Adhyaya 33

Verse 1

ऋषय ऊचुः । किन्नामा च किरातोऽभूत्किं तेन व्रतमाहितम् । तत्त्वं कथय विप्रेंद्र परं कौतूहलं हि नः

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ആ കിരാതന്റെ പേര് എന്തായിരുന്നു? അവൻ ഏതു വ്രതമാണ് സ്വീകരിച്ചത്? ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, സത്യം പറയുക; ഞങ്ങളുടെ കൗതുകം അത്യന്തം।

Verse 2

तत्सर्वं श्रोतुमिच्छामो याथातथ्येन कथ्यताम् । न ह्यन्यो विद्यते लोके त्वद्विना वदतां वरः । तस्मात्कथ भो विप्र सर्वं शुश्रूषतां हि नः

അത് എല്ലാം ഞങ്ങൾ കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; സംഭവിച്ചതുപോലെ യാഥാതഥ്യമായി പറയുക. ഈ ലോകത്തിൽ നിങ്ങളെ കൂടാതെ വക്താക്കളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ മറ്റാരുമില്ല. അതിനാൽ, ഹേ വിപ്ര, എല്ലാം പറയുക—ഞങ്ങൾ ശ്രവണത്തിന് ആകാംക്ഷയോടെ ഇരിക്കുന്നു।

Verse 3

एवमुक्तस्तदा तेन शौनकेन महात्मना । कथयामास तत्सर्वं पुष्कसेन कृतं यत्

മഹാത്മാവായ ശൗനകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പുഷ്കസേന ചെയ്തതെല്ലാം അദ്ദേഹം അപ്പോൾ വിശദമായി വിവരിച്ചു।

Verse 4

लोमश उवाच । आसीत्पुरा महारौद्रश्चडोनाम दुरात्मवान् । क्रूरसंगो निष्कृतिको भूतानां भयवाहकः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—പണ്ടുകാലത്ത് ‘ചഡ’ എന്നൊരു ദുഷ്ടാത്മാവ് ഉണ്ടായിരുന്നു; അത്യന്തം രൗദ്രസ്വഭാവൻ. അവൻ ക്രൂരസംഗം പുലർത്തി, പ്രായശ്ചിത്തത്തെ നിരസിച്ച്, ജീവികൾക്കു ഭയകാരകനായി നിന്നു।

Verse 5

जालेन मत्स्यान्दुष्टात्मा घातयत्यनिशं खलु । भल्लैर्मृगाञ्छापदांश्च कृष्णसारांश्च शल्लकान्

ആ ദുഷ്ടഹൃദയൻ വലകൊണ്ട് നിരന്തരം മീനുകളെ കൊല്ലുകയും; അമ്പുകളാൽ മാൻ, വന്യമൃഗങ്ങൾ, കൃഷ്ണസാരങ്ങൾ, മുള്ളൻപന്നികളെയും വീഴ്ത്തുകയും ചെയ്തു।

Verse 6

खड्गांश्चैव च दुष्टात्मा दृष्ट्वा कांश्चिच्च पापवान् । पक्षिणोऽघातयत्क्रुद्धो ब्राह्मणांश्च विशेषतः

ആ ദുഷ്ട പാപി ചില ഖഡ്ഗമൃഗങ്ങളെ (ഗണ്ടങ്ങളെ) കണ്ടാൽ അവയെയും കൊല്ലും; ക്രോധത്തിൽ പക്ഷികളെയും വധിക്കും—വിശേഷിച്ച് ബ്രാഹ്മണന്മാരെ।

Verse 7

लुब्धको हि महापापो दुष्टो दुष्टजनप्रियः । भार्या तथाविधआ तस्य पुष्कसस्य महाभया

അവൻ വേട്ടക്കാരൻ—മഹാപാപി, ദുഷ്ടൻ, ദുഷ്ടജനസംഗം പ്രിയമുള്ളവൻ. അവന്റെ ഭാര്യയും അതുപോലെ—പുഷ്കസന്റെ സ്ത്രീ, മഹാഭയങ്കരി।

Verse 8

एवं विहरतस्तस्य बहुकालोत्यवर्तत । गते बहुतिथेकाले पापौघनिरतस्य च

ഇങ്ങനെ ജീവിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ ഏറെ കാലം കടന്നുപോയി; അനവധി ദിവസങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിട്ടും അവൻ പാപപ്രവാഹത്തിൽ തന്നെ മുഴുവനായി ലീനനായി തുടരന്നു।

Verse 9

निषंगे जलमादाय क्षुत्पिपासार्द्दितो भृशम् । एकदा निशि पापीयाच्छ्रीवृक्षोपरि संस्थितः । कोलं हंतुं धनुष्पाणिर्जाग्रच्चानिमिषेण हि

അമ്പുകോശത്തിൽ വെള്ളം എടുത്തുകൊണ്ട്, വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് അത്യന്തം പീഡിതനായ ആ പാപി ഒരു രാത്രിയിൽ ശ്രീവൃക്ഷത്തിന്മേൽ ഇരുന്നു. വില്ല് കൈയിൽ പിടിച്ച് പന്നിയെ കൊല്ലാൻ കണ്ണിമയ്ക്കാതെ ജാഗരിച്ചുനിന്നു।

Verse 10

माघमासेऽसितायां वै चतुर्दश्यामथाग्रतः । मृगमार्गविलोकार्थी बिल्वपत्राण्यपातयत्

മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ അവൻ മുന്നോട്ടു നോക്കി മൃഗങ്ങളുടെ പാത കാണുവാൻ ബില്വപത്രങ്ങൾ താഴെ വീഴ്ത്തി।

Verse 11

श्रीवृक्षपर्णानि बहूनि तत्र स च्छेदयामास रुषान्वितोपि । श्रीवृक्षमूले परिवर्तमाने लिंगं तस्योपरिदृष्टभावः

അവിടെ അവൻ കോപം നിറഞ്ഞവനായിരുന്നാലും ശ്രീവൃക്ഷത്തിന്റെ അനവധി ഇലകൾ മുറിച്ചു. വൃക്ഷമൂലത്തിനരികെ തിരിഞ്ഞുനടക്കുമ്പോൾ അവന്റെ താഴെ ഒരു ശിവലിംഗം ദൃശ്യമായി।

Verse 12

ववर्ष गंडूषजलं दुरात्मा यदृच्छया तानि शिवे पतंति । श्रीवृक्षपर्णानि च दैवयोगाज्जातं च सर्वं शिवपूजनं तत्

ആ ദുരാത്മാവ് ഗണ്ഡൂഷജലം ഒഴിച്ചു; യാദൃച്ഛികമായി അത് ശിവനിൽ പതിച്ചു. ശ്രീവൃക്ഷപത്രങ്ങളും ദൈവയോഗത്താൽ—എല്ലാം ചേർന്ന്—ശിവപൂജയായി മാറി।

