Adhyaya 236

Verse 1

ततो गच्छेन्महादेवि दुर्वासादित्यमुत्तमम् । यत्र दुर्वाससा तप्तं तपो वर्षसहस्रकम् । निराहारो जिताहारः सूर्याराधनतत्परः

അതിനുശേഷം, ഹേ മഹാദേവി, ദുർവാസാദിത്യത്തിന്റെ ഉത്തമ ധാമത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ ദുർവാസാവ് സഹസ്ര വർഷം തപസ്സു ചെയ്തു—നിരാഹാരനായി, ആഹാരനിയമം ജയിച്ച്, സൂര്യാരാധനയിൽ പരമമായി ലീനനായി।

Verse 2

एवं कालेन महता दिव्यतेजा जनाधिपः । प्रत्यक्षं दर्शनं गत्वा प्राह सूर्यो महामुनिम्

ഇങ്ങനെ ദീർഘകാലത്തിനു ശേഷം ദിവ്യതേജസ്സുള്ള ജനാധിപൻ (ദുർവാസാവ്) പ്രത്യക്ഷദർശനം പ്രാപിച്ചു; അപ്പോൾ സൂര്യദേവൻ പ്രത്യക്ഷനായി മഹാമുനിയോട് സംസാരിച്ചു।

Verse 3

सूर्य उवाच । मा ब्रह्मन्साहसं कार्षीर्वरं वरय सुव्रत । अप्राप्यमपि दास्यामि यत्ते मनसि वर्तते

സൂര്യൻ പറഞ്ഞു— ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, സാഹസം ചെയ്യരുത്. ഹേ സുവ്രതാ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക; ലഭിക്കാൻ ദുഷ്കരമായതും ഞാൻ തരാം—നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളതെല്ലാം।

Verse 4

दुर्वासा उवाच । प्रसन्नो यदि मे देव वरार्हो यदि चाऽप्यहम् । अत्र स्थाने त्वया स्थेयं यावत्तिष्ठति मेदिनी

ദുർവാസാവ് പറഞ്ഞു— ഹേ ദേവാ, നിങ്ങൾ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഞാൻ വരത്തിന് അർഹനാണെങ്കിൽ, ഭൂമി നിലനിൽക്കുന്നത്രയും കാലം ഈ സ്ഥാനത്ത് തന്നെ നിങ്ങൾ വസിക്കണം।

Verse 5

दुर्वासादित्यना माऽत्र लोके ख्यातिं च गच्छतु । मया प्रतिष्ठिता या तु प्रतिमा तव सुन्दरी

കൂടാതെ ഈ ലോകത്തിൽ ഇവിടെ ‘ദുർവാസാ-ആദിത്യ’ എന്ന നാമം പ്രസിദ്ധിയിലാകട്ടെ; ഞാൻ പ്രതിഷ്ഠിച്ച നിങ്ങളുടെ ഈ സുന്ദര പ്രതിമയും പ്രശസ്തിയിലാകട്ടെ।

Verse 6

तस्यां सांनिध्यमेवास्तु तव देव जगत्पते । सांनिध्यं कुरुत चात्र यमुना दुहिता तव । त्वत्सुतस्तु महातेजा धर्मराजो महाबलः

ഹേ ദേവാ ജഗത്പതേ, ആ പ്രതിമയിൽ നിങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം തന്നെ സ്ഥിരമായി നിലനില്ക്കട്ടെ. ഇവിടെ നിങ്ങളുടെ പുത്രി യമുനയും സാന്നിധ്യം സ്ഥാപിക്കട്ടെ; നിങ്ങളുടെ പുത്രനായ മഹാതേജസ്സും മഹാബലവും ഉള്ള ധർമ്മരാജനും ഇവിടെ വസിക്കട്ടെ।

Verse 7

सूर्य उवाच । एतत्सर्वं मुनिश्रेष्ठ त्वयोक्तं संभविष्यति । तीर्थानां कोटिरन्या च गंगादीनां महामुने

സൂര്യൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠാ! നീ പറഞ്ഞതെല്ലാം നിശ്ചയമായും സംഭവിക്കും. ഹേ മഹാമുനേ! ഗംഗാദി തീർത്ഥങ്ങളോടുകൂടി മറ്റൊരു കോടി തീർത്ഥങ്ങളും ഇവിടെ പ്രത്യക്ഷമാകും.

Verse 8

आगमिष्यति ते स्थानं निश्चितं वचनान्मम । अत्र स्थाने मया ब्रह्मन्स्थातव्यं सह दैवतैः

എന്റെ വചനത്തിന്റെ നിശ്ചയത്താൽ നിന്റെ സ്ഥലം തീർച്ചയായും സിദ്ധിക്കും. ഹേ ബ്രാഹ്മണാ! ഈ സ്ഥലത്ത് ഞാൻ ദേവന്മാരോടുകൂടെ വസിക്കേണ്ടതാണ്.

