Adhyaya 3

Verse 1

सूत उवाच । इति श्रुत्वा वचो धीमानादरात्कुंभजन्मनः । प्रोवाच मधुरं वाक्यं कृष्णद्वैपायनो मुनिः

സൂതൻ പറഞ്ഞു—കുംഭജന്മനായ (അഗസ്ത്യൻ) ജ്ഞാനിയുടെ വചനങ്ങൾ ഇങ്ങനെ കേട്ട ശേഷം, കൃഷ്ണദ്വൈപായനൻ (വ്യാസൻ) മുനി ആദരത്തോടെ മധുരവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 2

व्यास उवाच । भगवन्नद्भुतमिदं तीर्थमाहात्म्यमुत्तमम् । श्रुत्वा त्वत्तो मम मनः परमानंदमाययौ

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭഗവൻ! ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം അത്ഭുതവും അത്യുത്തമവും ആകുന്നു. ഇത് നിങ്ങളിൽ നിന്ന് കേട്ടപ്പോൾ എന്റെ മനസ്സ് പരമാനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 3

अन्यत्तीर्थवरं ब्रूहि तत्त्वेन मम शृण्वतः । न तृप्तिरस्ति मनसः शृण्वतो मम सुव्रत

ഹേ സുവ്രതാ! ഞാൻ ശ്രവിക്കുന്നു; സത്യമായി മറ്റൊരു അത്യുത്തമ തീർത്ഥത്തെപ്പറ്റി പറയുക. കേട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോഴും എന്റെ മനസ്സിന് തൃപ്തിയില്ല.

Verse 4

अगस्त्य उवाच । शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि तीर्थमन्यदनुत्तमम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं सर्वपापहरं सदा

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ വിപ്രാ, കേൾക്കുക; ഞാൻ മറ്റൊരു അനുത്തമ തീർത്ഥത്തെ വിവരിക്കുന്നു. അത് ‘സ്വർഗ്ഗദ്വാരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; സദാ സർവ്വപാപഹരമാണ്.

Verse 5

स्वर्गद्वारस्य माहात्म्यं विस्तराद्वक्तुमीश्वरः । नहि कश्चिदतो वत्स संक्षेपाच्छृणु सुव्रत

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം വിശദമായി പറയുക ഈശ്വരസമ ശക്തിക്കേ സാധ്യം; അതുകൊണ്ട് വത്സാ, ഹേ സുവ്രതാ—സംക്ഷേപമായി കേൾക്കുക.

Verse 6

सहस्रधारामारभ्य पूर्वतः सरयूजले । षट्त्रिंशदधिका प्रोक्ता धनुषां षट्शती मितिः

സഹസ്രധാരയിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് സരയൂജലത്തിൽ കിഴക്കോട്ടു ഇതിന്റെ അളവ് ആറുനൂറ്റി മുപ്പത്താറ് ധനുസ്സുകളെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 7

स्वर्गद्वारस्य विस्तारः पुराणज्ञैर्विशारदैः । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं न भूतं न भविष्यति

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ വ്യാപ്തി പുരാണജ്ഞരും വിശാരദരും പ്രസ്താവിച്ചിട്ടുണ്ട്; സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തോടു തുല്യമായ തീർത്ഥം മുൻപും ഉണ്ടായിട്ടില്ല, ഇനി ഉണ്ടാകുകയുമില്ല.

Verse 8

सत्यंसत्यं पुनः सत्यं नासत्यं मम भाषितम् । स्वर्गद्वारसमं तीर्थं नास्ति ब्रह्माण्डगोलके

സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം; എന്റെ വാക്ക് അസത്യമല്ല. സമസ്ത ബ്രഹ്മാണ്ഡഗോളത്തിൽ സ്വർഗ്ഗദ്വാരസമമായ തീർത്ഥം ഇല്ല.

Verse 9

हित्वा दिव्यानि भौमानि तीर्थानि सकलान्यपि । प्रातरागत्य तिष्ठन्ति तत्र संश्रित्य सुव्रत

ഹേ സുവ്രത! അവർ എല്ലാ ദിവ്യവും ഭൗമവുമായ തീർത്ഥങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിച്ച് പ്രഭാതത്തിൽ അവിടെ എത്തി, ആ സ്ഥലത്തെ ആശ്രയിച്ച് നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 10

तस्मादत्र प्रकर्तव्यं प्रातः स्नानं विशेषतः । सर्वतीर्थावगाहस्य फलमात्मन ईप्सता

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ പ്രത്യേകിച്ച് പ്രഭാതസ്നാനം ചെയ്യണം—സകല തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്ത ഫലം തനിക്കു ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ.

Verse 11

त्यजंति प्राणिनः प्राणान्स्वर्गद्वारांतरे द्विज । प्रयांति परमं स्थानं विष्णोस्ते नात्र संशयः

ഹേ ദ്വിജ! സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിന്റെ അന്തർപരിധിയിൽ പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കുന്ന ജീവികൾ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 12

मुक्तिद्वारमिदं पश्य स्वर्गप्राप्तिकरं नृणाम् । स्वर्गद्वारमिति ख्यातं तस्मात्तीर्थमनुत्तमम्

ഈ ‘മുക്തിദ്വാരം’ കാണുക; ഇത് മനുഷ്യർക്കു സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി നൽകുന്നു. ഇത് ‘സ്വർഗ്ഗദ്വാരം’ എന്നു പ്രസിദ്ധം; അതിനാൽ ഈ തീർത്ഥം അനുത്തമം.