Verse 13

गंडूषवारिणा तेन स्नपनं च कृतं महत् । बिल्वपत्रैरसंख्यातैरर्चनं महत्कृतम्

അവൻ ഗണ്ഡൂഷജലത്താൽ മഹത്തായ സ്നപനം (അഭിഷേകം) നടത്തി; അസംഖ്യ ബില്വപത്രങ്ങളാൽ മഹത്തായ അർച്ചനയും ചെയ്തു।

Verse 14

अज्ञानेनापि भो विप्राः पुष्कसेन दुरात्मना । माघमासेऽसिते पक्षे चतुर्दश्यां विधूदये

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ദുരാത്മാവ് പുഷ്കസേനനും അജ്ഞാനവശാൽ മാഘമാസത്തിലെ കൃഷ്ണപക്ഷ ചതുര്ദശിയിൽ, ചന്ദ്രോദയ സമയത്ത്, ഇതു ചെയ്തു।

Verse 15

पुष्कसोऽथ दुराचारो वॉक्षादवततार सः । आगत्य जलसंकाशं मत्स्यान्हंतुं प्रचक्रमे

അപ്പോൾ ദുഷ്ടാചാരിയായ പുഷ്കസൻ വൃക്ഷത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി; ജലസദൃശമായ വിസ്താരത്തിലെത്തി മത്സ്യങ്ങളെ കൊല്ലാൻ തുടങ്ങി।

Verse 16

लुब्ध कस्यापि भार्याभून्नाम्ना चैव घनोदरी । दुष्टा सा पापनिरता परद्रव्यापहारिणी

ഒരു വേട്ടക്കാരന് ഘനോദരി എന്ന പേരുള്ള ഭാര്യ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവൾ ദുഷ്ടയും പാപനിരതയും പരധനം അപഹരിക്കുന്നവളുമായിരുന്നു।

Verse 17

गृहान्निर्गत्य सायाह्ने पुरद्वारबहिः स्थिता । वनमार्गं प्रपश्यंती पत्युरागमनेच्छया

സന്ധ്യാസമയത്ത് വീട്ടിൽ നിന്ന് പുറപ്പെട്ടു അവൾ നഗരദ്വാരത്തിന് പുറത്തു നിന്നു; ഭർത്താവിന്റെ വരവിനായി വനപാതയിലേക്കു നോക്കി നിന്നു।

Verse 18

चिराद्भर्तरी नायाते चिन्तयामास लुब्धकी । अद्य सायाह्नवेलायामागताः सर्वलुब्धकाः

നേരം ഏറെ കഴിഞ്ഞിട്ടും ഭർത്താവ് വരാതിരുന്നതോടെ വേട്ടക്കാരന്റെ ഭാര്യ ചിന്തിച്ചു—“ഇന്ന് സന്ധ്യയ്ക്കുള്ളിൽ എല്ലാ വേട്ടക്കാരും മടങ്ങിയല്ലോ.”

Verse 19

तमः स्तोमेन संछन्नाश्चतस्रो विदिशो दिशः । रात्रौ यामद्वयं यातं किं मतंगः समागतः

ഇരുട്ടിന്റെ ഘനസമൂഹം നാലുദിക്കുകളും മൂടി; രാത്രിയുടെ രണ്ട് യാമങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു—അവനെ ഒരു ആന ആക്രമിച്ചോ?

Verse 20

किं वा केसरलोभेन सिंहेनैव विदारितः । किं भुजंगफणारत्नहारी सर्पविषार्दितः

കേസരലോഭത്തിൽ സിംഹം തന്നെ അവനെ കീറിമുറിച്ചോ? അല്ലെങ്കിൽ സർപ്പഫണിയിലെ രത്നങ്ങൾ കവർന്നവൻ നാഗവിഷം മൂലം പീഡിതനായോ?

Verse 21

किं वा वराहदंष्ट्राग्रघातैः पंचत्वमागतः । मधुलोभेन वृक्षाग्रात्स वै प्रपतितो भुवि

വരാഹത്തിന്റെ ദംഷ്ട്രാഗ്രപ്രഹരങ്ങളാൽ അവൻ മരണം പ്രാപിച്ചോ? അല്ലെങ്കിൽ തേൻലോഭത്തിൽ വൃക്ഷശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ഭൂമിയിലേക്കു വീണോ?

Verse 22

क्वान्वेषयामि पृच्छामि क्व गच्छामि च कं प्रति । एवं विलप्य बहुधा निवृत्ता स्वं गृहं प्रति

“ഞാൻ എവിടെ അന്വേഷിക്കണം? ആരോടു ചോദിക്കണം? എവിടേക്ക് പോകണം, ആരുടെ അടുക്കൽ?”—ഇങ്ങനെ പലവിധം വിലപിച്ച് അവൾ സ്വന്തം വീട്ടിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 23

नैवान्नं नो जलं किंचिन्न भुक्तं तद्दिने तया । चिंतयंती पतिं चापि लुब्धकी त्वयन्निशाम्

അന്നേദിവസം ആ വേട്ടക്കാരി അന്നവും കഴിച്ചില്ല, വെള്ളവും കുടിച്ചില്ല. ഭർത്താവിനെ മാത്രം ചിന്തിച്ച് അവൾ ഉത്കണ്ഠയിൽ രാത്രി മുഴുവൻ കാത്തിരുന്നു.

Verse 24

अथ प्रभाते विमले पुष्कसी वनमाययौ । अशनार्थं च तस्यान्नमादाय त्वरिता सती

പിന്നീട് നിർമലമായ പ്രഭാതത്തിൽ ആ വേട്ടക്കാരി വനത്തിലേക്ക് പോയി. ഭർത്താവിന്റെ ആഹാരത്തിനായി അന്നം എടുത്തുകൊണ്ട് ആ സതി വേഗത്തിൽ നടന്നു.

Verse 25

भ्रममाणावने तस्मिन्ददर्श महतीं नदीम् । तस्यास्तीरे समासीनं स्वपतिं प्रेक्ष्य हर्षिता

ആ വനത്തിൽ അലഞ്ഞുതിരിയുമ്പോൾ അവൾ ഒരു മഹാനദിയെ കണ്ടു. അതിന്റെ തീരത്ത് ഇരുന്നിരുന്ന സ്വന്തം ഭർത്താവിനെ കണ്ടപ്പോൾ അവൾ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു.

Verse 26

तदन्नं कूलनः स्थाप्य नदीं तर्तुं प्रचक्रमे । निरीक्ष्य चाथ मत्स्यान्स जालप्रोतान्समानयत्

അവൻ ആ ആഹാരം നദീതീരത്ത് വെച്ച് നദി കടക്കാൻ തുടങ്ങി. പിന്നെ ചുറ്റും നോക്കി വലയിൽ കുടുങ്ങിയ മീനുകളെ ശേഖരിച്ചു കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 27

तावत्तयोक्तश्चण्डोऽसावेहि शीघ्रं च भक्षय । अन्नं त्वदर्थमानीतमुपोष्य दिवसं मया

അപ്പോൾ അവൾ ചണ്ഡനോട് പറഞ്ഞു—“വേഗം വാ, ഭക്ഷണം കഴിക്കൂ. നിനക്കായി തന്നെയാണ് ഈ അന്നം കൊണ്ടുവന്നത്; ഞാൻ ദിവസം മുഴുവൻ ഉപവസിച്ചു.”

