Adhyaya 29

Verse 1

पौलस्त्य उवाच । ततो गच्छेन्नृपश्रेष्ठ कपिलातीर्थमुत्तमम् । यत्र स्नातो नरः सम्यङ्मुच्यते सर्वकिल्बिषैः

പൗലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, തുടർന്ന് ഉത്തമമായ കപിലാ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; അവിടെ വിധിപൂർവ്വം സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ സകല പാപങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകും।

Verse 2

पुराऽभून्नृपतिर्नाम सुप्रभः परवीरहा । नित्यं च मृगयाशीलो मृगाणामहिते रतः

പുരാകാലത്ത് സുപ്രഭൻ എന്നൊരു നൃപതി ഉണ്ടായിരുന്നു; ശത്രുവീരന്മാരെ സംഹരിക്കുന്നവൻ. അവൻ നിത്യം വേട്ടയിൽ ആസക്തനായി, മൃഗങ്ങൾക്ക് ഹാനി വരുത്തുന്നതിൽ തന്നെ രമിച്ചു.

Verse 3

न तथा स्त्रीषु नो भोगे नाश्वयाने न वारणे । तस्याभूदनुरागश्च यथा मृगविमर्द्दने

സ്ത്രീകളിലും ഭോഗവിലാസങ്ങളിലും, അശ്വയാനങ്ങളിലും ഗജങ്ങളിലും അവന് അത്ര അനുരാഗമില്ലായിരുന്നു; വേട്ടയിൽ മൃഗങ്ങളെ തകർത്തു വീഴ്ത്തുന്നതിലായിരുന്നു അവന്റെ അത്യധികം ആസക്തി.

Verse 4

स कदाचिन्नृपश्रेष्ठ मृगासक्तोऽर्बुदं गतः । अपश्यत्सानुदेशे च मृगीं शिशुसमावृताम्

ഒരിക്കൽ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, വേട്ടയിൽ ആസക്തനായി അവൻ അർബുദപർവതത്തിലേക്ക് പോയി. അവിടെ ചരിവിലെ വനപ്രദേശത്ത് കുഞ്ഞുങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന ഒരു മൃഗിയെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 5

स्तनं धयन्तीं सुस्निग्धां शिशोः क्षीरानुरागिणः । सा तेन विद्धा बाणेन सहसा नतपर्वणा

അവൾ സ്നേഹപൂർവ്വം തന്റെ കുഞ്ഞിന് മുലപ്പാൽ കൊടുക്കുകയായിരുന്നു; കുഞ്ഞ് മാതൃദുഗ്ധത്തിൽ അനുരക്തനായിരുന്നു. അപ്പോൾ അവന്റെ നതപർവ്വമുള്ള അമ്പാൽ അവൾ പെട്ടെന്ന് വേദനിച്ചു വീണു.

Verse 6

अथ सा पार्थिवं दृष्ट्वा प्रगृहीतशरासनम् । द्वितीयं योजयानं च मृगी बाणं सुनिर्मलम्

അപ്പോൾ ആ മൃഗി രാജാവിനെ കണ്ടു—കയ്യിൽ ധനുസ്സെടുത്ത്, രണ്ടാമത്തെ നിർമലമായ അമ്പ് ഘടിപ്പിക്കുന്നവനായി.

Verse 7

ततः सा कोपसन्तप्ता भूपालं प्रत्यभाषत । नायं धर्मः स्मृतः क्षात्त्रो यस्त्वयाद्य निषेवितः

അപ്പോൾ അവൾ കോപാഗ്നിയിൽ ദഹിച്ച് രാജാവിനോട് പറഞ്ഞു—ഇന്ന് നീ അനുഷ്ഠിച്ചതു ക്ഷാത്രധർമ്മമായി സ്മൃതിയിൽ പറയപ്പെട്ടതല്ല।

Verse 8

शयानो मैथुनासक्तः स्तनपो व्याधिपीडितः । न हंतव्यो मृगो राजन्मृगी च शिशुना वृता

ഹേ രാജാവേ—കിടക്കുന്ന, മൈഥുനാസക്തനായ, പാൽ കുടിക്കുന്ന, രോഗപീഡിതനായ മൃഗത്തെ കൊല്ലരുത്; കുഞ്ഞോടുകൂടിയ മൃഗിയെയും വധിക്കരുത്।

Verse 9

तदद्य मरणं जातं मम सर्वं नृपाधम । तव बाणं समासाद्य पुत्रस्य च मया विना

ഇന്ന് എനിക്ക് എല്ലാം മരണസമാനമായി, ഹേ നൃപാധമ; നിന്റെ ബാണം തട്ടി എന്റെ പുത്രൻ ഹതനായി, എന്നെ വിട്ട് കിടക്കുന്നു।

Verse 10

यस्मादहमधर्मेण हता भूमिपते त्वया । तस्मादत्रैव सानौ त्वं रौद्रव्याघ्रो भविष्यसि

ഹേ ഭൂമിപതേ, നീ എന്നെ അധർമ്മമായി വധിച്ചതിനാൽ, ഈ മലഞ്ചരിവിൽ തന്നേ നീ ഭീകര വ്യാഘ്രനാകും।

Verse 11

पुलस्त्य उवाच । तच्छ्रुत्वा सुमहत्पापं स नृपो भयसंकुलम् । तां वै प्रसादयामास प्राणशेषां तदा मृगीम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അത് കേട്ട് മഹാപാപഭയത്തിൽ വിറച്ച രാജാവ്, അപ്പോൾ ജീവശേഷം മാത്രം ബാക്കിയുള്ള ആ മൃഗിയെ പ്രസാദിപ്പിക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 12

अविवेकान्मया भद्रे हता त्वं निर्घृणेन च । कुरु शापविमोक्षं त्वं तस्माद्दीनस्य सन्मृगि

ഹേ ഭദ്രേ! എന്റെ അവിവേകവും നിർദയതയും മൂലം നീ ഹതയായി. ഹേ സന്മൃഗീ! ദീനനായ എന്നെ ഈ ശാപത്തിൽ നിന്ന് വിമോചിപ്പിക്കണമേ.

Verse 13

मृग्युवाच । यदा तु कपिलां नाम द्रक्ष्यसे त्वं पयस्विनीम् । धेनुं तया समालापात्प्रकृतिं यास्यसे पुनः

മൃഗി പറഞ്ഞു—‘കപിലാ’ എന്ന പേരുള്ള പാൽ തരുന്ന ധേനുവിനെ നീ കാണുമ്പോൾ, അവളോടു സംഭാഷണം ചെയ്താൽ നീ വീണ്ടും നിന്റെ സ്വപ്രകൃതിയിലേക്കു മടങ്ങും.

