Adhyaya 34

Verse 1

ईश्वर उवाच । सरस्वती वरं प्राप्य वरिष्ठं वडवानलात् । पुनस्तं सागरे क्षेप्तुमुद्यता सा मनस्विनी

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— വാഡവാനലത്തിൽ നിന്ന് ഉത്തമ വരം ലഭിച്ച ആ മനസ്വിനിയായ സരസ്വതി, അവനെ വീണ്ടും സമുദ്രത്തിൽ എറിയാൻ ഒരുങ്ങി।

Verse 2

देवादेशात्प्रभासस्य पुरतः संस्थिता तदा । समुद्रमाहूय तदा वाडवार्पणकांक्षिणी

ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവൾ അപ്പോൾ പ്രഭാസത്തിന്റെ മുമ്പിൽ നിലകൊണ്ടു; സമുദ്രത്തെ ആഹ്വാനിച്ച് വാഡവ (അഗ്നി)യെ അവനു അർപ്പിക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു।

Verse 3

त्वमादिः सर्वदेवानां त्वं प्राणः प्राणिनां सदा । देवादेशाद्गृहाण त्वमागत्यार्णव वाडवम्

നീ തന്നെയാണ് സർവ്വദേവന്മാരുടെയും ആദി; നീ തന്നെയാണ് സദാ ജീവികളുടെ പ്രാണശ്വാസം. അതിനാൽ ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം, ഹേ അർണവാ (സമുദ്രമേ), വന്നു വാഡവാഗ്നിയെ സ്വീകരിക്കൂ.

Verse 4

एवं संचिंतितो देव्या यदासावंभसांपतिः । तथा जलात्समुत्तीर्य समायातो महाद्युतिः

ദേവി ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചപ്പോൾ, ജലങ്ങളുടെ അധിപതി (സമുദ്രൻ) ജലത്തിൽ നിന്ന് ഉയർന്നു വന്നു; മഹാദ്യുതിയോടെ പ്രകാശിച്ച് സമീപത്തേക്ക് എത്തി.

Verse 5

तं दृष्ट्वा विस्मिता देवी दिव्यं विष्णुमिवापरम् । श्यामं कमलपत्राक्षं सागरं सुमनोरमम्

അവനെ കണ്ടപ്പോൾ ദേവി വിസ്മയിച്ചു; അവൻ മറ്റൊരു ദിവ്യവിഷ്ണുവെന്നപോലെ—ശ്യാമവർണ്ണൻ, കമലപത്രനേത്രൻ, സ്വയം സാഗരം, അത്യന്തം മനോഹരൻ.

Verse 6

विचित्रमाल्याभरणं चित्रवस्त्रानुलेपनम् । आपगाभिः सरूपाभिः स्त्रीरूपाभिः समावृतम्

അവൻ വിചിത്ര മാല്യാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവൻ, മനോഹര വസ്ത്രങ്ങളും ചന്ദനാദി അനുലേപനവും ധരിച്ച് ശോഭിച്ചു; സമരൂപമായ നദികൾ സ്ത്രീരൂപം ധരിച്ചു അവനെ ചുറ്റിനിന്നു.

Verse 7

एवंविधं समालोक्य सा देवी ब्रह्मणः सुता । सरस्वती जलनिधिमुवाचेदं शुचिस्मिता

ഇത്തരമൊരു രൂപം കണ്ട ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രിയായ ദേവി സരസ്വതി ശുചിസ്മിതത്തോടെ ജലനിധി (സമുദ്രൻ)നോട് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 8

त्वमग्रजः सर्वभवोद्भवानां त्वं जीवितं जन्मवतां नराणाम् । तस्मात्सुराणां कुरु कार्यमिष्टं वह्निं गृहाण त्वमिहोपनीतम्

നീ സർവ്വ ഭവോദ്ഭവങ്ങളുടെയും അഗ്രജൻ; ജന്മധാരികളായ മനുഷ്യരുടെ ജീവസ്വരൂപവും നീ തന്നേ. അതിനാൽ ദേവന്മാർ ഇച്ഛിക്കുന്ന കാര്യം സാധിപ്പിക്ക—ഇവിടെ കൊണ്ടുവന്ന ഈ അഗ്നിയെ സ്വീകരിക്ക.