Verse 13

स्वर्गद्वारं सुदुष्प्राप्यं देवैरपि न संशयः । यद्यत्कामयते तत्र तत्तदाप्नोति मानवः

സ്വർഗ്ഗദ്വാരം അത്യന്തം ദുഷ്പ്രാപ്യം—ദേവന്മാർക്കും പോലും, ഇതിൽ സംശയമില്ല. അവിടെ മനുഷ്യൻ എന്തെന്ത് ആഗ്രഹിക്കുമോ, അതുതന്നെ നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 14

स्वर्गद्वारे परा सिद्धिः स्वर्गद्वारे परा गतिः । जप्तं दत्तं हुतं दृष्टं तपस्तप्तं कृतं च यत् । ध्यानमध्ययनं सर्वं दानं भवति चाक्षयम्

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ പരമ സിദ്ധി, സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ പരമ ഗതി. ജപം, ദാനം, ഹോമം, ദർശന-പൂജ, തപസ്സ്, ചെയ്ത കർമങ്ങൾ—ധ്യാനം, അധ്യയനം, എല്ലാ ദാനവും അവിടെ അക്ഷയമാകുന്നു.

Verse 15

जन्मांतरसहस्रेण यत्पापं पूर्वसंचितम् । स्वर्गद्वारप्रविष्टस्य तत्सर्वं व्रजति क्षयम्

ആയിരങ്ങളായ ജന്മങ്ങളിൽ സഞ്ചിതമായ മുൻസഞ്ചിത പാപം മുഴുവനും, സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നവന്റെത് നശിച്ച് ക്ഷയമാകുന്നു.

Verse 16

ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्याः शूद्रा वै वर्णसंकराः । कृमिम्लेच्छाश्च ये चान्ये संकीर्णाः पापयोनयः

ബ്രാഹ്മണർ, ക്ഷത്രിയർ, വൈശ്യർ, ശൂദ്രർ, വർണസങ്കരർ; കൂടാതെ കൃമികൾ, മ്ലേച്ഛർ എന്നിവരും മറ്റു വിവിധ പാപയോനികളിൽ ജനിച്ചവരും—

Verse 17

कीटाः पिपीलिकाश्चैव ये चान्ये मृगपक्षिणः । कालेन निधनं प्राप्ताः स्वर्गद्वारे शृणु द्विज

കീടങ്ങൾ, പിപീലികകൾ (ചീറ്റകൾ) കൂടാതെ മറ്റു മൃഗ-പക്ഷികളും—സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ കാലവശാൽ മരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ; കേൾക്ക, ഹേ ദ്വിജാ.

Verse 18

कौमोदकीकराः सर्वे पक्षिणो गरुडध्वजाः । शुभे विष्णुपुरे विष्णुर्जायते तत्र मानवाः

എല്ലാവരും കൗമോദകീ ഗദാധാരികളാകുന്നു; പക്ഷികളും ഗരുഡധ്വജചിഹ്നം ധരിച്ചവരാകുന്നു. ആ ശുഭമായ വിഷ്ണുപുരിയിൽ മനുഷ്യർ വിഷ്ണുസ്വഭാവവും വിഷ്ണുഭാഗ്യവും കൊണ്ടു ജനിക്കുന്നു।

Verse 19

अकामो वा सकामो वा अपि तीर्थगतोपि वा । स्वर्गद्वारे त्यजन्प्राणान्विष्णुलोके महीयते

നിഷ്കാമനായാലും സകാമനായാലും—തീർത്ഥത്തിൽ വെറും എത്തിയവനായാലും—സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ പ്രാണത്യാഗം ചെയ്യുന്നവൻ വിഷ്ണുലോകത്തിൽ മഹത്വത്തോടെ ആദരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 20

मुनयो देवताः सिद्धाः साध्या यक्षा मरुद्गणाः । यज्ञोपवीतमात्रेण विभागं चक्रिरे तु ये

മുനിമാർ, ദേവതകൾ, സിദ്ധർ, സാധ്യർ, യക്ഷർ, മരുദ്ഗണങ്ങൾ—യജ്ഞോപവീതം (പൂണൂൽ) മാത്രത്തെ ആധാരമാക്കി ഭേദവിഭാഗം ചെയ്തവർ—

Verse 21

मध्याह्नेऽत्र प्रकुर्वंति सान्निध्यं देवतागणाः । तस्मात्तत्र प्रकुर्वंति मध्याह्ने स्नानमादरात्

ഇവിടെ മധ്യാഹ്നത്തിൽ ദേവതാഗണങ്ങൾ പ്രത്യേകമായി സാന്നിധ്യം പ്രകടിപ്പിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഈ സ്ഥലത്ത് മധ്യാഹ്നസ്നാനം ഭക്തിയോടെ ആചരിക്കണം।

Verse 22

कुर्वंत्यनशनं ये तु स्वर्गद्वारे जितेंद्रियाः । प्रयांति परमं स्थानं ये च मासोपवासिनः