Verse 14

एवमुक्त्वा मृगी राजाग्रतः प्राणैर्व्ययुज्यत । पीडिता शरघातेन पुत्रस्नेहाद्विशेषतः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് ആ മൃഗി രാജാവിന്റെ മുമ്പിൽ തന്നെ പ്രാണം വിട്ടു—അമ്പിന്റെ പ്രഹരത്തിൽ പീഡിതയായി, പ്രത്യേകിച്ച് പുത്രസ്നേഹത്തിൽ അത്യന്തം വ്യഥിതയായി.

Verse 15

अथाऽसौ पार्थिवः सद्यो रौद्रास्यः समजायत । व्याघ्रो दशकरालश्च तीक्ष्णदन्तनखस्तथा । भक्षयामास तां सेनामात्मीयां क्रोधमूर्च्छितः

അപ്പോൾ ആ രാജാവ് ഉടൻ രൗദ്രമുഖനായി—ഭയങ്കരമായ വ്യാഘ്രമായി, തീക്ഷ്ണദന്തനഖങ്ങളോടെ; ക്രോധോന്മത്തനായി തന്റെ തന്നെ സൈന്യത്തെ ഭക്ഷിക്കാൻ തുടങ്ങി.

Verse 16

ततस्ते सैनिका राजन्हतशेषाः सुदुःखिताः । स्वगृहाणि ययुस्तत्र यथा वृत्तं जने पुरे

പിന്നീട്, ഹേ രാജാവേ, ശേഷിച്ച സൈനികർ അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി തങ്ങളുടെ വീടുകളിലേക്കു പോയി, നഗരജനങ്ങൾക്ക് സംഭവിച്ച വൃത്താന്തം മുഴുവൻ അറിയിച്ചു.

Verse 17

निवेदयन्तो वृत्तांतं चत्वरेषु त्रिकेषु च । यथा वै व्याघ्रतां प्राप्तः स राजाऽर्बुदपर्वते

അവർ ചത്വരങ്ങളിലും ത്രിമാർഗ്ഗചതുരങ്ങളിലും സമസ്തവൃത്താന്തം അറിയിച്ചുകൊണ്ട്, അർബുദപർവ്വതത്തിൽ ആ രാജാവ് സത്യമായും വ്യാഘ്രത്വം പ്രാപിച്ചതായി പ്രസ്താവിച്ചു।

Verse 18

तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पुत्रं भूरिपराक्रमम् । राज्येऽभिषेचयामासु नाम्ना ख्यातं महौजसम्

അവന്റെ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവർ അത്യന്തം പരാക്രമശാലിയായ പുത്രനെ രാജാഭിഷേകം ചെയ്തു—നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനും മഹൗജസ്സുമുള്ള ആ രാജകുമാരനെ സിംഹാസനത്തിൽ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 19

कस्यचित्त्वथ कालस्य तस्मिन्सानौ नृपोत्तम । तृषार्तं गोकुलं प्राप्तं गोपगोपीसमाकुलम्

കുറെ കാലത്തിന് ശേഷം, ഹേ നൃപോത്തമ, ആ പർവ്വതസാനുവിൽ ഗോപന്മാരും ഗോപികമാരും നിറഞ്ഞ ഒരു ഗോകുലം ദാഹാർത്തമായി എത്തിച്ചേർന്നു।

Verse 20

तत्रैका गौः परिभ्रष्टा स्वयूथात्तृणतृष्णया । कपिलेति च विख्याता स्वयूथस्याग्रगामिनी

അവിടെ പുല്ലിനുള്ള വിശപ്പും ദാഹവും മൂലം സ്വന്തം കൂട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഒരു പശു തെറ്റിപ്പോയി അലഞ്ഞു. അവൾ ‘കപിലാ’ എന്നു പ്രസിദ്ധ, കൂട്ടത്തിന്റെ അഗ്രഗാമിനിയായിരുന്നു।

Verse 21

अच्छिन्नाग्रतृणं या तु सदा भक्षयते नृप । अथ सा गह्वरं प्राप्ता गिरेः शून्यं भयंकरम्

ഹേ നൃപ, എപ്പോഴും മുറിക്കാത്ത അഗ്രമുള്ള പുല്ല് മേഞ്ഞിരുന്ന ആ പശു, പിന്നെ പർവ്വതത്തിലെ ശൂന്യവും ഭയങ്കരവുമായ ഗുഹയിൽ എത്തി।

Verse 22

तत्राससाद तां व्याघ्रो दंष्ट्रोत्कटमुखावहः । सा तं दृष्टवती पापं त्रासमाप मृगीव हि

അവിടെ ഭീകരമുഖവും തെളിഞ്ഞ ദംഷ്ട്രകളും ഉള്ള ഒരു വ്യാഘ്രൻ അവളെ നേരിട്ടു. ആ പാപമൃഗത്തെ കണ്ടതുമാത്രം അവൾ മാൻപോലെ മഹാഭീതിയിൽ വിറച്ചു.

Verse 23

स्मरंती गोकुले बद्धं स्वसुतं क्षीरपायिनम् । दुःखेन रुदतीं तां स दृष्ट्वोवाच मृगाधिपः

ഗോകുലത്തിൽ കെട്ടിയിട്ടും ഇപ്പോഴും പാൽ കുടിക്കുന്ന തന്റെ കിടാവിനെ ഓർത്ത് അവൾ ദുഃഖത്തോടെ കരഞ്ഞു. അവൾ കരയുന്നത് കണ്ട മൃഗാധിപനായ വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു.

Verse 24

व्याघ्र उवाच । किं वृथा रुद्यते धेनो मां प्राप्य न हि जीवितम् । विद्यते कस्यचिन्मूर्खे स्मरेष्टां देवतां ततः

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ധേനുവേ, വെറുതെ എന്തിന് കരയുന്നു? എന്നെ സമീപിച്ചാൽ നിനക്ക് ജീവൻ നിലനിൽക്കില്ല. മൂഢേ, ഏതെങ്കിലും ഇഷ്ടദേവത ഉണ്ടെങ്കിൽ അവനെ സ്മരിക്കു.

Verse 25

कपिलोवाच । स्वजीवितभयाद्व्याघ्र न रोदिमि कथंचन । पुत्रो मे बालको गोष्ठ्यां क्षीरपायी प्रतीक्षते

കപില പറഞ്ഞു—ഹേ വ്യാഘ്രാ, എന്റെ ജീവഭയത്താൽ ഞാൻ ഒരിക്കലും കരയുന്നില്ല. ഗോശാലയിൽ പാൽ കുടിക്കുന്ന എന്റെ ചെറുകിടാവ് എന്നെ കാത്തിരിക്കുന്നു.

Verse 26

नाद्यापि स तृणा न्यत्ति तेनाहं शोकविक्लवा । रोद्मि व्याघ्र सुतस्नेहात्सत्येनात्मानमालभे

ഇപ്പോഴും അവൻ പുല്ലുപോലും തിന്നുന്നില്ല; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ ശോകത്തിൽ വ്യാകുലയാണ്. ഹേ വ്യാഘ്രാ, കിടാവിനോടുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ കരയുന്നു; സത്യപ്രതിജ്ഞയോടെ ഞാൻ എന്നെ നിനക്കു സമർപ്പിക്കുന്നു (തിരിച്ചു വരാം).

