Adhyaya 32

Verse 1

। लोमश उवाच । एवं ते शिवधर्माश्च कथितास्तेन वै द्विजाः । सविशेषाः पाशुपताः प्रसादाच्चैव विस्तरात्

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇങ്ങനെ ശിവധർമ്മങ്ങളും വിശേഷ പാശുപതവ്രതങ്ങളും അവന്റെ പ്രസാദത്താൽ വിശദമായി യഥാവിധി പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 2

अनेकागमसंवीता यथातत्त्वमुदाहृताः । कापालिकानां भेदाश्च प्रोक्ता व्याससमासतः

ഈ ഉപദേശങ്ങൾ അനേക ആഗമങ്ങളാൽ സമന്വിതവും തത്ത്വാനുസൃതവുമാണ്; കാപാലികരുടെ ഭേദങ്ങളും വിപുലമായും സംക്ഷിപ്തമായും പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു।

Verse 3

धर्मा नानाविधाः प्रोक्ता नंदिनं प्रति वै तदा

അപ്പോൾ നന്ദിനോടു ലക്ഷ്യമാക്കി നാനാവിധ ധർമ്മങ്ങൾ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 4

ऋषय ऊचुः । श्रुतं कुमारचरितमविशेषं सुमंगलम् । अस्माभिश्च महाभागकिंचित्पृच्छामहे वयम्

ഋഷിമാർ പറഞ്ഞു—കുമാരന്റെ സമ്പൂർണ്ണവും അത്യന്തം മംഗളകരവുമായ ചരിതം ഞങ്ങൾ ശ്രവിച്ചു. ഹേ മഹാഭാഗ, ഇനി ഞങ്ങൾ നിങ്ങളോട് കുറെ ചോദിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 5

श्वेतस्य राजसिंहस्य चरितं परमाद्भुतम् । येन संतोषितो रुद्रः शिवो भक्त्याऽप्रमेयया

രാജസിംഹനായ ശ്വേതന്റെ ചരിതം പരമാദ്ഭുതമാണ്; അവന്റെ അപ്രമേയ ഭക്തിയാൽ രുദ്രസ്വരൂപനായ ശിവൻ സന്തുഷ്ടനായി।

Verse 6

ते भक्तास्ते महात्मानो ज्ञानिनस्ते च कर्मिणः । येऽर्चयंति महाशंभुं देवं भक्त्या समावृताः

അവരാണ് യഥാർത്ഥ ഭക്തർ; അവരാണ് മഹാത്മാക്കൾ; അവരാണ് ജ്ഞാനികളും കർമനിഷ്ഠരുമ്—ഭക്തിയാൽ ആവൃതരായി ദേവൻ മഹാശംഭുവിനെ ആരാധിക്കുന്നവർ।

Verse 7

तस्मात्पृच्छामहे सर्वे चरितं शंकरस्य च । व्यासप्रसादात्सर्वं यज्जानासि त्वं न चापरः

അതുകൊണ്ട് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ശങ്കരന്റെ ചരിതവും ചോദിക്കുന്നു. വ്യാസപ്രസാദത്താൽ എല്ലാം നീയേ അറിയുന്നു—നിന്നൊഴികെ മറ്റാരുമില്ല।

Verse 8

निशम्य वचनं तेषां मुनीनां लोमशोऽब्रवीत्

ആ മുനിമാരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ലോമശൻ പറഞ്ഞു।

Verse 9

लोमश उवाच । आकर्ण्यतां महाभागाश्चरितं परमाद्भुतम् । तस्य राज्ञो हि भजतो राजभोगांश्च सर्वशः । मतिर्द्धिर्मे समुत्पन्ना श्वेतस्य च महात्मनः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാഭാഗ്യവാന്മാരേ, പരമ അത്ഭുതമായ ചരിതം ശ്രവിക്കുവിൻ. ആ രാജാവ് സർവ്വവിധ രാജഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചിട്ടും ഭജനത്തിൽ നിരതനായിരുന്നു; ആ മഹാത്മാവ് ശ്വേതനെക്കുറിച്ച് എന്റെ ഹൃദയത്തിൽ ഭക്തിയും ആദരവും ഉദിച്ചു।

Verse 10

पृथिवीं पालयामास प्रजा धर्मेण पालयन् । ब्रह्मण्यः सत्यवाक्छूरः शिवभक्तो निरंतरम्

അവൻ ഭൂമിയെ ഭരിച്ചു, ധർമ്മത്താൽ പ്രജയെ സംരക്ഷിച്ചു. അവൻ ബ്രാഹ്മണ്യധർമ്മപാലകൻ, സത്യവാകൻ, ശൂരൻ, കൂടാതെ നിരന്തരം ശിവഭക്തൻ ആയിരുന്നു।

Verse 11

राज्यं शशासाथ स शक्तितो नृपो भक्त्या तदा चैव समर्चयत्सदा । शंभुं परेशं परमं परात्परं शांतं पुराणं परमात्मरूपम्

ആ രാജാവ് തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് രാജ്യം ഭരിച്ചു; ഭക്തിയോടെ നിത്യവും ശംഭുവിനെ—പരേശ്വരൻ, പരമൻ, പരാത്പരൻ, ശാന്തൻ, പുരാതനൻ, പരമാത്മസ്വരൂപൻ—എന്നിങ്ങനെ സദാ ആരാധിച്ചു।

Verse 12

आयुस्तस्य परिक्षीणमर्चतः परमेश्वरम् । अथैतच्च महाभाग चरितं श्रूयतां मम

പരമേശ്വരനെ ആരാധിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ നിശ്ചിത ആയുസ്സ് ക്ഷയിച്ച് അവസാനിച്ചു. ഇനി, ഹേ മഹാഭാഗാ, ഈ ചരിതത്തിൽ തുടർന്ന് സംഭവിച്ചതെൻനിൽ നിന്ന് ശ്രവിക്കൂ।

Verse 13

वाणी शिवकथायुक्ता परमाश्चर्यसंयुता । न वाऽधयो हि तस्यैव व्याधयो हि महीपतेः

അവന്റെ വാക്കുകൾ ശിവകഥയാൽ നിറഞ്ഞതും പരമ അത്ഭുതഭാവം ചേർന്നതുമായിരുന്നു. ആ മഹീപതിക്ക് മാനസിക ക്ലേശങ്ങളുമില്ല, ദേഹവ്യാധികളുമില്ല।

