Arunika
ആരുണിക ഉപനിഷത്ത് കൃഷ്ണ-യജുര്വേദവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഒരു സന്ന്യാസ ഉപനിഷത്താണ്. വളരെ കുറച്ച് മന്ത്രങ്ങളിലൂടെയെങ്കിലും സന്ന്യാസത്തിന്റെ വേദാന്തപരമായ പ്രാധാന്യവും ബ്രഹ്മജ്ഞാനത്തിനുള്ള അതിന്റെ അനുകൂലതയും സംക്ഷിപ്തമായി വ്യക്തമാക്കുന്നു. കര്മകാണ്ഡം ഉപേക്ഷിക്കുന്നത് വേദനിഷേധമല്ല; വേദത്തിന്റെ പരമ താത്പര്യം ജ്ഞാനത്തില് പൂര്ത്തിയാകുന്നു എന്ന വ്യാഖ്യാനമാണ് മുഖ്യം. ഗ്രന്ഥം ബാഹ്യചിഹ്നങ്ങളേക്കാള് അന്തഃസന്ന്യാസത്തെ ഊന്നുന്നു: അപരിഗ്രഹം, വൈരാഗ്യം, സമദര്ശനം, മാനാപമാനങ്ങളിലും സുഖദുഃഖങ്ങളിലും സമത. സന്ന്യാസിയുടെ തിരിച്ചറിയല് ‘കര്ത്താ-ഭോക്താ’ ഭാവത്തില് നിന്ന് ‘സാക്ഷി-ചൈതന്യ’ത്തില് സ്ഥിരത നേടുന്നതിലാണ്. അതിനാല് മോക്ഷം പരലോകഫലം അല്ല, ജ്ഞാനത്തിലൂടെ ഇഹത്തില് തന്നെ അനുഭവിക്കുന്ന സ്വാതന്ത്ര്യമാണ്.
Start ReadingKey Teachings
Saṃnyāsa as a direct support for Brahma-jñāna: renunciation protects the inquiry into ātman/brahman.
Primacy of knowledge (jñāna) over ritual action (karma) for mokṣa, while acknowledging preparatory disciplines.
Non-possessiveness (aparigraha) and minimal requisites as outward expressions of inner freedom.
Sama-darśana (equal vision) and equanimity amid honor/dishonor, pleasure/pain.
Abidance in the Self as the sole refuge: identity shifts from agent (kartā) to witness (sākṣin).
Inner renunciation is essential; external marks are secondary to dispassion (vairāgya) and discernment (viveka).
Fearlessness and serenity arise from recognizing the Self as unborn, unchanging, and non-dual.
Verses of the Arunika
5 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
ॐ आरुणिः प्राजापत्यः प्रजापतेर्लोकं जगाम। तं गत्वोवाच— केन भगवन् कर्माण्यशेषतो विसृजामीति। तं होवाच प्रजापतिः— तव पुत्रान् भ्रातॄन् बन्ध्वादीन् शिखां यज्ञोपवीतं यागं स्वाध्यायं भूर्लोकं भुवर्लोकं स्वर...
ഓം. പ്രാജാപത്യനായ ആരുണി പ്രജാപതിയുടെ ലോകത്തിലേക്ക് പോയി. ചെന്നു പറഞ്ഞു— “ഭഗവൻ, സമസ്ത കർമ്മങ്ങളും പൂർണ്ണമായി എങ്ങനെ ഉപേക്ഷിക്കാം?” പ്രജാപതി പറഞ്ഞു— “പുത്രന്മാർ, സഹോദരന്മാർ, ബന്ധുക്കൾ; ശിഖ, യജ്ഞോപവീതം, യാഗം, സ്വാധ്യായം; ഭൂഃ-ഭുവഃ-സ്വഃ സഹിതം മഹഃ, ജനഃ, തപഃ, സത്യലോകങ്ങൾ; അതല മുതൽ പാതാളം വരെ, ബ്രഹ്മാണ്ഡം വരെ—എല്ലാം ഉപേക്ഷിക്ക. ദണ്ഡം, ആച്ഛാദനവസ്ത്രം, കൗപീനം സ്വീകരിക്ക. ശേഷമുള്ളതെല്ലാം വിട്ടുകളക.”