Verse 9

आदित्यानां प्रभावैस्तु ब्रह्मांडोदरवासिनाम् । तेषां माहात्म्यसंयुक्तः स्थास्ये चात्र महामुने

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ ഉള്ളിൽ വസിക്കുന്ന ആദിത്യന്മാരുടെ പ്രഭാവത്താൽ, ഹേ മഹാമുനേ, അവരുടെ മഹാത്മ്യത്തോടുകൂടെ ഞാൻ ഇവിടെ കൂടി വസിക്കും.

Verse 10

सवितॄणां सहस्रेण दृष्टेनैव तु यत्फलम् । तत्फलं कोटिगुणितं दुर्वासादित्यदर्शनात्

സഹസ്രം സവിതാക്കളെ ദർശിച്ചതിനാൽ ലഭിക്കുന്ന ഫലം ഏതോ, അതേ ഫലം ദുർവാസാ-ആദിത്യ ദർശനത്താൽ കോടി ഗുണമായി വർദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 11

लप्स्यंते प्राणिनः सर्वे यज्ञकोटिफलं तथा । एवमुक्त्वा तदा सूर्यः सस्मार तनयां निजाम् । तथा च धर्मेराजानं सर्वप्राणिनियामकम्

അതുപോലെ എല്ലാ ജീവികളും യജ്ഞങ്ങളുടെ ഒരു കോടി ഫലവും പ്രാപിക്കും. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ ശേഷം സൂര്യൻ തന്റെ പുത്രിയെ സ്മരിച്ചു; സർവ്വജീവികളെയും നിയന്ത്രിക്കുന്ന ധർമ്മരാജനെയും സ്മരിച്ചു.

Verse 12

स्मृतमात्रा तत्र भित्त्वा पातालतलमुद्ययौ । सा नदीरूपिणी देवी तीर्थकोटिसमन्विता

സ്മരണ മാത്രത്താൽ തന്നെ ആ ദേവി അവിടെ പാതാളതലം ഭേദിച്ച് മേലേക്ക് ഉദിച്ചു. നദിരൂപിണിയായ ആ ദേവി കോടി തീർത്ഥങ്ങളാൽ സമന്വിതയായി പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 13

यमश्च तत्र भगवान्कालदंडधरस्तदा । ऊचतुः प्रणयोपेतौ सूर्यं भुवनसाक्षिणम्

അപ്പോൾ കാലദണ്ഡധാരിയായ ഭഗവാൻ യമനും അവിടെ സ്നേഹസഹിതമായ ആദരത്തോടെ, സർവ്വഭുവനങ്ങളുടെ സാക്ഷിയായ സൂര്യനെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 14

यम उवाच । आज्ञापयतु मां देवो यमुनां च जगत्प्रभुः । कार्यं यद्भाविनोऽर्थस्य तत्करिष्ये न संशयः

യമൻ പറഞ്ഞു— ജഗത്പ്രഭുവായ ദേവൻ എന്നെയും യമുനയെയും ആജ്ഞാപിക്കട്ടെ. വരാനിരിക്കുന്ന കാര്യാർത്ഥമായി ചെയ്യേണ്ടതെന്തോ, അത് ഞാൻ സംശയമില്ലാതെ നിർവഹിക്കും.

Verse 15

सूत उवाच । अत्र क्षेत्रे स्वरूपेण स्थातव्यं वचनान्मम । पापिनां प्राणिनां चात्र रक्षा कार्या प्रयत्नतः

സൂതൻ പറഞ്ഞു— എന്റെ വചനപ്രകാരം ഈ ക്ഷേത്രത്തിൽ നിങ്ങൾ നിങ്ങളുടെ സ്വരൂപത്തോടെയേ നിലകൊള്ളണം; ഇവിടെ പാപികളായ ജീവികളെയും പരിശ്രമത്തോടെ സംരക്ഷിക്കണം.

Verse 16

सूर्यभक्ताः सदा रक्ष्या ब्राह्मणा गृहमेधिनः । त्वं चापि यमुने चात्र कोटितीर्थेन संयुता

സൂര്യഭക്തരെ എപ്പോഴും സംരക്ഷിക്കണം—പ്രത്യേകിച്ച് ഗൃഹസ്ഥധർമ്മം അനുഷ്ഠിക്കുന്ന ബ്രാഹ്മണരെ. കൂടാതെ, ഹേ യമുനേ, നീയും ഇവിടെ കോടിതീർത്ഥത്തോടു ചേർന്ന് പ്രതിഷ്ഠിതയായി നിലകൊള്ളുക.