Verse 14

तस्य राज्ञो न बाधंते तथा चोपद्रवास्त्वमी । निरीतिको जनो ह्यासीन्निरुपद्रव एव च

ആ രാജാവിനെ യാതൊരു ബുദ്ധിമുട്ടും ബാധിച്ചില്ല; അത്തരം ഉപദ്രവങ്ങളും ഉണ്ടായില്ല. ജനങ്ങൾ മഹാമാരിയും ഭയവും ഇല്ലാതെ പൂർണ്ണമായി നിർഉപദ്രവരായി ജീവിച്ചു।

Verse 15

अकृष्टपच्यौषधयस्तस्य राज्ञोऽभवन्भुवि । तपस्विनो ब्राह्मणाश्च वर्णाश्रमयुता जनाः

ആ രാജാവിന്റെ ദേശത്ത് കൃഷിയില്ലാതെയും ഔഷധസസ്യങ്ങൾ പാകമായിരുന്നു. ബ്രാഹ്മണർ തപസ്വികളായിരുന്നു; ജനങ്ങൾ വർണാശ്രമധർമ്മത്തിൽ സ്ഥാപിതരായിരുന്നു।

Verse 16

न पुत्रमरणे दुःखं नापमानं न मारकाः । न दारिद्र्यं च ते सर्वे प्राप्नुवन्ति कदाचन

അവർക്ക് ഒരിക്കലും പുത്രമരണദുഃഖം ഉണ്ടായില്ല; അപമാനം ഇല്ല; പ്രാണഹാനികരമായ ഭയം ഇല്ല; അവരിൽ ആരും ഒരിക്കലും ദാരിദ്ര്യത്തിൽ പതിച്ചില്ല.

Verse 17

एवं बहुतरः कालस्तस्य राज्ञो महात्मनः । गतो हि सफलो विप्राः शिवपूजारतस्य वै

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ഇങ്ങനെ ആ മഹാത്മാവായ രാജാവിന്റെ ദീർഘകാലം സഫലമായി കടന്നു; കാരണം അദ്ദേഹം സത്യമായി ശിവപൂജയിൽ നിരതനായിരുന്നു.

Verse 18

एकदा पूजमानं तं शंकरं परमार्थदम् । यमो हि प्रेषयामास यमदूतान्नृपं प्रति

ഒരിക്കൽ, പരമാർത്ഥം നൽകുന്ന ശങ്കരനെ അദ്ദേഹം പൂജിക്കുമ്പോൾ, യമൻ രാജാവിനോട് യമദൂതന്മാരെ അയച്ചു.

Verse 19

वचनाच्चित्रगुप्तस्य श्वेत आनीयतामिति । तथेति मत्वा ते दूता आगताः शिवमंदिरम्

ചിത്രഗുപ്തന്റെ വചനപ്രകാരം—“ശ്വേതനെ കൊണ്ടുവരിക” എന്ന്; അതെന്നു കരുതി ആ ദൂതന്മാർ ശിവമന്ദിരത്തിലേക്ക് എത്തി.

Verse 20

राजानं नेतुकामास्ते पाशहस्ता महाभयाः । यावत्समागता याम्या राजानं ददृशुस्त्वरात्

രാജാവിനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ആഗ്രഹിച്ച്, പാശം കൈയിൽ പിടിച്ച ഭയങ്കര യമദൂതന്മാർ വേഗത്തിൽ മുന്നേറി വന്നു; എത്തിയ ഉടൻ അവർ രാജാവിനെ ത്വരിതമായി കണ്ടു.

Verse 21

न चक्रिरे तदा दूता आज्ञां धर्मस्य चैव हि । ज्ञात्वा सर्वं यमश्चैव आगतः स्वयमेव हि

അപ്പോൾ ധർമ്മരാജന്റെ ആജ്ഞ ദൂതന്മാർ നടപ്പാക്കിയില്ല; എല്ലാം അറിഞ്ഞ് യമൻ സ്വയം അവിടെ എത്തി।

Verse 22

उद्धृत्य दंडं सहसा नेतुकामस्तदा नृपम् । ददर्श च महाबाहुः शिवध्यानपरायणम्

പെട്ടെന്ന് ദണ്ഡം ഉയർത്തി രാജാവിനെ കൊണ്ടുപോകാൻ ഉദ്ദേശിച്ച ആ മഹാബാഹു, ശിവധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ രാജാവിനെ കണ്ടു।

Verse 23

शिवभक्तियुतं शांतं केवलं ज्ञानसंयुतम् । यमोऽपि दृष्ट्वा राजानं परं क्षोभमुपागमत्

ശിവഭക്തിയോടെ ശാന്തനായി ശുദ്ധജ്ഞാനത്തിൽ നിലകൊണ്ട രാജാവിനെ കണ്ടപ്പോൾ യമനും അത്യന്തം വിറയലിലായി।

Verse 24

चित्रस्थो ह्यभवत्स्द्यः प्रेतराजोऽतिविह्वलः । कालरूपश्च यो नित्यं प्रजानां क्षयकारकः

അപ്പോൾ പ്രേതരാജൻ അത്യന്തം വിഹ്വലനായി ചിത്രത്തിലെ രൂപംപോലെ നിശ്ചലനായി—നിത്യവും കാലരൂപനായ് ജീവികളുടെ ക്ഷയകാരകനായവൻ।

Verse 25

आगतस्तत्क्षणादेव नृपं प्रति रुषान्वितः । खड्गेन सितधारेण चर्मणा परमेम हि

അന്നേ ക്ഷണത്തിൽ രാജാവിനോടു ക്രോധത്തോടെ അവൻ എത്തി—പ്രകാശമുള്ള ധാരയുള്ള ഖഡ്ഗവും ചർമവും ധരിച്ചു, അത്യന്തം ഭീകരരൂപത്തിൽ।

Verse 26

तावत्तं ददृशे सोऽपि स्थितं द्वारि भयावृतम् । उवाच कालो हि तदा यमं वैवस्वतं प्रति

അപ്പോൾ അവനും വാതിലിങ്കൽ ഭയാവൃതനായി നില്ക്കുന്നവനെ കണ്ടു. തുടർന്ന് കാലൻ വൈവസ്വത യമനോടു വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 27

कस्मात्त्वया धरमराज नो नीतोऽयं नृपो महान् । यम दूतसहायश्च भीतवत्प्रतिभासि मे

ഹേ ധർമ്മരാജാ! ഈ മഹാരാജാവിനെ നീ എന്തുകൊണ്ട് കൊണ്ടുപോയില്ല? ഹേ യമാ, ദൂതന്മാരുടെ സഹായം ഉണ്ടായിട്ടും നീ എനിക്ക് ഭീതനായവനായി തോന്നുന്നു.