Verse 27

पाययित्वा सुतं बालं दृष्ट्वा पृष्ट्वा जनं स्वकम् । पुनः प्रत्यागमिष्यामि यदि त्वं मन्यसे विभो

എന്റെ ചെറുകിടാവിനെ പാലൂട്ടി, എന്റെ സ്വന്തം ആളുകളെ കണ്ടും കുശലം ചോദിച്ചും, ഹേ വിഭോ, നീ അനുവദിച്ചാൽ ഞാൻ വീണ്ടും മടങ്ങിവരും।

Verse 28

व्याघ्र उवाच । गत्वा स्वसुतसांनिध्यं दृष्ट्वात्मीयं च गोकुलम् । पुनरागमनं यत्ते न च तच्छ्रद्दधाम्यहम्

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ കിടാവിന്റെ സമീപം പോയി, നിന്റെ ഗോശാല കണ്ടശേഷം നീ വീണ്ടും വരുമെന്നത് ഞാൻ വിശ്വസിക്കുന്നില്ല।

Verse 29

भयान्मां भाषसे चैवं नास्ति प्राणसमं भयम् । तस्मात्प्राणभयान्न त्वमागमिष्यसि धेनुके

ഭയത്താൽ നീ എന്നോട് ഇങ്ങനെ പറയുന്നു; പ്രാണഭയത്തോളം മറ്റൊരു ഭയം ഇല്ല. അതിനാൽ, ഹേ ധേനുവേ, പ്രാണഭയത്താൽ നീ മടങ്ങിവരുകയില്ല।

Verse 30

कपिलो वाच । शपथैरागमिष्यामि सत्यमेतच्छृणुष्व मे । प्रत्ययो यदि ते भूयान्मां मुञ्च त्वं मृगाधिप

കപില പറഞ്ഞു—ശപഥങ്ങളാൽ ബന്ധിതയായി ഞാൻ തീർച്ചയായും മടങ്ങിവരും; എന്റെ സത്യവാക്ക് കേൾക്കുക. നിനക്ക് കൂടുതൽ ഉറപ്പ് വേണമെങ്കിൽ, ഹേ മൃഗാധിപാ, എന്നെ വിട്ടയക്കുക।

Verse 31

व्याघ्र उवाच । ब्रूहि ताञ्छपथान्भद्रे समागच्छसि यैः पुनः । ततोऽहं प्रत्ययं गत्वा मोचयिष्यामि वा न वा

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭദ്രേ, നീ വീണ്ടും വരുമെന്നതിന് ഏതു ശപഥങ്ങളാണെന്ന് പറയുക. പിന്നെ ഉറപ്പ് ലഭിച്ചാൽ, നിന്നെ വിടുമോ ഇല്ലയോ ഞാൻ തീരുമാനിക്കും।

Verse 32

कपिलोवाच । वेदाध्ययनसंपन्नं ब्राह्मणं वंचयेत्तु यः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

കപില പറഞ്ഞു—വേദാധ്യയനസമ്പന്നനായ ബ്രാഹ്മണനെ വഞ്ചിക്കുന്നവന്റെ പാപം, ഞാൻ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ, എന്നെ ലിപ്തമാക്കട്ടെ.

Verse 33

गुरुद्रोहरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ഗുരുദ്രോഹത്തിൽ രതരായ മനുഷ്യർക്കു ജനിക്കുന്ന പാപം, ഞാൻ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ, എന്നെ ലിപ്തമാക്കട്ടെ.

Verse 34

यत्पापं ब्राह्मणं हत्वा गां च हत्वा प्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ബ്രാഹ്മണഹത്യയും ഗോഹത്യയും മൂലം ജനിക്കുന്ന പാപം, ഞാൻ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ, എന്നെ ലിപ്തമാക്കട്ടെ.

Verse 35

मित्रद्रोहे च यत्पापं यत्पापं गुरुवंचके । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

മിത്രദ്രോഹത്തിലെ പാപവും ഗുരുവിനെ വഞ്ചിക്കുന്ന പാപവും—ഞാൻ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ—ആ പാപം എന്നെ ലിപ്തമാക്കട്ടെ.

Verse 36

यो गां स्पृशति पादेन ब्राह्मणं पावकं तथा । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ആരു പശുവിനെ കാലാൽ സ്പർശിക്കുമോ, അതുപോലെ ബ്രാഹ്മണനെയും അഗ്നിയെയും—ഞാൻ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ—ആ പാപം എന്നെ ലിപ്തമാക്കട്ടെ.

Verse 37

कूपारामतडागानां यो भंगं कुरुत नरः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

കിണറുകളും ഉദ്യാനങ്ങളും കുളങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്ന മനുഷ്യന്റെ പാപം എനിക്കു ലിപ്തമാകട്ടെ—ഞാൻ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 38

कृतघ्नस्य च यत्पापं सूचकस्य च यद्भवेत् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

കൃതഘ്നനും സൂചകനും ലഭിക്കുന്ന പാപം ഏതോ, അതേ പാപം എനിക്കു ലിപ്തമാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 39

मद्यमांसरतानां च यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

മദ്യവും മാംസവും ആസക്തരായ മനുഷ്യർക്കു ജനിക്കുന്ന പാപം ഏതോ, അതേ പാപം എനിക്കു ലിപ്തമാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 40

राजपैशुन्यकर्तॄणां यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

രാജകാര്യങ്ങളിൽ പൈശുന്യം (നിന്ദയും ചാടിയും) ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർക്കു ജനിക്കുന്ന പാപം ഏതോ, അതേ പാപം എനിക്കു ലിപ്തമാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 41

वेदविक्रयकर्तॄणां यत्पापं संप्रजायते । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

വേദം വിൽക്കുന്നവർക്കു ജനിക്കുന്ന പാപം ഏതോ, അതേ പാപം എനിക്കു ലിപ്തമാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 42

दीयमानं द्विजातीनां निवारयति योऽल्पधीः । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ദ്വിജന്മാർക്കു നൽകപ്പെടുന്ന ദാനം തടയുന്ന അൽപബുദ്ധിയുടെ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ലിപ്തനാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 43

विश्वस्तघातकानां च यत्पापं समुदाहृतम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

വിശ്വസിച്ചവനെ വധിക്കുന്നവർക്കായി ശാസ്ത്രം പ്രഖ്യാപിച്ച പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ലിപ്തനാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 44

द्विजद्वेषरतानां हि यत्पापं जायते नृणाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

ദ്വിജന്മാരോടുള്ള ദ്വേഷത്തിൽ രതരായ മനുഷ്യർക്കു ജനിക്കുന്ന പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ലിപ്തനാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 45

परवादरतानां च पापं यच्च दुरात्मनाम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