Verse 9

अत्रांतरे सोऽपि विमृश्य सर्वं कार्यं स्वबुद्ध्या किमिहोपपन्नम् । कृत्वाऽनलस्य ग्रहणं मयेदं कार्यं सुराणां विहितं भवेच्च

ഇതിനിടയിൽ അവനും തന്റെ ബുദ്ധിയാൽ എല്ലാം ആലോചിച്ചു—ഇവിടെ ഏത് മാർഗമാണ് യുക്തം? ‘ഞാൻ ഈ അനലത്തെ സ്വീകരിച്ചാൽ, ദേവന്മാർ നിശ്ചയിച്ച ഈ കാര്യം തീർച്ചയായും എനിക്കാൽ സിദ്ധിക്കും.’

Verse 10

एवं चिंतयतस्तस्य ग्रहणं रुचितं ततः । वाडवाग्नेः समुद्रस्य सुरपीडाकृते यदा

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അതിനെ സ്വീകരിക്കൽ അവന് ഇഷ്ടമായി—ദേവന്മാരുടെ പീഡ നീക്കുന്നതിനായി സമുദ്രം വാഡവാഗ്നിയെ ധരിക്കേണ്ട സമയത്ത്.

Verse 11

तदा तेन पुरःस्थेन देवी साभिहिता भृशम् । वाडवं संप्रयच्छैनं सुरशत्रुं सरस्वति

അപ്പോൾ അവളുടെ മുമ്പിൽ നിന്നുകൊണ്ട് അവൻ ദേവിയോട് അത്യന്തം വിനയത്തോടെ പറഞ്ഞു—‘ഹേ സരസ്വതീ, ദേവശത്രുവായ ഈ വാഡവത്തെ എനിക്ക് ഏല്പിക്കണമേ.’

Verse 12

ततस्तया प्रणम्याशु पितामहपुरःसरान् । चारणांश्चारुचित्रांग्या सरस्वत्या दिवि स्थितान्

അതിനുശേഷം മനോഹരവും അത്ഭുതകരവുമായ രൂപമുള്ള സരസ്വതി വേഗത്തിൽ പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവഗണങ്ങളെയും ദിവിയിൽ നിലകൊള്ളുന്ന ചാരണന്മാരെയും പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 13

पुनश्च करसंस्थोऽसौ वाडवोऽभिहितस्तया । त्वमपो भक्षयस्वेति सुरैरुक्त इमा इति

വീണ്ടും അവൾ കൈയിൽ ധരിച്ചിരുന്ന വാഡവനോട്—“ഈ ജലങ്ങളെ പാനം ചെയ്ക” എന്നു പറഞ്ഞു; ദേവന്മാർ മുമ്പേ തന്നെ അവനോട് ഇങ്ങനെ കല്പിച്ചിരുന്നു।

Verse 14

एवमुक्त्वा समुद्रस्य तदा देव्या समर्प्पितः । वाडवोऽग्निः सरस्वत्या सुरादेशान्महाबलः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ദേവീ സരസ്വതി ദേവന്മാരുടെ ആജ്ഞാനുസരിച്ച് മഹാബലമുള്ള വാഡവാഗ്നിയെ സമുദ്രത്തിന് ഏല്പിച്ചു।

Verse 15

तं समर्प्य ततस्तस्मि न्नदी भूत्वा सरस्वती । प्रविष्टा सागरं देवी नारदेश्वरमार्गतः

അത് ഏല്പിച്ച ശേഷം ദേവീ സരസ്വതി നദിരൂപം ധരിച്ചു നാരദേശ്വര മാർഗ്ഗത്തിലൂടെ സാഗരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 16

दैत्यसूदनसांनिध्ये दत्त्वार्घ्यं लवणांभसि । अर्घ्येश्वरं प्रतिष्ठाप्य दैत्यसूदन पश्चिमे