Verse 28

कृतं किमद्य रे मंद गतेऽहनि च किं कृतम् । नाऽशितं च त्वया मूढ लंघितेनाद्य पापिना

“എ മന്ദബുദ്ധിയേ! ഇന്ന് നീ എന്തു ചെയ്തു, ദിവസം കഴിഞ്ഞിട്ടും എന്തു നേടി? നീ ഒന്നും കഴിച്ചില്ല, മൂഢനേ! ഇന്ന് നിയമലംഘനം ചെയ്ത് ദോഷിയായി.”

Verse 29

नद्यां स्नातौ तथा तौ च दम्पती च शुचि व्रतौ । यावद्गतश्च भोक्तुं स तावच्छ्वा स्वयमागतः

പിന്നീട് ആ ദമ്പതികൾ ശുചിവ്രതം പാലിച്ച് നദിയിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. അവൻ ഭക്ഷിക്കാനായി പോയ ഉടനെ ഒരു നായ സ്വയം അവിടെ എത്തി.

Verse 30

तेन सर्वं भक्षितं च तदन्नं स्वयमेव हि । चंडी प्रकुपिता चैव श्वानं हंतुमुपस्थिता

ആ ശ്വാനം തന്നേ ആ മുഴുവൻ അന്നവും ഭക്ഷിച്ചു. അപ്പോൾ ചണ്ഡീ ക്രോധിച്ച് ശ്വാനത്തെ വധിക്കുവാൻ മുന്നോട്ടുവന്നു.

Verse 31

आवयोर्भक्षितं चान्नमनेनैव च पापिना । किं च भक्षयसे मूढ भविताद्य वुभुक्षितः

“നമ്മൾ ഇരുവര്ക്കായി വെച്ച അന്നം ഈ പാപി തന്നേ ഭക്ഷിച്ചു! ഹേ മൂഢാ, ഇനി നീ എന്തു തിന്നും? ഇന്ന് നീ തീർച്ചയായും വിശപ്പോടെ ഇരിക്കും.”

Verse 32

एवं तयोक्तश्चण्डोऽसौ बभाषे तां शिवप्रियः । यच्छुना भक्षितं चान्नं तेनाहं परितोषितः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ശിവപ്രിയനായ ചണ്ഡൻ അവളോടു പറഞ്ഞു—“ശ്വാനം ഭക്ഷിച്ച ആ അന്നം കൊണ്ടുതന്നെ ഞാൻ തൃപ്തനായി.”

Verse 33

किमनेन शरीरेण नश्वरेण गतायुषा । शरीरं दुर्लभं लोके पूज्यते क्षणभंगुरम्

ആയുസ്സ് ഒഴുകിപ്പോകുന്ന ഈ നശ്വര ശരീരത്താൽ എന്തു പ്രയോജനം? ലോകത്തിൽ ശരീരം ദുർലഭമായാലും അത് ക്ഷണഭംഗുരം—വേഗം തകർന്നുപോകുന്നതാണ്.

Verse 34

ये पुष्णंति निजं देहं सर्वभावेन चाहताः । मूढास्ते पापिनो ज्ञेया लोकद्वयबहिष्कृताः

എല്ലാ വിധത്തിലും പീഡിതരായിട്ടും സ്വന്തം ശരീരത്തെ മാത്രം മുഴുവൻ ഭാവത്തോടും കൂടി പോഷിപ്പിക്കുന്നവർ മൂഢരും പാപികളും ആകുന്നു; ഇഹപരലോകങ്ങളിലിരണ്ടും അവർ ബഹിഷ്കൃതർ.

Verse 35

तस्मान्मानं परित्यज्य क्रोधं च दुरवग्रहम् । स्वस्था भव विमर्शेन तत्त्वबुद्ध्या स्थिरा भव

അതുകൊണ്ട് അഹങ്കാരവും അടക്കാൻ ദുഷ്കരമായ ക്രോധവും ഉപേക്ഷിക്ക. വിവേചനത്തോടെ അന്തഃസ്ഥനായി, തത്ത്വബുദ്ധിയാൽ ദൃഢമായി നിലകൊൾക.

Verse 36

बोधिता तेन चंडी सा पुष्कसेन तदा भृशम् । जागरादि च संप्राप्तः पुष्कसोऽपि चतुर्दशीम्

അപ്പോൾ പുഷ്കസേനൻ ചണ്ഡീദേവിയെ അത്യന്തം ജാഗ്രതയിലാക്കി. പുഷ്കസനും ചതുര്ദശി ദിനത്തിൽ ജാഗരണാദി വ്രതാചാരങ്ങൾ അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 37

शिवरात्रिप्रसंगाच्च जायते यद्ध्यसंशयम् । तज्ज्ञानं परमं प्राप्तः शिवरात्रिप्रसंगतः

ശിവരാത്രി അനുഷ്ഠാനത്തിന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ നിന്ന് സംശയമില്ലാതെ എന്ത് ഉദ്ഭവിക്കുന്നുവോ, അതാണ് പരമജ്ഞാനം; അതേ ശിവരാത്രി അവസരത്തിലൂടെയാണ് അവൻ പരമജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചത്.

Verse 38

यामद्वयं च संजातममावास्यां तु तत्र वै । आगताश्च गणास्तत्र बहवः शिवनोदिताः

അവിടെ അമാവാസ്യാ രാത്രിയിൽ രണ്ട് യാമങ്ങൾ കഴിഞ്ഞപ്പോൾ, ശിവന്റെ ആജ്ഞയാൽ പ്രേരിതരായ അനേകം ഗണങ്ങൾ ആ സ്ഥലത്ത് എത്തി.

Verse 39

विमानानि बहून्यत्र आगतानि तदंतिकम् । दृष्टानि तेन तान्येव विमानानि गणास्तथा

അവിടെ അനേകം വിമാനങ്ങൾ അടുത്തെത്തി. അവൻ ആ വിമാനങ്ങളെയും കൂടെ ഗണങ്ങളെയും പ്രത്യക്ഷമായി ദർശിച്ചു.

Verse 40

उवाच परया भक्त्या पुष्कसोऽपि च तान्प्रति । कस्मात्समागता यूयं सर्वे रुद्राक्षधारिणः

അപ്പോൾ പരമഭക്തിയാൽ നിറഞ്ഞ പുഷ്കസൻ അവരോടു പറഞ്ഞു—“നിങ്ങൾ എല്ലാവരും രുദ്രാക്ഷം ധരിച്ച് ഇവിടെ ഏതു കാരണത്താൽ വന്നിരിക്കുന്നു?”