ഇന്ദ്രിയജയം നേടി സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ അനശനം ചെയ്യുന്നവരും, മാസോപവാസം (ഒരു മാസത്തെ ഉപവാസവ്രതം) അനുഷ്ഠിക്കുന്നവരും—പരമപദം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 23

अन्नदानरता ते च रत्नदा भूमिदा नराः । गोवस्त्रदाश्च विप्रेभ्यो यांति ते भवनं हरेः

അന്നദാനത്തിൽ നിരതരായി, രത്നവും ഭൂമിയും ദാനം ചെയ്യുന്നവരും, ബ്രാഹ്മണർക്കു ഗോവും വസ്ത്രവും ദാനം ചെയ്യുന്നവരും—അവർ ഹരിയുടെ ധാമത്തിൽ എത്തുന്നു।

Verse 24

यत्र सिद्धा महात्मानो मुनयः पितरस्तथा । स्वर्गं प्रयांति ते सर्वे स्वर्गद्वारं ततः स्मृतम्

എവിടെ സിദ്ധന്മാർ, മഹാത്മാക്കൾ, മുനിമാർ, പിതൃഗണങ്ങൾ—എല്ലാവരും സ്വർഗ്ഗം പ്രാപിക്കുന്നുവോ, അതിനാൽ ആ സ്ഥലം ‘സ്വർഗ്ഗദ്വാരം’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 25

चतुर्द्धा च तनुं कृत्वा देवदेवो हरिः स्वयम् । अत्र वै रमते नित्यं भ्रातृभिः सह राघवः

ദേവദേവനായ ഹരി സ്വയം നാലുവിധ രൂപം ധരിച്ചു ഇവിടെ നിത്യവും വിഹരിക്കുന്നു—രാഘവൻ സഹോദരന്മാരോടുകൂടെ।

Verse 26

ब्रह्मलोकं परित्यज्य चतुर्वक्त्रः सनातनः । अत्रैव रमते नित्यं देवैः सह पितामहः

ബ്രഹ്മലോകം പോലും ഉപേക്ഷിച്ച്, സനാതന ചതുര്മുഖനായ പിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാ ദേവന്മാരോടുകൂടെ ഇവിടെ തന്നേ നിത്യവും വിഹരിക്കുന്നു।

Verse 27

कैलासनिलयावासी शिवस्तत्रैव संस्थितः

കൈലാസനിവാസിയായ ഭഗവാൻ ശിവനും അവിടെയേ അതേ സ്ഥലത്ത് സ്ഥാപിതനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 28

मेरुमन्दरमात्रोऽपि राशिः पापस्य कर्मणः । स्वर्गद्वारं समासाद्य स सर्वो व्रजति क्षयम्

മേരു–മന്ദരത്തോളം വലുതായ പാപകർമ്മരാശിയും സ്വർഗ്ഗദ്വാരം പ്രാപിച്ചാൽ പൂർണ്ണമായി നശിച്ചുപോകുന്നു।

Verse 29

या गतिर्ज्ञानतपसां या गतिर्यज्ञयाजिनाम् । स्वर्गद्वारे मृतानां तु सा गतिर्विहिता शुभा

ജ്ഞാന-തപസ്സിൽ നിഷ്ഠരായവർക്കും യജ്ഞം ചെയ്യുന്നവർക്കും ലഭിക്കുന്ന ശുഭഗതിയേ, സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ മരിക്കുന്നവർക്കും വിധിക്കപ്പെട്ട ശുഭഗതിയാണ്।

Verse 30

ऋषिदेवासुरगणैर्जपहोमपरायणैः । यतिभिर्मोक्षकामैश्च स्वर्गद्वारो निषेव्यते

ജപ-ഹോമങ്ങളിൽ പരായണരായ ഋഷികൾ, ദേവഗണങ്ങൾ, അസുരഗണങ്ങൾ, മോക്ഷകാമികളായ യതികൾ എന്നിവരാൽ സ്വർഗ്ഗദ്വാരം സേവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 31

षष्टिवर्षसहस्राणि काशीवासेषु यत्फलम् । तत्फलं निमिषार्द्धेन कलौ दाशरथीं पुरीम्

കാശിയിൽ അറുപതിനായിരം വർഷം വസിച്ചതാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം, കലിയുഗത്തിൽ ദശരഥന്റെ നഗരമായ അയോധ്യയെ ആശ്രയിച്ചാൽ അർദ്ധനിമിഷത്തിൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 32

या गतिर्योगयुक्तानां वाराणस्यां तनुत्यजाम् । सा गतिः स्नानमात्रेण सरय्वां हरिवासरे

വാരണാസിയിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്ന യോഗയുക്തർ പ്രാപിക്കുന്ന പരമഗതി, ഹരിവാസരത്തിൽ സരയൂവിൽ സ്നാനം മാത്രത്താൽ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു।

Verse 33

स्वर्गद्वारे मृतः कश्चिन्नरकं नैव पश्यति । केशवानुगृहीता हि सर्वे यांति परां गतिम्

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ ആരെങ്കിലും മരിച്ചാൽ അവൻ നരകം ഒരിക്കലും കാണുകയില്ല. കേശവന്റെ അനുഗ്രഹത്താൽ എല്ലാവരും പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 34

भूलोके चांतरिक्षे च दिवि तीर्थानि यानि वै । अतीत्य वर्तते तानि तीर्थान्येतद्द्विजोत्तम

ഭൂലോകത്തും അന്തരീക്ഷത്തും സ്വർഗ്ഗത്തും ഉള്ള എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും അതിക്രമിച്ച് ഈ തീർത്ഥം ശ്രേഷ്ഠമാണ്, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ.