പരനിന്ദയിൽ രതരായ ദുഷ്ടാത്മാക്കളുടെ ഏതുപാപമുണ്ടോ, അതേ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ലിപ്തനാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 46

रात्रौ ये पापकर्माणो भक्षंति दधिसक्तुकान् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

രാത്രിയിൽ തൈര്-സത്തുവുകൾ ഭക്ഷിക്കുന്ന പാപകർമ്മികളുടെ പാപം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ ലിപ്തനാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 47

वृंताकं मूलकं श्वेतं रक्तं येऽश्नंति गृंजनम् । तेन पापेन लिप्यामि यद्यहं नागमे पुनः

വഴുതന, മുള്ളങ്കി, ശ്വേതവും രക്തവും ആയ ഗൃഞ്ജനം ഭക്ഷിക്കുന്നവരുടെ പാപം കൊണ്ടു ഞാൻ ലിപ്തയാകട്ടെ—ഞാൻ ഇവിടെ വീണ്ടും വരാതിരുന്നാൽ।

Verse 48

पुलस्त्य उवाच । स तस्याः शपथाञ्छ्रुत्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । प्रत्ययं च तदा गत्वा व्याघ्रो वाक्यमथाब्रवीत्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അവളുടെ ശപഥവചനങ്ങൾ കേട്ട് വ്യാഘ്രന്റെ കണ്ണുകൾ അത്ഭുതത്തോടെ വിരിഞ്ഞു. പിന്നെ അവളുടെ സത്യതയിൽ വിശ്വാസം നേടി വ്യാഘ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു।

Verse 49

व्याघ्र उवाच । गच्छ त्वं गोकुले भद्रे पुनरागमनं कुरु । न चैतदवगंतव्यं यदयं वञ्चितो मया

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—ഭദ്രേ, നീ ഗോകുലത്തിലേക്ക് പോയി വീണ്ടും മടങ്ങിവരിക. ഈ കാര്യത്തിൽ ഞാൻ വഞ്ചിതനായെന്നത് ആരും അറിയരുത്।

Verse 50

कपिले गच्छ पश्य त्वं तनयं सुतवत्सले । पाययित्वा स्तनं पूर्णमवघ्राय च मूर्धनि

ഓ കപിലേ, സുതവത്സലേ, നീ പോയി നിന്റെ മകനെ കാണുക. അവനെ മുലപ്പാൽ നിറഞ്ഞു കുടിപ്പിച്ച്, പിന്നെ അവന്റെ ശിരസ്സിൽ സ്നേഹത്തോടെ ഘ്രാണം (ചുംബനം) ചെയ്യുക।

Verse 51

मातरं भ्रातरं दृष्ट्वा सखीः स्वजनवबांधवान् । सत्यमेवाग्रतः कृत्वा नान्यथा कर्तुमर्हसि

മാതാവിനെയും സഹോദരനെയും സഖികളെയും സ്വന്തം സ്വജന‑ബന്ധുക്കളെയും കണ്ട ശേഷം—സത്യത്തെ മുൻപിൽ വെച്ച്—നീ മറ്റെങ്ങനെ പ്രവർത്തിക്കരുത്।

Verse 52

पुलस्त्य उवाच । साऽनुज्ञाता मृगेन्द्रेण कपिला पुत्रवत्सला । अश्रुपूर्णमुखी दीना प्रस्थिता गोकुलं प्रति

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—മൃഗേന്ദ്രന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച പുത്രവത്സല കപില, കണ്ണുനീർ നിറഞ്ഞ മുഖത്തോടെ ദീനയും വ്യാകുലയും ആയി ഗോകുലത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു।

Verse 53

वेपमाना भयोद्विग्ना शोकसागरमध्यगा । करिणीव हि रौद्रेण हरिणा सा बलीयसा । ततः स्वगोकुलं प्राप्ता रभमाणा मुहुर्मुहुः

അവൾ വിറച്ചുകൊണ്ട്, ഭയത്തിൽ ഉത്കണ്ഠിതയായി, ശോകസാഗരത്തിന്റെ നടുവിൽ അകപ്പെട്ടവളെപ്പോലെ—ബലവാനും ക്രൂരനുമായ സിംഹം പീഡിപ്പിക്കുന്ന കരിണിയെപ്പോലെ—സ്വന്തം ഗോകുലത്തിലെത്തി വീണ്ടും വീണ്ടും മുഴങ്ങി।

Verse 54

तस्याः शब्दं ततः श्रुत्वा ज्ञात्वा वत्सः स्वमातरम् । सम्मुखः प्रययौ तूर्णमूर्द्ध्वपुच्छः प्रहर्षितः

അവളുടെ വിളി കേട്ട് അവളെ സ്വന്തം അമ്മയെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞ കിടാവ്, ആനന്ദത്തോടെ വാൽ ഉയർത്തി വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ടോടി ചെന്നു।

Verse 55

अकालागमनं तस्या रौद्रं भंभारवं तथा । दृष्ट्वा श्रुत्वा च वत्सोऽसौ शंकितः परिपृच्छति

അവളുടെ അകാലാഗമനവും രൗദ്രമായ അശാന്ത മുഴക്കവും കണ്ടും കേട്ടും കിടാവ് സംശയത്തോടെ ചോദ്യം ചെയ്യാൻ തുടങ്ങി।

Verse 56

वत्स उवाच । न ते पश्यामि सौम्यत्वं दुर्मना इव लक्ष्यमे । किमर्थमन्यवेलायां समायाता वदस्व मे

കിടാവ് പറഞ്ഞു—അമ്മേ, നിന്റെ പതിവ് സൗമ്യത ഞാൻ കാണുന്നില്ല; നീ മനസ്സിൽ ദുഃഖിതയായതായി തോന്നുന്നു. ഈ അസമയത്ത് എന്തിന് വന്നത്? എനിക്ക് പറയൂ।

Verse 57

कपिलोवाच । पिब पुत्र स्तनं पश्चात्कारणं चापि मे शृणु । आगताऽहं तव स्नेहात्कुरु तृप्तिं यथेप्सिताम्

കപില പറഞ്ഞു—മകനേ, ആദ്യം സ്തനപാനം ചെയ്ക; പിന്നെ എന്റെ കാരണവും കേൾക്കുക. നിനക്കുള്ള സ്നേഹത്താൽ ഞാൻ വന്നിരിക്കുന്നു—നിനക്കിഷ്ടമുള്ളപോലെ തൃപ്തനാകുക.

Verse 58

अपश्चिममिदं पुत्र दुर्लभं मातृदर्शनम् । मयाऽद्य पुत्र गंतव्यं शपथैरागता यतः

മകനേ, ഇത് അസമയത്തിലുള്ള മാതൃദർശനം; അത്യന്തം ദുർലഭവും. എങ്കിലും ഇന്ന് ഞാൻ പോകേണ്ടതുണ്ട്, കാരണം ഞാൻ ശപഥബന്ധിതയായി വന്നതാണ്.