Verse 41

विमानस्थाश्च केचिच्च वृषारूढाश्च केचन । सर्वे स्फटिकसंकाशाः सर्वे चंद्रार्द्धशेखराः

ചിലർ ദിവ്യവിമാനങ്ങളിൽ ഇരുന്നിരുന്നു; ചിലർ വൃഷഭാരൂഢരായിരുന്നു. എല്ലാവരും സ്ഫടികംപോലെ ദീപ്തരായി, എല്ലാവരുടെയും ശിരസ്സിൽ അർദ്ധചന്ദ്രം ശോഭിച്ചു.

Verse 42

कपर्द्दिनश्चर्मपरीतवाससो भुजंगभोगैः कृतहारभूषणाः । श्रियान्विता रुद्रसमानवीर्या यथातथं भो वदतात्मनोचितम्

ഹേ ജടാധാരികളേ, ചർമവസ്ത്രധാരികളേ, ഭുജംഗഭോഗങ്ങളാൽ നിർമ്മിതമായ ഹാരാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരേ! നിങ്ങൾ ശ്രീസമ്പന്നരും രുദ്രസമാനവീര്യവാന്മാരും—സത്യമായി, നിങ്ങളെക്കുറിച്ച് യോജിച്ചതെന്തോ അതു പറയുക.

Verse 43

पुष्कसेन तदा पृष्टा ऊचुः सर्वे च पार्पदाः । रुद्रस्य देवदेवस्य संनम्राः कमलेक्षणाः

പുഷ്കസൻ ചോദിച്ചപ്പോൾ, രുദ്രന്റെ എല്ലാ പാർഷദരും—ദേവദേവനോട് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു, കമലനേത്രന്മാരായി—മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 44

गणा ऊचुः । प्रेषिताः स्मो वयं चंड शिवेन परमेष्ठिना । आगच्छ त्वरितो भुत्वा सस्त्रीको या नमारुह

ഗണങ്ങൾ പറഞ്ഞു—“ഹേ ചണ്ഡാ! പരമേശ്വരനായ ശിവൻ ഞങ്ങളെ അയച്ചിരിക്കുന്നു. വേഗം വരിക—ഭാര്യയോടുകൂടെ; വാഹനമേറരുത്, ഉടൻ വരിക.”

Verse 45

लिंगार्च्चनं कृतं यच्च त्वया रात्रौ शिवस्य च । तेन कर्मविपाकेन प्राप्तोऽसि शिवसन्निधिम्

നീ രാത്രിയിൽ ശിവലിംഗത്തെ അർച്ചിച്ചതിനാൽ, അതേ കർമ്മത്തിന്റെ ഫലപരിപാകത്തോടെ നീ ഇപ്പോൾ ശിവസന്നിധിയിൽ എത്തിച്ചേർന്നിരിക്കുന്നു।

Verse 46

तथोक्तो वीरभद्रेण उवाच प्रहसन्निव । पुष्कसोऽपि स्वया बुद्ध्या प्रस्तावसदृशं वचः

വീരഭദ്രൻ അങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, പുഷ്കസൻ അല്പം പുഞ്ചിരിയോടെ സംസാരിച്ചതുപോലെ; തന്റെ ബുദ്ധിയാൽ അവസരാനുസൃതമായ വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 47

पुष्कस उवाच । किं मया कृतमद्यैव पापिना हिंसकेन च । मृगयारसिकेनैव पुष्कसेन दुरात्मना

പുഷ്കസൻ പറഞ്ഞു—ഇന്ന് പാപിയും ഹിംസകനും വേട്ടയിൽ ആസക്തനുമായ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ള പുഷ്കസനായ ഞാൻ എന്ത് പുണ്യകർമ്മം ചെയ്തിരിക്കും?

Verse 48

पापाचारो ह्यहं नित्यं कथं स्वर्गं व्रजाम्यहम् । कथं लिंगार्चनमिदं कृतमस्ति तदुच्यताम्

എന്റെ ആചാരം നിത്യവും പാപമയമാണ്—ഞാൻ എങ്ങനെ സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകും? ഈ ലിംഗാർച്ചന എനിക്കാൽ എങ്ങനെ നടന്നു? ദയവായി പറയുക।

Verse 49

परं कौतुकमापन्नः पृच्छामि त्वां यथातथम् । कथयस्व महाभाग सर्वं चैव यथाविधि

പരമ കൗതുകത്തിൽ ഞാൻ നിന്നോട് യഥാർത്ഥമായി ചോദിക്കുന്നു. ഹേ മഹാഭാഗ, സംഭവിച്ചതെല്ലാം ക്രമത്തോടെയും വിധിപ്രകാരംയും പറയുക।

Verse 50

इत्येवं पृच्छतस्तस्य पुष्कसस्य यथाविधि । कथयामास तत्सर्वं शिवधर्म मुदान्वितः

ഇങ്ങനെ പുഷ്കസൻ യഥാവിധി ചോദിച്ചപ്പോൾ, അദ്ദേഹം ആനന്ദപരവശനായി ശിവധർമ്മത്തിന്റെ സമഗ്ര ഉപദേശം അവനോട് മുഴുവനായി പറഞ്ഞു।

Verse 51

वीरभद्र उवाच । देवदेवो महादेवो देवानां पतिरीश्वरः । परितुष्टोऽद्य हे चंड स महेश उमापतिः

വീരഭദ്രൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ചണ്ഡാ! ദേവദേവനായ മഹാദേവൻ, ദേവന്മാരുടെ അധിപനായ ഈശ്വരൻ, ഉമാപതി മഹേശൻ ഇന്ന് പ്രസന്നനാണ്।

Verse 52

प्रासंगिकतया माघे कृतं लिंगार्चनं त्वया । शिवतुष्टिकरं चाद्य पूतोऽसि त्वं न संशयः । शिवरात्र्यां प्रसंगेन कृतमर्चनमेव च

സന്ദർഭവശാൽ മാഘമാസത്തിൽ നീ ലിംഗാർച്ചന നടത്തി. അത് ഇന്ന് ശിവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നതാണ്; അതിനാൽ നീ സംശയമില്ലാതെ ശുദ്ധനായിരിക്കുന്നു. ശിവരാത്രിയിലും സാഹചര്യവശാൽ അർച്ചന നടന്നതുതന്നെ।

Verse 53

कोलं निरीक्षमाणेन बिल्वपत्राणि चैव हि । च्छेदितानि त्वया चंड पतितानि तदैव हि । लिंगस्य मस्तके तानि तेन त्वं सुकृती प्रभो