Verse 35

विष्णुभक्तिं समासाद्य रमन्ते तु सुनिश्चिताः । संहृत्य शक्तितः कामं विषयेषु हि संस्थितम्

വിഷ്ണുഭക്തി പ്രാപിച്ച ദൃഢനിശ്ചയികൾ ആനന്ദിക്കുന്നു; അവർ തങ്ങളുടെ ശേഷിയോളം വിഷയങ്ങളിൽ പതിഞ്ഞ കാമത്തെ പിൻവലിച്ച് സംയമിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 36

शक्तितः सर्वतो युक्त्वा शक्तिस्तपसि संस्थिता । न तेषां पुनरावृत्तिः कल्पकोटिशतैरपि

ശക്തിയെ എല്ലാതരത്തിലും നിയോഗിച്ചാൽ അവരുടെ ശക്തി തപസ്സിൽ സ്ഥാപിതമാകുന്നു; കോടിക്കണക്കിന് കല്പങ്ങളിലുപോലും അവർക്കു പുനരാവർത്തനം (പുനർജന്മം) ഇല്ല.

Verse 37

हन्यमानोऽपि यो विद्वान्वसेच्छस्त्रशतैरपि । स याति परमं स्थानं यत्र गत्वा न शोचति

നൂറുകണക്കിന് ആയുധങ്ങളാൽ പ്രഹരിക്കപ്പെടുകയായാലും ജ്ഞാനി ഇവിടെ വസിച്ചാൽ, അവൻ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിക്കുന്നു; അവിടെ ചെന്നാൽ പിന്നെ ശോകിക്കുകയില്ല.

Verse 38

स्वर्गद्वारे वियुज्येत स याति परमां गतिम् । उत्तरं दक्षिणं वापि अयनं न विकल्पयेत्

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തിൽ ദേഹത്യാഗം ചെയ്താൽ അവൻ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു. ഉത്തരായണമോ ദക്ഷിണായണമോ എന്ന ഭേദം അവിടെ വേണ്ടതില്ല.

Verse 39

सर्वस्तेषां शुभः कालः स्वर्गद्वारं श्रयंति ये । स्नानमात्रेण पापानि विलयं यांति देहिनाम्

സ്വർഗ്ഗദ്വാരത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നവർക്ക് എല്ലാ കാലവും ശുഭമാണ്. സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താലും ദേഹികളുടെ പാപങ്ങൾ ലയിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 40

यावत्पापानि देहेन ये कुर्वंति जनाः क्षितौ । अयोध्या परमं स्थानं तेषामीरितमादरात्

ഈ ഭൂമിയിൽ മനുഷ്യർ ദേഹത്താൽ എത്ര പാപങ്ങൾ ചെയ്താലും, അവരുടെക്കായി അയോധ്യയെ പരമസ്ഥാനമെന്നു ആദരത്തോടെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 41

ज्येष्ठे मासि सिते पक्षे पंचदश्यां विशेषतः । तस्य सांवत्सरी यात्रा देवैश्चन्द्रहरेः स्मृता

ജ്യേഷ്ഠമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷത്തിൽ പ്രത്യേകിച്ച് പൗർണ്ണമിദിനത്തിൽ ചന്ദ്രഹരിയുടെ വാർഷിക യാത്ര സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ദേവന്മാരും ഇങ്ങനെ തന്നെ പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 42

तस्मिन्नुद्यापनं चन्द्रसहस्रं व्रतयोगिभिः । कार्यं प्रयत्नतो विप्र सर्वयज्ञफलाधिकम्

ആ അവസരത്തിൽ, ഹേ വിപ്ര, വ്രതനിഷ്ഠരായ साधകർ പരിശ്രമത്തോടെ ചന്ദ്രസഹസ്രവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപനം നടത്തണം; അതിന്റെ ഫലം എല്ലാ യജ്ഞഫലത്തെയും അതിക്രമിക്കുന്നു.

Verse 43

तस्मिन्कृते महापापक्षयात्स्वर्गो भवेन्नृणाम्

അത് വിധിപൂർവ്വം അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുമ്പോൾ, മഹാപാപക്ഷയത്താൽ മനുഷ്യർക്കു സ്വർഗ്ഗപ്രാപ്തി ലഭിക്കുന്നു।

Verse 44

श्रीव्यास उवाच । भगवन्ब्रूहि तत्त्वेन तस्य चन्द्रहरेः शुभाम् । उत्पत्तिं च तथा चंद्रव्रतस्योद्यापने विधिम्

ശ്രീവ്യാസൻ പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, ആ ചന്ദ്രഹരിയുടെ ശുഭോത്ഭവവും ചന്ദ്രവ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപനവിധിയും സത്യമായി അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— അയോധ്യയിൽ വസിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ച്, തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം നേരിൽ കാണാൻ ഉത്സുകനായ അമൃതനിധിയായ ചന്ദ്രൻ ഇവിടെ വന്നു; വന്ന് തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി।

