Adhyaya 27

Verse 1

लोमश उवाच । तथैव विष्णुना सर्वे पर्वताश्च प्रपूजिताः । सह्याचलश्च विंध्यश्च मैनाको गंधमादनः

ലോമശൻ പറഞ്ഞു—അതുപോലെ വിഷ്ണു എല്ലാ പർവതങ്ങളെയും വിധിപൂർവ്വം പൂജിച്ചു—സഹ്യാചലം, വിന്ധ്യം, മൈനാകം, ഗന്ധമാദനം।

Verse 2

माल्यवान्मलयश्चैव महेंद्रो मंदरस्तथा । मेरुश्चैव प्रयत्नेन पूजितो विष्णुना तदा

മാല്യവാൻ, മലയം, മഹേന്ദ്രം, മന്ദരം—മേരുവും കൂടി—അന്ന് വിഷ്ണു അത്യന്തം ശ്രമത്തോടും ശ്രദ്ധയോടും കൂടി പൂജിച്ചു।

Verse 3

श्वेतः कृतः श्वेतगिरिर्निलाद्रिश्च तथैव च । उदयाद्रिश्च श्रृंगश्च अस्ताचलवरो महान्

ശ്വേതൻ ആദരിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ശ്വേതഗിരിയും നീലാദ്രിയും; കൂടാതെ ഉദയാദ്രി, ശൃംഗം, മഹത്തായ ശ്രേഷ്ഠ അസ്താചലവും।

Verse 4

मानसाद्रिस्तथा शैलः कैलासः पर्वतोत्तमः । लोकालोकस्तथा शैलः पूजितः परमेष्ठिना

മാനസാദ്രിയും പൂജിക്കപ്പെട്ടു; പർവതോത്തമമായ കൈലാസവും; അതുപോലെ ലോകാലോക പർവതവും പരമേഷ്ഠി (ബ്രഹ്മാവ്) പൂജിച്ചു।

Verse 5

एवं ते पर्वतश्रेष्ठाः पूजिताः सर्व एव हि । तथान्ये पूजितास्तेन सर्वे पर्वतवासिनः

ഇങ്ങനെ ആ പർവതശ്രേഷ്ഠന്മാർ എല്ലാവരും തീർച്ചയായും പൂജിക്കപ്പെട്ടു; അതുപോലെ മറ്റു എല്ലാ പർവതവാസികളും അവനാൽ ആദരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 6

विष्णुना ब्रह्मणा सार्द्धं कृतं सर्वं यथोचितम् । अन्येहनि च संप्राप्ते वरयात्रा कृता तथा

ബ്രഹ്മാവിനോടൊപ്പം വിഷ്ണു എല്ലാം യഥോചിതമായി ക്രമപ്പെടുത്തി. പിന്നെ അടുത്ത ദിവസം വന്നപ്പോൾ വരയാത്രയും അതുപോലെ തന്നെ ആരംഭിച്ചു.

Verse 7

हिमाद्रिणा बंधुभिश्च पर्वतं गंधमादनम् । ययुः सर्वे सुरगणा गणाश्च बहवस्तथा

ഹിമാദ്രിയും അവന്റെ ബന്ധുക്കളും കൂടെ, എല്ലാ ദേവഗണങ്ങളും മറ്റു പല ഗണങ്ങളും ഗന്ധമാദന പർവതത്തിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 8

प्रमथाश्च तथा सर्वे तथा चंडीगणाः परे । ये चान्ये बहवस्तत्र समायाता हिमालया

എല്ലാ പ്രമഥഗണങ്ങളും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു; അതുപോലെ ചണ്ഡിയുടെ മറ്റു ഗണങ്ങളും. ഹിമാലയത്തിൽ നിന്നെത്തിയ അനേകരും അവിടെ സമാഗമിച്ചു.

Verse 9

शिवस्योद्वहनं विप्राः शिवेन परिभाविताः । परं हर्षं समापन्ना दृष्ट्वा तौ दंपती तदा

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ശിവന്റെ വിവാഹയാത്ര കണ്ടു, ഉള്ളിൽ ശിവഭാവം നിറഞ്ഞവരായി, ആ ദിവ്യ ദമ്പതികളെ ദർശിച്ചപ്പോൾ അവർ പരമാനന്ദത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 10

पार्वतीसहितः शंभुः शंभुना सह पार्वती । पुष्पगन्धौ यथा स्यातां वागर्थाविव तत्त्वतः

ശംഭു പാർവതിയോടൊപ്പം, പാർവതി ശംഭുവോടൊപ്പം—തത്ത്വത്തിൽ വേർപിരിയാത്തവർ; പുഷ്പവും അതിന്റെ സുഗന്ധവും പോലെ, വാക്കും അതിന്റെ അർത്ഥവും പോലെ.

Verse 11

तथा प्रकृतिपुंसौ च ऐकपद्येन नान्यथा । दंपती तौ गजारूढौ शुशुभाते महाप्रभौ

അതുപോലെ പ്രകൃതിയും പുരുഷനും ഒരേ പദത്തിൽ തന്നെയാണ്, മറ്റെങ്ങനെല്ല. ആ മഹാപ്രഭുവായ ദമ്പതികൾ ഗജാരൂഢരായി മഹത്തായ തേജസ്സോടെ ശോഭിച്ചു।

Verse 12

विमास्थस्तदा ब्रह्मा विष्णुश्च गरुडोपरि । ऐरावतगतश्चेंद्रः कुबेरः पुष्पकोपरि

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ദിവ്യവിമാനത്തിൽ ആസീനനായിരുന്നു; വിഷ്ണു ഗരുഡാരൂഢനായി. ഇന്ദ്രൻ ഐരാവതത്തിൽ, കുബേരൻ പുഷ്പകവിമാനത്തിൽ സ്ഥിതിചെയ്തു।

Verse 13

पाशी च मकरा रूढो यमो महिषमेव च । प्रेतारूढो नैरृतः स्यादग्निर्बस्तगतो महान्

പാശധാരിയായ വരുണൻ മകരാരൂഢനായി; യമൻ മഹിഷാരൂഢനായി. നൈഋതൻ പ്രേതാരൂഢനായി, മഹാനഗ്നി ആട്ടിൻമേൽ ആരൂഢനായി നീങ്ങി।

Verse 14

मृगारूढोऽथ पवन ईशो वृषभमेव च । इत्येवं लोकपालाश्च सग्रहाः परमेष्ठिनः

അപ്പോൾ പവൻ മൃഗാരൂഢനായി; ഈശാനൻ വൃഷഭാരൂഢനായി. ഇങ്ങനെ പരമേഷ്ഠികളുടെ നേതൃത്വത്തിൽ ലോകപാലകർ തങ്ങളുടെ ഗണങ്ങളോടുകൂടി എത്തി।

Verse 15

स्वैः स्वैर्बलैः परिक्रांतास्तथान्ये प्रमथादयः । हिमाद्रिश्च महाशैल ऋषभो गंधमादनः

തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ബലങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് പ്രമഥാദികൾ പോലെയുള്ള മറ്റു സംഘങ്ങളും വന്നു. ഹിമാദ്രി, മഹാശൈലം, ഋഷഭം, ഗന്ധമാദനം എന്നീ പർവ്വതങ്ങളും ചേർന്നു।

Verse 16

सह्याचलो नीलगिरिर्मंदरो मलयाचलः । कैलासो हि महातेजा मैनाकश्च महाप्रभः

സഹ്യാചലം, നീലഗിരി, മന്ദരം, മലയാചലം എന്നിവ അവിടെ എത്തി. മഹാതേജസ്സുള്ള കൈലാസവും അവിടെ ഉണ്ടായി; മഹാപ്രഭാവനായ ദീപ്തിമാനായ മൈനാകനും സമാഗതനായി.