Verse 59

व्याघ्रस्य कामरूपस्य दातव्यं जीवितं मया । तेनाहं शपथैर्मुक्ता कारणात्तव पुत्रक

കാമരൂപം എടുക്കാൻ കഴിയുന്ന വ്യാഘ്രനു ഞാൻ എന്റെ ജീവൻ സമർപ്പിക്കണം. അതുകൊണ്ടാണ്, മകനേ, ശപഥബന്ധത്തിൽ നിന്ന് ഞാൻ (അത് നിറവേറ്റി) മോചിതയാകുന്നത്.

Verse 60

मयाऽद्य तत्र गंतव्यं मृगराजसमीपतः । यदा च शपथैः पुत्र दास्यामि च कलेवरम्

ഇന്ന് ഞാൻ അവിടെ പോകണം—മൃഗരാജന്റെ സന്നിധിയിലേക്ക്. കാരണം, മകനേ, ശപഥാനുസാരമായി അപ്പോൾ ഈ ദേഹവും ഉപേക്ഷിക്കേണ്ടിവരും.

Verse 61

वत्स उवाच । अहं तत्र गमिष्यामि यत्र त्वं गंतुमिच्छसि । श्लाघ्यं हि मरणं मेऽद्य त्वया सह न संशयः

വത്സൻ പറഞ്ഞു—നീ പോകാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നിടത്തേക്ക് ഞാൻയും പോകും. ഇന്ന് നിനക്കൊപ്പം മരിക്കുന്നത് എനിക്ക് ശ്ലാഘനീയമായ മരണമാകുന്നു; സംശയമില്ല.

Verse 62

एकाकिनाऽपि मर्त्तव्यं यस्मान्मया त्वया विना । यदि मां सहितं तत्र त्वया व्याघ्रो वधिष्यति

നിനക്കില്ലാതെ ഞാൻ ഒറ്റയ്ക്കായാലും മരിക്കേണ്ടതുണ്ട്; അവിടെ നിനക്കൊപ്പം ഇരിക്കുമ്പോഴും പുലി എന്നെ കൊല്ലുകയാണെങ്കിൽ, അതുതന്നെ ആകട്ടെ।

Verse 63

या गतिर्मातृभक्तानां ध्रुवं सा मे भविष्यति । तस्मादवश्यं यास्यामि त्वया सह न संशयः

മാതൃഭക്തർക്കുള്ള ഉറച്ച ഗതി ഏതാണ്, അതുതന്നെ എനിക്കും നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും; അതിനാൽ ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം തീർച്ചയായും പോകും—സംശയമില്ല।

Verse 64

अथवाऽत्रैव तिष्ठ त्वं शपथाः संतु मे तव । तव स्थाने प्रयास्यामि मातस्त्वं यदि मन्यसे

അല്ലെങ്കിൽ നീ ഇവിടെ തന്നെയിരിക്കൂ—നിന്റെ ശപഥങ്ങൾ എനിക്കുമേൽ ഇരിക്കട്ടെ. അമ്മേ, നീ സമ്മതിച്ചാൽ നിന്റെ സ്ഥാനത്ത് ഞാൻ പോകാം।

Verse 65

जनन्या विप्रयुक्तस्य जीवितं न हि मे प्रियम् । नास्ति मातृसमः कश्चिद्बालानां क्षीरजीविनाम्

അമ്മയിൽ നിന്ന് വേർപെട്ട എനിക്ക് ജീവൻ പ്രിയമല്ല. പാലിൽ ജീവിക്കുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങൾക്ക് അമ്മയ്‌ക്ക് തുല്യൻ ആരുമില്ല।

Verse 66

नास्ति मातृसमो नाथो नास्ति मातृसमा गतिः । ये मातृनिरताः पुत्रास्ते यांति परमां गतिम्

അമ്മയെപ്പോലെ രക്ഷകൻ ഇല്ല, അമ്മയെപ്പോലെ ഗതി ഇല്ല. മാതൃസേവയിൽ നിരതരായ പുത്രന്മാർ പരമഗതിയെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 67

कपिलोवाच । ममैव विहितो मृत्युर्न ते पुत्रक सांप्रतम् । न चायमन्यभूतानां मृत्युः स्यादन्यमृत्युतः

കപിലൻ പറഞ്ഞു—പുത്രകാ, ഈ മരണം വിധിയാൽ എനിക്കു മാത്രമേ നിശ്ചയിക്കപ്പെട്ടിട്ടുള്ളൂ; ഇപ്പോൾ നിനക്കല്ല. ഇത് മറ്റു ജീവികൾക്കുള്ള മരണമല്ല; മറ്റേതെങ്കിലും കാരണത്തിൽ നിന്നുയർന്ന മരണമുമല്ല.

Verse 68

अपश्चिममिदं पुत्र मातुः सन्देशमुत्तमम् । शृणुष्वावहितो भूत्वा परिणामसुखावहम्

പുത്രാ, ഇത് നിന്റെ മാതാവിന്റെ അവസാനവും അത്യുത്തമവുമായ സന്ദേശമാണ്. ശ്രദ്ധയോടെ കേൾക്കുക; ഇത് അവസാനം (ധർമ്മാചരണത്തിലൂടെ) സുഖം നൽകുന്നതാണ്.

Verse 69

वने चर सदा वत्स अप्रमादपरो भव । प्रमादात्सर्वभूतानि विनश्यंति न संशयः

വത്സാ, വനത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ എപ്പോഴും ജാഗ്രതയോടെ ഇരിക്കുക; അപ്രമാദപരനാകുക. പ്രമാദം മൂലം എല്ലാ ജീവികളും നശിക്കുന്നു—സംശയമില്ല.

Verse 70

न च लोभेन चर्तव्यं विषमस्थं तृणं क्वचित् । लोभाद्विनाशो जंतूनामिह लोके परत्र च

വിഷമസ്ഥാനത്ത് കിടക്കുന്ന ഒരു പുല്ലുതണ്ടിനുവേണ്ടിയെങ്കിലും ലോഭത്തോടെ ഒരിക്കലും പ്രവർത്തിക്കരുത്. ലോഭം മൂലം ജീവികളുടെ നാശം ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും സംഭവിക്കുന്നു.

Verse 71

समुद्रमटवीं युद्धं विशंते लोभमोहिताः । लोभादि कार्यमत्युग्रं कुर्वंति त्याज्य एव सः

ലോഭമോഹിതരായവർ സമുദ്രത്തിലേക്കും വനത്തിലേക്കും യുദ്ധത്തിലേക്കും പോലും കടക്കുന്നു. ലോഭാദികളിൽ നിന്ന് ആരംഭിച്ച് അത്യന്തം ഉഗ്രകർമ്മം ചെയ്യുന്നവൻ തീർച്ചയായും വർജ്ജ്യൻ.