Verse 17

वस त्वं भव सुप्रीता स्थाने दुर्वाससोद्भवे । इत्येवमुक्त्वा देवेशस्तत्र दुर्वाससोंऽतिके

“നീ ഇവിടെ തന്നെ വസിച്ച്, ദുർവാസസിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ഈ സ്ഥാനത്തിൽ പ്രസന്നനായി ഇരിക്ക.” എന്നു പറഞ്ഞ് ദേവേശ്വരൻ ദുർവാസസിന്റെ സമീപത്തു തന്നെ അവിടെ നിലകൊണ്ടു।

Verse 18

पश्यतां सर्वदेवानामंतर्द्धानमगात्प्रभुः । दुर्वासास्तु तदा हृष्टो यावत्पश्यति स्वाश्रमम्

എല്ലാ ദേവന്മാരും നോക്കി നിൽക്കേ പ്രഭു അന്തർധാനം ചെയ്തു. തുടർന്ന് ഹർഷിതനായ ദുർവാസസ് തന്റെ ആശ്രമം കാണുന്നതുവരെ മുന്നോട്ടു നീങ്ങി।

Verse 19

तावत्पातालमार्गेण यमुना प्रादुराभवत् । यमश्च भगवांस्तत्र दृष्टः क्षेत्रपरूपधृक्

അപ്പോൾ പാതാളമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ യമുന പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. അവിടെ ഭഗവാൻ യമൻ ക്ഷേത്രപാലന്റെ രൂപം ധരിച്ചു ദർശനമായി।

Verse 20

ईश्वर उवाच । इत्थं समभवत्तत्र यमुनोद्भेदमुत्तमम् । कुण्डमादित्यतो याम्ये दुंदुभिस्तत्र पूर्वतः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—“ഇങ്ങനെ അവിടെ യമുനയുടെ ഉത്തമ ഉദ്ഭവം സംഭവിച്ചു. ആദിത്യത്തിന്റെ തെക്കായി ഒരു കുണ്ടമുണ്ട്; അതിന്റെ കിഴക്കായി ‘ദുന്ദുഭി’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്.”

Verse 21

क्षेत्रपालो महादेवि यतो दुंदुभिनिःस्वनः । तत्र स्नात्वा महाकुण्डे यः संतर्पयते पितॄन्

“ഹേ മഹാദേവി, ദുന്ദുഭിയുടെ നാദം കേൾക്കുന്ന സ്ഥലത്താണ് ക്ഷേത്രപാലൻ. അവിടെ മഹാകുണ്ടത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ആരെങ്കിലും പിതൃകളെ തർപ്പണത്തോടെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയാണെങ്കിൽ…”

Verse 22

दश वर्षाणि पञ्चैव तृप्तिं यांति पितामहः । पिंडदानेन दत्तेन पितॄणां तुष्टिमावहेत् । नरके तु स्थितानां च मुक्तिर्भूयान्न संशयः

പത്ത് കൂടെ അഞ്ച്—ആകെ പതിനഞ്ചു വർഷം പിതൃഗണം തൃപ്തി പ്രാപിക്കുന്നു. അർപ്പിച്ച പിണ്ഡദാനത്താൽ പിതൃകൾ സന്തുഷ്ടരാകുന്നു; നരകത്തിൽ ഉള്ളവർക്കും മഹാമോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു—സംശയമില്ല।

Verse 23

माघे मासि सिते पक्षे सप्तम्यां संयतात्मवान् । दुर्वासार्कं च संपूज्य मुच्यते ब्रह्महत्यया

മാഘമാസത്തിലെ ശുക്ലപക്ഷ സപ്തമിയിൽ സംയമചിത്തനായ ഭക്തൻ ദുർവാസാർക്കനെ വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചാൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും।

Verse 24

स्नात्वा तु यमुना कुण्डे माधवे मासि मानवः । पूजयेद्भक्तिभावेन रविं गगनभूषणम्

മാധവ (വൈശാഖ) മാസത്തിൽ യമുനാ-കുണ്ഡത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, ഭക്തിഭാവത്തോടെ ആകാശഭൂഷണനായ രവിയെ (സൂര്യനെ) പൂജിക്കണം।

Verse 25

पठेत्सहस्रं नाम्ना तु दुर्वासादित्यसंनिधौ । षण्मासान्मुच्यते जंतुर्यद्यपि ब्रह्महा नरः

ദുർവാസാദിത്യന്റെ സന്നിധിയിൽ സഹസ്രനാമം പാരായണം ചെയ്യണം; ആറുമാസത്തിനകം ജീവൻ മോചിതനാകും, അവൻ ബ്രഹ്മഹത്യാദോഷിയായ മനുഷ്യനായാലും പോലും।

Verse 26

सर्वमंगलमांगल्यं सर्वपापप्रणाशनम् । दुर्वासादित्यनामानं सूर्यं को नु न पूजयेत्

അവൻ സർവമംഗളങ്ങളിലെയും പരമമംഗളം, സർവപാപനാശകൻ—ദുർവാസാദിത്യനാമധാരിയായ ആ സൂര്യനെ ആരാണ് പൂജിക്കാതിരിക്കുക?