Verse 17

एते चान्ये च गिरयः क्षीमंतो हि महाप्रभाः । सकलत्राश्च ते सर्वे ससुताश्च मनोरमाः

ഇവയും മറ്റു പർവ്വതങ്ങളും—സമൃദ്ധിയും മഹാപ്രഭയും നിറഞ്ഞവ—എല്ലാം അവിടെ സന്നിഹിതമായി. അവർ ഭാര്യമാരോടും പുത്രന്മാരോടും കൂടി, ദർശനത്തിന് അതിമനോഹരരായിരുന്നു.

Verse 18

बलिनो रूपिणः सर्वे मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्राप्रसंगेन शिवार्चनपराभवन्

അവിടെ മേരു മുതലായ എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളും ബലവാന്മാരായി, സാകാരരൂപം ധരിച്ചു നിന്നു. വരയാത്രയുടെ അവസരത്തിൽ അവർ ശിവാർച്ചനയിൽ പരമനിഷ്ഠരായി മാറി.

Verse 19

नंदिना ह्युपविष्टास्ते मेर्वाद्यास्तत्र पर्वताः । वरयात्रा कृता ते यथोक्ता च हिमाद्रिणा । सर्वैस्तैर्बंधुभिः सार्द्धं पुनरागमनं कृतम्

നന്ദി ഇരുത്തിയ മേരു മുതലായ പർവ്വതങ്ങൾ അവിടെ ഒന്നിച്ചു നിന്നു. ഹിമാദ്രി പറഞ്ഞതുപോലെ വരയാത്ര നടന്നു; പിന്നെ ആ ബന്ധുക്കളൊക്കെയുമായി പുനരാഗമനവും വിധിപൂർവ്വം ചെയ്തു.

Verse 20

स्वकालयस्थो हिमवान्स रेजे हि महा यशा । शिवसंपर्कजेनैव महसा परमेम च । विख्यातो हि महाशैलस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतः

സ്വന്തം യഥോചിത വാസസ്ഥാനത്തിൽ നിലകൊണ്ട മഹായശസ്സുള്ള ഹിമവാൻ, ശിവസമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നുയർന്ന പരമ തേജസ്സാൽ അത്യന്തം ദീപ്തനായി. ആ മഹാശൈലം ത്രിലോകങ്ങളിലും വിഖ്യാതവും പ്രസിദ്ധവുമായി.

Verse 21

कन्यादानेन महता तुष्टो यस्य च शंकरः । ते धन्यास्ते महात्मानः कृतकृतत्यास्तथैव च

യാരുടെ മഹത്തായ കന്യാദാനത്താൽ ശങ്കരൻ പ്രസന്നനാകുന്നുവോ, അവർ ധന്യ മഹാത്മാക്കൾ; അവർ സത്യമായും കൃതകൃത്യർ, കർത്തവ്യം പൂർത്തിയായവർ।

Verse 22

द्व्यक्षरं नाम येषां च जिह्वाग्रे संस्थितं सदा । शिवेति द्व्यक्षरं नाम यैर्हृदीरितमद्य वै । ते वै मनुष्यरूपेण रुद्रा एव न संशयः

യാരുടെ ജിഹ്വാഗ്രത്തിൽ സദാ ദ്വ്യക്ഷര നാമം നിലകൊള്ളുന്നുവോ, യാരുടെ ഹൃദയത്തിൽ നിന്ന് ‘ശിവ’ എന്ന ദ്വ്യക്ഷര നാമം ഉച്ചരിക്കപ്പെടുന്നുവോ—അവർ മനുഷ്യരൂപത്തിലായാലും സംശയമില്ലാതെ രുദ്രന്മാരാണ്।

Verse 23

किंचिद्दानेन संतुष्टः पत्रेणापि तथैव च । तोयेनापि हि संतुष्टो महादेवो निरन्तरम्

മഹാദേവൻ നിരന്തരം പ്രസന്നനാകുന്നു—അൽപദാനത്താലും, ഒരു ഇലയാലും, അതുപോലെ ജലത്താലും।

Verse 24

पत्रेण पुष्पेण तथा जलेन प्रीतो भवत्येष सदाशिवो हि । तस्माच्च सर्वैः प्रतिपूजनीयः शिवो मद्दाभाग्यकरो नृणामिह

ഇല, പുഷ്പം, അതുപോലെ ജലം എന്നിവകൊണ്ടും ഈ സദാശിവൻ പ്രസന്നനാകുന്നു. അതിനാൽ ഇഹലോകത്തിൽ മനുഷ്യർക്കു മഹാഭാഗ്യം നൽകുന്ന ശിവനെ എല്ലാവരും വിധിപൂർവ്വം പൂജിക്കണം।

Verse 25

एको महाञ्ज्योतिरजः परेशः परापराणां परमो महात्मा । निरंतरो निर्विकारो निरीशो निराबाधो निर्विकल्पो निरीहः

അവൻ ഒരുവനേ—മഹത്തായ തേജോമയ ജ്യോതി, രജസ്സുരഹിത പരമേശ്വരൻ; പരാപരമായ എല്ലാറ്റിന്റെയും പരമാത്മാവ്. അവൻ നിരന്തരം സന്നിഹിതൻ, നിർവികാരൻ, ആശ്രയരഹിതൻ, നിരാബാധൻ, നിർവികൽപ്പൻ, നിരീഹൻ।

Verse 26

निरंजनो नित्यरूपो निरोधो नित्यानन्दो नित्यमुक्ताः सदेव । एवंभूतो देवदेवोऽर्च्चितश्च तैर्देवाद्यर्विश्ववेद्यो भवश्च । स्तुतो ध्यातः पूजितश्चिंतितश्च सर्वज्ञोऽसौ सर्वदा सर्वदश्च

അവൻ നിരഞ്ജനൻ, നിത്യസ്വരൂപൻ, നിയന്ത്രകൻ; നിത്യാനന്ദമയൻ, സദാമുക്തൻ, സദൈവ ദിവ്യൻ. ഇത്തരത്തിലുള്ള ദേവദേവൻ ‘ഭവൻ’ ദേവന്മാരാലും ആരാധിക്കപ്പെടുകയും സർവ്വവിശ്വത്തിലും പ്രസിദ്ധനാകുകയും ചെയ്യുന്നു. സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവൻ, ധ്യാനിക്കപ്പെടുന്നവൻ, പൂജിക്കപ്പെടുന്നവൻ, സ്മരിക്കപ്പെടുന്നവൻ—അവൻ സർവ്വജ്ഞൻ; സർവ്വകാലവും സർവ്വവിധവും।

Verse 27

यथा वरिष्ठो हिमवान्प्रसिद्धः सर्वैर्गुणैः सर्वगुणो महात्मा । विश्वेशवंद्यो हि तदा हिमालयो जातो गिरीणां प्रवरस्तदानीम्

ഇങ്ങനെ ഹിമവാൻ സർവ്വഗുണസമ്പന്നനായ മഹാത്മാവായി ‘ശ്രേഷ്ഠൻ’ എന്ന നിലയിൽ എല്ലായിടത്തും പ്രസിദ്ധനായി. അപ്പോൾ ഹിമാലയം വിശ്വേശ്വരനാൽ വന്ദനീയമായി, അതേ സമയത്ത് പർവ്വതങ്ങളിൽ പ്രധാനം ആയി ഉയർന്നു.