Verse 28

कालात्ययो न कर्त्तव्यो वचनान्मम सुव्रत । कालेनोक्तस्तदा धर्म उवाच प्रस्तुतं वचः

ഹേ സുവ്രതാ! കാലത്തെ അതിക്രമിക്കരുത്—എന്റെ വചനം അനുസരിക്ക. കാലൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ധർമ്മൻ (യമൻ) യുക്തമായ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 29

तवाज्ञां च करिष्यामि नात्र कार्या विचारणा । असौ हुरत्ययोऽस्माकं शिवभक्तो निरंतरम्

ഞാൻ നിങ്ങളുടെ ആജ്ഞ തീർച്ചയായും നിർവഹിക്കും; ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട. ആ ഹുരത്യയൻ നിരന്തരം ശിവഭക്തനാണ്, നമ്മുടെ പക്ഷക്കാരനാണ്.

Verse 30

चित्रस्था इव तिष्ठाम भयाद्देवस्य शूलिनः । यमस्य वचनं श्रुत्वा कालः क्रोधसमन्वितः । राजानं हंतुमारेभे त्वरितः खड्गमाददे

ശൂലധാരിയായ ദേവന്റെ ഭയത്താൽ ഞങ്ങൾ ചിത്രത്തിലെപ്പോലെ അനങ്ങാതെ നിന്നു. യമന്റെ വചനം കേട്ടപ്പോൾ കാലൻ ക്രോധം നിറഞ്ഞു; വേഗത്തിൽ രാജാവിനെ വധിക്കാനാരംഭിച്ച് വാൾ എടുത്തു.

Verse 31

त्रिगुणाष्टाक्रसंकाशं प्रविवेश शिवालयम् । यावत्कोपेन महता तावद्दृष्टः पिनाकिना । स्वभक्तं हंतुकामोसौ श्वेतराजानमुत्तमम्

ത്രിഗുണവും അഷ്ടകദീപ്തിയും പോലെ ഭയങ്കര തേജസ്സോടെ ജ്വലിച്ച കാലൻ ശിവാലയത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു. മഹാക്രോധത്തോടെ മുന്നേറുമ്പോൾ തന്നെ പിനാകധാരിയായ ഭഗവാൻ ശിവൻ അവനെ ഉടൻ കണ്ടു; കാരണം ശിവന്റെ ഉത്തമഭക്തനായ ശ്വേതരാജനെ വധിക്കാനായിരുന്നു അവന്റെ ആഗ്രഹം.

Verse 32

ध्यानस्थितं चात्मनि तं विशुद्धज्ञानप्रदीपेन विशुद्धचित्तम् । आत्मानमात्मात्मतया निरंतरं स्वयंप्रकाशं परमं पुरस्तात्

അവൻ അവനെ ആത്മാവിൽ ധ്യാനസ്ഥനായി കണ്ടു—പരിശുദ്ധചിത്തനായി, നിർമലജ്ഞാനപ്രദീപം കൊണ്ട് ദീപ്തനായി. ആത്മാവിനെ ആത്മസ്വരൂപമായിട്ടേ നിരന്തരം അനുഭവിക്കുന്ന, സ്വയംപ്രകാശനായ പരമൻ, മുൻപിൽ തന്നെ സന്നിഹിതനായി നിലകൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 33

एवंविधं तं प्रसमीक्ष्य कालं संचिंत्यमानं मनसाऽचलेन । शैवं पदं यत्परमार्थरूपं कैवल्यसायुज्यकरं स्वरूपतः

കാലനെ ആവിധം കണ്ട ശേഷം, അചഞ്ചലമായ മനസ്സോടെ ചിന്തിച്ചു കൊണ്ടു, അവൻ ശൈവ പരമപദത്തെ ധ്യാനിച്ചു—അത് പരമാർത്ഥസ്വരൂപം; തന്റെ സ്വഭാവം കൊണ്ടുതന്നെ കൈവല്യത്തിലേക്കുള്ള സായുജ്യം (ഏകത) നൽകുന്നതാണ്.

Verse 34

सदाशिवेन दृष्टोऽसौ कालः कालांतकेन च । उच्छृंखलः खलो दर्पाद्विशमानो निजांतिके

ആ കാലനെ സദാശിവൻ—കാലാന്തകൻ—കൂടി കണ്ടു. എങ്കിലും അഹങ്കാരത്തിൽ നിയന്ത്രണമില്ലാത്ത ദുഷ്ടനായി, (പ്രഭുവിന്റെ) അതിസന്നിധിയിലേക്കു കയറിക്കൊണ്ടേയിരുന്നു.

Verse 35

नंदिकेश्वरमध्यस्थो यावद्दृष्टो निजांतिके । शिवेन जगदीशेन भक्तवत्सलबंधुना

നന്ദികേശ്വരന്റെ പരിധിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ നിന്നിരുന്ന അവൻ അടുത്തെത്തിയപ്പോൾ തന്നെ, ജഗദീശനായ ശിവൻ—ഭക്തവത്സലബന്ധു—അവനെ കണ്ടു.