Verse 46

क्रमेण विधिपूर्वं च नानाश्चर्यसमन्वितः । समाराध्य ततो विष्णुं तपसा दुश्चरेण वै

പിന്നീട് അവൻ ക്രമമായി വിധിപൂർവ്വം, നാനാ അത്ഭുതങ്ങളോടുകൂടി, അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സാൽ വിഷ്ണുവിനെ സമാരാധിച്ചു।

Verse 47

तत्प्रसादं समासाद्य स्वाभिधानपुरस्सरम् । हरिं संस्थापयामास तेन चंद्रहरिः स्मृतः

അവിടുത്തെ പ്രസാദം ലഭിച്ച്, തന്റെ നാമം മുൻനിർത്തി ഹരിയെ പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; അതുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം ‘ചന്ദ്രഹരി’ എന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 48

वासुदेवप्रसादेन तत्स्थानं जातमद्भुतम् । तद्धि गुह्यतमं स्थानं वासुदेवस्य सुव्रत

വാസുദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ ആ സ്ഥലം നിശ്ചയമായും അത്ഭുതമായി. ഹേ സുവ്രതാ! അതു വാസുദേവന്റെ പരമ ഗുഹ്യവും പരമ പാവനവുമായ ധാമമാണ്.

Verse 49

सर्वेषामिव भूतानां भर्तुर्मोक्षस्य सर्वदा । अस्मिन्सिद्धाः सदा विप्र गोविंदव्रतमास्थिताः

ഹേ വിപ്രാ! ഇവിടെ സിദ്ധന്മാർ സദാ വസിക്കുന്നു; അവർ എപ്പോഴും ഗോവിന്ദവ്രതത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു—ഗോവിന്ദൻ സർവ്വജീവികൾക്കും മോക്ഷത്തിന്റെ അധിപതി എന്നപോലെ.

Verse 50

नानालिंगधरा नित्यं विष्णुलोकाभिकांक्षिणः । अभ्यस्यंति परं योगं मुक्तात्मानो जितेंद्रियाः

വിവിധ ലിംഗചിഹ്നങ്ങൾ ധരിച്ചു, നിത്യം വിഷ്ണുലോകം ആഗ്രഹിക്കുന്ന, മുക്താത്മാക്കളും ജിതേന്ദ്രിയരുമായവർ നിരന്തരം പരമയോഗം അഭ്യസിക്കുന്നു.

Verse 51

यथा धर्ममवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् । दानं व्रतं तथा होमः सर्वमक्षयतां व्रजेत

ഇവിടെ ധർമ്മലാഭം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ മറ്റെവിടെയും ലഭിക്കില്ല. ഇവിടെ ചെയ്ത ദാനം, വ്രതം, ഹോമം—എല്ലാം അക്ഷയ പുണ്യമായി മാറുന്നു.

Verse 52

सर्वकामफलप्राप्तिर्जायते प्राणिनां सदा । तस्मादत्र विधातव्यं प्राणिभिर्यत्नतः क्रमात् । दानादिकं विप्रपूजा दंपत्योश्च विशेषतः

ഇവിടെ ജീവികൾക്ക് സദാ എല്ലാ കാമ്യഫലങ്ങളുടെയും പ്രാപ്തി ഉണ്ടാകുന്നു. അതിനാൽ ജീവികൾ പരിശ്രമത്തോടെ വിധിക്രമത്തിൽ ദാനാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യുകയും, പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണപൂജ നടത്തുകയും വേണം—വിശേഷമായി ദമ്പതികൾ ഒരുമിച്ച്.

Verse 53

सर्वयज्ञाधिकफलं सर्वतीर्थावगाहनम् । सर्वदेवावलोकस्य यत्पुण्यं जायते नृणाम्

സകല യജ്ഞങ്ങളിലുമധികമായ ഫലം, എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്‌താൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യം, കൂടാതെ സകല ദേവന്മാരെയും ദർശിച്ചതാൽ മനുഷ്യർക്കു ജനിക്കുന്ന പുണ്യം—

Verse 54

तत्सर्वं जायते पुण्यं प्राणिनामस्य दर्शनात् । तस्मादेतन्महाक्षेत्रं पुराणादिषु गीयते

ആ സകല പുണ്യവും ജീവികൾക്ക് ഈ (പുണ്യക്ഷേത്രത്തിന്റെ) ദർശനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ലഭിക്കുന്നു. അതിനാൽ പുരാണാദി ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ ഇത് മഹാക്ഷേത്രമായി പാടപ്പെടുന്നു.

Verse 55

उद्यापनविधिश्चात्र नृभिर्द्विजपुरस्सरम् । अग्रे चंद्रहरेश्चन्द्र सहस्रव्रतसंज्ञकः

ഇവിടെയും വ്രതത്തിന്റെ ഉദ്യാപനവിധി ഉപദേശിക്കപ്പെടുന്നു; ജനങ്ങൾ ദ്വിജന്മാരെ മുൻപിൽ നിർത്തി അത് ആചരിക്കണം. ആദ്യം ചന്ദ്രദേവന്റെ പ്രീതിക്കായി ‘ചന്ദ്ര-സഹസ്ര വ്രതം’ എന്ന പ്രസിദ്ധ വ്രതവിധിയുണ്ട്.