Verse 28

मेनया सह धर्मात्मा यथास्थानगतस्ततः । सर्वान्विसर्जयामास पर्वतान्पर्वतेश्वरः

അപ്പോൾ ധർമ്മാത്മാവായ പർവ്വതേശ്വരൻ ഹിമവാൻ മേനയോടുകൂടെ തന്റെ യഥാസ്ഥാനത്തിലേക്ക് മടങ്ങി, എല്ലാ പർവ്വതങ്ങളെയും വിടവാങ്ങിച്ചു, ഓരോന്നിനെയും അതത് വാസസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു അയച്ചു.

Verse 29

गतेषु तेषु हिमवान्पुत्रैः पौत्रैः प्रपौत्रकैः । राजा गिरीणां प्रवरो महादेवप्रसादतः

അവർ പോയശേഷം ഹിമവാൻ പുത്രന്മാർ, പൗത്രന്മാർ, പ്രപൗത്രന്മാർ എന്നിവരാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, മഹാദേവന്റെ പ്രസാദത്താൽ പർവ്വതങ്ങളുടെ രാജാവും അവയിൽ ശ്രേഷ്ഠനും ആയി.

Verse 30

अथो गिरिजया सार्द्धं महेशो गन्धमादने । एकांते च मतिं चक्रे रमणार्थं स्वरूपवान्

അപ്പോൾ സ്വരൂപവാനായ തേജോമയ മഹേശൻ ഗിരിജയോടുകൂടെ ഗന്ധമാദനത്തിലെ ഏകാന്തത്തിൽ രമണാർത്ഥം—പ്രേമക്രീഡയ്ക്കായി—മനസ്സിൽ സംकल्पം ചെയ്തു.

Verse 31

सुरतेनैव महता तपसा हि समागमे । द्वयोः सुरतमारब्धं तद्द्वयोश्च तदाऽभवत्

അവരുടെ സമാഗമത്തിൽ ആ മഹത്തായ സുരതം തന്നേ മഹത്തപസ്സിനോടു തുല്യമായി ഭവിച്ചു. ആ ഇരുവരുടെയും സുരതവിധി ആരംഭിച്ചു; അത് അപ്പോൾ സത്യമായും അവരുടെ ഇടയിൽ സംഭവിച്ചു.

Verse 32

अनिष्टं महदाश्चर्यं प्रलयोपममेव च । तस्मिन्महारते प्राप्ते नाविंदंत सुखं परम्

അനിഷ്ടവും മഹത്തും അത്ഭുതകരവും—പ്രളയസമാനവും—ആയൊരു സംഭവം ഉദ്ഭവിച്ചു. ആ മഹാവിപത്ത് വന്നപ്പോൾ ആരും പരമശാന്തിയോ സുഖമോ കണ്ടെത്തിയില്ല.

Verse 33

सर्वे ब्रह्मादयो देवाः कार्याकार्यव्यवस्थितौ । रेतसा च जगत्सर्वं नष्टं स्थावरजंगमम्

ബ്രഹ്മാദി എല്ലാ ദേവന്മാരും എന്ത് ചെയ്യണം, എന്ത് ചെയ്യരുത് എന്ന വിവേചനത്തിൽ വിഹ്വലരായി നിന്നു. ആ രേതസ്സിനാൽ സ്ഥാവര-ജംഗമങ്ങളടങ്ങിയ സർവ്വജഗത്തും നശിച്ചു.

Verse 34

सस्मार चाग्निं ब्रह्मा च विष्णुश्चाध्यात्मदायकः । मनसा संस्मृतः सद्यो जगामाग्निस्त्वरान्वितः

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവും അധ്യാത്മബലം നൽകുന്ന വിഷ്ണുവും അഗ്നിയെ സ്മരിച്ചു. മനസ്സിൽ സ്മരിച്ചതുമാത്രത്തിൽ അഗ്നിദേവൻ ഉടൻ തന്നെ ത്വരയോടെ എത്തി.

Verse 35

ताभ्यां संप्रेषितोऽपश्यद्रुचिरं शिवमांदिरम् । द्वारि स्थितं नंदिनं च ददर्शाग्रे महाप्रभम्

അവരിരുവരാൽ അയക്കപ്പെട്ട അഗ്നിദേവൻ മനോഹരമായ ശിവമന്ദിരം ദർശിച്ചു. വാതിലിൽ നിലകൊണ്ട നന്ദിയെയും കണ്ടു—മുന്നിൽ നിന്ന മഹാപ്രഭാമയനായ ദ്വാരപാലൻ.

Verse 36

अग्निर्ह्रस्वस्तदा भूत्वा काश्मीरसदृशच्छविः । प्रविष्टोंतः पुरं शंभोर्नानाश्चर्यसमन्वितम्

അപ്പോൾ അഗ്നി ചെറുരൂപം ധരിച്ചു കുങ്കുമസദൃശമായ ദീപ്തിയോടെ, നാനാവിധ അത്ഭുതങ്ങളാൽ സമന്വിതമായ ശംഭുവിന്റെ അന്തഃപുരത്തിലേക്ക് പ്രവേശിച്ചു।

Verse 37

अनेकरत्नसंवीतं प्रासादैश्च स्वलं कृतम् । तदंगणमनुप्राप्य उपविश्याह हव्यवाट्

അനേകരത്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും പ്രാസാദങ്ങളാൽ ശോഭിതവുമായ ആ അങ്കണത്തിലെത്തി, ഹവ്യവാട് (അഗ്നി) ഇരുന്ന് സംസാരിച്ചു।

Verse 38

पाणिपात्रस्य मे ह्यम्ब भिक्षां देह्यवरोधतः । तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य पाणिपात्रस्य बालिका

“അമ്മേ, എനിക്ക് ഭിക്ഷ തരിക; ഞാൻ കൈയിൽ ധരിച്ച ഭിക്ഷാപാത്രം, വാതിലിൽ തടയപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.” എന്ന പാണിപാത്രധാരിയുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ ബാലിക…

Verse 39

यावद्दातुं च सारेभे भिक्षां तस्मै ततः स्वयम् । उत्थाय सुरतात्तस्माच्छिवो हि कुपितो भृशम्

എന്നാൽ അവൾ ആ ഭിക്ഷുക്കന് ഭിക്ഷ നൽകുന്നതിൽ വൈകിയപ്പോൾ, ശിവൻ സ്വയം ആ ദിവ്യസംഗമത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ് അത്യന്തം ക്രോധിച്ചു।

Verse 40

रुद्रस्त्रिशूलमुद्यम्य भैरवो ह्यऽभवत्तदा । निवारितो गिरिजया वधात्तस्माच्छिवः स्वयम् । भिक्षां तस्मै ददौ वाचा अग्नये जातवेदसे

രുദ്രൻ ത്രിശൂലം ഉയർത്തിയതോടെ ആ നിമിഷം ഭൈരവനായി; എന്നാൽ ഗിരിജ ശിവനെ വധത്തിൽ നിന്ന് തടഞ്ഞു. തുടർന്ന് ശിവൻ സ്വയം വാക്കുമാത്രംകൊണ്ട് ജാതവേദസായ അഗ്നിക്ക് ഭിക്ഷ നൽകി।

Verse 41

पाणौ भिक्षां गृहीत्वाथ प्रत्यक्षं तेन चाग्निना । भिक्षिता कुपिता तं वै शशाप गिरिजा ततः

കൈയിൽ ഭിക്ഷ സ്വീകരിച്ചശേഷം അവൻ സാക്ഷാൽ അഗ്നിയാണെന്ന് വെളിപ്പെട്ടപ്പോൾ, ആ ഭിക്ഷുവിനോട് കോപിച്ച് ഗിരിജ അവനെ ശപിച്ചു.