Verse 36

निरीक्षितस्तृतीयेन चक्षुषा परमेष्ठिना । स्वभक्तं रक्षमाणेन भस्मसादभवत्क्षणात्

പരമേശ്വരൻ തന്റെ മൂന്നാം കണ്ണാൽ, തന്റെ ഭക്തനെ സംരക്ഷിച്ചുകൊണ്ട്, നോക്കിയതുമാത്രത്തിൽ ക്ഷണത്തിൽ കാളൻ ഭസ്മമായി।

Verse 37

ददाह तं कालमनेकवर्णं व्यात्ताननं भीमबहूग्ररूपम् । ज्वालावलीभिः परिदह्यमानमतिप्रचंडं भुवनैकभक्षणम्

അനേകവർണ്ണവും വായ് പിളർന്ന ഭീകരമുഖവും അനവധി ഉഗ്രരൂപങ്ങളും ധരിച്ചു ലോകങ്ങളെ ഏകമായി വിഴുങ്ങാൻ വന്ന കാളനെ, ജ്വാലാമാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട അതിപ്രചണ്ഡനായി, അദ്ദേഹം ദഹിപ്പിച്ചു।

Verse 38

ददर्शिरे देवगणाः समेताः सयक्षगंधर्वपिशाचगुह्यकाः । सिद्धाप्सरःसर्वखगाश्च पन्नगाः पतत्रिणो लोकपालास्तथैव

ഒരുമിച്ചുകൂടിയ ദേവഗണങ്ങൾ അത് കണ്ടു; കൂടെ യക്ഷർ, ഗന്ധർവർ, പിശാചർ, ഗുഹ്യകർ; സിദ്ധരും അപ്സരസ്സുകളും; എല്ലാ തരത്തിലുള്ള പക്ഷികളും പന്നഗങ്ങളും; ചിറകുള്ള ജീവികളും ദിക്ക്പാലകരും കൂടിയിരുന്നു।

Verse 39

ज्वालामालावृतं कालमीश्वरस्याग्रतः स्थितम् । लब्धसंज्ञस्तदा राजा कालं स्वं हंतुमागतम्

ജ്വാലാമാലയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട കാളൻ ഈശ്വരന്റെ മുമ്പിൽ നിന്നു. അപ്പോൾ ബോധം വീണ്ട രാജാവ് തന്റെ തന്നെ കാളനെ വധിക്കാനായി മുന്നോട്ട് വന്നു।

Verse 40

पुनः पुनर्द्ददर्शाथ दह्यमानं कृशानुना । प्रार्थयामास स व्यग्रो रुद्रं कालाग्निसन्निभम्

അവൻ വീണ്ടും വീണ്ടും അവനെ അഗ്നിയാൽ ദഹിക്കപ്പെടുന്നത് കണ്ടു. വ്യാകുലനായി കാലാഗ്നിസദൃശനായ രുദ്രനോട് പ്രാർത്ഥിച്ചു।

Verse 41

राजोवाच । नमो रुद्राय शांताय स्वज्योत्स्नायात्मवेधसे । निरंतराय सूक्ष्माय ज्योतिषां पतये नमः

രാജാവ് പറഞ്ഞു—ശാന്തസ്വരൂപനായ രുദ്രനു നമസ്കാരം; സ്വപ്രകാശജ്യോതിയും ആത്മജ്ഞാനിയും ആയവനു പ്രണാമം. നിരന്തരനും സൂക്ഷ്മനും സർവ്വജ്യോതികളുടെ അധിപതിയുമായവനു നമഃ।

Verse 42

त्राता त्वं हि जगन्नाथ पिता माता सुहृत्सखा । त्वमेव बंधुः स्वजनो लोकानां प्रभुरीश्वरः

ഹേ ജഗന്നാഥാ! നീയേ രക്ഷകൻ; നീയേ പിതാവും മാതാവും ഹിതൈഷിയും സഖാവും. നീയേ ബന്ധുവും സ്വജനവും; സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പ്രഭു-ഈശ്വരൻ നീയേ।

Verse 43

किं कृतं हि त्वया शंभो कोऽसौ दग्धो ममाग्रतः । न जानामि च किं जातं कृतं केन महत्तरम्

ഹേ ശംഭോ! നീ എന്തു ചെയ്തു? എന്റെ മുമ്പിൽ ദഗ്ധനായ ആൾ ആരാണ്? എന്താണ് സംഭവിച്ചതെന്ന് എനിക്ക് അറിയില്ല; ഈ മഹത്തായ കൃത്യം ആരാൽ നടന്നു എന്നും അറിയില്ല।

Verse 44

एवं प्रार्थयतस्तस्य श्रुत्वा च परिदेवनम् । उवाच शंकरो वाक्यं बोधयन्निव तं नृपम्

ഇങ്ങനെ അവന്റെ പ്രാർത്ഥനയും വിലാപവും കേട്ട്, ശങ്കരൻ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു—ആ രാജാവിനെ ബോധിപ്പിച്ച് ഉണർത്തുന്നതുപോലെ।

Verse 45

रुद्र उवाच । मया दग्धो ह्ययं कालस्तवार्थे च तवाग्रतः । दह्यमानो हि दृष्टस्ते ज्वाला मालाकुलो महान्

രുദ്രൻ പറഞ്ഞു—നിന്റെ ഹിതാർത്ഥം, നിന്റെ മുമ്പിൽ തന്നേ ഈ കാലനെ ഞാൻ ദഗ്ധമാക്കി. നീ അവനെ കത്തുന്നതായി കണ്ടു—മഹാനായി, ജ്വാലാമാലകളാൽ ആവൃതനായി।

Verse 46

एवमुक्तस्तदा तेन शंभुना राजसत्तमः । उवाच प्रश्रितो भूत्वा वचनं शिवमग्रतः

ശംഭു ഇങ്ങനെ അരുളിയപ്പോൾ രാജശ്രേഷ്ഠൻ വിനീതനായി ശിവസന്നിധിയിൽ വീണ്ടും വചനം ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 47

किमनेन कृतं शंभो अकृत्यं वद तत्त्वतः । य इमां प्राप्तितोऽवस्थां प्राणात्ययकरीं भव

ഹേ ശംഭോ! ഇവൻ എന്ത് അകൃത്യം ചെയ്തു? തത്ത്വമായി സത്യം പറയുക—എന്തുകൊണ്ട് ഇവൻ പ്രാണനാശകരമായ അവസ്ഥയിൽ എത്തി?

Verse 48

एवं विज्ञापितस्तेन ह्युवाच परमेश्वरः । भक्षकोऽयं महाराज सर्वेषां प्राणिनामिह

അവന്റെ അപേക്ഷ കേട്ട് പരമേശ്വരൻ അരുളി—ഹേ മഹാരാജാ! ഇവൻ ഇവിടെ സകല ജീവികളുടെയും ഭക്ഷകനാണ്.