Verse 56

गते वर्षद्वये सार्द्धे पंचपक्षे दिनद्वये । दिवसस्याऽष्टमे भागे पतत्येकोऽधिमासकः

രണ്ടര വർഷം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, അതോടൊപ്പം അഞ്ചു പക്ഷങ്ങളും രണ്ടു ദിവസവും ചേർന്നാൽ, ദിവസത്തിന്റെ എട്ടാം ഭാഗത്തിൽ ഒരു അധിമാസം സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 57

त्र्यधिके वा अशीत्यब्दे चतुर्मासयुते ततः । भवेच्चन्द्रसहस्रं तु तावज्जीवति यो नरः । उद्यापनं प्रकर्त्तव्यं तेन यात्रा प्रयत्नतः

അല്ലെങ്കിൽ എൺപത്തിമൂന്ന് വർഷവും കൂടി നാല് മാസവും കഴിഞ്ഞാൽ ‘ചന്ദ്ര-സഹസ്രം’ പൂർണമാകും—ഒരു മനുഷ്യൻ അത്രകാലം ജീവിച്ചാൽ. അപ്പോൾ അവൻ പരിശ്രമത്തോടെ തീർത്ഥയാത്ര ചെയ്ത് ഉദ്യാപനം നിർവ്വഹിക്കണം.

Verse 58

यत्पुण्यं परमं प्रोक्तं सततं यज्ञयाजिनाम् । सत्यवादिषु यत्पुण्यं यत्पुण्यं हेमदायिनि । तत्पुण्यं लभते विप्र सहस्राब्दस्य जीविभिः

യജ്ഞങ്ങൾ നിരന്തരം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന യാജകർക്ക് പ്രസ്താവിച്ച പരമ പുണ്യം, സത്യവാദികൾക്കുള്ള പുണ്യം, സ്വർണ്ണദാനം ചെയ്യുന്നവന്റെ പുണ്യം—അത് എല്ലാം, ഹേ വിപ്രാ, സഹസ്രാബ്ദ വ്രതം അനുഷ്ഠിച്ച് ജീവിക്കുന്നവർ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 59

सर्वसौख्यप्रदं तादृक्पुण्यव्रतमिहोच्यते

അത്തരം പുണ്യവ്രതം ഇവിടെ സർവ്വസുഖം നൽകുന്നതായി പ്രസ്താവിക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 60

चतुर्दश्यां शुचिः स्नात्वा दन्तधावनपूर्वकम् । चरितब्रह्मचर्य्यश्च जितवाक्कायमानसः । पौर्णमास्यां तथा कृत्वा चंद्रपूजां च कारयेत्

ചതുര്ദശിയിൽ ശുചിയായി, ദന്തധാവനം ചെയ്ത് സ്നാനം ചെയ്യണം; ബ്രഹ്മചര്യം പാലിച്ച് വാക്ക്, ശരീരം, മനസ് എന്നിവയെ നിയന്ത്രിക്കണം. പിന്നെ പൗർണ്ണമിയിലും അതുപോലെ ചെയ്ത് ചന്ദ്രദേവപൂജ നടത്തണം।

Verse 61

पूर्वं च मातरः पूज्या गौर्यादिकक्रमेण च । ऋत्विजः पूजयेद्भक्त्या वृद्धिश्राद्धपुरस्सरम्

ആദ്യം ഗൗരീ മുതലായ ക്രമത്തിൽ ദിവ്യ മാതൃദേവിമാരെ പൂജിക്കണം. തുടർന്ന് വൃദ്ധിശ്രാദ്ധം മുൻകൂർ കർമമായി നടത്തി, ഭക്തിയോടെ ഋത്വിജന്മാരെ (പുരോഹിതരെ) ആദരിക്കണം।

Verse 62

प्रयतैः प्रतिमा कार्या चंद्रमंडलसन्निभा । सहस्रसंख्या ह्यथवा तदर्द्धं वा तदर्द्धकम् । निजवित्तानुमानेन तदर्धेन तदर्द्धिकम्

ശുചിത്വത്തോടും സൂക്ഷ്മതയോടും കൂടി ചന്ദ്രമണ്ഡലത്തെപ്പോലെയുള്ള പ്രതിമ നിർമ്മിക്കണം. അതിന്റെ എണ്ണം ആയിരമാകാം, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെ പകുതി, അല്ലെങ്കിൽ അതിന്റെയും പകുതി—സ്വന്തം ധനശേഷി അനുസരിച്ച്; ആവശ്യമെങ്കിൽ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഇനിയും കുറയ്ക്കാം।

Verse 63

ततः श्रद्धानुमानाद्वा कार्या वित्तानुमानतः । अथवा षोडश शुभा विधातव्याः प्रयत्नतः

അതിന് ശേഷം ഭക്തിയുടെ അളവനുസരിച്ചോ ധനസാമർത്ഥ്യത്തിന്റെ അളവനുസരിച്ചോ കർമ്മം ആചരിക്കണം; അല്ലെങ്കിൽ പരിശ്രമത്തോടെ വിധിപ്രകാരം പതിനാറു ശുഭ പ്രതിമകൾ/അർപ്പണങ്ങൾ ഒരുക്കണം।