ദൈത്യസൂദനന്റെ സാന്നിധ്യത്തിൽ അവൾ ലവണജലത്തിൽ അർഘ്യം അർപ്പിച്ചു; അർഘ്യേശ്വരനെ പ്രതിഷ്ഠിച്ച് ദൈത്യസൂദനന്റെ പടിഞ്ഞാറായി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 17

ततोऽब्धिं संप्रविष्टा सा पंचस्रोता महानदी । स्वरूपेणैव सा पुण्या पुनः पुण्यतमाऽभवत्

അതിനുശേഷം അഞ്ചു സ്രോതസ്സുകളായി ഒഴുകുന്ന ആ മഹാനദി സമുദ്രത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു; സ്വഭാവതഃ പുണ്യയായിരുന്നിട്ടും അവിടെ വീണ്ടും അത്യന്തം പുണ്യതമയായി ഭവിച്ചു।

Verse 18

प्रभासक्षेत्रसंपर्कात्समुद्रस्य च संगमात् । सागरोऽपि समासाद्य सरस्वत्यास्तु वाडवम् । निर्धनो वै धनं प्राप्याचिन्तयत्क्व क्षिपाम्यहम्

പ്രഭാസക്ഷേത്രസ്പർശവും സമുദ്രസംഗമത്തിന്റെ പുണ്യപ്രഭാവവും മൂലം സാഗരനും സരസ്വതിയുടെ വാഡവാഗ്നി ലഭിച്ചു. ധനം ലഭിച്ച ദരിദ്രൻ ‘ഇത് എവിടെ വെക്കാം?’ എന്ന് ചിന്തിക്കുന്നതുപോലെ അവനും ചിന്തിച്ചു.

Verse 19

स तेनैव करस्थेन दीप्य मानेन सागरः । वह्निना शिखरस्थेन भाति मेरुरिवापरः

കയ്യിൽ പിടിച്ചിരിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നുന്ന ആ ദീപ്തമായ അഗ്നിയോടെ സാഗരൻ പ്രകാശിച്ചു; ശിഖരത്തിൽ അഗ്നി ധരിച്ച മറ്റൊരു മേരുപർവ്വതംപോലെ അവൻ ദീപ്തിമാനായി.

Verse 20

तं तथाविधमालोक्य तत्र ये जलचारिणः । यादोगणास्ते मुमुचुर्दाहभीता महास्वनम्

സാഗരനെ ആ ഭയാനകാവസ്ഥയിൽ കണ്ടപ്പോൾ അവിടെയുള്ള ജലചരങ്ങൾ—സമുദ്രജീവികളുടെ കൂട്ടങ്ങൾ—ദഹനഭീതിയാൽ മഹാനാദം മുഴക്കി.

Verse 21

तं श्रुत्वा भैरवं शब्दमायातो दैत्यसूदनः । आह यादोगणान्सर्वान्मा भैष्ट सुमहाबलाः

ആ ഭയാനക ശബ്ദം കേട്ട് ദൈത്യസൂദനൻ അവിടെ എത്തി, സമുദ്രജീവികളുടെ എല്ലാ കൂട്ടത്തോടും പറഞ്ഞു—“മഹാബലികളേ, ഭയപ്പെടരുത്.”

Verse 22

यस्मादनेन प्रथमा आपो भक्ष्या न तत्रगाः । प्राणिनस्तन्न भेतव्यं भवद्भिस्तु ममाज्ञया

കാരണം ഈ അഗ്നിയാൽ അവിടെയുള്ള ജലം ആദ്യംപോലെ ഭക്ഷിക്കപ്പെടുകയില്ല; അതിനാൽ ജീവികൾ ഭയപ്പെടേണ്ടതില്ല—എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം നിങ്ങൾ നിർഭയരായി ഇരിക്കുക.

Verse 23

एवमुक्तस्तु कृष्णेन तूष्णींभूता जलेचराः

കൃഷ്ണൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ജലചരന്മാർ എല്ലാവരും നിശ്ശബ്ദരായി.