ഹേ ചണ്ഡാ! കാട്ടുപന്നിയെ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ നിന്റെ കൈയിൽ നിന്ന് ബിൽവപത്രങ്ങൾ മുറിഞ്ഞു; അവ ഉടൻ വീണ് ശിവലിംഗത്തിന്റെ ശിരസ്സിൽ പതിച്ചു. ആ കർമത്താൽ, ഹേ പ്രഭോ, നീ പുണ്യവാനായി।

Verse 54

ततश्च जागरो जातो महान्वृक्षोपरि ध्रुवम् । तेनैव जागरेणैव तुतोष जगदीश्वरः

അതിനുശേഷം തീർച്ചയായും അവന് വൃക്ഷത്തിന്മേൽ മഹാജാഗരണം സംഭവിച്ചു; ആ ജാഗരണമാത്രത്താൽ തന്നെ ജഗദീശ്വരൻ പ്രസന്നനായി।

Verse 55

छलेनैव महाभाग कोलसंदर्शनेन हि । शिवरात्रिदिने चात्र स्वप्नस्ते न च योषितः

ഹേ മഹാഭാഗാ! വെറും ഒരു നിമിത്തം കൊണ്ടു—അഥവാ വരാഹദർശനം കൊണ്ടു—ഈ ശിവരാത്രിദിനത്തിൽ നിനക്ക് നിദ്രയുമില്ല, സ്ത്രീസംഗവും ഇല്ല.

Verse 56

तेनोपवासेन च जागरेण तुष्टो ह्यसौ देववरो महात्मा । तव प्रसादाय महानुभावो ददाति सर्वान्वरदो महांश्च

ആ ഉപവാസവും ജാഗരണവും കൊണ്ട് ആ മഹാത്മാവായ ദേവശ്രേഷ്ഠൻ പ്രസന്നനായി. നിനക്കു പ്രസാദം നൽകുവാൻ ആ മഹാനുഭാവൻ, വരദനായ പ്രഭു, എല്ലാ (ഇഷ്ട) വരങ്ങളും ദാനം ചെയ്യുന്നു.

Verse 57

एवमुक्तस्तदा तेन वीरभद्रेण धीमता । पुष्कसोऽपि विमानाग्र्यमारुहोह च पश्यताम्

അപ്പോൾ ധീമാനായ വീരഭദ്രൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, എല്ലാവരും നോക്കിനിൽക്കെ പുഷ്കസനും ശ്രേഷ്ഠ വിമാനം കയറി.

Verse 58

गणानां देवतानां च सर्वेषां प्राणिनामपि । तदा दुंदुभयो नेदुर्भेर्यस्तूर्याण्यनेकशः

അപ്പോൾ ഗണങ്ങൾക്കും ദേവന്മാർക്കും എല്ലാ ജീവികൾക്കും വേണ്ടി ദുന്ദുഭികൾ മുഴങ്ങി; ഭേരികളും അനേകം തരത്തിലുള്ള തൂര്യങ്ങളും നാദിച്ചു.

Verse 59

वीणावेणुमृदंगानि तस्य चाग्रे गतानि च । जगुर्गंधर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः

വീണ, വേണു, മൃദംഗം എന്നിവ അവന്റെ മുമ്പിൽ മുമ്പിൽ പോയി; ഗന്ധർവനാഥന്മാർ പാടി, അപ്സരാഗണങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു.

Verse 60

विद्याधरगणाः सर्वे तुष्टुवुः सिद्धचारणाः । चामरैवर्वीज्यमानो हि च्छत्रैश्च विविधैरपि । महोत्सवेन महता आनीतो गंधमादनम्

സകല വിദ്യാധരഗണങ്ങളും, സിദ്ധ-ചാരണന്മാരും അവനെ സ്തുതിച്ചു. ചാമരങ്ങളാൽ വീശിക്കൊണ്ട്, വിവിധ കുടകളാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ട്, മഹാമഹോത്സവത്തോടെ അവനെ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവന്നു.

Verse 61

शिवसान्निध्यमागच्चंडोसौ तेन कर्मणा । शिवरात्र्युपवासेन परं स्थानं समागमत्

ആ കർമഫലമായി ആ ചണ്ഡൻ ശിവസാന്നിധ്യത്തിലെത്തി. ശിവരാത്രി ഉപവാസംകൊണ്ട് അവൻ പരമസ്ഥാനത്തെ പ്രാപിച്ചു.

Verse 62

पुष्कसोऽपि तथा प्राप्तः प्रसंगेन सदाशिवम् । किं पुनः श्रद्धया युक्ताः शिवाय परमात्मने

പുഷ്കസനും വെറും സംഗതിയും സാഹചര്യവും കൊണ്ടു സദാശിവനെ പ്രാപിച്ചു; എന്നാൽ ശ്രദ്ധയോടെ പരമാത്മാവായ ശിവനിൽ സമർപ്പിതരായവർ എത്രയധികം പ്രാപിക്കും!

Verse 63

पुष्पादिकं फलं गंधं तांबूलं भक्ष्यमृद्धिमत् । ये प्रयच्छंति लोकेऽस्मिन्रुद्रास्ते नात्र संशयः

ഈ ലോകത്തിൽ പുഷ്പം, ഫലം, സുഗന്ധം, താംബൂലം, സമൃദ്ധമായ ഭക്ഷ്യങ്ങൾ എന്നിവ അർപ്പിക്കുന്നവർ—നിസ്സംശയം രുദ്രസ്വരൂപരാണ്; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 64

चंडेन वै पुष्कसेन सफलं तस्य चाभवत् । प्रसंगेनापि तेनैव कृतं तच्चाल्पबुद्धिना

നിശ്ചയമായും ചണ്ഡൻ, അഥവാ പുഷ്കസേനൻ ചെയ്ത ആ കർമം അവനു ഫലപ്രദമായി. അൽപബുദ്ധിയോടെ വെറും സാഹചര്യവശാൽ ചെയ്തതായാലും, അതും ഫലം നൽകി.

Verse 65

ऋषय ऊचुः । किं फलं तस्य चोद्देशः केन चैव पुना कृतम् । कस्माद्व्रतमिदं जातं कृतं केन पुरा विभो

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു— ഈ വ്രതത്തിന്റെ ഫലം എന്ത്, അതിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്? ഇത് വീണ്ടും ആരാണ് ആചരിച്ചത്? ഏതു കാരണത്താൽ ഈ വ്രതം ഉദിച്ചു, പുരാതനകാലത്ത്, ഹേ വിഭോ, ഇത് ആരാണ് നിർവഹിച്ചത്?

Verse 66

लोमश उवाच । यदा सृष्टं जगत्सर्वं ब्रह्मणा परमेष्ठिना । कालचक्रं तदा जातं पुरा राशिमन्विताम्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു— പരമേഷ്ഠിയായ ബ്രഹ്മാവ് സർവ്വജഗത്തെയും സൃഷ്ടിച്ചപ്പോൾ, പുരാതനകാലത്ത് രാശിവിഭാഗങ്ങളാൽ യുക്തമായ കാലചക്രം ഉദിച്ചു.

