Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Vishnu Khanda, Shloka 45

अगस्त्य उवाच । अयोध्यानिलयं विष्णुं नत्वा शीतांशुरुत्सुकः । आगच्छत्तीर्थमाहात्म्यं साक्षात्कर्तुं सुधानिधिः । अत्रागत्य च चन्द्रोऽथ तीर्थयात्रां चकार सः

agastya uvāca | ayodhyānilayaṃ viṣṇuṃ natvā śītāṃśurutsukaḥ | āgacchattīrthamāhātmyaṃ sākṣātkartuṃ sudhānidhiḥ | atrāgatya ca candro'tha tīrthayātrāṃ cakāra saḥ

അഗസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു— അയോധ്യയിൽ വസിക്കുന്ന വിഷ്ണുവിനെ നമസ്കരിച്ച്, തീർത്ഥമാഹാത്മ്യം നേരിൽ കാണാൻ ഉത്സുകനായ അമൃതനിധിയായ ചന്ദ്രൻ ഇവിടെ വന്നു; വന്ന് തീർത്ഥയാത്ര നടത്തി।

अगस्त्यःAgastya
अगस्त्यः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootअगस्त्य (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; वक्ता
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
अयोध्यानिलयम्dwelling in Ayodhyā
अयोध्यानिलयम्:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootअयोध्या + निलय (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—अयोध्यायां निलयः यस्य (सप्तमी-तत्पुरुषार्थे), विष्णु-विशेषणम्
विष्णुम्Viṣṇu
विष्णुम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootविष्णु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; कर्म
नत्वाhaving bowed (to)
नत्वा:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootनम् (धातु) + त्वा (क्त्वा-प्रत्यय)
Formअव्ययकृदन्त (क्त्वान्त), पूर्वकालिक-क्रिया (absolutive/gerund)
शीतांशुःthe Moon (cool-rayed one)
शीतांशुः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootशीत + अंशु (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—शीतः अंशुः (कर्मधारय); चन्द्र-पर्यायः
उत्सुकःeager
उत्सुकः:
Visheshana (Qualifier/विशेषण)
TypeAdjective
Rootउत्सुक (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; शीतांशु-विशेषणम्
आगच्छत्came
आगच्छत्:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
तीर्थमाहात्म्यम्the greatness of the sacred ford/place
तीर्थमाहात्म्यम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + माहात्म्य (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तीर्थस्य माहात्म्यम् (षष्ठी-तत्पुरुष)
साक्षात्कर्तुम्to realize/see directly
साक्षात्कर्तुम्:
Prayojana (Purpose/प्रयोजन)
TypeVerb
Rootसाक्षात् (अव्यय) + कृ (धातु) + तुमुन्
Formकृदन्त (तुमन्त/infinitive), ‘कर्तुम्’ = तुमुन्; समास/योगः—साक्षात् + कर्तुम् (अव्ययीभाव-प्रायः); प्रयोजनार्थे
सुधानिधिःthe Moon (treasury of nectar)
सुधानिधिः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootसुधा + निधि (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; समासः—सुधायाः निधिः (षष्ठी-तत्पुरुष); चन्द्र-पर्यायः
अत्रhere
अत्र:
Deshadhikarana (Place/देशाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootअत्र (अव्यय)
Formअव्यय; देशवाचक-अव्यय (adverb of place)
आगत्यhaving come
आगत्य:
Purvakala-kriya (Prior action/पूर्वकालक्रिया)
TypeVerb
Rootआ + गम् (धातु) + ल्यप् (क्त्वा-आदेश)
Formअव्ययकृदन्त (ल्यप्/क्त्वान्त), पूर्वकालिक-क्रिया
and
:
Samuccaya (Connector/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयार्थक-निपात
चन्द्रःthe Moon
चन्द्रः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootचन्द्र (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्ता
अथthen
अथ:
Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootअथ (अव्यय)
Formअव्यय; अनुक्रम/आरम्भसूचक (particle: then/now)
तीर्थयात्राम्pilgrimage to sacred places
तीर्थयात्राम्:
Karma (Object/कर्म)
TypeNoun
Rootतीर्थ + यात्रा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, द्वितीया (2nd), एकवचन; समासः—तीर्थस्य यात्रा (षष्ठी-तत्पुरुष)
चकारperformed/did
चकार:
Kriya (Predicate/क्रिया)
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd), एकवचन; परस्मैपदम्
सःhe
सः:
Karta (Subject/कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st), एकवचन; कर्तृ-प्रत्यय (pronoun)

Agastya

Tirtha: Ayodhyā tīrtha-cakra (with Candrahari context)

Type: kshetra

Listener: Vyāsa

Scene: The Moon personified as a radiant deity arrives at Ayodhyā, bows to Viṣṇu, and sets out to visit the local tīrthas; the city’s sacred skyline and riverfront frame the scene.

A
Agastya
V
Viṣṇu
A
Ayodhyā
C
Candra (Moon)
T
Tīrtha

FAQs

Even celestial beings seek purification and insight through pilgrimage, honoring Viṣṇu and the tīrthas that reveal dharma.

Ayodhyā as the abode of Viṣṇu and a hub of tīrthas worthy of pilgrimage even for Candra.

Bowing to Ayodhyā’s Viṣṇu and undertaking tīrtha-yātrā (pilgrimage circuit) is presented as the exemplary act.