Verse 42

रे भिक्षो भविता शापात्सर्वभक्षो ममाशु वै । अनेन रेतसा सद्यः पीडां प्राप्स्यसि सर्वतः

എടാ ഭിക്ഷു, എന്റെ ശാപത്താൽ നീ വേഗത്തിൽ സർവ്വഭക്ഷകനായിത്തീരും. ഈ രേതസ്സുകൊണ്ട് നിനക്ക് ഉടനെതന്നെ എല്ലായിടത്തുനിന്നും പീഡയുണ്ടാകും.

Verse 43

इत्युक्तो भक्षयित्वाग्नी रेत ईशस्य हव्यवाट् । यत्र देवाः स्थिताः सर्वे ब्रह्माद्याश्चैव सर्वशः

ഇപ്രകാരം പറയപ്പെട്ട ഹവ്യവാഹനനായ അഗ്നി ഈശ്വരന്റെ രേതസ്സ് ഭക്ഷിച്ച്, ബ്രഹ്മാദി ദേവകൾ എല്ലാവരും എവിടെയാണോ സ്ഥിതിചെയ്യുന്നത് അവിടേക്ക് പോയി.

Verse 44

आगत्याकथयत्सर्वं तद्रेतोभक्षणादिकम् । सर्वे सगर्भा ह्यभवन्निन्द्राद्या देवतागणाः

അവിടെ വന്ന് അവൻ രേതസ്സ് ഭക്ഷിച്ചതു മുതലായ എല്ലാ കാര്യങ്ങളും പറഞ്ഞു. അപ്പോൾ ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണങ്ങളെല്ലാം ഗർഭം ധരിച്ചവരായിത്തീർന്നു.

Verse 45

अग्नेर्यथा हविश्चैव सर्वेषामुपतिष्ठति । अग्नेर्मुखोद्भवेनैव रेतसा ते सुरेश्वराः

അഗ്നിയിൽ അർപ്പിക്കുന്ന ഹവിസ്സ് എങ്ങനെയാണോ എല്ലാവർക്കും ലഭിക്കുന്നത്, അതുപോലെ അഗ്നിയുടെ വായിൽ നിന്നുണ്ടായ ആ രേതസ്സുകൊണ്ട് ആ ദേवेश്വരന്മാർ ബാധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 46

सगर्भाह्यभवन्सर्वे चिंतया चप्रपीडिताः । विष्णुं शरणमाजग्मुर्द्देवदेवेश्वरं प्रभुम्

അവർ എല്ലാവരും ഗർഭിണികളായി, ചിന്തയാൽ അത്യന്തം പീഡിതരായി. അതിനാൽ ദേവദേവേശ്വരനായ പ്രഭു വിഷ്ണുവിന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു.

Verse 47

देवा ऊचुः । त्वं त्राता सर्वदेवानां लोकानां प्रभुरेव च । तस्माद्रक्षा विधातव्या शरणागतवत्सल

ദേവന്മാർ പറഞ്ഞു— നീ സർവ്വദേവന്മാരുടെയും ത്രാതാവും ലോകങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ പ്രഭുവുമാണ്. അതിനാൽ ശരണാഗതവത്സല, ഞങ്ങളെ രക്ഷിക്കണമേ.

Verse 48

वयं सर्वे मर्तुकामा रेतसानेन पीडिताः । असुरेभ्यः परित्रस्ता वयं सर्वे दिवौकसः

ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും സ്വർഗ്ഗവാസികൾ ഈ രേതസ്സിന്റെ തേജസ്സാൽ പീഡിതരായി, മരിക്കാനൊരുങ്ങിയവരെപ്പോലെ ആകുന്നു. അസുരന്മാരെക്കുറിച്ചും ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ഭീതിയിലാകുന്നു.

Verse 49

शरणं शंकरं याताः परित्रातुं कृतोद्वहाः । यदा पुत्रो हि रुद्रस्य भविष्यति तदा वयम् । सुखिनः स्याम सर्वे निर्भयाश्च त्रिविष्टपे

രക്ഷിക്കപ്പെടണമെന്ന ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ഞങ്ങൾ ശങ്കരന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. രുദ്രന്റെ പുത്രൻ ജനിക്കുമ്പോൾ, ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും ത്രിവിഷ്ടപത്തിൽ സുഖികളും നിർഭയരുമാകും.

Verse 50

एवं विष्टभ्यमानानां सर्वेषां भयमागतम् । अनेन रेतसा विष्णो जीवितुं शक्यते कथम्

ഇങ്ങനെ എല്ലാവരും അമർത്തെപ്പെടുമ്പോൾ, എല്ലാവരെയും ഭയം പിടികൂടി. (അവർ പറഞ്ഞു) ഹേ വിഷ്ണോ, ഈ പ്രബല രേതസ്സിന്റെ തേജസ്സോടെ ജീവിക്കുക എങ്ങനെ സാധ്യം?

Verse 51

त्रिवर्गो हि यथा पुंसां कृतो हि सुपरिष्कृतः । विपरीतो भवत्येव विना देवेन नान्यथा

മനുഷ്യർക്കായി നന്നായി ക്രമപ്പെടുത്തിയ ത്രിവർഗം (ധർമ്മം, അർത്ഥം, കാമം) പോലും ദേവനില്ലാതെ തീർച്ചയായും വിപരീതമാകും; മറ്റെങ്ങനെ ആകില്ല।

Verse 52

तस्मात्तद्वै बलं मत्वा सर्वेषामपि देहिनाम् । कार्याकार्यव्यवस्थायां सर्वे मन्यामहे वयम्

അതുകൊണ്ട് ആ (ദൈവ) ശക്തിയെയാണ് എല്ലാ ദേഹികളുടെയും യഥാർത്ഥ ബലമെന്ന് അറിഞ്ഞ്, ചെയ്യേണ്ടതും ചെയ്യരുതാത്തതും തിരിച്ചറിയുന്നതിൽ അതുതന്നെ നിർണായകമെന്ന് ഞങ്ങൾ എല്ലാവരും കരുതുന്നു।

Verse 53

तथा निशम्य देवानां परेशः परिदेवनम् । उवाच प्रहसन्वाक्यं देवानां देवतारिहा

ദേവന്മാരുടെ ഇത്തരമൊരു വിലാപം കേട്ട്, അവരുടെ ദുഃഖം അകറ്റുന്ന പരമേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിയോടെ ദേവന്മാരോടു പറയേണ്ട വാക്കുകൾ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 54

स्तूयतां वै महादेवो महेशः कार्यगौरवात्

“കാര്യത്തിന്റെ ഗൗരവം കൊണ്ടു മഹാദേവനായ മഹേശ്വരനെ തന്നെ സ്തുതിക്കട്ടെ.”

