Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 63

Devanagari script

ततस्ते वाजिनस्त्रस्ताः संजग्मुः क्षतवक्षसः । रक्तप्लावितसर्वांगा मार्गमैरावणस्य च

Transliteration

tataste vājinastrastāḥ saṃjagmuḥ kṣatavakṣasaḥ | raktaplāvitasarvāṃgā mārgamairāvaṇasya ca

Translation

അപ്പോൾ ആ കുതിരകൾ ഭീതിയോടെ വിറച്ച്, വക്ഷസ്സിൽ മുറിവേറ്റു, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ ശരീരങ്ങളോടെ, ഐരാവതന്റെ പാതയിലൂടെയും ഓടിപ്പോയി।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; अनुक्रमबोधक (then)

• ते: they
• ते: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; सर्वनाम

• वाजिनः: horses
• वाजिनः: Karta (Apposition/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वाजिन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन

• त्रस्ताः: frightened
• त्रस्ताः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: त्रस् (धातु) → त्रस्त (क्त)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त कृदन्त; पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन; विशेषणम् (वाजिनः)

• संजग्मुः: went/ran off
• संजग्मुः: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-गम् (धातु) → संजग्मुः (लिट्)
• Form: लिट् (Perfect); प्रथमपुरुष, बहुवचन; परस्मैपद

• क्षतवक्षसः: with wounded chests
• क्षतवक्षसः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षत-वक्षस् (प्रातिपदिक; क्षत = क्त, वक्षस् = noun)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; कर्मधारयः (क्षतं वक्षः येषाम्) विशेषणम् (वाजिनः)

• रक्तप्लावितसर्वाङ्गाः: their whole bodies drenched in blood
• रक्तप्लावितसर्वाङ्गाः: Karta (Subject qualifier/कर्तृविशेषण)
• Type: Adjective
• Root: रक्त-प्लावित-सर्व-अङ्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; प्रथमा विभक्ति, बहुवचन; (रक्तेन प्लावितानि सर्वाणि अङ्गानि येषाम्) बहुपद-तत्पुरुषसमासप्रायः; विशेषणम् (वाजिनः)

• मार्गम्: path
• मार्गम्: Karma (Goal/object of motion/कर्म)
• Type: Noun
• Root: मार्ग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; द्वितीया विभक्ति, एकवचन

• ऐरावणस्य: of Airāvata
• ऐरावणस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: ऐरावण (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग; षष्ठी विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय; समुच्चयबोधक

Speaker

Narrator (contextual Purāṇic narration within Nāgarakhaṇḍa)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Airāvata-mārga (implied)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: Terrified horses with bleeding chests bolt away, their bodies smeared with blood, following the broad track marked by Airāvata’s passage; dust and hoofprints trail behind.

Characters & Entities

• Airāvata
• Indra (Śakra)
• Devas

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Fear and injury lead even the strongest supports of power to scatter; Purāṇas remind that worldly might is fragile without dharma’s protection.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The verse does not specify a named tīrtha; it is part of the wider Tīrthamāhātmya narrative movement.

What ritualistic prescription is mentioned?

None.