Verse 64

चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः । माषैः षोडशभिः कार्या प्रत्येकं प्रतिमा शुभा

പിന്നീട് ആഗമങ്ങളിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം ചന്ദ്രദേവന്റെ പൂജ നടത്തണം। ഓരോ ശുഭ പ്രതിമയും പതിനാറു മാഷ അളവിൽ നിർമ്മിക്കണം।

Verse 65

सोममंत्रेण होमस्तु कार्यो वित्तानुमानतः । प्रतिमास्थापनं कुर्यात्सोममंत्रमुदीरयेत्

ധനസാമർത്ഥ്യത്തിന് അനുസരിച്ച് സോമമന്ത്രത്തോടെ ഹോമം നടത്തണം। തുടർന്ന് പ്രതിമ സ്ഥാപിച്ച്, സ്ഥാപിക്കുന്ന വേളയിൽ സോമമന്ത്രം ഉച്ചരിക്കണം।

Verse 66

सोमोत्पत्तिं सोमसूक्तं पाठयेच्च प्रयत्नतः । चंद्रपूजां ततः कुर्यादागमोक्तविधानतः

പരിശ്രമത്തോടെ സോമന്റെ ഉത്ഭവകഥയും സോമസൂക്തവും പാരായണം ചെയ്യിക്കണം। തുടർന്ന് ആഗമോക്തവിധിപ്രകാരം ചന്ദ്രപൂജ നടത്തണം।

Verse 67

चंद्रन्यासं कलान्यासं कारयेन्मंडले जलम् । एकादशेंद्रियन्यासं तथैव विधिपूर्वकम्

ചന്ദ്രന്യാസവും കലാന്യാസവും ചെയ്ത്, മണ്ഡലത്തിലെ ജലം സംസ്കരിക്കണം। അതുപോലെ വിധിപൂർവം ഏകാദശ ഇന്ദ്രിയങ്ങളുടെ ന്യാസവും നടത്തണം।

Verse 68

चंद्रबिंबनिभं कार्य्यं मंडलं शुभतंडुलैः । मध्ये च कलशः स्थाप्यो गव्येन पयसाप्लुतः

ചന്ദ്രബിംബത്തെപ്പോലെ ശുഭ തണ്ടുലങ്ങളാൽ മണ്ഡലം നിർമ്മിക്കണം. അതിന്റെ മദ്ധ്യത്തിൽ ഗോക്ഷീരത്തോടെ നിറഞ്ഞ കലശം സ്ഥാപിക്കണം.

Verse 69

चतुरस्रेषु संपूर्णान्कलशान्स्थापयेद्बहिः । मंडले चंद्रपूजा च कर्तव्या नामभिः क्रमात्

പുറത്ത് നാലു ദിക്കുകളിലും പൂർണ്ണമായി നിറഞ്ഞ കലശങ്ങൾ സ്ഥാപിക്കണം. തുടർന്ന് മണ്ഡലത്തിനുള്ളിൽ ക്രമമായി നാമോച്ചാരണം ചെയ്ത് ചന്ദ്രപൂജ നടത്തണം.

Verse 70

चंद्राय विधवे नित्यं नमः कुमुदबंधवे

വിധാതാവായ ചന്ദ്രനു നിത്യ നമസ്കാരം; കുമുദപുഷ്പത്തിന്റെ ബന്ധുവായ ചന്ദ്രനു നമസ്കാരം.

Verse 71

सुधांशवे च सोमाय ओषधीशाय वै नमः । नमोऽब्जाय मृगांकाय कलानां निधये नमः

അമൃതസദൃശ കിരണങ്ങളുള്ള ചന്ദ്രനു നമസ്കാരം; സോമനു നമസ്കാരം; ഔഷധികളുടെ അധിപതിക്കു നമസ്കാരം. പദ്മസമ ശീതളനായ മൃഗാങ്കധാരിക്ക്, കലകളുടെ നിധിക്കു നമസ്കാരം.

Verse 72

नमो नक्षत्रनाथाय शर्वरीपतये नमः । जैवातृकाय सततं द्विजराजाय वै नमः

നക്ഷത്രനാഥനു നമസ്കാരം; ശർവരീപതിക്കു നമസ്കാരം. ജീവദായകനായ ജൈവാത്രികനു സദാ നമസ്കാരം; ദ്വിജരാജനായ ചന്ദ്രനു നമസ്കാരം.

Verse 73

एवं षोडशभिश्चंद्रः स्तोतव्यो नामभिः क्रमात्

ഇങ്ങനെ പതിനാറു നാമങ്ങളാൽ ക്രമമായി ചന്ദ്രദേവനെ സ്തുതിക്കണം।

Verse 74

ततो वै प्रयतो दद्याद्विधिवन्मंत्रपूर्वकम् । शंखतोयं समादाय सपुष्पं फलचंदनम्

പിന്നീട് സംയമത്തോടെ വിധിപ്രകാരം മന്ത്രപൂർവം അർപ്പിക്കണം—ശംഖജലം എടുത്ത്, പുഷ്പം, ഫലം, ചന്ദനം എന്നിവയോടെ।

