Adhyaya 21

Verse 1

देव्युवाच । श्रुतं सर्वमशेषेण चन्द्रस्योत्पत्ति कारणम् । चिह्नं यथाऽभवत्तस्य सांप्रतं तत्प्रकीर्त्तय

ദേവി പറഞ്ഞു—ചന്ദ്രന്റെ ഉത്ഭവകാരണം ഞാൻ സമ്പൂർണ്ണമായി ശ്രവിച്ചു. ഇപ്പോൾ അവനിൽ ഉണ്ടായ പ്രത്യേക ചിഹ്നം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചുവോ അതുപോലെ വിവരിക്കൂ।

Verse 2

ईश्वर उवाच । ब्रह्मणस्तु पुरा देवि दक्षो नाम सुतोऽभवत् । प्रजाः सृजेति उद्दिष्टः पूर्वं दक्षः स्वयंभुवा

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവി! പുരാതനകാലത്ത് ബ്രഹ്മാവിന് ദക്ഷൻ എന്നൊരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. മുമ്പ് സ്വയംഭൂ (ബ്രഹ്മാ) ദക്ഷനോട് ‘പ്രജകളെ സൃഷ്ടിക്ക’ എന്ന് ആജ്ഞാപിച്ചു।

Verse 3

षष्टिं दक्षोऽसृजत्कन्या वैरिण्यां वै प्रजापतिः । ददौ स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश

പ്രജാപതി ദക്ഷൻ വൈരിണിയിൽ നിന്ന് അറുപത് പുത്രിമാരെ സൃഷ്ടിച്ചു. അവരിൽ പത്തുപേരെ ധർമ്മനു, പതിമൂന്നുപേരെ കശ്യപനു നൽകി.

Verse 4

सप्त विशतिं सोमाय चतस्रोऽरिष्टनेमिने । द्वे चैव भृगुपुत्राय द्वे कृशाश्वाय धीमते

ഇരുപത്തേഴു പുത്രിമാരെ സോമനു, നാലുപേരെ അരിഷ്ടനേമിക്കു, രണ്ടുപേരെ ഭൃഗുപുത്രനു, രണ്ടുപേരെ ധീമാനായ കൃശാശ്വനു നൽകി.

Verse 5

द्वे चैवांगिरसे तद्वत्तासां नामानि विस्तरात् । शृणु त्वं देवि मातॄणां प्रजाविस्तरमादितः

അതുപോലെ രണ്ട് പുത്രിമാരെ അങ്കിരസിനും നൽകി. ഇനി, ഹേ ദേവി, ആ മാതാക്കളിന്റെ നാമങ്ങൾ വിശദമായി, ആദിമുതൽ അവരുടെ സന്തതിവിസ്താരവും ശ്രവിക്കൂ.

Verse 6

मरुत्वती वसुर्जामी लंबा भानुररुन्धती । संकल्पा च मुहूर्ता च साध्या विश्वा च भामिनि

ഹേ ഭാമിനി, (അവർ) മരുത്വതീ, വസു, ജാമീ, ലംബാ, ഭാനു, അരുന്ധതി; കൂടാതെ സംകല്പാ, മുഹൂർത്താ, സാധ്യാ, വിശ്വാ.

Verse 7

धर्म पत्न्यः समाख्याता दक्षः प्राचेतसो ददौ । अदितिर्दितिर्दनुस्तद्वदरिष्टा सुरसैव च

ഇങ്ങനെ ധർമ്മന്റെ ഭാര്യമാരുടെ നാമങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടു. പ്രാചേതസപുത്രനായ ദക്ഷൻ അദിതി, ദിതി, ദനു; അതുപോലെ അരിഷ്ടാ, സുരസാ എന്നിവരെയും (കശ്യപനു) നൽകി.

Verse 8

सुरभिर्विनता चैव नाम्ना क्रोधवशा त्विला । कद्रूस्त्विषा वसुस्तद्वत्तासां पुत्रान्वदामि वै

സുരഭിയും വിനതയും, കൂടാതെ ക്രോധവശാ, ത്വിലാ; അതുപോലെ കദ്രൂ, ത്വിഷാ, വസു—ഇവരുടെ പുത്രന്മാരെ ഞാൻ ഇപ്പോൾ പറയുന്നു.

Verse 9

विश्वेदेवास्तु विश्वायाः साध्या साध्यानजीजनत् । मरुत्वत्यां मरुत्वंतो वसोस्तु वसवस्तथा

വിശ്വയിൽ നിന്ന് വിശ്വദേവന്മാർ ജനിച്ചു; കൂടാതെ (അതേ) വിശ്വയിൽ നിന്ന് സാധ്യർ സാധ്യരെ ജനിപ്പിച്ചു. മരുത്വതിയിൽ നിന്ന് മരുതുകൾ, വസുവിൽ നിന്ന് അതുപോലെ വസുക്കളും ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 10

भानोस्तु भानवस्तेन मुहूर्त्तायां मुहूर्त्तकाः । लंबाया घोषनामानो नागवीथिस्तु जामिजा

ഭാനുവിൽ നിന്ന് ഭാനവന്മാർ ജനിച്ചു; മുഹൂർത്തയിൽ നിന്ന് മുഹൂർത്തകർ. ലംബയിൽ നിന്ന് ‘ഘോഷനാമ’ എന്നു പ്രസിദ്ധർ; ജാമിയിൽ നിന്ന് നാഗവീഥി ജനിച്ചു.