Verse 49

भक्षणार्थं तव विभो सोऽयं क्रूरोऽधुनाऽगतः । ममांतिकं महाराज तस्माद्दग्धो मया विभो

ഹേ വിഭോ! ഭക്ഷണാർത്ഥം ഈ ക്രൂരൻ ഇപ്പോൾ വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ മഹാരാജാ, എന്റെ സമീപത്ത് ഇവൻ എനാൽ തന്നെ ദഗ്ധനായി, ഹേ പ്രഭോ.

Verse 50

बहूनां क्षेममन्विच्छंस्तवार्थेऽन्हं विशेषतः

അനേകരുടെ ക്ഷേമം ആഗ്രഹിച്ച്—പ്രത്യേകിച്ച് നിങ്ങളുടെ ഹിതാർത്ഥം—ഞാൻ ഈ കർമ്മം ചെയ്തിരിക്കുന്നു.

Verse 51

ये पापिनो ह्यधर्मिष्ठा लोकसंहारकारकाः । पाषंडवादसंयुक्ता वध्यास्ते मम चैव हि । वाक्यं निशम्य रुद्रस्य श्वेतो वचनमब्रवीत्

പാപികളും അധർമ്മികളും ലോകനാശകരും പാഷണ്ഡവാദത്തോടു കൂടിയവരുമായവർ എന്നാൽ വധിക്കപ്പെടേണ്ടവരാകുന്നു. രുദ്രന്റെ വാക്കു കേട്ട് ശ്വേതൻ പറഞ്ഞു.

Verse 52

कालेनैव हि लोकोऽयं पुण्यमाचरते सदा । धर्मनिष्ठाश्च केचित्तु भक्त्या परमया युताः

കാലത്തിനനുസരിച്ച് ഈ ലോകം എപ്പോഴും പുണ്യം ആചരിക്കുന്നു. ചിലർ ധർമ്മനിഷ്ഠയുള്ളവരും പരമമായ ഭക്തിയോടു കൂടിയവരുമാകുന്നു.

Verse 53

उपासनारताः केचिज्ज्ञानिनो हि तथा परे । केचिदध्यात्मसंयुक्ताश्चान्ये मुक्ताश्च केचन

ചിലർ ഉപാസനയിൽ മുഴുകുന്നവരും മറ്റു ചിലർ ജ്ഞാനികളുമാകുന്നു. ചിലർ ആധ്യാത്മികതയോടു കൂടിയവരും വേറെ ചിലർ മുക്തരുമാകുന്നു.

Verse 54

कालो हि हर्ता च चराचराणां तथा ह्यसौ पालकोऽप्यद्वितीयः । स स्रष्टा वै प्राणिनां प्राणभूतस्तस्मादेनं जीवयस्वाशु भूयः

കാലം തന്നെയാണ് ചരാചരങ്ങളെ സംഹരിക്കുന്നതും, അതുപോലെ അതുല്യനായ പാലകനും. അവൻ തന്നെയാണ് പ്രാണികളുടെ സ്രഷ്ടാവും പ്രാണസ്വരൂപനും, അതിനാൽ ഇവനെ വേഗത്തിൽ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചാലും.

Verse 55

यदि सृष्टिपरोऽसि त्वं कालं जीवय सत्वरम् । यदि संहारभूतोऽसि सर्वेषां प्राणिनामिह

അങ്ങ് സൃഷ്ടിയിൽ തത്പരനാണെങ്കിൽ, കാലനെ വേഗത്തിൽ ജീവിപ്പിച്ചാലും. അങ്ങ് ഇവിടെ സർവ്വ പ്രാണികളുടെയും സംഹാരരൂപമാണെങ്കിൽ...

Verse 56

तर्ह्येवं कुरु शंभो त्वं कालस्य च महात्मनः । विना कालेन यत्किंचिद्भविष्यति न शंकर

അതുകൊണ്ട് ഹേ ശംഭോ, മഹാത്മാവായ കാലന്റെ കാര്യത്തിൽ നീ ഇങ്ങനെ തന്നെ ചെയ്യുക. ഹേ ശങ്കരാ, കാലം കൂടാതെ ഒന്നും സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 57

इति विज्ञापितस्तेन राज्ञा शंभुः प्रतापिना । चकार वचनं तस्य भक्तस्य च चिकीर्षितम्

ഇങ്ങനെ ആ പ്രതാപശാലിയായ രാജാവ് അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ശംഭു തന്റെ ഭക്തന്റെ അപേക്ഷയും അവൻ ആഗ്രഹിച്ച കാര്യവും നടപ്പാക്കി.

Verse 58

शंभुः प्रहस्याथ तदा महेशः संजीवयामास पिनाकपाणिः । चकार रूपं च यथा पुरासीदालिंगतोसौ यमदूतमध्ये

അപ്പോൾ ശംഭു പുഞ്ചിരിച്ചു; പിനാകധാരിയായ മഹേശൻ അവനെ പുനർജീവിപ്പിച്ചു. മുമ്പുണ്ടായിരുന്നപോലെ തന്നെ അവന്റെ രൂപവും പുനഃസ്ഥാപിച്ചു; യമദൂതന്മാരുടെ നടുവിൽ അവൻ നിന്നു.

Verse 59

उपस्थितोऽसौ त्वथ लज्जमानस्तुष्टाव देवं वृषभध्वजं तम् । नत्वा पुरःस्थाग्निमयं हि कालः सविस्मयो वाक्यमिदं बभाषे

പിന്നീട് അവൻ ലജ്ജയോടെ സമീപിച്ചു വൃഷഭധ്വജനായ ദേവനെ സ്തുതിച്ചു. മുന്നിൽ അഗ്നിരൂപത്തിൽ നിലകൊണ്ട കാലനെ നമസ്കരിച്ചു, വിസ്മയത്തോടെ ഈ വാക്കുകൾ പറഞ്ഞു.

Verse 60

काल उवाच । कालांतक त्रिपुरेश त्रिपुरांतकर प्रभो । मदनो हि त्वया देव कृतोऽनंगो जगत्पते

കാലൻ പറഞ്ഞു— ഹേ കാലാന്തകാ, ഹേ ത്രിപുരേശാ, ഹേ ത്രിപുരാന്തക പ്രഭോ! ഹേ ജഗത്പതേ ദേവാ, മദനനെ അനംഗനായി (ദേഹരഹിതനായി) ആക്കിയത് നീ തന്നെയാണ്.

Verse 61

दक्षयज्ञविनाशश्च कृतो हि परमाद्भुतः । कालकूटं दुःप्रसहं सर्वेषां क्षयकृन्महत्

നീ ദക്ഷയജ്ഞത്തിന്റെ പരമ അത്ഭുതമായ നാശം വരുത്തി. എല്ലാറ്റിനും ക്ഷയകാരിയായ, അത്യന്തം ദുസ്സഹമായ മഹാ കാലകൂട വിഷവും നീ തന്നെ നിയന്ത്രിച്ചു.

Verse 62

ग्रसितं तत्त्वया शंभो अन्येषामपि दुर्द्धरम् । लिंगरूपेण महता व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

ഹേ ശംഭോ! മറ്റുള്ളവർക്ക് പോലും ദുസ്സഹമായതിനെ നീ ഗ്രസിച്ചു. മഹാ ലിംഗരൂപത്തിൽ നീ ത്രിലോകവും വ്യാപിച്ചു.

Verse 63

लयनाल्लिंगमित्युक्तं सर्वैरपि सुरा सुरैः । यस्यांतं न विदुर्द्देवा ब्रह्मविष्णुपुरोगमाः

ലയം വരുത്തുന്നതിനാൽ ഇതിനെ ‘ലിംഗം’ എന്നു ദേവരും അസുരരും എല്ലാം പറയുന്നു. അതിന്റെ അന്ത്യം ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണു മുതലായ ദേവന്മാർക്കും അറിയില്ല.

Verse 64

लिंगस्य देवदेवस्य महिमानं परस्य च । नमस्ते परमेशाय नमस्ते विश्वमंगल । नमस्ते शितिकण्ठाय नमस्तस्मै कपर्दिने

ലിംഗരൂപ ദേവദേവനായ പരമേശ്വരന്റെ മഹിമയെ ഞാൻ സ്തുതിക്കുന്നു. ഹേ പരമേശ്വരാ, നമസ്കാരം; ഹേ വിശ്വമംഗളാ, നമസ്കാരം. ഹേ ശിതികണ്ഠാ, നമസ്കാരം; ഹേ കപർദിനേ, നമസ്കാരം.

Verse 65

नमोनमः कारणकारणाय ते नमोनमो मंगलमंगलात्मने । ज्ञानात्मने ज्ञानविदां मनीषिणां त्वमादिदेवोऽसि पुमान्पुराणः

നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം—ഹേ കാരണങ്ങളുടെ കാരണാ! നിനക്ക് വീണ്ടും വീണ്ടും നമസ്കാരം—ഹേ മംഗളങ്ങളുടെ മംഗളസ്വരൂപാ! ജ്ഞാനികൾക്കു നീ ജ്ഞാനാത്മാവാണ്; നീ ആദിദേവൻ, പുരാതന പുരുഷൻ.

Verse 66

त्वमेव सर्वं जगदेवबंधो वेदांतवेद्योऽसि महानुभावः । महानुभावैः परिकीर्त्तनीयस्त्वमेव विश्वेश्वर विश्वमान्यः

ഹേ ജഗദ്ബന്ധോ! നീയേ സർവ്വവും. നീ വേദാന്തത്താൽ അറിയപ്പെടുന്ന മഹാനുഭാവൻ. മഹാത്മാക്കൾ നിന്നെ കീര്ത്തിക്കണം; നീയേ വിശ്വേശ്വരൻ, സർവ്വലോകവും മാനിക്കുന്നവൻ.

Verse 67

त्वं पासि लुंपसि जगत्त्रितयं महेश स्रष्टासि भूतपतिरेव न कश्चिदन्यः

ഹേ മഹേശാ! നീ ത്രിലോകത്തെ പാലിക്കുകയും ലയിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. നീയേ സൃഷ്ടികർത്താവ്; നീയേ ഭൂതപതി—നിനക്കല്ലാതെ മറ്റാരുമില്ല.

Verse 68

इति स्तुतस्तदा तेन कालेन जगदीश्वरः । उवाच कालो राजानं श्वेतं संबोधयन्निव

ഇങ്ങനെ ആ സമയത്ത് കാലനാൽ സ്തുതിക്കപ്പെട്ട ജഗദീശ്വരൻ (ശിവൻ) അപ്പോൾ അരുളിച്ചെയ്തു; കാലനും ഉപദേശിക്കുന്നതുപോലെ രാജാവ് ശ്വേതനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു.

Verse 69

काल उवाच । मनुष्यलोके सकले नान्यस्त्वत्तो हि विद्यते । येन त्वया जितो देवो ह्यजेयो भुवनत्रये

കാലൻ പറഞ്ഞു: സമസ്ത മനുഷ്യലോകത്തും നിനക്കു തുല്യൻ മറ്റാരുമില്ല. കാരണം ത്രിഭുവനത്തിൽ അജേയനായ ആ ദേവൻ നിനാൽ ജയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 70

मया हतमिदं विश्वं जगदेतच्चराचरम् । जेताहं सर्वदेवानां सर्वेषां दुरतिक्रमः

എന്നാൽ ഈ സമസ്ത വിശ്വം—ചരാചര ജഗത്ത്—സംഹരിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു. ഞാൻ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും ജേതാവാണ്; എല്ലാവർക്കും ദുരതിക്രമ്യൻ, അജേയൻ.

Verse 71

स हि ते चानुगो जातो महाराज प्रयच्छ मे । अभयं देवदेवाच्च शूलिनः परमेष्ठिनः

അവൻ നിന്റെ അനുചരനായിരിക്കുന്നു, മഹാരാജാ. എനിക്ക് അഭയം നല്കണമേ—ദേവദേവൻ, ത്രിശൂലധാരി പരമേശ്വരനിൽ നിന്നുള്ള ക്ഷമയും രക്ഷയും.

Verse 72

एवमुक्तस्तदा तेन श्वेतः कालेन चैव हि । उवाच प्रहसन्वाचा मेघनादगभीरया

കാലൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, അന്ന് ശ്വേതരാജാവ് പുഞ്ചിരിയോടെ, മേഘഗർജ്ജനത്തെപ്പോലെ ഗംഭീരമായ ശബ്ദത്തിൽ മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 73

राजोवाच । शिवस्य परमं रूपं त्वमेको नास्ति संशयः । कालस्त्वमसि भूतानां स्थितिसंहाररूपवान्

രാജാവ് പറഞ്ഞു—നീ തന്നെയാണ് ശിവന്റെ പരമരൂപം; സംശയമില്ല. സകല ജീവികൾക്കും നീയാണ് കാലൻ; സ്ഥിതി-സംഹാരരൂപധാരി.

Verse 74

तस्मात्पूज्यतमोऽसि त्वं सर्वेषां च नियामकः । त्वद्भयात्कृतिनः सर्वे शरणं परमेश्वरम् । व्रजंति विविधैर्भार्वैरात्मलक्षणतत्पराः

അതുകൊണ്ട് നീ ഏറ്റവും പൂജ്യനും എല്ലാവരുടെയും നിയാമകനുമാണ്. നിന്റെ ഭയത്താൽ എല്ലാ കൃതികൾ-ജ്ഞാനികളും പരമേശ്വരന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നു; വിവിധ ഭാവങ്ങളോടെ അവനെ സമീപിച്ച്, ആത്മലക്ഷണസത്യത്തിൽ ഏകാഗ്രരാകുന്നു.

Verse 75

सुत उवाच । तेनैवं रक्षिततः कालो राज्ञा परमधर्मिणा । शिवप्रसादमात्रेण लब्धसंज्ञो बभूवह

സൂതൻ പറഞ്ഞു—ആ പരമധാർമ്മികനായ രാജാവിന്റെ സംരക്ഷണത്തിൽ കാലൻ, ശിവപ്രസാദം മാത്രത്താൽ തന്നെ വീണ്ടും ബോധം പ്രാപിച്ചു.

Verse 76

तदा यमेन स्तवितो मृत्युना यमदूतकैः । शिवं प्रणम्य संस्तुत्य श्वेतं राजानमेव च । ययौ स्वमालयं विप्रा मेने स्वं जनितं पुनः

അപ്പോൾ യമനും മൃത്യുവും യമദൂതന്മാരും സ്തുതിച്ചപ്പോൾ അവൻ ശിവനെ പ്രണാമിച്ച് സ്തോത്രം ചെയ്തു; ശ്വേതരാജാവിനെയും ആദരിച്ചു. ഹേ വിപ്രന്മാരേ, അവൻ തന്റെ വാസസ്ഥലത്തിലേക്ക് പോയി താൻ പുതുജന്മം ലഭിച്ചതുപോലെ കരുതി।

Verse 77

मायया सह पत्न्या च शिवस्य चरितं महत् । अनुसंस्मृत्य संस्मृत्य विस्मयं परमं ययौ

മായയോടും തന്റെ ഭാര്യയോടും കൂടി അവൻ ശിവന്റെ മഹത്തായ ചരിതം വീണ്ടും വീണ്ടും സ്മരിച്ചു; സ്മരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ അവൻ പരമ വിസ്മയത്തിൽ മുങ്ങി।

Verse 78

कथयामास सर्वेषां दूतानां स्वयमेव हि । आकर्ण्यतां मम वचो हे दूतास्त्वरितेन हि

അവൻ തന്നേ എല്ലാ ദൂതന്മാരോടും പറഞ്ഞു—“ഹേ ദൂതന്മാരേ, എന്റെ വാക്ക് കേൾക്കുവിൻ; താമസമില്ലാതെ വേഗത്തിൽ ശ്രദ്ധിച്ച് കേൾക്കുവിൻ।”

Verse 79

कर्त्तव्यं च प्रयत्नेन नान्यथा मम भाषितम्

ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ തന്നെ പൂർണ്ണ പരിശ്രമത്തോടെ ഇത് ചെയ്യണം; ഒരിക്കലും മറ്റെങ്ങനെ അല്ല।

Verse 80

काल उवाच । ये त्रिपुण्ड्रंधारयंति तथा ये वै जटाधराः । ये रुद्राक्षधराश्चैव तथा ये शिवनामिनः

കാലൻ പറഞ്ഞു—ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിക്കുന്നവർ, ജടാധാരികൾ, രുദ്രാക്ഷം ധരിക്കുന്നവർ, കൂടാതെ ശിവനാമത്താൽ ചിഹ്നിതരായ (ശിവഭക്തർ) —

Verse 81

उपजीवनहेतोश्च भिया ये ह्यपि मानवाः । पापिनोऽपि दुराचाराः शिववेषधरा ह्यमी

ജീവികയ്ക്കായോ ഭയത്താലോ ശിവവേഷം ധരിക്കുന്ന മനുഷ്യർ, പാപികളും ദുഷ്ടാചാരികളും ആയാലും, അവർ ശിവചിഹ്നധാരികളായിത്തന്നെ കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു।

Verse 82

नानेतव्या भवद्भिश्च मम लोकं कदाचन । वर्ज्यास्ते हि प्रयत्नेन पापिनोऽपि सदैव हि

നിങ്ങൾ അവരെ ഒരിക്കലും എന്റെ ലോകത്തിലേക്ക് കൊണ്ടുവരരുത്; അവർ പാപികളായാലും എപ്പോഴും പരിശ്രമത്തോടെ ഒഴിവാക്കേണ്ടവരാണ്।

Verse 83

अन्येषां का कथा दूता येऽर्चयंति सदाशिवम् । भक्त्या परमया शंभुं रुद्रास्ते नात्र संशयः

ദൂതന്മാരേ, മറ്റുള്ളവരെക്കുറിച്ച് എന്തു പറയണം? പരമഭക്തിയോടെ സദാശിവൻ ശംഭുവിനെ ആരാധിക്കുന്നവർ റുദ്രന്മാരാണ്; സംശയമില്ല।

Verse 84

रुद्राक्षमेकं शिरसा बिभर्ति यस्तथा त्रिपुंड्रं च ललाटमध्यके । पंचाक्षरीं ये प्रजपंति साधवः पूज्य भवद्भिश्च न चान्यथा क्वचित्