Verse 67

द्वादश राशयस्तत्र नक्षत्राणि तथैव च । सप्तविंशतिसंख्यानि मुख्यानि सिद्धये

അവിടെ ദ്വാദശ രാശികളും, അതുപോലെ നക്ഷത്രങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു— ഇരുപത്തേഴെന്ന എണ്ണത്തിൽ— പ്രധാനമായും സിദ്ധിയും കാര്യഫലപ്രാപ്തിയും ക്രമപ്പെടുത്തുന്നതിനായി സ്ഥാപിതമായവ.

Verse 68

एभिः सर्वं प्रचंडं च राशिभिरुडुभिस्तथा । कालचक्रान्वितः कालः क्रीडयन्सृजते जगत्

ഈ രാശികളും നക്ഷത്രങ്ങളും മുഖേന— സർവ്വവും മഹത്തായും പ്രചണ്ഡമായും— കാലചക്രയുക്തമായ കാലം ക്രീഡിക്കുന്നതുപോലെ ജഗത്തെ സൃഷ്ടിക്കുന്നു.

Verse 69

आब्रह्मस्तंबपर्यंतं सृजत्य वति हंति च । निबद्धमस्ति तेनैव कालेनैकेन भो द्विजाः

ബ്രഹ്മാവിൽ നിന്ന് പുല്ലിന്റെ തുമ്പുവരെ— കാലം തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിക്കുന്നത്, പരിപാലിക്കുന്നത്, സംഹരിക്കുന്നതും. ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, എല്ലാം ആ ഏകകാലത്താൽ തന്നെ ബന്ധിതമാണ്.

Verse 70

कालो हि बलवांल्लोके एक एव न चापरः । तस्मात्कालात्मकं सर्वमिदं नास्त्यत्र संशयः

ഈ ലോകത്തിൽ കാലം മാത്രമേ ശക്തിയുള്ളൂ; അതൊഴികെ മറ്റൊന്നുമില്ല. അതിനാൽ ഇതെല്ലാം കാലസ്വഭാവമുള്ളതുതന്നെ—ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 71

आदौ कालः कालनाच्च लोकनायकनायकः । ततो लोका हि संजाताः सृष्टिश्च तदनंतरम्

ആദിയിൽ കാലവും കാലഗണനയും ഉണ്ടായിരുന്നു; ആ കാലം തന്നെയാണ് ലോകനായകരുടെയും നായകനായത്. തുടർന്ന് ലോകങ്ങൾ ജനിച്ചു, അതിന് പിന്നാലെ സൃഷ്ടി ഉടൻ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 72

सृष्टेर्लवो हि संजातो लवाच्च क्षणमेव च । क्षणाच्च निमिषं जातं प्राणिनां हि निरंतरम्

സൃഷ്ടിയിൽ നിന്ന് ‘ലവ’ ഉദിച്ചു; ലവയിൽ നിന്ന് ‘ക്ഷണ’ം പിറന്നു. ക്ഷണത്തിൽ നിന്ന് ‘നിമിഷ’ം ജനിച്ചു—ജീവികൾക്കായി അത് നിരന്തരമായി പ്രവഹിക്കുന്നു.

Verse 73

निमिषाणां च षष्ट्या वै फल इत्यभिधीयते । पंचदश्या अहोरात्रैः पक्षैत्यभिधीयते

അറുപത് നിമിഷങ്ങളെ ‘ഫല’ എന്നു പറയുന്നു. പതിനഞ്ച് അഹോരാത്രങ്ങൾ (പകൽ-രാത്രി) ‘പക്ഷ’മെന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 74

पक्षाभ्यां मास एव स्यान्मासा द्वादश वत्सरः । तं कालं ज्ञातुकामेन कार्यं ज्ञानं विचक्षणैः

രണ്ട് പക്ഷങ്ങൾ ചേർന്നാൽ മാസം; പന്ത്രണ്ട് മാസങ്ങൾ ചേർന്നാൽ വത്സരം (വർഷം) ആകുന്നു. അതിനാൽ കാലത്തെ അറിയാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ വിവേകത്തോടെ ഈ ജ്ഞാനം അഭ്യസിക്കണം.

Verse 75

प्रतिपद्दिनमारभ्य पौर्णमास्यंतमेव च । पक्षं पूर्णो हि यस्माच्च पूर्णिमेत्यभिधीयते

പ്രതിപദ മുതൽ ആരംഭിച്ച് പൗർണ്ണമി വരെ നീളുന്ന പക്ഷം—അത് ‘പൂർണ്ണ’മാകുന്നതിനാൽ അതിനെ ‘പൂർണ്ണിമ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു.

Verse 76

पूर्णचंद्रमसी या तु सा पूर्णा देवताप्रिया । नष्टस्तु चंद्रो यस्यां वा अमा सा कथिता बुधैः

ഏത് രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ പൂർണ്ണചന്ദ്രനായി പ്രകാശിക്കുന്നുവോ അത് ‘പൂർണ്ണാ’ (പൗർണ്ണമി), ദേവതകൾക്ക് പ്രിയം; ഏത് രാത്രിയിൽ ചന്ദ്രൻ ലുപ്തമായി കാണപ്പെടാതെയിരിക്കുകയോ അതിനെ പണ്ഡിതർ ‘അമാ’ (അമാവാസി) എന്നു പറയുന്നു.

Verse 77

अग्निष्वात्तादिपितॄणां प्रियातीव बभूव ह । त्रिंशद्दिनानि ह्येतानि पुण्यकालयुतानि च । तेषां मध्ये विशेषो यस्तं श्रृणुध्वं द्विजोत्तमाः

അഗ്നിഷ്വാത്ത മുതലായ പിതൃദേവന്മാർക്ക് ഈ ദിവസങ്ങൾ അത്യന്തം പ്രിയമാണ്. ഈ മുപ്പത് ദിവസങ്ങളും പുണ്യകാലസമ്പന്നമാണ്. അവയിൽ ഉള്ള പ്രത്യേക ഭേദം കേൾക്കുവിൻ, ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ.

Verse 78

योगानां वा व्यतीपात ऊडूनां श्रवणस्तथा । अमावास्या तिथीनां च पूर्णिमा वै तथैव च

യോഗങ്ങളിൽ വ്യതീപാതം (വിശേഷ പുണ്യദായകം), നക്ഷത്രങ്ങളിൽ ശ്രവണവും അതുപോലെ. തിഥികളിൽ അമാവാസിയും പൗർണ്ണമിയും അതുപോലെ പവിത്രമാണ്.

Verse 79

संक्रांतयस्तथाज्ञेयाः पवित्रा दानकर्मणि । तथाष्टमी प्रिया शंभोर्गणेशस्य चतुर्थिका

സംക്രാന്തികൾ ദാനകർമ്മത്തിൽ പവിത്രമാണെന്ന് അറിയണം. അഷ്ടമി തിഥി ശംഭു (ശിവൻ)ക്ക് പ്രിയം; ചതുര്ഥി തിഥി ഗണേശനു പ്രിയം.