Verse 11

संकल्पायास्तु संकल्पो धर्मपुत्रा दश स्मृताः । आपो ध्रुवश्च सोमश्च धरश्चैवानलोऽनिलः

സങ്കൽപയിൽ നിന്ന് സങ്കൽപൻ പുത്രനായി ജനിച്ചു. ധർമ്മന്റെ പത്തു പുത്രന്മാർ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു—ആപ, ധ്രുവ, സോമ, ധര, കൂടാതെ അനലനും അനിലനും.

Verse 12

प्रत्यूषश्च प्रभासश्च वसवोष्टौ प्रकीर्तिताः । आपस्य पुत्रा वैदंड्यः श्रमः शान्तो ध्वनिस्तथा

പ്രത്യൂഷനും പ്രഭാസനും—അഷ്ട വസുക്കളിൽ കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു. ആപയുടെ പുത്രന്മാർ വൈദണ്ഡ്യൻ, ശ്രമൻ, ശാന്തൻ, ധ്വനി എന്നും പറയപ്പെടുന്നു.

Verse 13

ध्रुवस्य पुत्रो भगवान्कालो लोकप्रकालनः । सोमस्य भगवाञ्छर्वो ध्रुवश्च गृहबोधनः

ധ്രുവന്റെ പുത്രൻ ഭഗവാൻ കാലൻ—ലോകചക്രത്തെ നിയന്ത്രിക്കുന്നവൻ. സോമന്റെ പുത്രൻ ഭഗവാൻ ശർവൻ; ധ്രുവൻ ഗൃഹങ്ങളെ ഉണർത്തുന്നവനെന്നുമാണ് പ്രസിദ്ധം.

Verse 14

हुतहव्यवहश्चैव धरस्य द्रविण स्मृतः । मनोजवोऽनिलस्यासीदविज्ञातगतिस्तथा

ഹുതഹവ്യവഹനും ദ്രവിണനും—ധരന്റെ പുത്രന്മാരെന്നു സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. അനിലന്റെ പുത്രന്മാർ മനോജവനും, അതുപോലെ അവിജ്ഞാതഗതിയും ജനിച്ചു.

Verse 15

देवलो भगवान्योगी प्रत्यूषस्याभवन्सुताः । बृहस्पतेस्तु भगिनी भुवना ब्रह्मवादिनी

പ്രത്യൂഷന്റെ പുത്രനായി ഭഗവാൻ യോഗി ദേവലൻ ജനിച്ചു. ബൃഹസ്പതിയുടെ സഹോദരി ഭുവനാ ബ്രഹ്മവാദിനി—ബ്രഹ്മതത്ത്വം പ്രസ്താവിക്കുന്നവളായിരുന്നു.

Verse 16

प्रभासस्य तु सा भार्या वसूनामष्टमस्य च । विश्वकर्मा सुतस्तस्य शिल्पकर्त्ता प्रजापतिः

അവൾ വസുക്കളിൽ അഷ്ടമനായ പ്രഭാസന്റെ ഭാര്യയായിരുന്നു. അവളുടെ പുത്രൻ വിശ്വകർമ്മാ—ശില്പങ്ങളുടെ കർത്താവ്, പ്രജാപതി—ജനിച്ചു.

Verse 17

तुषितानां तु साध्यानां नामान्येतानि वच्मि ते । मनोऽनुमन्ता प्राणश्च नरोऽपानश्च वीर्यवान्

ഇപ്പോൾ തുഷിതന്മാരിലെ സാധ്യരുടെ ഈ നാമങ്ങൾ ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു—മന, അനുമന്താ, പ്രാണൻ, നരൻ, അപാനൻ, വീര്യവാൻ.

Verse 18

भक्तिर्भयोऽनघश्चैव हंसो नारायणस्तथा । विभुश्चैव प्रभुश्चैव साध्या द्वादश कीर्तिताः

ഭക്തി, ഭയം, അനഘൻ; അതുപോലെ ഹംസം, നാരായണൻ; വിഭു, പ്രഭു എന്നിവരും—ഇവരാണ് ദ്വാദശ സാധ്യന്മാർ എന്നു കീർത്തിതർ.

Verse 19

कश्यपस्य प्रवक्ष्यामि सन्ततिं वरवर्णिनि । अंशो धाता भगस्त्वष्टा मित्रोऽथ वरुणो र्यमा

ഹേ വരവർണിനി! കശ്യപന്റെ സന്തതിയെ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കുന്നു—അംശൻ, ധാതാ, ഭഗൻ, ത്വഷ്ടാ, മിത്രൻ, വരുണൻ, ആര്യമാ.

Verse 20

विवस्वान्सविता पूषा ह्यंशुमान्विष्णुरेव च । एते सहस्रकिरणा आदित्या द्वादश स्मृताः

വിവസ്വാൻ, സവിതൃ, പൂഷാ, അംശുമാൻ, വിഷ്ണുവും—ഈ സഹസ്രകിരണന്മാർ ദ്വാദശ ആദിത്യന്മാർ എന്നു സ്മൃതർ.