Verse 24

तूष्णींभूतेषु सर्वेषु जलजेषु जलेश्वरम् । प्राहाच्युतः प्रक्षिप त्वमपां मध्ये तु वाडवम्

എല്ലാ ജലജങ്ങളും നിശ്ശബ്ദമായപ്പോൾ അച്യുതൻ ജലാധിപൻ വരുണനോട്—“ജലത്തിന്റെ നടുവിൽ വാഡവാഗ്നിയെ നിക്ഷേപിക്ക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 25

अगाधेम्भसि तेनासौ निक्षिप्तो वाडवोऽनलः । वरुणेन पिबन्नास्ते तज्जलं सुमहाबलः

അപ്പോൾ ആ വാഡവാഗ്നി അഗാധജലത്തിൽ നിക്ഷിപ്തമായി; മഹാബലവാൻ അത് വരുണനിലൂടെ ആ ജലം കുടിച്ചുകൊണ്ട് അവിടെ തന്നെ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 26

तस्योच्छ्वासानिलोद्धूतं तत्तोयं सागराद्बहिः । निर्मर्यादेव युवतिरितश्चेतश्चधावति

അതിന്റെയുച്ഛ്വാസവായുവാൽ തള്ളപ്പെട്ട ആ ജലം സമുദ്രത്തിന് പുറത്തേക്ക് തെറിച്ചു, അതിരില്ലാത്ത യുവതിയെപ്പോലെ ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടുന്നു.

Verse 27

अथ काले गते देवि शुष्यत्यंबु शनैःशनैः । विदित्वा क्षीयमाणास्ता अपो जलनिधिस्ततः

പിന്നീട്, ദേവീ, കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ജലം പതുക്കെ പതുക്കെ വറ്റിത്തുടങ്ങി. ആ ജലങ്ങൾ ക്ഷയിക്കുന്നതായി അറിഞ്ഞ ജലനിധിയായ സമുദ്രൻ അപ്പോൾ വ്യാകുലനായി.

Verse 28

आहैवं पुंडरीकाक्षमपः कुरु त्वमक्षयाः । अन्यथा सर्वनाशेन जलानां मामिहाग्रतः । भक्षयिष्यत्यसौ वह्निर्वाडवो हि जनार्द्दन

അപ്പോൾ അവൻ പദ്മനേത്രനായ ജനാർദ്ദനനോട് പറഞ്ഞു— “പ്രഭോ, ഈ ജലങ്ങളെ അക്ഷയമാക്കണമേ; അല്ലെങ്കിൽ എന്റെ കണ്ണുമുന്നിൽ തന്നെ ആ വാഡവാനലാഗ്നി ജലങ്ങളുടെ സർവ്വനാശം വരുത്തി എന്നെയും പൂർണ്ണമായി ദഹിപ്പിക്കും।”

Verse 29

एतच्छ्रुत्वा वचस्तस्य समुद्रस्य तु भीषणम् । कृतं तदक्षयं तोयमा त्मनो भयनाशनम्

സമുദ്രത്തിന്റെ ആ ഭീകരവചനങ്ങൾ കേട്ട ഭഗവാൻ ജലത്തെ അക്ഷയമാക്കി; അതിന്റെ തന്നെ നിലനിൽപ്പിനെ ഭീഷണിപ്പെടുത്തിയ ഭയം അങ്ങനെ നീക്കി।

Verse 30

ज्ञात्वा सुराः सर्वमिदं विचेष्टितं कृत्यानलस्यास्य निबंधनं तथा । प्रलोभनं तोयपुरःसरा द्विषः पुपूजिरे केशवमत्र चारिणम्

ദേവന്മാർ ഈ മുഴുവൻ സംഭവക്രമവും അറിഞ്ഞു— ആ കൃത്യാനലത്തെ എങ്ങനെ ബന്ധിച്ചു, ജലത്തെ മുൻപാക്കി ശത്രുവിനെ എങ്ങനെ പ്രലോഭിപ്പിച്ചു— അപ്പോൾ അവിടെ പ്രവർത്തിച്ചു സഞ്ചരിച്ച കേശവനെ അവർ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു।