Sannyāsa (renunciation) as a means to mokṣa; disidentification from loka and karmaVerse 2
गृहस्थो ब्रह्मचारी वा वानप्रस्थो वा उपवीतं भूमावप्सु वा विसृजेत्। लौकिकाग्नीनुदराग्नौ समारोपयेत्। गायत्रीं च स्ववाचाग्नौ समारोपयेत्। कुटीचरो ब्रह्मचारी कुटुम्बं विसृजेत्। पात्रं विसृजेत्। पवित्रं विसृ...
ഗൃഹസ്ഥനോ ബ്രഹ്മചാരിയോ വാനപ്രസ്ഥനോ യജ്ഞോപവീതം നിലത്തോ വെള്ളത്തിലോ ഉപേക്ഷിക്കണം. ലൗകിക അഗ്നികളെ ഉദരാഗ്നിയിൽ സമാരോപിക്കണം. ഗായത്രിയെ സ്വന്തം വാക്-അഗ്നിയിൽ സമാരോപിക്കണം. കുടീചര ബ്രഹ്മചാരി കുടുംബം ഉപേക്ഷിക്കണം. ഭിക്ഷാപാത്രം, പവിത്രം, ദണ്ഡങ്ങൾ, ലോകാസക്തി എന്നിവയും ഉപേക്ഷിക്കണം. അതിനുശേഷം മന്ത്രരഹിതമായി ആചരിക്കണം. ‘ഊർധ്വഗമനം’—ഉന്നതലോകലാഭലക്ഷ്യം—ത്യജിക്കണം. ആഹാരം ഔഷധംപോലെ സ്വീകരിക്കണം. പ്രഭാതം, മധ്യാഹ്നം, സായാഹ്നം—ത്രിസന്ധ്യകളിൽ സ്നാനം ചെയ്യണം. സന്ധിയെ ആത്മാവിൽ സമാധിയായി അഭ്യസിക്കണം. എല്ലാ വേദങ്ങളിലും ആരണ്യകം ആവർത്തിച്ച് പഠിക്കണം; ഉപനിഷത്ത് വീണ്ടും വീണ്ടും പഠിക്കണം.
Internalization of yajña; amantraka life; nididhyāsana through Upaniṣadic recitation and samādhiVerse 3
खल्वहं ब्रह्मसूचनात् सूत्रं ब्रह्मसूत्रमहमेव। विद्वान् त्रिवृत्सूत्रं त्यजेत्। विद्वान् य एवं वेद— संन्यस्तं मया, संन्यस्तं मया, संन्यस्तं मयेति— त्रिरुक्त्वाभयं सर्वभूतेभ्यो (दद्यात्)। मत्तः सर्वं प्...
ബ്രഹ്മസൂചനയാൽ ‘സൂത്രം’ ബ്രഹ്മസൂത്രം തന്നേ; ഞാൻ തന്നെയാണ് അത്. ജ്ഞാനി ത്രിവൃത് (മൂന്നിരട്ടി) സൂത്രം ഉപേക്ഷിക്കണം. ഇങ്ങനെ അറിയുന്നവൻ മൂന്നു പ്രാവശ്യം— “എന്നാൽ സംന്യാസിതം, എന്നാൽ സംന്യാസിതം, എന്നാൽ സംന്യാസിതം” എന്നു പറഞ്ഞ് സർവ്വഭൂതങ്ങൾക്കും അഭയം നൽകണം. എന്നിൽ നിന്നാണ് എല്ലാം പ്രവൃത്തിക്കുന്നത്. “സഖാ, നീ വിമോചനമാണ്; നീ മിത്രമാണ്. നീ ഇന്ദ്രന്റെ വജ്രം, വൃത്രഘ്നൻ. എനിക്ക് ശർമ (രക്ഷ) ആകുക; ഉള്ള പാപം നീക്കുക” എന്നു. ഈ മന്ത്രത്തോടെ ബാംബു ദണ്ഡം ഒരുക്കി കൗപീനം സ്വീകരിക്കണം. ആഹാരം ഔഷധംപോലെ ആചരിക്കണം; ലഭിക്കുന്നത്ര മാത്രം ഭക്ഷിക്കണം. ബ്രഹ്മചര്യം, അഹിംസ, അപരിഗ്രഹം, സത്യം—ഇവയെ പരിശ്രമത്തോടെ രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ, രക്ഷിക്കൂ.
Brahman as the real ‘sūtra’; jñāna-based renunciation; abhaya (fearlessness) and yama-like vowsVerse 4
अथातः परमहंसपरिव्राजकानामासनशयनादिकं भूमौ, ब्रह्मचर्यं, मृत्पात्रम् अलाम्बुपात्रं दारुपात्रं वा। यतीनां कामक्रोधहर्षरोषलोभमोहदम्भदर्पेच्छासूयाममत्वाहङ्कारादीनपि परित्यजेत्। वर्षासु ध्रुवशीलोऽष्टौ मासा...
ഇപ്പോൾ പരമഹംസ പരിവ്രാജകർക്ക്—ആസനം, ശയനം മുതലായവ ഭൂമിയിലേ; ബ്രഹ്മചര്യം; പാത്രം മണ്ണിലേതോ, ചുരക്കപ്പാത്രമോ, മരപ്പാത്രമോ ആകാം. യതികൾ കാമം, ക്രോധം, ഹർഷം, രോഷം, ലോഭം, മോഹം, ദംഭം, ദർപ്പം, ഇച്ഛ, അസൂയ, മമത, അഹങ്കാരം മുതലായവയും ഉപേക്ഷിക്കണം. വർഷാകാലത്ത് സ്ഥിരശീലനായി എട്ട് മാസം ഏകാകിയായി സഞ്ചരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ രണ്ടുപേർ മാത്രം സഞ്ചരിക്കാം—എന്ന് പറയുന്നു.
Paramahaṁsa-sannyāsa; vairāgya and antaḥkaraṇa-śuddhi (purification of mind)Verse 5
स खल्वेवं यो विद्वान् सोपनयनादूर्ध्वमेतानि प्राग्वा त्यजेत्। पितरं पुत्रम् अग्निम् उपवीतं कर्म कलत्रं चान्यदपीह यत्। यतयो भिक्षार्थं ग्रामं प्रविशन्ति पाणिपात्रम् उदरपात्रं वा। ॐ हि ॐ हि ॐ हीत्येतदुपन...
ഇങ്ങനെ അറിയുന്ന ജ്ഞാനി ഉപനയനത്തിന് ശേഷം അല്ലെങ്കിൽ അതിനുമുമ്പേ തന്നെ ഇവയെല്ലാം ഉപേക്ഷിക്കണം—പിതാവ്, പുത്രൻ, അഗ്നി, യജ്ഞോപവീതം, കർമ്മം, ഭാര്യ, ഇവിടെ ഉള്ള മറ്റെല്ലാം. യതികൾ ഭിക്ഷയ്ക്കായി ഗ്രാമത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു—കൈയെ പാത്രമാക്കി അല്ലെങ്കിൽ ഉദരത്തെ പാത്രമാക്കി. അവൻ ഈ ഉപനിഷത്ത് സ്ഥാപിക്കണം— “ഓം ഹി ഓം ഹി ഓം ഹി.” ഈ ഉപനിഷത്ത് ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞവൻ, പാലാശം/ബിൽവം/അശ്വത്ഥം/ഉദുംബരം മരത്തിന്റെ ദണ്ഡം, മൗഞ്ജി മേഖല, യജ്ഞോപവീതം എന്നിവ ത്യജിച്ച് ശൂരനാകുന്നു. “വിഷ്ണുവിന്റെ ആ പരമ പദം ഋഷികൾ സദാ ദർശിക്കുന്നു, ദിവ്യാകാശത്തിൽ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുപോലെ. അത് ജാഗ്രതയുള്ള, പ്രജ്ഞാവാൻ, പ്രേരിത വിപ്രർ ജ്വലിപ്പിക്കുന്നു— വിഷ്ണുവിന്റെ അതേ പരമ പദം.” ഇതുതന്നെ നിർവാണാനുശാസനം; വേദാനുശാസനം, വേദാനുശാസനം.
Nirvāṇa/mokṣa through radical tyāga and Upaniṣadic knowledge; ‘Viṣṇu’s highest padam’ as the supreme stateAsk anything about the Arunika Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.