Verse 55

तथेति गत्वा ते सर्वे देवा विष्णुपुरोगमाः । तथा ब्रह्मादयः सर्व ईडिरे ऋषयो हरम्

“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞ്, വിഷ്ണു മുൻപിൽ നിന്നുകൊണ്ട് ആ ദേവന്മാർ എല്ലാവരും പുറപ്പെട്ടു; അതുപോലെ ബ്രഹ്മാദികളും ഋഷിമാരും എല്ലാവരും ഹരനെ (ശിവനെ) സ്തുതിച്ചു।

Verse 56

ओंनमो भर्गाय देवाय नीलकंठाय मीढुषे । त्रिनेत्राय त्रिवेदाय लोकत्रितयधारिणे

ഓം, ഭർഗസ്വരൂപനായ ദേവനു നമസ്കാരം; നീലകണ്ഠനായ ഉപകാരകനു പ്രണാമം. ത്രിനേത്രനു, ത്രിവേദാധിപതിക്കു, ത്രിലോകധാരകനു വന്ദനം.

Verse 57

त्रिस्वराय त्रिमात्राय त्रिवेदाय त्रिमूर्त्तये । त्रिवर्गाय त्रिधामाय त्रिपदाय त्रिशूलिने

ത്രിസ്വരസ്വരൂപനു, ത്രിമാത്രാത്മകനു, ത്രിവേദാധിപതിക്കു, ത്രിമൂർത്തിസ്വരൂപനു നമസ്കാരം. ത്രിവർഗദാതാവിനു, ത്രിധാമാധിപതിക്കു, ത്രിപദസ്വരൂപനു, ത്രിശൂലധാരിക്കു പ്രണാമം.

Verse 58

त्राहित्राहि महादेव रेतसो जगतः पते

ത്രാഹി ത്രാഹി, ഹേ മഹാദേവാ! ഹേ ജഗത്പതേ! ഈ പ്രചണ്ഡ ദിവ്യ തേജസ് (രേതസ്) സംബന്ധിച്ച് ഞങ്ങളെ കാത്തരുളേണമേ.

Verse 59

ब्रह्मणा तु स्तुतो यावत्तावद्देवो वृषध्वजः । प्रादुर्बभूव तत्रैव सुराणां कार्यसिद्धये

ബ്രഹ്മാവ് എത്രനേരം സ്തുതി തുടർന്നുവോ, അത്രനേരം വൃഷധ്വജനായ ദേവൻ അവിടെയേ പ്രാദുര്ഭവിച്ചു—ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി.

Verse 60

दृष्टस्तदानीं जगदेकबंधुर्महात्मभिर्देववरैः सुपूजितः । संस्तूयमानो विविधैर्वचोभिः प्रत्यग्रूपैः श्रुतिसंमतैश्च

അപ്പോൾ ലോകത്തിന്റെ ഏകബന്ധുവായ അവൻ ദർശനം നൽകി—മഹാത്മാക്കളായ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ ഉത്തമപൂജയാൽ ആദരിച്ചവൻ. പുതുമയുള്ള വചനങ്ങളാലും വേദസമ്മത സ്തുതികളാലും അവൻ പലവിധം പുകഴ്ത്തപ്പെടുകയായിരുന്നു.

Verse 61

स्तुवतां चैव देवानामुवाच परमेश्वरः । त्रासं कुर्वंतु मा सर्वे रेतसानेन पीडिताः

ദേവന്മാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ പരമേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ ദേവന്മാരേ, ഈ രേതസ്സാൽ പീഡിതരായിട്ടും നിങ്ങളിൽ ആരും ഭയപ്പെടരുത്; ത്രാസം വരുത്തരുത്।”

Verse 62

वमनं वै भवद्भिश्च कार्यमद्यैव भोःसुराः । तथेति मत्वा ते सर्व इंद्राद्या देवतागणाः । वेमुः सर्वे तदा विप्रास्तद्रेतः शंकरस्य च

പരമേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “ഹേ സുരന്മാരേ, ഇന്നുതന്നെ നിങ്ങളാൽ വമനം (ഉത്സർജനം) ചെയ്യപ്പെടണം।” ‘തഥാസ്തു’ എന്നു കരുതി ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണങ്ങൾ അതിനെ പുറത്താക്കി; അപ്പോൾ എല്ലാ ഋഷിമാരും ശങ്കരന്റെ ആ രേതസ്സിനെ ദർശിച്ചു।

Verse 63

ऐकपद्येन तद्रेतो महापर्वतसन्निभम् । तप्तचामीकरप्रख्यं बभूव परमाद्भुतम्

ഒരു നിമിഷത്തിൽ തന്നെ ആ രേതസ് മഹാപർവ്വതസദൃശമായി; ഉരുകിയ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തമായി, പരമാദ്ഭുതമായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 64

सर्वे च सुखिनो जाता इंद्राद्या देवतागणाः । विना ह्यग्निं च ते सर्वे परितुष्टास्तदाऽभवन्

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രാദി ദേവഗണങ്ങൾ എല്ലാവരും സന്തോഷവാന്മാരായി; അഗ്നിയില്ലാതിരുന്നിട്ടും ആ സമയത്ത് അവർ എല്ലാവരും പരിതൃപ്തരായി।

Verse 65

तेनाग्निनापि चोक्तस्तु शंकरो लोकशंकरः । किं मयाद्य महा देव कर्तव्यं देवतावर

അപ്പോൾ അഗ്നിയും ലോകമംഗളകാരിയായ ശങ്കരനോടു പറഞ്ഞു— “ഹേ മഹാദേവ, ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഇന്ന് ഞാൻ എന്തു ചെയ്യണം?”

Verse 66

तद्ब्रूहि मे प्रभोऽद्य त्वं येनाहं सर्वदा सुखी । भविष्यामि च येनाहं देवानां हव्यवाहकः

പ്രഭോ! ഇന്ന് എനിക്ക് ആ മാർഗം അരുളിച്ചെയ്യണമേ; അതിനാൽ ഞാൻ എപ്പോഴും സുഖിയായി ഇരിക്കട്ടെ, കൂടാതെ ദേവന്മാരുടെ ഹവിയെ വഹിക്കുന്ന ഹവ്യവാഹകനാകട്ടെ.

Verse 67

तदोवाच शिवः साक्षाद्देवानामिह श्रृण्वताम् । रेतो विसृज्यतां योनौ तदाग्निः प्रहसन्नवि

അവിടെ ദേവന്മാർ കേൾക്കുമ്പോൾ സാക്ഷാത് ശിവൻ പറഞ്ഞു—“രേതസ് യോനിയിൽ വിസർജിക്കപ്പെടട്ടെ.” അതുകേട്ട് അഗ്നി ചിരിച്ചു.

Verse 68

उवाच शंकरं देवं भवत्तेजो दुरासदम् । इदमुल्बणवत्तेजो धार्यते प्राकृतैः कथम्

അവൻ ദേവൻ ശങ്കരനോട് പറഞ്ഞു—“ഭവാന്റെ തേജസ് ദുർലഭം. ഈ ഉഗ്രവും അതിപ്രബലവും ആയ തേജസ് സാധാരണ ജീവികൾ എങ്ങനെ ധരിക്കും?”