Verse 72

लोभात्प्रमादादाश्वासात्पुरुषो बाध्यते त्रिभिः । तस्माल्लोभो न कर्त्तव्यो न प्रमादो न विश्वसेत्

ലോഭം, പ്രമാദം, അതിവിശ്വാസം—ഈ മൂന്നിനാൽ മനുഷ്യൻ ബന്ധിതനാകുന്നു. അതുകൊണ്ട് ലോഭിക്കരുത്, അശ്രദ്ധ കാണിക്കരുത്, അന്ധമായി വിശ്വസിക്കരുത്.

Verse 73

आत्मा च सततं पुत्र रक्षितव्यः प्रयत्नतः । सर्वेभ्यः श्वापदेभ्यश्च म्लेच्छेभ्यस्तस्करादितः

മകനേ, നീ എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ നിന്നെ തന്നെ സംരക്ഷിക്കണം—എല്ലാ ക്രൂരമൃഗങ്ങളിൽ നിന്നുമും, മ്ലേച്ഛർ, കള്ളർ മുതലായവരിൽ നിന്നുമും.

Verse 74

तिर्यग्भ्यः पापयोनिभ्यः सदा विचरता वने । न च शोकस्त्वया कार्यः सर्वेषां मरणं धुवम्

വനത്തിൽ നിരന്തരം സഞ്ചരിക്കുമ്പോൾ മൃഗങ്ങളെയും പാപസ്വഭാവികളെയും സൂക്ഷിക്കണം. ദുഃഖിക്കരുത്; എല്ലാവർക്കും മരണം നിശ്ചയം.

Verse 75

अस्माकं प्रतिवाचं च शृणु शोकविनाशिनीम् । यथा हि पथिकः कश्चिच्छायार्थी वृक्षमास्थितः । विश्रान्तश्च पुनर्याति तद्वद्भूतसमागमः

ഞങ്ങളുടെ ശോകനാശിനിയായ മറുപടിയും കേൾക്കുക: നിഴലിനായി ഒരു യാത്രക്കാരൻ വൃക്ഷത്തിൻ കീഴിൽ തങ്ങി, വിശ്രമിച്ച് വീണ്ടും യാത്ര തുടരും; അതുപോലെ ജീവികളുടെ സംഗമം ക്ഷണികം.

Verse 76

पुलस्त्य उवाच । एवं संभाष्य तं वत्समवघ्राय च मूर्द्धनि । स्वमातरं सखीवर्गं ततो द्रष्टुं समागता

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു: ഇങ്ങനെ പ്രിയ വത്സനോട് സംസാരിച്ചു, അവന്റെ ശിരസ്സിനെ സ്നേഹത്തോടെ ചുംബിച്ചു/ഘ്രാണിച്ചു, തുടർന്ന് സ്വന്തം മാതാവിനെയും സഖീജനങ്ങളെയും കാണാൻ അവൾ പോയി.

Verse 77

अब्रवीच्च ततो वाक्यं पुत्रशोकेन दुःखिता । अंबाः शृणुत मे वाक्यमपश्चिममिदं स्फुटम्

അപ്പോൾ പുത്രശോകത്തിൽ ദുഃഖിതയായി അവൾ പറഞ്ഞു— “അമ്മമാരേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ; ഇതാണ് എന്റെ അവസാനവും വ്യക്തവുമായ വചനമ്।”

Verse 78

अनाथमबलं दीनं फेनपं मम पुत्रकम् । मातृशोकाभिसंतप्तं सर्वास्तं पालयिष्यथ

“എന്റെ പുത്രൻ ഫേനപൻ അനാഥനും ദുർബലനും ദീനനും ആകുന്നു; മാതൃശോകത്തിൽ ദഗ്ധൻ. നിങ്ങളൊക്കെയും അവനെ പാലിച്ചു രക്ഷിക്കണം।”

Verse 79

भाविनीनामयं पुत्रः सांप्रतं च विशेषतः । स्नपनीयः पायितव्यः पोष्यः पाल्यः स्वपुत्रवत्

“വരാനിരിക്കുന്ന ദിവസങ്ങളിൽ ഈ പുത്രൻ നിങ്ങളുടേതാണ്—പ്രത്യേകിച്ച് ഇപ്പോഴുമുതൽ. അവനെ കുളിപ്പിച്ച്, പാൽ കുടിപ്പിച്ച്, പോഷിപ്പിച്ച്, സ്വന്തം പുത്രനെപ്പോലെ കാക്കണം।”

Verse 80

चरंतं विषमे स्थाने चरंतं परगोकुले । अकार्येषु प्रवर्तंतं हे सख्यो वारयिष्यथ

“അവൻ അപകടസ്ഥലങ്ങളിൽ അലഞ്ഞാൽ, മറ്റുള്ളവരുടെ ഗോകുലത്തിലേക്ക് പോയാൽ, അല്ലെങ്കിൽ അനാചാരത്തിലേക്ക് തിരിഞ്ഞാൽ—ഹേ സഖിമാരേ, നിങ്ങളവനെ തടയണം।”

Verse 81

क्षमध्वं च महाभागा यास्येऽहं सत्यसंश्रयात् । यत्राऽसौ तिष्ठते व्याघ्रो मुक्ताऽहं येन सांप्रतम्

“ഹേ മഹാഭാഗ്യമാരേ, എന്നെ ക്ഷമിക്കുവിൻ. സത്യാശ്രയത്തോടെ ഞാൻ പോകുന്നു—ആ വ്യാഘ്രൻ നിൽക്കുന്നിടത്തേക്ക്; അവനാൽ തന്നെയാണ് ഞാൻ ഇപ്പോൾ മോചിതയായത്।”

Verse 82

सर्वास्ता वचनं श्रुत्वा तस्याः शोकसमन्विताः । विषादं परमं गत्वा वाक्यमूचुः सुदुःखिताः

അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ടപ്പോൾ എല്ലാവരും ശോകത്തിൽ മുങ്ങി. അതിഗാഢമായ വിഷാദത്തിലേക്ക് വീണു, അത്യന്തം ദുഃഖത്തോടെ അവർ സംസാരിച്ചു.

Verse 83

कपिले नैव गंतव्यं न ते दोषो भविष्यति । प्राणात्यये न दोषोऽस्ति संपराये च दारुणे

അവർ പറഞ്ഞു—“ഹേ കപിലേ, നീ പോകരുത്. നിനക്കു ദോഷം വരികയില്ല; പ്രാണാപായവും ഭീകരമായ പ്രതിസന്ധിയും വന്നാൽ ദോഷമില്ല.”

Verse 84

अत्र गाथा पुरा गीता मुनिभिर्धर्मवादिभिः । प्राणात्यये समुत्पन्ने शपथे नास्ति पातकम्

“ഇതിനെക്കുറിച്ച് ധർമ്മവാദികളായ മുനിമാർ പണ്ടൊരു ഗാഥ പാടിയിട്ടുണ്ട്—പ്രാണാന്ത്യാവസ്ഥ ഉദിച്ചാൽ ശപഥത്തിൽ (വിവശതകൊണ്ട്) പാതകം ഇല്ല.”