Verse 27

न तदस्ति भयं किंचिद्यदनेन न शाम्यति । दर्शनेनापि सूर्यस्य तत्र दुर्वाससः प्रिये

ദുർവാസസിന്റെ പ്രിയേ, അവിടെ സൂര്യദർശനം മാത്രത്താലും ഏതു ഭയവും ശമിക്കുന്നു; ഇതാൽ ശമിക്കാത്ത ഭയം ഒന്നുമില്ല।

Verse 28

संपद्यंते तथा कामाः सर्व एव यथेप्सिताः । बंध्यानां पुत्रफलदं भीतानां भयनाशनम्

അവിടെ എല്ലാ ആഗ്രഹങ്ങളും ഇഷ്ടപ്പെട്ടപോലെ സഫലമാകുന്നു; വന്ധ്യർക്കു പുത്രഫലം നൽകുകയും ഭീതരുടെ ഭയം നശിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു।

Verse 29

भूतिप्रदं दरिद्राणां कुष्ठिनां परमौषधम् । बालानां चैव सर्वेषां ग्रहरक्षोनिवारणम् । महापापोपशमनं दुर्वासादित्यदर्शनम्

ദുർവാസാദിത്യ ദർശനം ദരിദ്രർക്കു സമൃദ്ധി നൽകുന്നു, കുഷ്ഠരോഗികൾക്കു പരമൗഷധമാകുന്നു; എല്ലാ കുട്ടികളുടെയും ഗ്രഹബാധയും ദുഷ്ടാത്മോപദ്രവവും നീക്കി മഹാപാപങ്ങളും ശമിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 30

हेमाश्वस्तत्र दातव्यः सूर्यमुद्दिश्य भामिनि । ब्राह्मणे वेदसंयुक्ते तेन दत्ता मही भवेत्

ഭാമിനീ, അവിടെ സൂര്യനെ ഉദ്ദേശിച്ച് സ്വർണ്ണാശ്വം ദാനം ചെയ്യണം; വേദസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണനു നൽകിയാൽ അത് ഭൂദാനത്തോടു തുല്യഫലം നൽകുന്നു।

Verse 31

यस्तत्र पूजयेद्देवं क्षेत्रपालं च दुन्दुभिम् । स पुत्रपशुमान्धीमाञ्छ्रीमान्भवति मानवः

അവിടെ ദേവനെയും കൂടാതെ ക്ഷേത്രപാലനെയും ദുന്ദുഭിയെയും പൂജിക്കുന്നവൻ, പുത്ര-പശുസമ്പത്തോടുകൂടിയവനും ബുദ്ധിമാനും ശ്രീമാനുമായിത്തീരും।

Verse 32

न भयं जायते तस्य त्रिविधं वरवर्णिनि । अर्धगव्यूतिमात्रं तु तत्र क्षेत्रं रवेः स्मृतम्

ഹേ വരവർണിനി! അവനു ത്രിവിധഭയം ഉദിക്കുകയില്ല; അവിടെ രവി (സൂര്യൻ)യുടെ പുണ്യക്ഷേത്രം അർദ്ധ ഗവ്യൂതി മാത്രമെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 33

न तत्र प्रविशेज्जन्तुः सूर्यभक्तिविवर्जितः । इत्येतत्कथितं देवि माहात्म्यं सूर्यदैवतम्

സൂര്യഭക്തിയില്ലാത്ത ജീവി ആ പുണ്യസ്ഥാനത്തിൽ പ്രവേശിക്കരുത്. ഹേ ദേവീ! സൂര്യനെ അധിദേവതയായി കണക്കാക്കി ഈ മഹാത്മ്യം പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 236

इति श्रीस्कांदे महापुराण एकाशीतिसाहस्र्यां संहितायां सप्तमे प्रभासखण्डे प्रथमे प्रभासक्षेत्रमाहात्म्ये दुर्वासादित्यमाहात्म्यवर्णनंनाम षट्त्रिंशदुत्तरद्विशततमोऽध्यायः

ഇങ്ങനെ ശ്രീ സ്കന്ദ മഹാപുരാണത്തിലെ ഏകാശീതിസാഹസ്രീ സംഹിതയിൽ, ഏഴാം പ്രഭാസഖണ്ഡത്തിലെ ആദ്യ ‘പ്രഭാസക്ഷേത്രമാഹാത്മ്യ’ വിഭാഗത്തിൽ ‘ദുർവാസാ-ആദിത്യ മഹാത്മ്യവർണനം’ എന്ന 236-ാം അധ്യായം സമാപ്തമായി.