തലയിൽ ഒരു രുദ്രാക്ഷമെങ്കിലും ധരിച്ചു, നെറ്റിമദ്ധ്യത്തിൽ ത്രിപുണ്ഡ്രം ധരിച്ചു, പഞ്ചാക്ഷരി മന്ത്രം ജപിക്കുന്ന സജ്ജനർ—അവർ നിങ്ങളാൽ പൂജ്യരാണ്; ഒരിക്കലും മറിച്ചല്ല।

Verse 85

यस्मिन्राष्ट्रोऽथ वा देशे ग्रामे चापि विचक्षणः । शिवभक्तो न दृश्येत स्मशानात्तु विशिष्यते । तद्राष्ट्रं देशमित्याहुः सत्यं प्रतिवदामि वः

ഏത് രാജ്യത്തിലോ ദേശത്തിലോ ഗ്രാമത്തിലോ വിവേകമുള്ള ശിവഭക്തനെ കാണാനാകുന്നില്ലെങ്കിൽ, ആ ഭൂമി ശ്മശാനത്തേക്കാളും ഹീനമാണ്. അതിനെയാണ് ‘ദേശം’ എന്നു പറയുന്നത്—ഈ സത്യം ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു।

Verse 86

यस्मिन्न संति नित्यं हि शिवभक्तिसमन्विताः । तद्ग्रमस्था जनाः सर्वे शासनीया न संशयः

ഏതു ഗ്രാമത്തിൽ നിത്യമായി ശിവഭക്തിയോടെ യുക്തരായവർ ഇല്ലയോ, ആ ഗ്രാമത്തിലെ എല്ലാ നിവാസികളും ശാസനാർഹർ—ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 87

एवमाज्ञापयामास यमोऽपि निजकिंकरान् । तथेति मत्वा ते सर्वे तूष्णी मासन्सुविस्मिताः

ഇങ്ങനെ യമനും തന്റെ ദൂതന്മാരോട് ആജ്ഞാപിച്ചു. അവർ ‘തഥാസ്തു’ എന്നു കരുതി, എല്ലാവരും അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ മൗനമായി നിന്നു।

Verse 88

एवंविधोऽयं भुवनैकभर्ता सदाशिवो लोकगुरुः स एकः । दाता प्रहर्ता निजभावयुक्तः सनातनोऽयं जगदेकबंधुः

ഇത്തരത്തിലുള്ളവൻ ആ ഏക സദാശിവൻ—ലോകങ്ങളുടെ ഏകാധാരനും സർവജീവികളുടെ ഗുരുവും. അവൻ തന്നെയാണ് ദാതാവും ശിക്ഷകനും; തന്റെ സ്വഭാവാനുസരിച്ച് പ്രവർത്തിക്കുന്നവൻ; അവൻ സനാതനൻ, ജഗത്തിന്റെ ഏക സത്യബന്ധു।

Verse 89

दग्ध्वा कालं महादेवो निर्भयं च ददौ विभुः । श्वेतस्य राजराजस्य महीपालवरस्य च

വിഭുവായ മഹാദേവൻ കാലനെ ദഹിപ്പിച്ച്, രാജരാജനും ശ്രേഷ്ഠ ഭരണാധികാരിയുമായ ശ്വേതനു നിർഭയത്വം നൽകി।

Verse 90

तदा निर्भयमापन्नः श्वेतराजो महामनाः । भक्त्या च परया मुक्तो बभूव कृतनिश्चयः

അപ്പോൾ മഹാമനസ്സുള്ള ശ്വേതരാജൻ നിർഭയനായി; പരമഭക്തിയാൽ വിമുക്തനായി, ദൃഢനിശ്ചയനായിത്തീർന്നു।

Verse 91

तदा देवैः पूज्यमान ऋषिभिः पन्नगैस्तथा । श्वतो राजन्यवर्योऽसौ शिवसायुज्यमाप्तवान्

അപ്പോൾ ദേവന്മാരും ഋഷിമാരും നാഗന്മാരും പൂജിച്ച രാജശ്രേഷ്ഠനായ ശ്വേതൻ ശിവസായുജ്യം—ശിവനോടുള്ള ഏകത്വം—പ്രാപിച്ചു।

Verse 92

एवं भक्तिपराणां च महेशे च जगद्गुरौ । सिद्धिः करतले तेषां सत्यं प्रतिवदामि वः

ഇങ്ങനെ ജഗദ്ഗുരുവായ മഹേശനോടു ഭക്തിപരരായവർക്കു സിദ്ധി കൈത്തളത്തിൽ തന്നെയെന്നപോലെ ലഭിക്കുന്നു—ഈ സത്യം ഞാൻ നിങ്ങളോടു പറയുന്നു।

Verse 93

श्वपचोऽपि वरिष्ठः स्यात्प्रसादाच्छं करस्य च । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पूजनीयो हि शंकरः

ശങ്കരന്റെ പ്രസാദത്താൽ ശ്വപചനും ശ്രേഷ്ഠനാകുന്നു; അതുകൊണ്ട് സർവ്വശ്രമത്തോടും ശങ്കരനെ തീർച്ചയായും പൂജിക്കണം।

Verse 94

बहूनां जनमनामंते शिवभक्तिः प्रजायते

അനേകം ജനങ്ങളുടെ ഹൃദയങ്ങളിൽ കാലക്രമേണ ശിവഭക്തി ഉദിക്കുന്നു।

Verse 95

ज्ञानिनां कृतबुद्धीनां जन्मजन्मनिशंकरः । किं मया बहुनोक्तेन पूजनीयः सदाशिवः

ജ്ഞാനികളും ദൃഢബുദ്ധിയുള്ളവരും ജന്മജന്മങ്ങളിൽ ശങ്കരനെയേ പരായണമായി കാണുന്നു. ഞാൻ കൂടുതൽ എന്തു പറയണം? സദാശിവൻ പൂജ്യൻ।

Verse 96

अत्रैवोदाहरंतीममितिहासं पुरातनम् । किरातेन कृतं व्रतं च परमाद्भुतम् । येनैव तारितं विश्वं जगदेतच्चराचरम्

ഇവിടെയേ ഞാൻ ഒരു പുരാതന ഇതിഹാസം പ്രസ്താവിക്കുന്നു—കിരാതൻ അനുഷ്ഠിച്ച പരമാദ്ഭുത വ്രതം; അതിനാൽ ഈ സമസ്ത ചരാചര ജഗത്ത്, ഈ വിശ്വം, ധാരിതവും താരിതവും ആയി।