Verse 85

कपिलोवाच । प्राणिनां प्राण रक्षार्थं वदाम्येवानृतं वचः । नात्मार्थमुपयुञ्जामि स्वल्पमप्यनृतं क्वचित्

കപില പറഞ്ഞു—“ജീവികളുടെ പ്രാണരക്ഷയ്ക്കായി മാത്രമേ ഞാൻ ഒരിക്കൽ അനൃതവാക്ക് പറയുകയുള്ളൂ. എന്റെ സ്വാർത്ഥത്തിനായി ഞാൻ ഒരിക്കലും അല്പമെങ്കിലും അനൃതം ഉപയോഗിക്കുകയില്ല.”

Verse 86

अश्वमेधसहस्रं तु सत्यं च तुलया धृतम् । अश्वमेधसहस्राद्धि सत्यमेव विशिष्यते

“ആയിരം അശ്വമേധയാഗങ്ങളും സത്യവും തുലാസിൽ തൂക്കിയപ്പോൾ; ആയിരം അശ്വമേധങ്ങളെക്കാളും സത്യം തന്നെയാണ് ശ്രേഷ്ഠം.”

Verse 87

तस्मान्नानृतमात्मानं करिष्ये जीविताशया । आज्ञापयतु मामार्या यास्ये यत्र मृगाधिपः

അതുകൊണ്ട്, ജീവന്റെ പ്രത്യാശ ഉണ്ടായാലും ഞാൻ എന്നെ അസത്യവാദിനിയാക്കുകയില്ല. ആര്യാ എന്നെ ആജ്ഞാപിക്കട്ടെ—മൃഗാധിപനായ വ്യാഘ്രൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് ഞാൻ പോകും।

Verse 88

वयस्या ऊचुः । कपिले त्वं नमस्कार्या सर्वैरपि सुरासुरैः । यत्त्वं परमसत्येन प्राणांस्त्यजसि दुस्त्यजान्

സഖിമാർ പറഞ്ഞു—ഹേ കപിലേ, ദേവാസുരന്മാരടക്കം എല്ലാവർക്കും നീ നമസ്കാര്യയാണ്; കാരണം പരമസത്യത്തിൽ നിലകൊണ്ട്, ഉപേക്ഷിക്കാൻ ദുഷ്കരമായ പ്രാണങ്ങളെയും ഉപേക്ഷിക്കാൻ നീ സന്നദ്ധയാണ്।

Verse 89

अवश्यं न च ते भावी मृत्युः सत्यात्कथंचन । प्रमाणं यदि सत्यं हि व्रज पंथाः शिवोऽस्तु ते

നിന്റെ സത്യനിഷ്ഠ കാരണം നിനക്ക് എങ്ങനെയും മരണം സംഭവിക്കുകയില്ല—ഇത് നിശ്ചയം. സത്യമേ പ്രമാണമെങ്കിൽ, നീ നിന്റെ പാതയിൽ പോകുക; നിനക്ക് ശിവമംഗലം ഉണ്ടാകട്ടെ।

Verse 90

पुलस्त्य उवाच । एवमुक्ता च कपिला गता यत्र मृगाधिपः । अथासौ कपिलां दृष्ट्वा विस्मयोत्फुल्ललोचनः । अब्रवीत्प्रश्रितं वाक्यं हर्षगद्गदया गिरा

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—ഇങ്ങനെ പറയപ്പെട്ട കപില മൃഗാധിപൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക് പോയി. അവളെ കണ്ടപ്പോൾ അവൻ അത്ഭുതത്തോടെ വിരിഞ്ഞ കണ്ണുകളോടെ, ആനന്ദത്തിൽ വിറയുന്ന ശബ്ദത്തിൽ വിനീതവാക്കുകൾ പറഞ്ഞു।

Verse 91

व्याघ्र उवाच । स्वागतं तव कल्याणि कपिले सत्यवादिनि । नहि सत्यवतां किंचिदशुभं विद्यते क्वचित्

വ്യാഘ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ കല്യാണിനി കപിലേ, സത്യവാദിനീ, നിനക്ക് സ്വാഗതം. സത്യനിഷ്ഠർക്കു എവിടെയും അശുഭം ഒന്നുമില്ല।

Verse 92

त्वयोक्तं कपिले पूर्वं शपथैरागमाय च । तेन मे कौतुकं जातं याताऽगच्छेत्पुनः कथम्

ഹേ കപിലേ, നീ മുമ്പ് ഗൗരവമായ ശപഥങ്ങളോടെ വീണ്ടും വരുമെന്ന് വാഗ്ദാനം ചെയ്തിരുന്നു. അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് കൗതുകം ഉണർന്നു—പോയവൻ വീണ്ടും എങ്ങനെ മടങ്ങിവരാം?

Verse 93

तस्माद्गच्छ मया मुक्ता यत्राऽसौ तनयस्तव । तिष्ठते गोकुले बद्धः क्षीरपायी सुदुःखितः

അതുകൊണ്ട് പോകുക—ഞാൻ നിന്നെ മോചിപ്പിക്കുന്നു—നിന്റെ മകൻ ഉള്ളിടത്തേക്ക്. അവൻ ഗോകുലത്തിൽ കെട്ടപ്പെട്ട നിലയിൽ, പാൽ കുടിച്ചുകൊണ്ട്, അത്യന്തം ദുഃഖിതനായി ഇരിക്കുന്നു.

Verse 94

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु स राजा प्रकृतिं गतः । मृगीशापेन निर्मुक्तो दिव्यरूपवपुर्धरः । ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा कपिलां सत्यवादिनीम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അന്നേ സമയത്ത് രാജാവ് തന്റെ സ്വാഭാവിക നിലയിലേക്കു മടങ്ങി; മൃഗിയുടെ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി ദിവ്യരൂപവും ദേഹവും ധരിച്ചു. പിന്നെ ഹർഷഭരിതഹൃദയത്തോടെ സത്യവാദിനിയായ കപിലയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 95

राजोवाच । प्रसादात्तव मुक्तोऽहं शापादस्मात्सुदारुणात् । किं ते प्रियं करोम्यद्य धेनुके ब्रूहि सत्वरम्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ഈ അത്യന്തം ഭീകരമായ ശാപത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനായി. ഇന്ന് നിനക്ക് പ്രിയമായ എന്ത് ചെയ്യണം, ഹേ ധേനുകേ? വേഗം പറയുക.

Verse 96

कपिलोवाच । कृतकृत्याऽस्मि राजेन्द यत्त्वं मुक्तोऽसि किल्बिषात् । पिपासा बाधतेत्यर्थं सांप्रतं जलमानयम्

കപില പറഞ്ഞു—ഹേ രാജേന്ദ്രാ, നീ പാപദോഷങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനായതിനാൽ ഞാൻ കൃതകൃത്യയാണ്. ഇപ്പോൾ ദാഹം ബുദ്ധിമുട്ടിക്കുന്നു; അതിനാൽ ഉടൻ വെള്ളം കൊണ്ടുവരിക.

