Previous Verse
Next Verse

Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 36

ब्राह्मणा ऊचुः । कीदृशं जायते चिह्नं कार्तिक्यां ज्येष्ठपुष्करे । संप्राप्ते कृत्तिकायोगे सर्वं तत्र वदाशु नः

brāhmaṇā ūcuḥ | kīdṛśaṃ jāyate cihnaṃ kārtikyāṃ jyeṣṭhapuṣkare | saṃprāpte kṛttikāyoge sarvaṃ tatra vadāśu naḥ

ബ്രാഹ്മണർ പറഞ്ഞു—കാർത്തിക മാസത്തിൽ ജ്യേഷ്ഠ പുഷ്കരത്തിൽ കൃത്തികാ-യോഗം വന്നാൽ എങ്ങനെയുള്ള പുണ്യചിഹ്നം പ്രത്യക്ഷപ്പെടുന്നു? അവിടെ സംഭവിക്കുന്നതെല്ലാം ഞങ്ങൾക്ക് വേഗം പറയുക।

ब्राह्मणाःthe Brahmins
ब्राह्मणाः:
Karta (Speaker/subject)
TypeNoun
Rootब्राह्मण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग; प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन = Nominative plural
ऊचुःsaid
ऊचुः:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√वच् (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपदम्
कीदृशम्what kind of
कीदृशम्:
Karma (Predicate complement)
TypeAdjective
Rootकीदृश (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन = Nom/Acc singular; प्रश्नवाचक-विशेषण
जायतेarises/is produced
जायते:
Kriya (Action)
TypeVerb
Root√जन् (धातु)
Formलट्-लकार (वर्तमान); प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपदम्
चिह्नम्a sign
चिह्नम्:
Karta (Subject of जायते)
TypeNoun
Rootचिह्न (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; प्रथमा/द्वितीया-विभक्ति, एकवचन = Nom/Acc singular
कार्तिक्याम्in Kārttika
कार्तिक्याम्:
Adhikarana (Time)
TypeNoun
Rootकार्तिकी (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन = Locative singular (time)
ज्येष्ठपुष्करेat Jyeṣṭha-puṣkara (the sacred Puṣkara)
ज्येष्ठपुष्करे:
Adhikarana (Location)
TypeNoun
Rootज्येष्ठ + पुष्कर (प्रातिपदिक)
Formकर्मधारय-समास (ज्येष्ठं पुष्करम्); नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन = Locative singular (place)
संप्राप्तेwhen (it is) arrived
संप्राप्ते:
Adhikarana (Time-circumstance)
TypeAdjective
Rootसम् + प्राप्त (कृदन्त; √आप्/√प्राप् (धातु) + क्त)
Formपुंलिङ्ग/नपुंसकलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन = Locative singular absolute (सप्तमी-सम्बन्ध/locative absolute): ‘when attained/when it has come’
कृत्तिकायोगेat the Kṛttikā conjunction
कृत्तिकायोगे:
Adhikarana (Time/occasion)
TypeNoun
Rootकृत्तिका + योग (प्रातिपदिक)
Formतत्पुरुष-समास; पुंलिङ्ग; सप्तमी-विभक्ति, एकवचन = Locative singular
सर्वम्everything
सर्वम्:
Karma (Object)
TypeNoun
Rootसर्व (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग; द्वितीया-विभक्ति, एकवचन = Accusative singular
तत्रthere
तत्र:
Adhikarana (Location)
TypeIndeclinable
Rootतत्र (अव्यय)
Formअव्यय (देशवाचक)
वदtell/say
वद:
Kriya (Command)
TypeVerb
Root√वद् (धातु)
Formलोट्-लकार (आज्ञार्थ/Imperative); मध्यमपुरुष, एकवचन; परस्मैपदम्
आशुquickly
आशु:
Sambandha (Manner)
TypeIndeclinable
Rootआशु (अव्यय)
Formअव्यय (क्रियाविशेषण) = adverb ‘quickly’
नःto us/for us
नः:
Sampradana (Recipient)
TypeNoun
Rootअस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formसर्वनाम; षष्ठी/चतुर्थी-विभक्ति, बहुवचन (एन्क्लिटिक) = Gen/Dat plural ‘of us/to us’

Brāhmaṇas

Tirtha: Jyeṣṭha Puṣkara

Type: kshetra

Listener: Sūta (to respond)

Scene: A circle of brāhmaṇas, attentive and earnest, address the narrator with palms joined; behind them the sacred lake and ghāṭs, the sky hinting at Kārttika season.

J
Jyeṣṭha Puṣkara
K
Kārttika
K
Kṛttikā

FAQs

Inquiry into tīrtha-glory is itself a dhārmic act; sincere questioning invites authoritative revelation of sacred tradition.

Jyeṣṭha Puṣkara, the ‘elder’ Puṣkara tīrtha.

Attention to the auspicious timing—Kārttika month and Kṛttikā-yoga—when the tīrtha’s sign is said to manifest.