Verse 80

पञ्चमी नागराजस्य कुमारस्य च षष्ठिका । भानोश्च सप्तमी ज्ञेया नवमी चण्डिकाप्रिया

പഞ്ചമി തിഥി നാഗരാജനുടേതും, ഷഷ്ഠി കുമാരൻ (സ്കന്ദൻ)ുടേതുമാണ്. സപ്തമി ഭാനു (സൂര്യൻ)ുടേതായി അറിയപ്പെടുന്നു; നവമി ചണ്ഡികയ്ക്ക് പ്രിയമാണ്.

Verse 81

ब्रह्मणो दशमी ज्ञेया रुद्रस्यैकादशी तथा । विष्णुप्रिया द्वादशी च अंतकस्य त्रयोदशी

ദശമി തിഥി ബ്രഹ്മാവിന്റേതായി അറിയപ്പെടുന്നു; ഏകാദശി അതുപോലെ രുദ്രന്റേതും. ദ്വാദശി വിഷ്ണുവിന് പ്രിയം; ത്രയോദശി അന്തകൻ (മരണം)ന്റേതാണ്.

Verse 82

चतुर्द्दशी तथा शंभोः प्रिया नास्त्यत्र संशयः । निशीथसंयुता या तु कृष्णपक्षे चतुर्द्दशी । उपोष्या सा तिथिः श्रेष्ठा शिवसायुज्यकारिणी

ചതുര്ദശീ തിഥി ശംഭുവിന് പ്രിയമാണ്—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ നിശീഥം (അർദ്ധരാത്രി) ചേർന്ന ചതുര്ദശീ ഉപവാസത്തോടെ ആചരിക്കേണ്ടത്; ആ തിഥി ശ്രേഷ്ഠം, ശിവസായുജ്യം നൽകുന്നതാണ്.

Verse 83

शिवरात्रितिथिः ख्याता सर्वपापप्रणाशिनी । अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम्

ശിവരാത്രി തിഥി സർവ്വപാപപ്രണാശിനിയായി പ്രസിദ്ധമാണ്. ഇതേ പ്രസംഗത്തിൽ ഉദാഹരണമായി ഞാൻ ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസകഥ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

Verse 84

ब्राह्मणी विधवा काचित्पुरा ह्यासीच्च चंचला । श्वपचाभिरता सा च कामुकी कामहेतुतः

പുരാതനകാലത്ത് ഒരു ബ്രാഹ്മണീ വിധവ ഉണ്ടായിരുന്നു; സ്വഭാവത്തിൽ ചഞ്ചല. കാമഹേതുവാൽ അവൾ കാമിനിയായി ശ്വപചൻ (അന്ത്യജൻ)നോട് ആസക്തയായി.

Verse 85

तस्यां तस्य सुतो जातः श्वपचस्य दुरात्मनः । दुः सहो दुष्टनामात्मा सर्वधर्मबहिष्कृतः

അവളിൽ നിന്ന് ആ ദുഷ്ടസ്വപചന്റെ ഒരു പുത്രൻ ജനിച്ചു. അവൻ സഹിക്കാനാകാത്തവൻ, ദുഷ്ടസ്വഭാവവും കുപ്രസിദ്ധനാമവും ഉള്ളവൻ, സർവ്വധർമ്മാചരണത്തിൽ നിന്ന് ബഹിഷ്കൃതൻ.

Verse 86

महापापप्रयोगाच्च पापमारभते सदा । कितवश्च सुरापायी स्तेयी च गुरुतल्पगः

മഹാപാപപ്രവൃത്തികളിൽ ഏർപ്പെട്ടു അവൻ എപ്പോഴും പാപം തന്നെ ആരംഭിച്ചു. അവൻ ചൂതാട്ടക്കാരൻ, മദ്യപാനി, കള്ളൻ, ഗുരുശയ്യ ലംഘിച്ച മഹാപാതകൻ ആയിരുന്നു.

Verse 87

मृगयुश्च दुरात्मासौ कर्मचण्डाल एव सः । अधर्मिष्ठो ह्यसद्वृत्तः कदाचिच्च शिवालयम् । शिवरात्र्यां च संप्राप्तो ह्युषितः शिवसन्निधौ

ആ ദുഷ്ടമനസ്സുള്ളവൻ വേട്ടക്കാരനും ആയിരുന്നു—കർമ്മത്താൽ സത്യത്തിൽ ചാണ്ഡാലൻ. അത്യന്തം അധാർമ്മികനും ദുഷ്ടാചാരിയുമായ അവൻ ഒരിക്കൽ ശിവാലയത്തിൽ എത്തി; ശിവരാത്രിയിൽ വന്ന് ശിവസന്നിധിയിൽ തന്നെ പാർത്തു.

Verse 88

श्रवणं शैवशास्त्रस्य यदृच्छाजातमंतिके । शिवस्य लिंगरूपस्य स्वयंभुवो यदा तदा

അവിടെ അടുത്തുതന്നെ അവന് യാദൃശ്ചികമായി ശൈവശാസ്ത്രോപദേശം ശ്രവിക്കാൻ ഇടയായി; അതേ സമയത്ത് അവൻ സ്വയംഭൂ ശിവന്റെ ലിംഗരൂപത്തിന്റെ സന്നിധിയിലായിരുന്നു.

Verse 89

स एकत्रोषितो दुष्टः शिवरात्र्यां तु जागरात् । तेन कर्मविपाकेन पुण्यां योनिमवाप्तवान्

ദുഷ്ടനായിരുന്നാലും അവൻ അവിടെ ഒരിടത്ത് തന്നെ പാർത്തു ശിവരാത്രിയിൽ ജാഗരണം ചെയ്തു. ആ കർമ്മവിപാകഫലമായി അവൻ പുണ്യയോനി—സദ്ജന്മം പ്രാപിച്ചു.

Verse 90

भुक्त्वा पुण्यतामांल्लोकानुषित्वा शाश्वतीः समाः । चित्रांगदस्य पुत्रोभूद्भूपालेश्वरलक्षणः

അത്യന്തം പുണ്യമയമായ ലോകങ്ങൾ അനുഭവിച്ച്, അനവധി ശാശ്വത വർഷങ്ങൾ അവിടെ വസിച്ച ശേഷം, അവൻ ചിത്രാംഗദന്റെ പുത്രനായി ജനിച്ചു—രാജാധിരാജലക്ഷണങ്ങളാൽ സമന്വിതൻ.

Verse 91

नाम्ना विचित्रवीर्योऽसौ सुभगः संदुरी प्रियः । राज्यं महत्तरं प्राप्य निःस्तंभो हि महानभूत्

അവന്റെ നാമം വിചിത്രവീര്യൻ—സൗഭാഗ്യവാൻ, എല്ലാവർക്കും പ്രിയൻ, മനോഹരൻ. മഹത്തായ രാജ്യം ലഭിച്ചിട്ടും അഹങ്കാരരഹിതനായി അവൻ സത്യത്തിൽ മഹാനായി.