Verse 69

ततः प्रोवाच भगवानग्निं प्रति महेश्वरः । मासिमासि प्रतप्तानां देहे तेजो विसृज्यताम्

പിന്നീട് ഭഗവാൻ മഹേശ്വരൻ അഗ്നിയോട് പറഞ്ഞു—“മാസംതോറും തപസ്സാൽ തപ്തരായവരുടെ ദേഹങ്ങളിൽ ഈ തേജസ് വിസർജിക്കപ്പെടട്ടെ.”

Verse 70

तथेति मत्वा वचनं महाप्रभः स जातवेदाः परमेण वर्चसा । समुज्ज्वलंस्तत्र महाप्रभावो ब्राह्मे मुहूर्त्ते हि सचोपविष्टः

“തഥാസ്തു” എന്നു കരുതി ആ വചനം സ്വീകരിച്ച് മഹാപ്രഭു ജാതവേദസ് (അഗ്നി) പരമ വർചസ്സോടെ അവിടെ മഹാപ്രഭാവത്തോടെ ജ്വലിച്ചു; ബ്രാഹ്മമുഹൂർത്തത്തിൽ അവിടെ തന്നെ ഉപവിഷ്ടനായി ആ ആജ്ഞ നിർവഹിക്കാൻ പ്രവൃത്തനായി.

Verse 71

तदा प्रातः समुत्थाय प्रातः स्नानपराः स्त्रियः । ययुः सदा ऋषीणां च सत्यस्ता जातवेदसम्

അപ്പോൾ പ്രഭാതത്തിൽ എഴുന്നേറ്റ്, പ്രാതഃസ്നാനത്തിൽ നിരതയായ ആ സ്ത്രീകൾ—ഋഷികളുടെ സത്യവ്രതപത്നിമാർ—ജാതവേദസ് (അഗ്നി) സന്നിധിയിലേക്കു പോയി।

Verse 72

दृष्ट्वा प्रज्वलितं तत्र सर्वास्ताः शीतकर्षिताः । तप्तुकामास्तदा सर्व्वा ह्यरुधत्या निवारिताः

അവിടെ ജ്വലിച്ചുകൊണ്ടിരുന്ന അഗ്നിയെ കണ്ടപ്പോൾ, തണുപ്പാൽ പീഡിതരായ അവർ എല്ലാവരും ചൂടെടുക്കാൻ ആഗ്രഹിച്ചു; എന്നാൽ അരുന്ധതി അവരെ എല്ലാവരെയും തടഞ്ഞു।

Verse 73

तया निवारिताश्चापि तास्तेपुः कृत्तिकाः स्वयम् । यावत्तेपुश्च ताः सर्व्वा रेतसः परमाणवः । विविशू रोमकूपेषु तासां तत्रैव सत्वरम्

അവൾ തടഞ്ഞിട്ടും, കൃത്തികകൾ സ്വയം തപസ്സിൽ ഏർപ്പെട്ടു. അവർ എല്ലാവരും തപസ്സിൽ ലീനരായിരിക്കുമ്പോൾ, രേതസ്സിന്റെ സൂക്ഷ്മ പരമാണുക്കൾ അവിടെയേ വേഗത്തിൽ അവരുടെ രോമകൂപങ്ങളിൽ പ്രവേശിച്ചു।

Verse 74

नीरेतोग्निस्तदा जातो विश्रांतः स्वयमेव हि

അപ്പോൾ ‘നീരേത’ അഗ്നി ഉദ്ഭവിച്ചു; അത് സ്വയം തന്നെ ശാന്തമായി।

Verse 75

ततस्ता ऋषिभार्या हि ययुः स्वभवनं प्रति । ऋषिभिस्तु तदा शप्ताः कृत्तिकाः खेचराभवन्

അതിനു ശേഷം ഋഷികളുടെ ഭാര്യമാർ തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ ഭവനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി. എന്നാൽ ഋഷികളുടെ ശാപത്താൽ കൃത്തികകൾ ആകാശഗാമികളായി (ഖേചരരായി) മാറി।

Verse 76

तदानीमेव ताः सर्वा व्यभिचारेण दुःखिताः । तत्ससर्जुस्तदा रेतः पृष्ठे हिमवतो गिरेः

അന്നേ സമയത്ത് അവർ എല്ലാവരും വ്യഭിചാരാരോപണത്താൽ ദുഃഖിതരായി, അപ്പോൾ ആ തേജോമയ രേതസ്സിനെ ഹിമവത് പർവതത്തിന്റെ പൃഷ്ഠത്തിൽ വിസർജ്ജിച്ചു.

Verse 77

एकपद्येन तद्रेतस्तप्तचामीकरप्रभम् । गंगायां च तदा क्षिप्रं कीचकैः परिवेष्टितम्

ഒരു പടിയിലേ, തപ്തസ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തമായ ആ രേതസ് വേഗത്തിൽ ഗംഗയിൽ നിക്ഷിപ്തമായി; അവിടെ അത് കീചക (നരുക)ങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടു.

Verse 78

षण्मुखं बालकं ज्ञात्वा सर्वे देवा मुदान्विताः । गर्गेणोक्तास्तदंते वै सुखेन ह्रियतामिति

കുഞ്ഞിനെ ഷൺമുഖനെന്ന് തിരിച്ചറിഞ്ഞപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആനന്ദപരവശരായി. അവസാനം ഗർഗൻ പറഞ്ഞതുപോലെ—“ഇവനെ സുഖമായി, സുരക്ഷിതമായി കൊണ്ടുപോകുക” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 79

शंभोः पुत्रः प्रसादेन सर्वो भवति शाश्वतः । गंगायाः पुलिने जातः कार्त्तिकेयो महाबलः

ശംഭുവിന്റെ പ്രസാദത്താൽ എല്ലാം ശാശ്വതവും മംഗളകരവും ആകുന്നു. ഗംഗയുടെ മണൽത്തീരത്തിൽ മഹാബലനായ കാർത്തികേയൻ ജനിച്ചു.

Verse 80

उपविष्टोथ गांगेयो ह्यहोरात्रोषितस्तदा । शाखो विशाखोऽतिबलः षण्मुखोऽसौ महाबलः

അപ്പോൾ ഗാംഗേയൻ അവിടെ ഇരുന്ന് ഒരു പകലും ഒരു രാത്രിയും അവിടെയേ താമസിച്ചു. അവൻ തന്നെയാണ് മഹാബലനായ ഷൺമുഖൻ; അതിബലവാനായ ശാഖനും വിശാഖനും എന്ന പേരുകളിൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 81

जातो यदाथ गंगायां षण्मुखः शंकरात्मजः । तदानीमेव गिरिजा संजाता प्रस्नुतस्तनी

ഗംഗയിൽ ശങ്കരാത്മജൻ ഷൺമുഖൻ ജനിച്ച അതേ നിമിഷം, ഗിരിജയുടെ സ്തനങ്ങളിൽ പാൽ ഒഴുകി നിറഞ്ഞു।

Verse 82

शिवं निरीक्ष्य सा प्राह हे शंभो प्रस्नवो महान् । संजातो मे महादेव किमर्थस्तन्निरीक्ष्यताम् । सर्वज्ञोऽपि महादेवो ह्यब्रवीत्तामथाज्ञवत्

അവൾ ശിവനെ നോക്കി പറഞ്ഞു—“ഹേ ശംഭോ! എനിക്കുള്ളിൽ പാൽ മഹാപ്രവാഹമായി ഉയർന്നിരിക്കുന്നു. ഹേ മഹാദേവാ! ഇതിന്റെ ഉദ്ദേശം എന്ത്? ദയവായി ആലോചിക്കണമേ.” സർവ്വജ്ഞനായ മഹാദേവനും അപ്പോൾ അജ്ഞനെന്നപോലെ അവൾക്ക് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 83