Verse 31

एवं सरस्वती प्राप्ता प्रभासं क्षेत्रमुत्तमम् । ब्रह्मलोकान्महादेवि सर्वपापप्रणाशिनी

ഇങ്ങനെ, ഹേ മഹാദേവീ, ബ്രഹ്മലോകത്തിൽ നിന്ന് സർവ്വപാപപ്രണാശിനിയായ സരസ്വതി പ്രഭാസം എന്ന ഉത്തമക്ഷേത്രത്തിൽ എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 32

सोमेशाद्दक्षिणाग्नेये सागरस्य समी पतः । संस्थिता तु महादेवी वडवानलधारिणी

സോമേശനിൽ നിന്ന് ആഗ്നേയ (തെക്ക്-കിഴക്ക്) ദിശയിൽ, സമുദ്രസമീപത്ത്, വാഡവാനലം ധരിച്ച മഹാദേവി അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 33

स्नात्वाऽग्नितीर्थे पूर्वं तां पूजयेद्विधिना नरः । दंपत्योर्भोजनं तत्र परिधानं सकञ्चु कम्

ആദ്യം അഗ്നിതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് മനുഷ്യൻ വിധിപൂർവ്വം അവളെ പൂജിക്കണം. അവിടെ ദമ്പതികൾക്ക് ഭോജനവും വസ്ത്രങ്ങളും കഞ്ചുകം (അംഗവസ്ത്രം) ദാനമായി നൽകണം.

Verse 34

दत्त्वा ततो महादेवं पूजयेच्च कपर्द्दिनम् । इति वृत्तं पुरा देवि चाक्षुषस्यांतरेऽभवत्

ദാനം അർപ്പിച്ച ശേഷം മഹാദേവൻ—കപർദ്ദിൻ (ജടാധാരി പ്രഭു)—നെ പൂജിക്കണം. ഹേ ദേവീ, ഈ സംഭവവൃത്തം പുരാതനകാലത്ത് ചാക്ഷുഷ മന്വന്തരത്തിൽ സംഭവിച്ചു.

Verse 35

दधीच्यन्वयजातस्य वाडवस्य महा त्मनः । अस्मिन्पुनर्महादेवि प्राप्ते वैवस्वतेंऽतरे । और्वस्तु भार्गवे वंशे समुत्पन्नो महाद्विजः

ദധീചിയുടെ വംശത്തിൽ മഹാത്മാവായ വാഡവൻ ജനിച്ചു. പിന്നെയും, ഹേ മഹാദേവീ, വൈവസ്വത മന്വന്തരമെത്തിയപ്പോൾ ഭാർഗവ വംശത്തിൽ മഹാദ്വിജനായ ഔർവൻ ജനിച്ചു.

Verse 36

संक्षिप्तोऽसौ सरस्वत्या देवमात्रा महाप्रभः । तावत्स्थास्यत्यपां गर्भे यावन्मन्वतरावधिः

ആ മഹാപ്രഭുവിനെ ദേവമാതാവായ സരസ്വതി സംക്ഷിപ്തമായി (സമാഹിതമായി) അടക്കിവെച്ചു. മന്വന്തരാവധി തീരുവോളം അവൻ ജലങ്ങളുടെ ഗർഭത്തിൽ നിലകൊള്ളും.

Verse 37

इति ते कथितं देवि सरस्वत्याः समुद्भवम् । श्रुतं पापहरं नृणां कीर्त्तिदं पुण्यवर्द्धनम्

ഹേ ദേവീ, ഇങ്ങനെ ഞാൻ സരസ്വതിയുടെ സമുദ്ഭവം നിന്നോട് പറഞ്ഞു. ഇത് ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യരുടെ പാപം അകലും, കീർത്തി ലഭിക്കും, പുണ്യം വർദ്ധിക്കും.