Verse 92

शिवे भक्तिं प्रकुर्वाणः शिवकर्मपरोऽभवत् । शैवशास्त्रं पुरस्कृत्य शिवपूजनतत्परः । रात्रौ जागरणं यत्नात्करोति शिवसन्निधौ

ശിവനിൽ ഭക്തി വളർത്തിക്കൊണ്ട് അവൻ ശിവകർമ്മങ്ങളിൽ പരനായണനായി. ശൈവശാസ്ത്രങ്ങളെ ആദരിച്ച്, ശിവപൂജയിൽ ഏകാഗ്രനായി, ശിവസന്നിധിയിൽ പരിശ്രമത്തോടെ രാത്രിജാഗരണം ചെയ്തു.

Verse 93

शिवस्य गाथा गायंस्तु आनंदाश्रुकणान्मुहुः । प्रमुंचंश्चैव नेत्राभ्यां रोमांचपुलकावृतः

ശിവഗാഥകൾ പാടിക്കൊണ്ട് അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും ആനന്ദാശ്രുക്കണങ്ങൾ ചൊരിഞ്ഞു; കണ്ണുകളിൽ നിന്ന് അശ്രുധാര ഒഴുകി, ദേഹം രോമാഞ്ചപുലകത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടു.

Verse 94

आयुष्यं च गतं तस्य शिवध्यानपरस्य च । शिवो हि सुलभो लोके पशूनां ज्ञाननिनामपि

അവന്റെ ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ചുപോകുകയായിരുന്നെങ്കിലും, അവൻ ശിവധ്യാനത്തിൽ തന്നെ പൂർണ്ണമായി തത്പരനായി. കാരണം ഈ ലോകത്തിൽ ശിവൻ സത്യത്തിൽ സുലഭൻ—ബന്ധിതജീവർക്കും, അല്പജ്ഞാനികൾക്കും പോലും.

Verse 95

संसेवितुं सुखप्राप्त्यै ह्येक एव सदाशिवः । शिवरात्र्युपवासेन प्राप्तो ज्ञानमनुत्तमम्

യഥാർത്ഥ ക്ഷേമം ലഭിക്കുവാൻ സേവിക്കേണ്ടത് ഏകമാത്രൻ സദാശിവൻ തന്നേ. ശിവരാത്രി ഉപവാസംകൊണ്ട് അവൻ അനുത്തമമായ ആത്മജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു.

Verse 96

ज्ञानात्सर्वमनुप्राप्तं भूतसाम्यं निरंतरम् । सर्वभूतात्मकं ज्ञात्वा केवलं च सदा शिवम् । विना शिवेन यत्किंचिन्नास्ति वस्त्वत्र न क्वचित्

ആ ജ്ഞാനത്തിൽ നിന്നു എല്ലാം സാക്ഷാത്കരിച്ചു—സകല ജീവികളോടും നിരന്തര സമദൃഷ്ടി. സർവഭൂതങ്ങളുടെ ആത്മാവ് ഏകമാത്രൻ നിത്യശിവൻ എന്നു അറിഞ്ഞ്, ശിവനെ കൂടാതെ ഇവിടെ എവിടെയും ഒന്നുമില്ലെന്ന് അവൻ ബോധിച്ചു.

Verse 97

एवं पूर्णं निष्प्रपंचं ज्ञानं प्राप्नोति दुर्लभम् । प्राप्तज्ञानस्तदा राजा जातो हि शिववल्लभः

ഇങ്ങനെ അവൻ ദുർലഭവും പൂർണ്ണവും പ്രപഞ്ചബന്ധനാതീതവുമായ ജ്ഞാനം പ്രാപിച്ചു. ആ ജ്ഞാനം ലഭിച്ച രാജാവ് സത്യമായും ശിവപ്രിയനായി.

Verse 98

मुक्तिं सायुज्यतां प्राप्तः शिवरात्रेरुपोषणात् । तेन लब्धं शिवाज्जन्म पुरा यत्कथितं मया

ശിവരാത്രി ഉപവാസംകൊണ്ട് അവൻ ശിവസായുജ്യരൂപ മോക്ഷം പ്രാപിച്ചു. ഇങ്ങനെ ശിവൻ പ്രസാദിച്ച ജന്മം അവനു ലഭിച്ചു—ഞാൻ മുമ്പേ പറഞ്ഞതുപോലെ.

Verse 99

दाक्षायणीवीयो गाच्च जटाजूटेन विस्तरात् । य उत्पन्नो मस्तकाच्च शिवस्य परमात्मनः । वीरभद्रेति विख्यातो दक्षयज्ञविनाशनः

ദാക്ഷായണിക്കായി പരമാത്മാവായ ശിവന്റെ വിശാല ജടാജൂടത്തിൽ നിന്നൊരു മഹാവീരൻ പുറപ്പെട്ടു. ശിവന്റെ മസ്തകത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച് അവൻ ‘വീരഭദ്രൻ’ എന്നു പ്രസിദ്ധനായി—ദക്ഷയജ്ഞവിനാശകൻ.

Verse 100

शिवरात्रिव्रतेनैव तारिता बहवः पुरा । प्राप्ताः सिद्धिं पुरा विप्रा भरताद्याश्च देहिनः

ശിവരാത്രിവ്രതം മാത്രത്താൽ തന്നെ പുരാതനകാലത്ത് അനേകർ സംസാരസാഗരത്തിൽ നിന്ന് തരിക്കപ്പെട്ടു. മുൻകാലത്ത് ബ്രാഹ്മണരും ഭരതാദി ദേഹികളും പരമസിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 101

मांधाता धुन्धुमारिश्च हरिश्चन्द्रादयो नृपाः । प्राप्ताः सिद्धिमनेनेव व्रतेन परमेण हि

മാന്ധാതാ, ധുന്ധുമാരി, ഹരിശ്ചന്ദ്രൻ മുതലായ രാജാക്കന്മാരും ഈ പരമവ്രതം കൊണ്ടുതന്നെ സിദ്ധി പ്രാപിച്ചു.

Verse 102

ततो गिरीशो गिरिजासमेतः क्रीडान्वितोऽसौ गिरिराजमस्तके । द्यूतं तथैवाक्षयुतं परेशो युक्तो भवान्या स भृशं चकार

അതിനുശേഷം ഗിരിജയോടുകൂടിയ ഗിരീശൻ ക്രീഡാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി, ഗിരിരാജന്റെ ശിഖരത്തിൽ ഭവാനിയോടൊപ്പം പാശകങ്ങളോടുകൂടിയ ദ്യൂതക്രീഡ അത്യന്തം ആവേശത്തോടെ നടത്തി.