नारदस्तत्र चागत्य प्रोक्तवाञ्जन्म तस्य तत् । शिवाय च शिवायै च पुत्रो जातो हि सुंदरः

അപ്പോൾ നാരദൻ അവിടെ വന്ന് ആ ജന്മവാർത്ത അറിയിച്ചു—“ശിവനും ശിവായും ഒരു സുന്ദര പുത്രൻ ജനിച്ചിരിക്കുന്നു।”

Verse 84

तदाकर्ण्य वचो विप्रा हर्षनिर्भरमानसाः । बभूवुः प्रमथाः सर्वे गंधर्वा गीततत्पराः

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഋഷിമാർ ആനന്ദത്തിൽ നിറഞ്ഞു. എല്ലാ പ്രമഥരും ഒന്നിച്ചു കൂടി, ഗന്ധർവന്മാർ ഗാനത്തിൽ ലീനരായി।

Verse 85

अनेकाभिः पताकाभिश्चैलपल्लवतोरणैः । तथा विमानैर्बहुभिर्बभौ प्रज्वलितो महान् । पर्वतः पुत्रजननाच्छंकरस्य महात्मनः

അനവധി പതാകകളും വസ്ത്ര-പല്ലവ തോരണങ്ങളും, അനേകം വിമാനങ്ങളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ആ മഹാപർവ്വതം, മഹാത്മാവായ ശങ്കരന്റെ പുത്രജനനോത്സവത്തിൽ ജ്വലിക്കുന്നതുപോലെ ദീപ്തമായി തെളിഞ്ഞു।

Verse 86

तदा सर्वे सुरगणा ऋषयः सिद्धचारणाः रक्षोगंधर्वयक्षाश्च अप्सरोगणसेविताः

അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങളും ഋഷിമാരും സിദ്ധരും ചാരണരും, കൂടാതെ രാക്ഷസരും ഗന്ധർവരും യക്ഷരും—അപ്സരാസമൂഹങ്ങളോടുകൂടി—എല്ലാവരും അവിടെ സമവേതരായി।

Verse 87

एकपद्येन ते सर्वे सहिताः शंकरेण तु । द्रष्टुं गांगेयमधिकं जग्मुः पुलिनसंस्थितम्

ഒറ്റ പാദചുവടിൽ അവർ എല്ലാവരും ശങ്കരനോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു; നദീതീരത്ത് നിലകൊണ്ടിരുന്ന ഗംഗാപുത്രനായ ആ മഹോന്നതനെ ദർശിക്കാൻ ചെന്നു।

Verse 88

ततो वृषभमारुह्य ययौ गिरिजया सह । अन्यैः समेतो भगवान्सुरैरिंद्रादिभिस्तथा

അതിനുശേഷം ഭഗവാൻ വൃഷഭത്തിൽ ആരൂഢനായി ഗിരിജയോടുകൂടെ പുറപ്പെട്ടു; ഇന്ദ്രാദി മറ്റ് ദേവന്മാരും കൂടെ അനുഗമിച്ചു।

Verse 89

तदा शंखाश्च भेर्यश्च नेदुस्तूर्यीण्यनेकशः

അപ്പോൾ ശംഖുകളും ഭേരികളും മുഴങ്ങി; പലവിധ തൂര്യങ്ങളും മംഗളവാദ്യങ്ങളും എല്ലാടവും മുഴങ്ങിത്തുടങ്ങി।

Verse 90

तदानीमेव सर्वेशं वीरभद्रादयो गणाः । अन्वयुः केलिसंरब्धा नानावादित्रवादकाः । वादयन्तश्च वाद्यानि ततानि विततानि च

അന്നേ നിമിഷം വീരഭദ്രാദി ഗണങ്ങൾ ക്രീഡോത്സവോത്സാഹത്തോടെ സർവേശ്വരനെ അനുഗമിച്ചു; നാനാവാദ്യവാദകർ നടന്നു കൊണ്ടേ താനിതവും വിതാനിതവും ആയ വാദ്യങ്ങൾ മുഴക്കിക്കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 91

केचिन्नृत्यपरास्तत्र गायकाश्च तथा परे । स्तावकाः स्तूयमानाश्च चक्रुस्ते गुणकीर्तनम्

അവിടെ ചിലർ നൃത്തത്തിൽ ലീനരായിരുന്നു; ചിലർ ഗായകരായിരുന്നു. ചിലർ സ്തോത്രപാഠകർ, ചിലർ സ്തുതിക്കപ്പെടുന്നവർ—ഇങ്ങനെ അവർ എല്ലാവരും അവന്റെ ഗുണകീർത്തനം ചെയ്തു.

Verse 92

एवंविधास्ते सुरसिद्धयक्षा गंधर्वविद्याधरपन्नगा ह्यमी । शिवेन सार्द्धं परिहृष्टचित्ता द्रष्टुं ययुस्तं वरदं च शांकरिम्

അങ്ങനെ അവർ ദേവന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ, യക്ഷന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, നാഗന്മാർ. ശിവനോടൊപ്പം, ആനന്ദം നിറഞ്ഞ ഹൃദയത്തോടെ, അവർ ആ വരദ ബാലനെയും ശാങ്കരിയെയും ദർശിക്കാനായി പോയി.

Verse 93

यावत्समीक्षयामासुर्गांगेयं शंकरोपमम् । ददृशुस्ते महत्तेजो व्याप्तमासीज्जगत्त्रयम्

ശങ്കരസദൃശനായ ഗാംഗേയനെ അവർ നോക്കിയപ്പോൾ, ത്രിലോകമാകെ വ്യാപിച്ച മഹത്തേജസ്സിനെ അവർ ദർശിച്ചു.

Verse 94

तत्तोजसावृतं बालं तप्तचामीकरप्रभम् । सुमुखं सुश्रिया युक्तं सुनसं सुस्मितेक्षणम्

അവർ ആ തേജസ്സാൽ ആവൃതനായ ബാലനെ കണ്ടു; ഉരുകിയ സ്വർണ്ണംപോലെ ദീപ്തിമാൻ—സുമുഖൻ, ഉത്തമശ്രീയാൽ യുക്തൻ, സുനാസികൻ, മൃദുസ്മിതനേത്രൻ.

Verse 95

चारुप्रसन्न वदनं तथा सर्वागसुंदरम् । तं दृष्ट्वा महदाश्चर्यं गांगेयं प्रथितात्मकम्

അവന്റെ മുഖം മനോഹരവും പ്രസന്നവുമായിരുന്നു; അവൻ സർവ്വാംഗസുന്ദരൻ. ആ പ്രസിദ്ധനായ ഗാംഗേയനെ കണ്ടപ്പോൾ അവർക്ക് മഹത്തായ അത്ഭുതം തോന്നി.