Verse 21

अजैकपादहिर्बुध्न्यो विरूपाक्षोऽथ रैवतः । हरश्च बहुरूपश्च त्र्यंबकश्च सुरेश्वरः

അജൈകപാദ്, അഹിർബുധ്ന്യ, വിരൂപാക്ഷ, റൈവത; ഹരൻ, ബഹുരൂപൻ, ത്ര്യംബകൻ, സുരേശ്വരൻ—ഇവർ രുദ്രരൂപങ്ങളായി കീർത്തിതർ.

Verse 22

सावित्रश्च जयन्तश्च पिनाकी चापराजितः । एते रुद्राः समाख्याता एकादश गणेश्वराः

സാവിത്രൻ, ജയന്തൻ, പിനാകി, അപരാജിതൻ—ഇവർ രുദ്രന്മാർ എന്നു സമാഖ്യാതർ; ദേവഗണങ്ങളുടെ ഏകാദശ ഗണേശ്വരന്മാർ.

Verse 23

दितिः पुत्रद्वयं लेभे कश्यपाद्बलगर्वितम् । हिरण्यकशिपुं श्रेष्ठं हिरण्याक्षं तथानुजम्

ദിതി കശ്യപനാൽ ബലഗർവം നിറഞ്ഞ രണ്ടു പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—ശ്രേഷ്ഠനായ ഹിരണ്യകശിപുവും അവന്റെ അനുജനായ ഹിരണ്യാക്ഷനും।

Verse 24

हिरण्यकशिपोर्दैत्यैः श्लोकोगीतः पुरातनैः

ഹിരണ്യകശിപുവിനെക്കുറിച്ച് പുരാതന ദൈത്യർ ഒരു പുരാതന പ്രശസ്തി-ശ്ലോകം പാടി।

Verse 25

राजा हिरण्यकशिपुर्यांयामाशां निरीक्षते । तस्यां तस्यां दिशि सुरा नमश्चक्रुर्महर्षिभिः । हिरण्यकशिपोः पुत्राश्चत्वारः सुमहाबलाः

രാജാവ് ഹിരണ്യകശിപു ഏത് ഏത് ദിശയിലേക്കു നോക്കിയാലും, ആ ആ ദിക്കിൽ ദേവന്മാർ മഹർഷിമാരോടുകൂടെ അവനു നമസ്കാരം അർപ്പിച്ചു. ഹിരണ്യകശിപുവിന് അതിമഹാബലമുള്ള നാല് പുത്രന്മാർ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 26

प्रह्लादः पूर्वजस्तेषामनुह्रादस्ततः परः । ह्रादश्चैव ह्रदश्चैव पुत्राश्चैते प्रकीर्तिताः

അവരിൽ പ്രഹ്ലാദൻ ജ്യേഷ്ഠൻ; തുടർന്ന് അനുഹ്രാദൻ; പിന്നെ ഹ്രാദനും ഹ്രദനും—ഇങ്ങനെ ഈ പുത്രന്മാർ എണ്ണിപ്പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 27

उभौ सुन्दोपसुन्दौ तु ह्रदपुत्रौ बभूवतुः । ह्रादस्य पुत्रस्त्वेकोऽभून्मूक इत्यभिविश्रुतः

ഹ്രദന് സുന്ദനും ഉപസുന്ദനും എന്ന രണ്ടു പുത്രന്മാർ ജനിച്ചു. ഹ്രാദന് ഒരേയൊരു പുത്രൻ മാത്രമുണ്ടായി; അവൻ ‘മൂക’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധനായി।

Verse 28

मारीचः सुंदपुत्रस्तु ताडकायामजायत । दण्डके निहतः सोऽयं राघवेण वलीयसा

സുന്ദന്റെ പുത്രനായ മാരീചൻ താടകയിൽ ജനിച്ചു; ദണ്ഡകാരണ്യത്തിൽ മഹാബലനായ രാഘവൻ (ശ്രീരാമൻ) അവനെ വധിച്ചു।

Verse 29

मूको विनिहतश्चापि कैराते सब्यसाचिना । संह्रादस्य तु दैत्यस्य निवातकवचाः कुले

കൈരാത പ്രസംഗത്തിലും മൂകൻ സവ്യസാചി (അർജുനൻ) കൈയ്യാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു; ദൈത്യൻ സംഹ്രാദന്റെ വംശത്തിൽ നിവാതകവചർ ജനിച്ചു।

Verse 30

तिस्रः कोट्यस्तु विख्याता निहताः सव्यसाचिना । गवेष्ठी कालनेमिश्च जंभो वल्कल एव च

സവ്യസാചി (അർജുനൻ) പ്രസിദ്ധമായ മൂന്നു കോടി ശത്രുക്കളെ സംഹരിച്ചു—ഗവേഷ്ഠീ, കാലനേമി, ജംഭ, വൽകലയും।

Verse 31

जृंभः षष्ठोनुजस्तेषां स्मृताः प्रह्रादसूनवः । शुंभश्चैव निशुंभश्च गवेष्ठिनः सुतौ स्मृतौ

അവരിൽ ജൃംഭൻ ആറാമത്തെ ഇളയ സഹോദരനായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു; അവർ പ്രഹ്ലാദന്റെ പുത്രന്മാർ എന്നു പറയപ്പെടുന്നു. ശുംഭനും നിശുംഭനും ഗവേഷ്ഠിയുടെ പുത്രന്മാർ എന്നു സ്മൃതം।

