥

പ്രാണത്തിന് ‘മുപ്പത് പർവ-അംഗുല’ എന്ന പരിമാണമെന്ന് പറയുന്നു; പ്രാണം എവിടെ പ്രതിഷ്ഠിതമാകുന്നുവോ. അതാണ് ‘പ്രാണം’ എന്നു ഖ്യാതം—ബാഹ്യശ്വാസത്തിന്റെ ഗൊചര.

Verse 34

अशीतिश्च शतं चैव सहस्राणि त्रयोदश । लक्षश्चैकोननिःश्वास अहोरात्रप्रमाणतः ॥३४॥

അഹോരാത്രപ്രമാണപ്രകാരം—എൺപതും നൂറും, കൂടാതെ പതിമൂന്ന് ആയിരം; പിന്നെ ഒരു ലക്ഷം മുതൽ ഒന്ന് കുറവായ നിശ്വാസങ്ങൾ (ശ്വാസസംഖ്യ) ഉണ്ടാകുന്നു.

Verse 35

प्राण आद्यो हृदिस्थाने अपानस्तु पुनर्गुदे । समानो नाभिदेशे तु उदानः कण्ठमाश्रितः ॥३५॥

പ്രാണം—ആദ്യമായത്—ഹൃദയസ്ഥാനത്ത്; അപാനം വീണ്ടും ഗുദത്തിൽ. സമാനം നാഭിദേശത്ത്; ഉദാനം കണ്ഠത്തിൽ ആശ്രിതം.

Verse 36

व्यानः सर्वेषु चाङ्गेषु सदा व्यावृत्य तिष्ठति । अथ वर्णास्तु पञ्चानां प्राणादीनामनुक्रमात् ॥३६॥

വ്യാനൻ എല്ലാ അവയവങ്ങളിലും സദാ വ്യാപിച്ച് എല്ലാടവും പരന്നുനിൽക്കുന്നു. ഇനി പ്രാണാദി അഞ്ചിന്റെ വർണങ്ങൾ ക്രമമായി പറയപ്പെടുന്നു॥൩൬॥

Verse 37

रक्तवर्णो मणिप्रख्यः प्राणो वायुः प्रकीर्तितः । अपानस्तस्य मध्ये तु इन्द्रगोपसमप्रभः ॥३७॥

പ്രാണവായു രക്തവർണ്ണമുള്ളവൻ, മണിപോലെ ദീപ്തിയുള്ളവൻ എന്നു പ്രസിദ്ധം. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ അപാനൻ ഇന്ദ്രഗോപസമപ്രഭയുള്ളവൻ॥൩൷॥

Verse 38

समानस्तु द्वयोर्मध्ये गोक्षीरधवलप्रभः । आपाण्डर उदानश्च व्यानो ह्यर्चिस्समप्रभः ॥३८॥

സമാനൻ ആ രണ്ടിന്റെയും മദ്ധ്യത്തിൽ പശുപാലുപോലെ ധവളപ്രഭയുള്ളവൻ. ഉദാനൻ പാണ്ഡുര; വ്യാനൻ ജ്വാലാസമപ്രഭയുള്ളവൻ॥൩൸॥

Verse 39

यस्येदं मण्डलं भित्वा मारुतो याति मूर्धनि । यत्र तत्र म्रियेद्वापि न स भूयोऽभिजायते । न स भूयोऽभिजायत इत्युपनिषत् ॥३९॥

യാരുടെ കാര്യത്തിൽ ഈ മാരുതൻ (പ്രാണവായു) ഈ മണ്ഡലം ഭേദിച്ച് ശിരോഭാഗത്തേക്ക് പോകുന്നുവോ—അവൻ എവിടെ മരിച്ചാലും വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല. ‘വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല’—ഇതി ഉപനിഷത്॥൩൹॥