Verse 75

नमस्ते मासमासांते जायमान पुनःपुनः । गृहाणार्घ्यं शशांक त्वं रोहिण्या सहितो मम

ഓരോ മാസാന്തത്തിലും വീണ്ടും വീണ്ടും ഉദിക്കുന്നവനേ, നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ ശശാങ്കാ! രോഹിണിയോടുകൂടെ എന്റെ ഈ അർഘ്യം സ്വീകരിക്കണമേ।

Verse 76

एवं संपूज्य विधिवच्छशिनं प्रणतो भवेत् । षोडशान्ये च कलशा दुग्धपूर्णाः सरत्नकाः

ഇങ്ങനെ വിധിപ്രകാരം ശശിയെ പൂജിച്ച് നമസ്കരിക്കണം. പിന്നെ പാലാൽ നിറഞ്ഞതും രത്നസഹിതവുമായ മറ്റൊരു പതിനാറു കലശങ്ങളും (സജ്ജമാക്കണം)।

Verse 77

सवस्त्राच्छादनाः शांत्यै दातव्यास्ते द्विजन्मने । अभिषेकं ततः कुर्यात्पायसेन जलेन तु

ശാന്തിക്കായി ആ കലശങ്ങൾ വസ്ത്രാവരണത്തോടെ ദ്വിജനു ദാനം ചെയ്യണം. തുടർന്ന് പായസവും ജലവും ഉപയോഗിച്ച് അഭിഷേകം നടത്തണം।

Verse 78

ऋत्विजां मनसस्तुष्टिः कार्या वित्तानुमानतः । ब्राह्मणं भोजयेत्तत्र सकुटुंबं विशेषतः

സ്വശക്തിയനുസരിച്ച ധനപരിമിതിയിൽ ഋത്വിജന്മാരുടെ (പുരോഹിതരുടെ) മനസ്സിന് തൃപ്തി വരുത്തണം. അവിടെ പ്രത്യേകിച്ച് ബ്രാഹ്മണരെ കുടുംബസഹിതം ഭോജനിപ്പിക്കണം.

Verse 79

पूजनीयौ प्रयत्नेन वस्त्रैश्च द्विजदंपती । कर्तव्यं च ततो भूरिदक्षिणादानमुत्तमम्

ദ്വിജദമ്പതികളെ പരിശ്രമത്തോടെ വസ്ത്രാദികളാൽ പൂജ്യമായി ആദരിക്കണം. തുടർന്ന് ഉത്തമവും ധാരാളവുമായ ദക്ഷിണാദാനം നടത്തണം.

Verse 80

प्रतिमाश्च प्रदातव्या द्विजेभ्यो धेनुपूर्विकाः । सुवर्णं रजतं वस्त्रं तथान्नं च विशेषतः । दातव्यं चंद्रसुप्रीत्यै हर्षादेवं द्विजन्मने

ദ്വിജന്മാർക്ക് പ്രതിമകളും ദാനം ചെയ്യണം; അതിന് മുമ്പായി ഗോദാനം നടത്തണം. സ്വർണം, വെള്ളി, വസ്ത്രം, പ്രത്യേകിച്ച് അന്നദാനം എന്നിവ നൽകണം. ചന്ദ്രദേവന്റെ മഹാപ്രീതിക്കായി ആനന്ദത്തോടെ ഈ ദാനങ്ങൾ ദ്വിജനു നൽകണം.

Verse 81

उपवासविधानेन दिनशेषं नयेत्सुधीः । अनंतरे च दिवसे कुर्याद्भगवदर्चनम् । बांधवैः सह भुञ्जीत नियमं च विसर्ज्जयेत्

ബുദ്ധിമാനായ ഭക്തൻ ഉപവാസവിധിപ്രകാരം ദിവസത്തിന്റെ ശേഷിപ്പു കഴിക്കണം. അടുത്ത ദിവസം ഭഗവാനെ അർച്ചിക്കണം; പിന്നെ ബന്ധുക്കളോടൊപ്പം ഭോജനം ചെയ്ത് നിയമം വിസർജ്ജിച്ച് (സമാപിപ്പിച്ച്) തീർക്കണം.

Verse 82

एवं च कुरुते चंद्रसहस्रं व्रतमुत्तमम् । ब्रह्मघ्नोऽपि सुरापोऽपि स्तेयी च गुरुतल्पगः । व्रतेनानेन शुद्धात्मा चंद्रलोकं व्रजेन्नरः

ഇങ്ങനെ ‘ചന്ദ്രസഹസ്ര’ എന്ന ഉത്തമ വ്രതം അനുഷ്ഠിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ വ്രതംകൊണ്ട് ബ്രഹ്മഹത്യ ചെയ്തവനും, മദ്യപാനിയും, കള്ളനും, ഗുരുതൽപഗാമിയും—ആത്മശുദ്ധി പ്രാപിച്ച്—ചന്ദ്രലോകത്തെ പ്രാപിക്കും.

Verse 83

यादृशश्च भवेद्विप्र प्रियो नारायणस्य च । एवं करोति नियतं कृतकृत्यो भवेन्नरः

ഹേ വിപ്രാ! മനുഷ്യൻ എങ്ങനെയായാലും, നാരായണനു പ്രിയനായിട്ട് ഈ നിയമം നിത്യമായി ദൃഢനിഷ്ഠയോടെ ആചരിച്ചാൽ, അവൻ കൃതകൃത്യനാകും।