Verse 32

धनुकश्चासिलोमा च शुंभपुत्रौ प्रकीर्तितौ । विरोचनस्य पुत्रस्तु बलिरेकः प्रतापवान्

ധനുകനും അസിലോമയും ശുംഭന്റെ രണ്ടു പുത്രന്മാരായി പ്രഖ്യാതർ; വിരോചനന്റെ പുത്രൻ ബലി ഒരുവനേ, മഹാപ്രതാപവാൻ।

Verse 33

हिरण्याक्षसुताः पंच विक्रांताः सुमहाबलाः । अन्धकः शकुनिश्चैव कालनाभस्तथैव च

ഹിരണ്യാക്ഷന്റെ അഞ്ചു പുത്രന്മാർ മഹാപരാക്രമികളും മഹാബലവാന്മാരുമായിരുന്നു—അന്ധകൻ, ശകുനി, കൂടാതെ കാലനാഭനും.

Verse 34

महानाभश्च विक्रांतो भूतसंतापनस्तथा । शतं शतसहस्राणि निहतास्तारकामये

മഹാനാഭൻ പരാക്രമശാലിയും, ഭൂതസന്താപനനും അതുപോലെ; താരകയ്ക്കായുള്ള യുദ്ധത്തിൽ ലക്ഷക്കണക്കിന് പേർ വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 35

इति संक्षपतः प्रोक्ता कश्यपान्वयसंततिः । यया व्याप्तं जगत्सर्वं सदेवासुरमानुषम्

ഇങ്ങനെ സംക്ഷേപമായി കശ്യപവംശപരമ്പര വിവരിക്കപ്പെട്ടു; അതിനാൽ ദേവ-അസുര-മനുഷ്യരോടുകൂടി സർവ്വജഗത്തും വ്യാപിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 36

अथ याः कन्यका दत्ताः सप्तविंशतिरिंदवे । तासां मध्ये महादेवि प्रिया तस्य च रोहिणी

ഇപ്പോൾ ചന്ദ്രനു നൽകിയ ഇരുപത്തേഴു കന്യകളിൽ, ഹേ മഹാദേവി, രോഹിണിയാണ് അവനു ഏറ്റവും പ്രിയയായത്.

Verse 37

अथ नक्षत्रनाथस्य तासां मध्येतिवल्लभा । बभूव रोहिणी देवी प्राणेभ्योऽपि गरीयसी

അപ്പോൾ അവരിൽ നക്ഷത്രനാഥനായ (ചന്ദ്രനായ) അവനു രോഹിണീ ദേവി അത്യന്തം പ്രിയയായി—പ്രാണനേക്കാളും മേലായി.

Verse 38

सर्वास्ताः संपरित्यज्य रोहिण्या सहितो रहः । रेमे कामपरीतात्मा वनेषूपवनेषु च । रमणीयेषु देशेषु कन्दरेषु गुहासु च

മറ്റെല്ലാവരെയും ഉപേക്ഷിച്ച് അദ്ദേഹം രോഹിണിയോടൊപ്പം ഏകാന്തത്തിൽ പാർന്നു. കാമാവേശിതമായ മനസ്സോടെ വനങ്ങളിലും ഉപവനങ്ങളിലും, മനോഹരദേശങ്ങളിലും, കന്ദരങ്ങളിലും ഗുഹകളിലും ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു.

Verse 39

अथ ता दुःखसंपन्नाः पत्न्यः शेषा यशस्विनि । जग्मुश्च शरणं दक्षं वचनं चेदमब्रुवन्

അപ്പോൾ ശേഷിച്ച ഭാര്യമാർ ദുഃഖം നിറഞ്ഞവരായി, ഹേ യശസ്വിനീ, ദക്ഷന്റെ ശരണത്തിലേക്ക് ചെന്നു ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 40

सोमः सर्वा तिक्रम्य रोहिण्या सह मोदते । संवत्सरसहस्रं तु क्रीडमानो यथासुखम्

സോമൻ മറ്റെല്ലാവരെയും മറികടന്ന് രോഹിണിയോടൊപ്പം മാത്രം ആനന്ദിച്ചു; തന്റെ ഇഷ്ടപ്രകാരം ആയിരം വർഷം ക്രീഡിച്ചു വിഹരിച്ചു.

Verse 41

अवशिष्टास्तु षड्विंशन्मलिना विगतश्रियः । पाणिग्रहणमारभ्य रोहिण्या सह चंद्रमाः

എന്നാൽ ശേഷിച്ച ഇരുപത്താറുപേർ മാലിന്യപ്പെട്ടു തേജസ്സും ശ്രീയും നഷ്ടപ്പെട്ടു; പാണിഗ്രഹണം മുതലേ ചന്ദ്രൻ രോഹിണിയോടൊപ്പം മാത്രം പാർന്നു.

Verse 42

संवत्सरसहस्रं तु जानात्येकां स शर्वरीम् । परित्यक्ता वयं तात शशिना दोषवर्जिताः

ആയിരം വർഷമായി അവൻ (ഞങ്ങളോടൊപ്പം) ഒരൊറ്റ രാത്രിയേ അറിയുന്നുള്ളൂ; ഹേ പിതാവേ, ഞങ്ങൾ കുറ്റരഹിതരായിട്ടും ശശി ഞങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചു.

Verse 43

स रेमे सह रोहिण्या अस्माकमसुखप्रदः । अस्माकं दुःखदग्धानां श्रेयोऽतो मरणं भवेत्

അവൻ രോഹിണിയോടൊപ്പം വിഹരിച്ചു, ഞങ്ങൾക്ക് മാത്രം ദുഃഖമേ നൽകി. ശോകാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധരായ ഞങ്ങൾക്ക് ഇതിലുപരി മരണമേ ശ്രേയസ്കരം.

Verse 44

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दुःखार्तानां प्रजापतिः । ब्रह्मतेजः समायुक्तः पुत्रीस्नेहेन कर्षितः । जगाम यत्र ऋक्षेशो वचनं चेदमब्रवीत्

ദുഃഖാർത്തരായ പുത്രിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് പ്രജാപതി ദക്ഷൻ—ബ്രഹ്മതേജസ്സാൽ സമന്വിതനും പുത്രിസ്നേഹത്തിൽ ആകർഷിതനും ആയി—നക്ഷത്രാധിപൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ചെന്നു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 45

समं वर्त्तस्व कन्यासु मामकासु निशाकर । अन्यथा दोषभागी त्वं भविष्यसि न संशयः

ഹേ നിശാകരാ! എന്റെ പുത്രിമാരോടു സമമായി പെരുമാറുക; അല്ലെങ്കിൽ സംശയമില്ലാതെ നീ ദോഷഭാഗിയാകും.

Verse 46

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा लज्जयावनतः स्थितः । बाढमित्येव ऋक्षेंद्रो दक्षस्य पुरतोऽब्रवीत्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൻ ലജ്ജയോടെ തലകുനിച്ച് നിന്നു; ദക്ഷന്റെ മുമ്പിൽ നക്ഷത്രാധിപൻ “ബാഢം, അങ്ങനെ തന്നേ” എന്നു മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 47

अद्यप्रभृति विप्रर्षे समं वर्त्तयितास्म्यहम् । पुत्रीभिस्तव सत्यं वै शपेऽहं शपथेन ते

ഹേ വിപ്രർഷേ! ഇന്നുമുതൽ ഞാൻ നിന്റെ പുത്രിമാരോടു സമമായി പെരുമാറും. ഇത് സത്യം; ശപഥത്തോടെ നിന്നോട് ഞാൻ പ്രതിജ്ഞ ചെയ്യുന്നു.

Verse 48

एवं प्रतिज्ञासंयुक्ते निशानाथे तदांबिके । सर्वा रूपेण संयुक्तास्तस्य कन्या निवेदिताः

ഹേ അംബികേ! പ്രതിജ്ഞാബദ്ധനായ നിശാനാഥൻ ചന്ദ്രനോടു, ആ സർവ്വ കന്യകകളും വീണ്ടും സൗന്ദര്യവും തേജസ്സും പ്രാപിച്ച് സമർപ്പിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 49

दक्षः स्वभवनं गत्वा निर्वृतिं परमां गतः । चन्द्रोऽपि पूर्ववद्देवि रोहिण्यां निरतोऽभवत्

ദക്ഷൻ തന്റെ ഭവനത്തിലേക്കു മടങ്ങി പരമ തൃപ്തി പ്രാപിച്ചു; എന്നാൽ ഹേ ദേവി, ചന്ദ്രൻ മുൻപുപോലെ തന്നെ രോഹിണിയിലേയ്ക്ക് ആസക്തനായി നിന്നു।

Verse 50

संपरित्यज्य ताः सर्वाः कामोपहतमानसः । अथ भूयस्तु ताः सर्वा दक्षं वचनमब्रुवन्

കാമത്താൽ ബാധിതമായ മനസ്സോടെ ചന്ദ്രൻ അവരെല്ലാവരെയും ഉപേക്ഷിച്ചു മാറിനിന്നു; പിന്നെ അവർ എല്ലാവരും വീണ്ടും ദക്ഷനോടു വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 51

मलिनास्ताः कृशांग्यश्च दीनाः सर्वा विचेतसः । ततो दृष्ट्वा तथारूपं दक्षो मोहमुपागतः

അവർ എല്ലാവരും മലിനരായി, കൃശാംഗികളായി, ദീനരായി, മനസ്സു കലങ്ങിയവരായി മാറി; അവരുടെ ആ രൂപം കണ്ട ദക്ഷൻ മോഹത്തിലായി।

Verse 52

लब्धसंज्ञः पुनः सोऽपि क्रोधोद्भूततनूरुहः । उवाच सर्वाः स्वाः पुत्रीः किमित्थं मलिनांबराः । किमिदं निष्प्रभाः सर्वाः कथयध्वं ममानघाः

വീണ്ടും ബോധം ലഭിച്ച അവൻ, കോപത്താൽ രോമാഞ്ചിതനായി, തന്റെ എല്ലാ പുത്രിമാരോടും പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ എന്തുകൊണ്ട് ഇങ്ങനെ മലിനവസ്ത്രധാരിണികളാണ്? നിങ്ങൾ എല്ലാവരും എന്തുകൊണ്ട് കാന്തിഹീനരാണ്? ഹേ അനഘമാരേ, എന്നോടു പറയൂ।”

Verse 53

असुरान्सानुगांश्चैव ये चान्ये सुरसत्तमाः । अद्य शापहतान्पुत्र्यः करिष्यामि न संशयः

ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! അനുചരന്മാരോടുകൂടിയ അസുരന്മാരെയും മറ്റു എല്ലാവരെയും—ഹേ പുത്രിമാരേ, ഇന്ന് ഞാൻ നിശ്ചയമായി ശാപത്താൽ അവരെ പീഡിതരാക്കും; സംശയമില്ല.

Verse 54

एवमुक्तास्तु दक्षेण सर्वास्ताः समुदैरयन्

ദക്ഷൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ എല്ലാവരും ഒരുമിച്ച് പ്രസ്താവിച്ചു.

Verse 55

न चास्माकं निशानाथ ऋतुमात्रमपि प्रभो । प्रयच्छति पुनस्तेन युष्मत्पार्श्वं समागताः

ഹേ പ്രഭോ! നിശാനാഥനായ ചന്ദ്രൻ ഞങ്ങൾക്ക് ഒരു ഋതുമാത്രം പോലും തന്റെ സാന്നിധ്യം നൽകുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ വീണ്ടും നിങ്ങളുടെ അടുക്കൽ എത്തിയിരിക്കുന്നു.

Verse 56

अनादृत्य तु ते वाक्यं रोहिण्यां निरतो रहः । रेमे कामपरीतात्मा अस्माकं शोकवर्द्धनः

നിങ്ങളുടെ വാക്ക് അവഗണിച്ച് അവൻ രഹസ്യമായി രോഹിണിയിലേയ്ക്ക് തന്നെ ആസക്തനായി നിന്നു; കാമം മൂടിയ മനസ്സോടെ വിഹരിച്ച് ഞങ്ങളുടെ ശോകം വർധിപ്പിച്ചു.

Verse 57

तासां तद्वचनं श्रुत्वा दक्षः कोपमुपागतः । गत्वा चंद्रं महादेवि शशाप प्रमुखे स्थितम्

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ദക്ഷൻ കോപാകുലനായി. ഹേ മഹാദേവീ! അവൻ ചന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ ചെന്നു, മുന്നിൽ നിന്ന ചന്ദ്രനെ മുഖാമുഖമായി ശപിച്ചു.

Verse 58

अनादृत्य हि मे वाक्यं यस्मात्त्वं रोहिणीरतः । संत्यज्य पुत्रीश्चास्माकं शेषा दोषेण वर्जिताः । तस्माद्यक्ष्मा शरीरं ते ग्रसिष्यति न संशयः

എന്റെ കല്പന അവഗണിച്ച് നീ റോഹിണിയോടു മാത്രം ആസക്തനായി നിന്നു, കുറ്റമില്ലാത്ത നമ്മുടെ മറ്റു പുത്രിമാരെ ഉപേക്ഷിച്ചു; അതിനാൽ യക്ഷ്മാ (ക്ഷയരോഗം) നിന്റെ ശരീരത്തെ നിശ്ചയം ഗ്രസിക്കും—സംശയമില്ല.

Verse 59

एतस्मिन्नेव काले तु यक्ष्मा पर्वतपुत्रिके । दक्षेण तु समादिष्टस्तस्य कायं समाविशत्

അന്നേ സമയത്ത്, ഹേ പർവ്വതപുത്രി ദേവീ, ദക്ഷന്റെ കല്പനയാൽ പ്രേരിതമായ യക്ഷ്മാ എന്ന വ്യാധി അവന്റെ ശരീരത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 60

यक्ष्मणा ग्रस्तकायोऽसौ क्षयं याति दिनेदिने

യക്ഷ്മാ പിടിച്ചെടുത്ത ശരീരത്തോടെ അവൻ ദിനംപ്രതി ക്ഷയിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 61

एवं सोमस्तु दक्षेण कृतशापो गतप्रभः । पपात वसुधां देवि निश्चेष्टो रोहिणीयुतः

ഇങ്ങനെ ദക്ഷന്റെ ശാപം മൂലം സോമന്റെ പ്രഭ മങ്ങി; ഹേ ദേവീ, റോഹിണിയോടുകൂടെ അവൻ നിശ്ചലനായി ഭൂമിയിലേക്കു വീണു.

Verse 62

लब्ध्वसंज्ञो मुहूर्तेन रोहिणीवाक्य मब्रवीत्

അൽപ്പസമയം കഴിഞ്ഞ് ബോധം വീണ്ടെടുത്ത സോമൻ റോഹിണിയോട് വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 63

देवि कार्यं किमधुना त्वत्पित्रा शापितो ह्यहम् । क्षयकुष्ठेन संयुक्तः किं करोम्यधुना प्रिये

ഹേ ദേവീ, ഇനി എന്ത് ചെയ്യണം? നിന്റെ പിതാവിന്റെ ശാപം എനിക്ക് ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു. ക്ഷയരോഗവും കുഷ്ഠവും ബാധിച്ച്, പ്രിയേ, ഇനി ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യും?

Verse 64

एवमुक्ता रोहिणी तु बाष्पव्याकुललोचना । दक्षशापहतं दृष्ट्वा सोमं वचनमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ രോഹിണിയുടെ കണ്ണുകൾ കണ്ണീരാൽ വ്യാകുലമായി. ദക്ഷന്റെ ശാപത്തിൽ പീഡിതനായ സോമനെ കണ്ടിട്ട് അവൾ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 65

येन शापस्तु ते दत्तस्तमेव शरणं व्रज । स ते शापाभिभूतस्य नूनं श्रेयो विधास्यति

നിനക്ക് ശാപം നൽകിയവനെയേ ശരണം പ്രാപിക്കൂ. ശാപത്തിൽ അഭിഭൂതനായ നിനക്കായി അവൻ നിശ്ചയം ശ്രേയസ്സു വരുത്തും.

Verse 66

लप्स्यसे तत्प्रसादात्त्वं प्रभां पूर्वोचितां शुभाम्

അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ നീ മുൻപുപോലെ ശുഭമായ പ്രഭ, നിന്റെ പഴയ ദിവ്യകാന്തി, വീണ്ടും പ്രാപിക്കും.

Verse 67

रोहिण्या वचनं श्रुत्वा गतो दक्षसमीपतः । चंद्रः प्रोवाच विनयाद्वाष्प व्याकुललोचनः

രോഹിണിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ചന്ദ്രൻ ദക്ഷന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോയി. വിനയത്തോടെ, കണ്ണീരാൽ വ്യാകുലമായ കണ്ണുകളോടെ ചന്ദ്രൻ സംസാരിച്ചു.

Verse 69

त्वया क्रोधपरीतेन कारणे वाप्यकारणे । अनुकंपां च मे कृत्वा कार्यं शापस्य मोक्षणम्

കാരണമുണ്ടായാലും ഇല്ലായാലും, ക്രോധാവേശത്തോടെ നിങ്ങൾ എനിക്ക് ഈ ശാപം ചൊല്ലി. ഇപ്പോൾ എനിക്കു കരുണ കാട്ടി ശാപമോചനകാര്യവും സാധിപ്പിക്കണമേ.

Verse 70

विदितं तु महाभाग शप्तोहं येन कर्मणा । कुरुष्वानुग्रहं दक्ष मम दीनस्य याचतः

ഹേ മഹാഭാഗ്യവാനേ, ഏത് കര്‍മം മൂലം ഞാൻ ശപിക്കപ്പെട്ടുവെന്ന് അറിയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഹേ ദക്ഷാ, ദീനനായി യാചിക്കുന്ന എനിക്കു അനുഗ്രഹം ചെയ്യണമേ.

Verse 71

एवं विलपमानस्य सोमस्य तु महात्मनः । अनुग्रहे मतिं कृत्वा इदं वचनमब्रवीत्

ഇങ്ങനെ വിലപിച്ച മഹാത്മാവായ സോമനെ കണ്ടു (ദക്ഷൻ) അനുഗ്രഹിക്കാമെന്നു നിശ്ചയിച്ച് ഈ വചനങ്ങൾ പറഞ്ഞു.

Verse 72

दक्ष उवाच । मया शापहतः सोम त्रातुं शक्यो न दैवतैः । यद्यद्ब्रवीम्यहं सोम तत्तथेति न संशयः

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സോമാ, എന്റെ ശാപത്താൽ പീഡിതനായ നിന്നെ ദേവന്മാർക്കും രക്ഷിക്കാനാവില്ല. എങ്കിലും ഹേ സോമാ, ഞാൻ പറയുന്നതെല്ലാം അതുപോലെ തന്നെയാകും; സംശയമില്ല.

Verse 73

आयुः कर्म च वित्तं च विद्या निधनमेव च । पूर्वसृष्टानि यान्येव संभवंति हि तानि वै

ആയുസ്സ്, കര്‍മം, ധനം, വിദ്യ, മരണവും—മുന്‍കൂട്ടി സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടതെല്ലാം തന്നെയാണ് നിശ്ചയമായി സംഭവിക്കുന്നത്.

Verse 74

असुराश्च सुराश्चैव ये चान्ये यक्षराक्षसाः । सर्वेपि शक्ता न त्रातुं वर्जयित्वा महेश्वरम्

അസുരന്മാരായാലും ദേവന്മാരായാലും, മറ്റു യക്ഷ-രാക്ഷസന്മാരായാലും—അവരാരും നിന്നെ രക്ഷിക്കാൻ ശക്തരല്ല; മഹേശ്വരനെ ഒഴികെ മറ്റാരുമില്ല.

Verse 75

एषां शापो मया दत्तोऽनुग्रहीष्य ति शंकरः । नान्यस्त्रातुं भवेच्छक्तो विना पशुपतिं भवम् । तत्त्वं शीघ्रतरं गच्छ समाराधय शंकर

ഇവർക്കു ഞാൻ നൽകിയ ശാപമുണ്ട്; ശങ്കരൻ തന്നെയാണ് അനുഗ്രഹിക്കുക. പശുപതി ഭവനെ ഒഴികെ മറ്റാരും രക്ഷിക്കാൻ കഴിവുള്ളവരല്ല. അതിനാൽ ഉടൻ വേഗത്തിൽ ചെന്നു വിധിപൂർവ്വം ശങ്കരനെ ആരാധിക്കു.

Verse 76

न शक्तोऽन्यः पुनश्चंद्रः कर्तुं त्वां निर्मलं पुनः । वर्जयित्वा महादेवं शितिकंठमुमापतिम्

ഹേ ചന്ദ്രാ! മഹാദേവൻ—നീലകണ്ഠൻ, ഉമാപതി—അവനെ ഒഴികെ നിന്നെ വീണ്ടും നിർമ്മലനാക്കാൻ മറ്റാരും ശക്തരല്ല.

Verse 77

दक्षस्य च वचः श्रुत्वा कृतांजलिपुटः स्थितः । प्रत्युवाच तदा सोमः प्रहष्टेनांतरात्मना

ദക്ഷന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് സോമൻ കൈകൂപ്പി നിന്നു; തുടർന്ന് അന്തരാത്മയിൽ ആനന്ദത്തോടെ സോമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 78

भगवन्यदि तुष्टोसि मम भक्तस्य सुव्रत । अनुग्रहे कृता बुद्धिस्तदाचक्ष्व कुतः शिवः

ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ സുവ്രത! നിങ്ങളുടെ ഭക്തനായ എന്നിൽ നിങ്ങൾ പ്രസന്നനായി അനുഗ്രഹിക്കാൻ മനസ്സുറച്ചാൽ, പറയുക—ശിവനെ എവിടെ (എങ്ങനെ) സമീപിക്കാം?

Verse 79

कस्मिन्स्थाने मया दक्ष द्रष्टव्योऽसौ महेश्वरः । तत्स्थानानि चरिष्यामि यानि तानि वदस्व मे

ഹേ ദക്ഷാ! ആ മഹേശ്വരനെ ഞാൻ ഏത് സ്ഥലത്ത് ദർശിക്കണം? ഞാൻ സഞ്ചരിക്കേണ്ട ആ സ്ഥാനങ്ങളെല്ലാം എനിക്കു പറയുക; ഞാൻ അവിടങ്ങളിലേക്കു യാത്ര ചെയ്യും।

Verse 80

दक्ष उवाच । शृणु सोम प्रयत्नेन श्रुत्वा चैवावधारय । वारुणीं दिशमाश्रित्य सागरानूपसन्निधौ

ദക്ഷൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സോമാ! പരിശ്രമത്തോടെ കേൾക്കുക; കേട്ടതു മനസ്സിൽ ദൃഢമായി ധരിക്ക. വരുണദിശയായ പടിഞ്ഞാറോട്ടു തിരിഞ്ഞ്, സമുദ്രത്തിന്റെയും തീരച്ചതുപ്പുകളുടെയും സന്നിധിയിൽ…

Verse 81

कृतस्मरस्यापरतो धन्वंतरशतत्रये । लिंगं महाप्रभावं च स्वयंभूतं व्यवस्थितम्

കൃതസ്മരത്തിനു അപ്പുറം, മൂന്നു നൂറ് ധന്വന്തര ദൂരത്ത്, മഹാപ്രഭാവമുള്ള സ്വയംഭൂ ലിംഗം അവിടെ സ്ഥാപിതമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 82

सूर्य्यबिंबसमप्रख्यं सर्प मेखलमंडितम् । कुक्कुटांडकमानं तद्भूमिमध्ये व्यवस्थितम्

അത് സൂര്യബിംബംപോലെ ദീപ്തമാണ്, സർപ്പമേഖലയാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; കോഴിമുട്ടയുടെ അളവോളം, ഭൂമിയുടെ നടുവിൽ സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 83

स्पर्शलिंगं हि तद्विद्धि तद्भक्त्या ज्ञास्यते भवान् । तत्र संनिहितो देवः शंकरः परमेश्वरः

അതിനെ ‘സ്പർശലിംഗം’ എന്നു അറിയുക; അതിലേക്കുള്ള ഭക്തിയാൽ നീ തന്നേ അതിന്റെ സത്യത്വം ഗ്രഹിക്കും. അവിടെ ദേവൻ ശങ്കരൻ, പരമേശ്വരൻ, സന്നിഹിതനാണ്।

Verse 85

प्रशस्य देवदेवेशमात्मानं निर्मलं कुरु । यस्याशु वरदानेन प्राप्स्यसे रूपमुत्तमम्

ദേവദേവേശ്വരനെ സ്തുതിച്ചു നിന്നെ നീ തന്നെ നിർമലനാക്കുക; അവന്റെ ശീഘ്ര വരദാനത്താൽ നീ ഉത്തമരൂപം പ്രാപിക്കും.

Verse 94

गच्छ त्वं तपसोग्रेण आराधय सुरेश्वरम्

നീ പോകുക; കഠിനതപസ്സോടെ സുരേശ്വരനെ ആരാധിക്കൂ.

Verse 168

कुरुष्वानुग्रहं दक्ष प्रसन्नेनांतरात्मना । कोपं त्यज महर्षे त्वं ममोपरि दयां कुरु

ഹേ ദക്ഷാ, പ്രസന്നമായ അന്തരാത്മാവോടെ എനിക്കു അനുകമ്പ കാണിക്കൂ. ഹേ മഹർഷേ, കോപം ഉപേക്ഷിച്ച് എനിക്കു ദയ ചെയ്യൂ.