Verse 97

नैवानृतं विजानीहि सत्यमेतन्मयोदितम्

ഇത് അസത്യമെന്ന് കരുതരുത്; ഞാൻ ഉച്ചരിച്ചതെല്ലാം സത്യമാണ്.

Verse 98

पुलस्त्य उवाच । अथासौ पार्थिवो हस्ते चापमादाय सत्वरम् । सज्यं कृत्वा शरं गृह्य जघान धरणीतलम्

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ ആ രാജാവ് വേഗത്തിൽ കൈയിൽ വില്ലെടുത്തു; നാണേറി, അമ്പ് പിടിച്ച് ഭൂമിതലത്തെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 99

ततः सलिलमुत्तस्थौ निर्मलं शीतलं शुभम् । तत्र सा कपिला स्नात्वा वितृषा समपद्यत

അതിനുശേഷം നിർമ്മലവും ശീതളവും മംഗളകരവുമായ ജലം പൊങ്ങി ഉയർന്നു; അവിടെ കപിലാ സ്നാനം ചെയ്ത് പൂർണ്ണമായി ദാഹമകന്നു.

Verse 100

एतस्मिन्नन्तरे धर्मः स्वयं तत्र समागतः । अब्रवीत्कपिलां हृष्टो वरं वरय शोभने

ഇതിനിടയിൽ ധർമ്മൻ സ്വയം അവിടെ എത്തി; സന്തോഷത്തോടെ കപിലയോട്—ഹേ ശോഭനേ, വരം തിരഞ്ഞെടുക്കുക—എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 101

तव सत्येन तुष्टोऽहं नास्ति ते सदृशी क्वचित् । त्रैलोक्ये सकले धेनुर्न भविष्यति वै शुभे

നിന്റെ സത്യനിഷ്ഠയിൽ ഞാൻ തൃപ്തനാണ്; ഞാൻ പ്രഖ്യാപിക്കുന്നു—എവിടെയും നിനക്കു തുല്യയില്ല. ഹേ ശുഭേ, ത്രിലോകമൊട്ടാകെ നിനക്കു സമമായ ധേനു ഉണ്ടാകുകയില്ല.

Verse 102

कपिलोवाच । प्रसादात्तव गच्छेय सह राज्ञा सगोकुला । सुप्रभेण पदं दिव्यं जरामरणवर्जितम्

കപിലൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ രാജാവിനോടും സമസ്ത ഗോകുലത്തോടും കൂടി പ്രസ്ഥാനം ചെയ്ത്, ജരാമരണരഹിതമായ സുപ്രഭ ദിവ്യപദം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 103

मन्नाम्ना ख्यातिमायातु पुण्यमेतज्जलाशयम् । सर्वपापहरं नृणां सर्वकामप्रदं तथा

ഈ പുണ്യ ജലാശയം എന്റെ നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധിയാർജിക്കട്ടെ; ഇത് മനുഷ്യരുടെ സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിച്ച് സർവ്വകാമഫലവും നൽകട്ടെ.

Verse 104

धर्म उवाच । येऽत्र स्नानं करिष्यंति सुपुण्ये सलिले शुभे । चतुर्द्दश्यां विशेषेण ते यास्यंति परां गतिम्

ധർമ്മൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെ ഈ ശുഭവും മഹാപുണ്യകരവുമായ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ, പ്രത്യേകിച്ച് ചതുര്ദശിദിനത്തിൽ, പരമഗതി പ്രാപിക്കും.

Verse 105

तव नाम्ना सुपुण्यं हि तीर्थमेतद्भविष्यति । दर्शमुद्दिश्य मर्त्यस्तु प्राप्स्यते गोसहस्रकम् । स्नानाल्लक्षगुणं दानात्पुण्यं चैव तथाऽक्षयम्

നിന്റെ നാമത്താൽ ഈ തീർത്ഥം മഹാപുണ്യകരമാകും. ദർശം (അമാവാസി) ഉദ്ദേശിച്ച് കർമ്മം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യന് സഹസ്ര ഗോദാനഫലം ലഭിക്കും. ഇവിടെ സ്നാനത്തിൽ ലക്ഷഗുണ പുണ്യം, ദാനത്തിൽ അക്ഷയ പുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 106

येऽत्र श्राद्धं करिष्यंति मानवाः सुसमाहिताः । सर्वदानफलं तेषां भुक्तिमुक्ती महात्मनाम्

ഇവിടെ ഏകാഗ്രചിത്തരായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യർക്ക്, ആ മഹാത്മാക്കൾക്ക്, സർവ്വദാനഫലം ലഭിക്കുകയും ഭുക്തിയും മുക്തിയും രണ്ടും സിദ്ധിക്കുകയും ചെയ്യും.

Verse 107

अपि कीटपतंगा ये तृषार्ताः सलिले शुभे । मज्जयिष्यति यास्यंति तेऽपि स्थानं दिवौकसाम्

ദാഹാർത്തരായ കീടപതംഗങ്ങളും ഈ ശുഭജലത്തിൽ മുങ്ങിയാൽ, അവരും ദേവലോകം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 108

किं पुनर्भक्तिसंयुक्ता मानवाः सत्यवादिनः । मनस्विनो महाभागाः श्रद्धावंतो विचक्षणाः

അപ്പോൾ ഭക്തിയോടെ ഉള്ള മനുഷ്യർ—സത്യവാദികൾ, ദൃഢമനസ്സുള്ളവർ, മഹാഭാഗ്യവർ, ശ്രദ്ധാവാന്മാർ, വിവേകികൾ—അവരുടെ പുണ്യം എത്രയോ കൂടുതലാകും!

Verse 109

पुलस्त्य उवाच । एतस्मिन्नेव काले तु विमानानि सहस्रशः । समायातानि राजेंद्र कपिलायाः प्रभावतः

പുലസ്ത്യൻ പറഞ്ഞു—അന്നേ സമയത്ത്, രാജേന്ദ്രാ, കപിലയുടെ പ്രഭാവത്താൽ ആയിരക്കണക്കിന് ദിവ്യവിമാനങ്ങൾ അവിടെ എത്തി ചേർന്നു।

Verse 110

तान्यारुह्याथ कपिला गोपगोकुलसंकुला । सुप्रभेण समायुक्ता तत्पदं परमं गता

ആ വിമാനങ്ങളിൽ കയറി, ഗോപന്മാരും ഗോമണ്ഡലവും ചുറ്റിയ കപില, സുപ്രഭയോടുകൂടെ പരമപദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 111

तस्मात्सर्वप्रयत्नेन तत्र स्नानं समाचरेत् । श्राद्धं चैवात्मनः शक्त्या दानं पार्थिवसत्तम

അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടെയും അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യണം; കൂടാതെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശ്രാദ്ധവും ദാനവും ചെയ്യണം, നൃപശ്രേഷ്ഠാ।