Verse 96

ववंदिरे तदा बालं कुमारं सूर्यवर्चसम् । प्रमथाश्च गणाः सर्वे वीरभद्रादयस्तथा

അപ്പോൾ വീരഭദ്രാദികളായ എല്ലാ പ്രമഥരും ഗണങ്ങളും, സൂര്യപ്രഭപോലെ ദീപ്തനായ ബാലകുമാരനെ ഭക്തിയോടെ വന്ദിച്ചു।

Verse 97

परिवार्योपतस्थुस्ते वामदक्षिणभागतः । तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च इंद्रश्चापि सुरैर्वृतः

അവർ അവനെ ചുറ്റിനിന്ന് ഇടത്തും വലത്തും സേവാഭാവത്തോടെ നിലകൊണ്ടു. അവിടെ ബ്രഹ്മാവും വിഷ്ണുവും ഉണ്ടായിരുന്നു; ദേവഗണങ്ങൾ ചുറ്റിയ ഇന്ദ്രനും അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 98

ऋषयो यक्षगंधर्वाः परिवार्य कुमारकम् । दंडवत्पितिता भूमौ केचिच्च नतकंधराः

ഋഷിമാരും യക്ഷന്മാരും ഗന്ധർവന്മാരും ബാലകുമാരനെ ചുറ്റിനിന്നു. ചിലർ ദണ്ഡവത്‌ ആയി ഭൂമിയിൽ വീണു; ചിലർ കഴുത്ത് കുനിച്ച് വിനയത്തോടെ നമസ്കരിച്ചു।

Verse 99

प्रणेमुः शिरसा चान्ये मत्वा स्वामिनमव्ययम् । अवाद्यंत विचित्राणि वादित्राणि महोत्सवे । एवमभ्युदये तस्मिन्नृषयः शांतिमापठम्

മറ്റുള്ളവരും ശിരസ്സു കുനിച്ച് നമസ്കരിച്ചു; അവനെ അവ്യയനായ സ്വാമിയെന്ന് അറിഞ്ഞു. ആ മഹോത്സവത്തിൽ വിചിത്ര വാദ്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി. അത്തരം ശുഭാഭ്യുദയത്തിൽ ഋഷിമാർ ശാന്തിപാഠം ചൊല്ലി।

Verse 100

एतस्मिन्नंतरे यातः शंकरो गिरिजापतिः । अवतीर्य वृषाच्छीघ्रं पार्वत्या सहसुव्रताः

ഇതിനിടയിൽ ഗിരിജാപതി ശങ്കരൻ അവിടെ എത്തി; വൃഷഭത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ ഇറങ്ങി, സുവ്രതയായ പാർവതിയോടൊപ്പം വന്നു।

Verse 101

पुत्रं निरैक्षत तदा जगदेकबंधुः प्रीत्या युतः परमया सह वै भवान्या । स्नेहान्वितो भुजगभोगयुतो हि साक्षात्सर्वेश्वरः परिवृतः प्रमथैः प्रहृष्टः

അപ്പോൾ ജഗദേകബന്ധുവായ പരമേശ്വരൻ ഭവാനിയോടുകൂടെ പരമാനന്ദത്തോടെ തന്റെ പുത്രനെ നിരീക്ഷിച്ചു. സ്നേഹപരിപൂർണ്ണനായി, നാഗഭോഗാഭരണധാരിയായ സർവേശ്വരൻ, ഹർഷിത പ്രമഥഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് സാക്ഷാത് ദീപ്തനായി।

Verse 102

उपगुह्य गुहं तत्र पार्वती जातसंभ्रमा । प्रस्नुतं पाययामास स्तनं स्नेहपरिप्लुता

അവിടെ പാർവതി സ്നേഹജന്യമായ ആവേശത്തിൽ ഗുഹനെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; മാതൃസ്നേഹത്തിൽ മുങ്ങി, പാൽ ഒഴുകിത്തുടങ്ങിയ തന്റെ സ്തനത്തിൽ നിന്ന് അവനെ പാലൂട്ടി।

Verse 103

तदा नीराजितो देवैः सकलत्रैर्मुदान्वितैः । जयशब्देन महता व्याप्तमासीन्नभस्तलम्

അപ്പോൾ സന്തോഷഭരിതരായ ദേവന്മാർ കുടുംബങ്ങളോടുകൂടെ അവനു നീരാജനം (ആരതി) നടത്തി; ‘ജയം’ എന്ന മഹാഘോഷം ആകാശമണ്ഡലം മുഴുവൻ നിറച്ചു।

Verse 104

ऋषयो ब्रह्मगोषेण गीतेनैव च गायकाः । वाद्यैश्च वादकाश्चैव उपतस्थुः कुमारकम्

ഋഷികൾ ബ്രഹ്മഘോഷത്താൽ, ഗായകർ ഗാനത്താൽ, വാദകർ വാദ്യനാദത്താൽ ആ കുമാരനെ സേവിച്ചു സമീപിച്ചു।

Verse 105

स्वमंकमारेप्य तदा गिरीशः कुमारकं तं प्रभया महाप्रभम् । बभौ भवानीपतिरेव साक्षाच्छ्रिया युतः पुत्रवतां वरिष्ठः

അപ്പോൾ ഗിരീശൻ മഹാപ്രഭയിൽ ദീപ്തനായ ആ കുമാരനെ തന്റെ മടിയിൽ ഇരുത്തി. ഭവാനീപതി സ്വയം ശ്രീസമന്വിതനായി സാക്ഷാത് വിരാജിച്ചു—പുത്രവാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ।

Verse 106

दंपती तौ तदा तत्र ऐकपद्येन नंदतुः । अभिषिच्यमान ऋषिभिरावृतः सुरसत्तमैः

അപ്പോൾ അവിടെ ദിവ്യദമ്പതികൾ ഏകചിത്തത്തോടെ പരമാനന്ദിച്ചു. ശിശുവിന് ഋഷിമാർ അഭിഷേകം നടത്തുകയും ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാർ ചുറ്റിനിന്നുകയും ചെയ്തു.

Verse 107

कुमारः क्रीडयामास उत्संगे शंकरस्य च । कंठे स्थितं वासुकिं च पाणिभ्यां समपीडयत्

കുമാരൻ ശങ്കരന്റെ മടിയിൽ കളിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. ഭഗവാന്റെ കഴുത്തിൽ ഇരുന്ന വാസുകിയെ തന്റെ ചെറുകൈകളാൽ അമർത്തിപ്പിടിച്ചു.

Verse 108

मुखं प्रपीडयित्वाऽसौ पाणीनगणयत्तदा । एकं त्रीणिदशाष्टौ च विपरीतक्रमेण च

അവൻ ബാലകളിയിൽ വായ് അമർത്തി, പിന്നെ വിരലുകളിൽ എണ്ണി—‘ഒന്ന്, മൂന്ന്, പത്ത്, എട്ട്’; മറുക്രമത്തിലും കൂടി.

Verse 109

प्रहस्य भगवाञ्छंभुरुवाच गिरिजां तदा

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ ശംഭു പുഞ്ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ഗിരിജയോടു പറഞ്ഞു.

Verse 110

मंदस्मितेन च तदा भगवान्महेशः प्राप्तो मुदंच परमां गिरिजासमेतः । प्रेम्णा सगद्गदगिरा जगदेकबंधुर्नोवाच किंचन तदा भुवनैकभर्ता

അപ്പോൾ ഭഗവാൻ മഹേശൻ മന്ദസ്മിതത്തോടെ ഗിരിജയോടുകൂടെ പരമാനന്ദം പ്രാപിച്ചു. എന്നാൽ ലോകത്തിന്റെ ഏകബന്ധു, ഭുവനാധിപൻ, പ്രേമത്തിൽ കണ്ഠം ഇടറിച്ചെങ്കിലും ആ നിമിഷം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല.