Adhyaya 11

Verse 1

महेश्वर उवाच । प्रतिपक्षे चतुर्थ्यां तु पूजनीयो गणाधिपः । स्नात्वा शुक्लतिलैः शुद्धैः शुक्लपक्षे सदा नृभिः

മഹേശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—കൃഷ്ണപക്ഷത്തിലെ ചതുര്ഥിയിൽ ഗണാധിപനെ പൂജിക്കണം. സ്നാനം ചെയ്ത് ശുദ്ധമായ വെളുത്ത എള്ളുകൊണ്ട് ശുക്ലപക്ഷത്തിലും മനുഷ്യർ സദാ പൂജിക്കട്ടെ.

Verse 2

कृत्वा चावस्यकं सर्वं गणेशस्यार्चनक्रियाम् । प्रयत्नेनैव कुर्वीत गंधमाल्याक्षतादिभिः

ഗണേശപൂജയ്ക്ക് ആവശ്യമായ എല്ലാ കർമങ്ങളും നിർവഹിച്ചു, ഗന്ധം, മാല, അക്ഷതം മുതലായ അർപ്പണങ്ങളാൽ പരിശ്രമത്തോടെ അർച്ചന നടത്തണം.

Verse 3

ध्यानमादौ प्रकर्तव्यं गणेशस्य यथाविधि । आगमा बहवो जाता गणेशस्य यथा मम

ആദ്യം വിധിപ്രകാരം ഗണേശനെ ധ്യാനിക്കണം. എനിക്കെങ്ങനെ പല ആഗമങ്ങൾ ഉണ്ടായുവോ, അതുപോലെ ഗണേശനെക്കുറിച്ചും അനേകം ആഗമങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചിട്ടുണ്ട്.

Verse 4

बहुधोपासका यस्मात्तमः सत्त्वरजोन्विताः । गणभेदेन तान्येव नामानि बहुधाऽभवत्

ഉപാസകർ തമസ്, സത്ത്വം, രജസ് എന്നീ ഗുണങ്ങളാൽ പലവിധമായതിനാൽ, ഗണഭേദം അനുസരിച്ച് അതേ ദിവ്യരൂപത്തിന് പല നാമങ്ങളും ഉണ്ടായിരിക്കുന്നു.

Verse 5

पंचवक्त्रो गणाध्यक्षो दशबाहुस्त्रिलोचनः । कांतस्फटिकसंकाशो नीलकंठो गजाननः

അവൻ പഞ്ചവക്ത്രൻ, ഗണങ്ങളുടെ അധ്യക്ഷൻ, ദശബാഹു, ത്രിലോചനൻ; കാന്തിയുള്ള സ്ഫടികസമാനപ്രഭ, നീലകണ്ഠൻ, ഗജാനനൻ.

Verse 6

मुखानि तस्य पंचैव कथयामि यतातथम्

അവന്റെ അഞ്ചു മുഖങ്ങളെ യഥാതഥമായി, ഉള്ളതുപോലെ തന്നേ ഞാൻ വിവരിക്കുന്നു।

Verse 7

मध्यमं तु मुखं गौरं चतुर्दन्तं त्रिलोचनम् । शुंडादंडमनोज्ञं च पुष्करे मोदकान्वितम्

മദ്ധ്യമുഖം ഗൗരവർണ്ണം, ചതുര്ദന്തവും ത്രിനേത്രവും; മനോഹരമായ ശുണ്ഡാദണ്ഡത്തോടുകൂടി, പദ്മഹസ്തത്തിൽ മോദകങ്ങൾ ധരിച്ചിരിക്കുന്നു।

Verse 8

तथान्यत्पीतवर्णं च नीलं च शुभलक्षणम् । पिंगलं च तथा शुभ्रं गणेशस्य शुभाननम्

അതുപോലെ ഒരു മുഖം പീതവർണ്ണം; മറ്റൊന്ന് നീലവർണ്ണം, ശുഭലക്ഷണങ്ങളോടുകൂടിയത്; മറ്റൊന്ന് പിംഗളം, മറ്റൊന്ന് ശുഭ്രം—ഇവയാണ് ഗണേശന്റെ ശുഭാനനങ്ങൾ।

Verse 9

तथा दशभुजेष्वेव ह्यायुधानि ब्रवीमि वः । पाशं पस्शुपद्मे च अंकुशं दंतमेव च

അതുപോലെ (ഗണേശന്റെ) ദശഭുജങ്ങളിൽ ധ്യാനിക്കേണ്ട ആയുധങ്ങൾ ഞാൻ നിങ്ങളോട് പറയുന്നു—പാശം, പദ്മം, അങ്കുശം, ദന്തവും.

Verse 10

अक्षमालां लांगलं च मुसलं वरदं तथा । पूर्णं च मोदकैः पात्रं पाणिना च विचिंतयेत्

അവനെ അക്ഷമാല, ലാങ്ഗലം, മുസലം, വരദമുദ്ര എന്നിവ ധരിച്ചവനായി; കൂടാതെ ഒരു കൈയിൽ മോദകങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞ പാത്രം പിടിച്ചവനായി ധ്യാനിക്കണം।

Verse 11

लंबोदर विरूपाक्षं निवीतं मेखलान्वितम् । योगासने चोपविष्टं चंद्रलेखां कशेखरम्

(ഗണേശനെ ധ്യാനിക്കുക)—ലംബോദരൻ, വിശിഷ്ടനേത്രൻ, യജ്ഞോപവീതവും മേഖലയും ധരിച്ചവൻ; യോഗാസനത്തിൽ ഉപവിഷ്ടൻ, ശിരസ്സിൽ ചന്ദ്രലേഖയെ അലങ്കാരമായി വഹിക്കുന്നവൻ।

Verse 12

ध्यानं च सात्त्विकं ज्ञेयं राजसं हि नृणामिव । शुद्धचामीकराभासं गजाननमलौकिकम्

ധ്യാനം സാത്ത്വികമെന്നു അറിയണം; രാജസവും ഉണ്ട്—മനുഷ്യരിൽ ഉള്ളതുപോലെ. (സാത്ത്വിക ധ്യാനത്തിൽ) ശുദ്ധ സ്വർണ്ണപ്രഭപോലെ ദീപ്തമായ, അലൗകിക ഗജാനന പ്രഭുവിനെ ധ്യാനിക്കണം।

Verse 13

चतुर्भुजं त्रिनयनमेकदंतं महोदरम् । पाशांकुशधरं देवं दंतमोदकपात्रकम्

(ധ്യാനിക്കുക) ആ ദേവനെ—ചതുര്ഭുജൻ, ത്രിനയനൻ, ഏകദന്തൻ, മഹോദരൻ; പാശവും അങ്കുശവും ധരിച്ചവൻ, കൂടാതെ ദന്തവും മോദകപാത്രവും വഹിക്കുന്നവൻ।

Verse 14

नीलं च तामसं ध्यानमेवं त्रिविधमुच्यते । ततः पूजा प्रकर्तव्या भवद्भिः शीघ्रमेव च

നീലരൂപം താമസധ്യാനം—ഇങ്ങനെ ധ്യാനം ത്രിവിധമെന്ന് പറയുന്നു. അതിനുശേഷം നിങ്ങൾ ഉടൻ തന്നെ പൂജ നടത്തേണ്ടതാണ്।

Verse 15

एकविंशतिदूर्वाभिर्द्वाभ्यां नाम्ना पृथक्पृथक् । सर्वनामभिरेकैव दीयते गणनायके

ഇരുപത്തൊന്ന് ദൂർവാദളങ്ങളാൽ, ഓരോന്നും രണ്ട് രണ്ട് നാമങ്ങൾ ചൊല്ലി വേർതിരിച്ച് അർപ്പിക്കണം. എല്ലാ നാമങ്ങളും ഒരുമിച്ച് ചൊല്ലി ഒരു (അധിക) അർപ്പണം ഗണനായകൻ ഗണേശനു നൽകപ്പെടുന്നു।

Verse 16

तथैव नामभिर्देया एकविंशतिमोदकाः । दशनामान्यहं वक्ष्ये पूजनार्थं पृथक्पृथक्

അതുപോലെ നാമോച്ചാരണത്തോടെ ഇരുപത്തൊന്ന് മോദകങ്ങൾ സമർപ്പിക്കണം. പൂജാർത്ഥം വേർതിരിച്ച് പത്ത് നാമങ്ങൾ ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും.

Verse 17

गणाधिप नमस्तेस्तु उमापुत्राघनाशन । विनायकेशपुत्रोति सर्वसिद्धिप्रदायक

ഹേ ഗണാധിപാ, നിനക്കു നമസ്കാരം; ഹേ ഉമാപുത്രാ, പാപനാശകാ. ഹേ വിനായകാ, ‘ഈശപുത്രാ’, നീ സർവ്വസിദ്ധി നൽകുന്നവൻ.

Verse 18

एकदंतेभवक्त्रेति तथा मूषकवाहन । कुमारगुरवे तुभ्यं पूजनीयः प्रयत्नतः

‘ഏകദന്തൻ’, ‘ഭവ്യവക്ത്രൻ’, ‘മൂഷകവാഹനൻ’—എന്നിങ്ങനെ നിനക്കു നമസ്കാരം. ഹേ കുമാരഗുരോ, നിന്നെ പരിശ്രമത്തോടെ പൂജിക്കണം.

Verse 19

एवमुक्त्वा सुरान्सद्यः परिष्वज्य च सादरम् । विष्णुं गुहाशयं सद्यो ब्रह्माणं च सदाशिवः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് സദാശിവൻ ഉടൻ ദേവന്മാരെ ആദരത്തോടെ ആലിംഗനം ചെയ്തു; പിന്നെ ഗുഹാവാസിയായ വിഷ്ണുവിനെയും ബ്രഹ്മാവിനെയും കൂടി ക്ഷണത്തിൽ ആലിംഗനം ചെയ്തു.

Verse 20

तिरोधान गतः सद्यः शंभुः परमशोभनः । प्रणम्य शंभुं ते सर्वे गणाध्यक्षार्च्चने रताः

ക്ഷണത്തിൽ പരമശോഭനനായ ശംഭു അദൃശ്യമാവുകയും ചെയ്തു. ശംഭുവിനെ നമസ്കരിച്ച് അവർ എല്ലാവരും ഗണാധ്യക്ഷന്റെ ആരാധനയിൽ ലീനരായി.

Verse 21

ततः संपूज्य विधिवद्गणाध्यक्षार्च्चने रताः । उपचारैरनेकैश्च दूर्वाभिश्च पृथक्पृथक्

അനന്തരം അവർ വിധിപൂർവ്വം ഗണാധ്യക്ഷനെ സമ്പൂർണ്ണമായി പൂജിക്കാൻ നിരതരായി; അനേകം ഉപചാരങ്ങളാലും വേർതിരിച്ച വേർതിരിച്ച ദൂർവാഗ്രാസങ്ങളാലും അവനെ ആരാധിച്ചു।

Verse 22

संतुष्टो हि गणाध्यक्षो देवानां वरदोऽभवत् । प्रदक्षिणं नमस्कृत्य तैः सर्वैरभितोषितः

ഗണാധ്യക്ഷൻ സന്തുഷ്ടനായി ദേവന്മാർക്ക് വരദാതാവായി; എല്ലാവരും പ്രദക്ഷിണം ചെയ്ത് നമസ്കരിച്ചതാൽ അദ്ദേഹം പരിതൃപ്തനായി।

Verse 23

तमोगुणान्विताः सर्वे ह्यसुरा नाभ्यपूजयन् । उपहासपरास्ते वै देवान्प्रत्यसुरोत्तमाः

തമോഗുണം നിറഞ്ഞ എല്ലാ അസുരരും പൂജിച്ചില്ല; അസുരോത്തമർ ദേവന്മാരെ പരിഹസിക്കുകയായിരുന്നു।

Verse 24

पूजयित्वा शांकरिं ते पुनः क्षीरार्णवं ययुः । ब्रह्मा विष्णुश्च ऋषयो देवदैत्याः सुरोत्तमाः

ശാംകരിയെ പൂജിച്ച ശേഷം അവർ വീണ്ടും ക്ഷീരസമുദ്രത്തിലേക്ക് പോയി—ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, ഋഷികൾ, ദേവ-ദൈത്യർ, ശ്രേഷ്ഠ സുറന്മാർ.

Verse 25

मंथानं मंदरं कृत्वा रज्जुं कृत्वाथ वासुकिम् । ममंथुश्च तदा देवा विष्णुं कृत्वाथ सन्निधौ

മന്ദരപർവ്വതത്തെ മഥനദണ്ഡമാക്കി, വാസുകിയെ രജ്ജുവാക്കി ദേവന്മാർ അന്ന് ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിച്ചു; സഹായത്തിനായി വിഷ്ണുവിനെ സന്നിധിയിൽ സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 26

मथ्यमाने तदाब्धौ च निर्गतश्चंद्र अग्रतः । पीयूषपूर्णः सर्वेषां देवानां कार्यसिद्धये

ആ സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ ആദ്യം ചന്ദ്രൻ ഉദ്ഭവിച്ചു. അവൻ അമൃതപൂർണ്ണനായി ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധി വരുത്തി.

Verse 27

शौनक उवाच । अर्णवे किं पुरा चंद्रो निक्षिप्तः केन सुव्रत । गजादिकानि रत्नानि कथितानि त्वया पुरा

ശൗനകൻ പറഞ്ഞു— ഹേ സുവ്രതാ! മുമ്പ് ചന്ദ്രനെ സമുദ്രത്തിൽ ആരാണ്, എന്തിനാണ് നിക്ഷേപിച്ചത്? നിങ്ങൾ മുമ്പേ ഗജാദി രത്നങ്ങളെ കുറിച്ച് പറഞ്ഞു.

Verse 28

एतत्सर्वं समासेन आदौ कथय मे प्रभो । ज्ञात्वा सर्वे वयं सूत पश्चादावर्णयामहे

ഹേ പ്രഭോ! ആദ്യം മുതൽ ഈ എല്ലാം സംക്ഷേപമായി എനിക്ക് പറയുക. ഹേ സൂതാ! അറിഞ്ഞ ശേഷം ഞങ്ങൾ പിന്നെ വിശദമായി വിവരിക്കും.

Verse 29

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा सूतो वाक्यमुपाददे

അവരുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് മഹാഭാഗനായ സൂതൻ മറുപടിയായി സംസാരിക്കാൻ വാക്കെടുത്തു; കഥ പറയാൻ തുടങ്ങി.

Verse 30

चंद्र आपोमयो विप्रा अत्रिपुत्रो गुणान्वितः । उत्पन्नो ह्यनसूयायां ब्रह्मणोंऽशात्समुद्भवः । रुद्रस्यांशाद्धि दुर्वासा विष्णोरंशात्तु दत्तकः

ഹേ വിപ്രന്മാരേ! ചന്ദ്രൻ ജലമയനും ഗുണസമ്പന്നനും ആയ അത്രിയുടെ പുത്രനാണ്. അനസൂയയിൽ ജനിച്ച് ബ്രഹ്മാവിന്റെ അംശത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചതായി പറയുന്നു. രുദ്രാംശത്തിൽ നിന്നു ദുർവാസാവും, വിഷ്ണ്വംശത്തിൽ നിന്നു ദത്തകൻ (ദത്താത്രേയൻ) പ്രാദുർഭവിച്ചു.

Verse 31

क्षीराब्धिं मथ्यमानं तु दृष्ट्वा चंद्रो मुदान्वितः । क्षीराब्धिरपि चंद्रं च दृष्ट्वा सोऽप्युत्सुकोऽभवत्

ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുന്നതു കണ്ടു ചന്ദ്രൻ ആനന്ദത്തോടെ നിറഞ്ഞു; ക്ഷീരസമുദ്രവും ചന്ദ്രനെ കണ്ടു താനും ഉത്സുകനായി.

Verse 32

प्रविष्टश्चोभयप्रीत्या श्रृण्वतां भो द्विजोत्तमाः । चंद्रो ह्यमृत पूर्णोभूदग्रतो देवसन्निधौ

ഹേ ദ്വിജോത്തമന്മാരേ, കേൾക്കുവിൻ—പരസ്പരപ്രീതിയോടെ മുന്നോട്ട് പ്രവേശിച്ച് ചന്ദ്രൻ ദേവസന്നിധിയിൽ അഗ്രഭാഗത്ത് നിന്നുകൊണ്ട് അമൃതം നിറഞ്ഞവനായി.

Verse 33

दृष्ट्वा च कांतिं त्वरितोऽथ चंद्रो नीराजितो देवगणैस्तदानीम् । वादित्रगोषैस्तुमुलैरनेकैर्मृदंगशंखैः पटहैरनेकैः

അവന്റെ കാന്തി കണ്ടു ചന്ദ്രൻ വേഗത്തിൽ മുന്നോട്ട് വന്നു; അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങൾ നീരാജനം ചെയ്ത് ആരാധനാപൂർവ്വം സ്വീകരിച്ചു, മൃദംഗം, ശംഖം, അനേകം പടഹങ്ങളുടെ ഘോഷം മുഴങ്ങി.

Verse 34

नमश्चक्रुश्च ते सर्वे ससुरासुरदानवाः । तदा गर्गं पृच्छमाना बलं चंद्रस्य तत्त्वतः

ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ദാനവന്മാരും എല്ലാവരും അവനെ നമസ്കരിച്ചു; തുടർന്ന് ചന്ദ്രന്റെ യഥാർത്ഥ ബലത്തെക്കുറിച്ച് ഗർഗനോട് ചോദിച്ചു.

Verse 35

गर्गेणोक्तास्तदा सर्वेषां बलमद्य वै । केंद्रस्थानगताः सर्वे भवतामुत्तमा ग्रहाः

അപ്പോൾ ഗർഗൻ പറഞ്ഞു—“നിശ്ചയം, ഇന്ന് ബലം നിങ്ങളെല്ലാവർക്കുമാണ്; കാരണം നിങ്ങളുടെ ഉത്തമ ഗ്രഹങ്ങൾ എല്ലാം കേന്ദ്രസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.”

Verse 36

चंद्रं मुरुः समायातो बुधश्चैव समागतः । आदित्यश्च तथा शुक्रः शनिरंगारको महान्

ചന്ദ്രന്റെ അടുക്കൽ മുരു എത്തി; ബുധനും സമാഗതനായി. അതുപോലെ ആദിത്യൻ, ശുക്രൻ, ശനി, മഹാബലൻ അങ്കാരകൻ (മംഗളം) എന്നിവരും വന്നു.

Verse 37

तस्माच्चंद्रबलं श्रेष्ठं भवतां कार्यसिद्धये । गोमंतसंज्ञकोनाम मुहूर्तोऽयं जयप्रदः

അതുകൊണ്ട് നിങ്ങളുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി ചന്ദ്രബലമാണ് ശ്രേഷ്ഠം. ‘ഗോമന്ത’ എന്ന നാമമുള്ള ഈ മുഹൂർത്തം ജയപ്രദമാണ്.

Verse 38

एवमाश्वासिता देवा गर्गेणैव महात्मना । ममंथुरब्धिं त्वरिता गर्जमाना महाबलाः

മഹാത്മാവായ ഗർഗൻ ഇങ്ങനെ ആശ്വസിപ്പിച്ചതോടെ ദേവന്മാർ മഹാബലികളായി, ഗർജ്ജിച്ചുകൊണ്ട് വേഗത്തിൽ സമുദ്രം മഥിച്ചു തുടങ്ങി.

Verse 39

द्विगुणं बलमापन्ना महात्मानो दृढव्रताः । महेशं स्मरमाणास्ते गणेशं च पुनः पुनः

ആ മഹാത്മാക്കൾ ദൃഢവ്രതരായി ദ്വിഗുണബലം പ്രാപിച്ചു—മഹേശനെ സ്മരിച്ചുകൊണ്ടും, ഗണേശനെ വീണ്ടും വീണ്ടും ആവാഹിച്ചുകൊണ്ടും.

Verse 40

निर्मथ्यमानादुदधेर्गर्जमानाच्च सर्वशः । निर्गता सुरभिः साक्षाद्देवानां कार्यसिद्धये

മഥിക്കപ്പെടുകയും എല്ലാടവും ഗർജ്ജിക്കുകയും ചെയ്ത സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന്, ദേവന്മാരുടെ കാര്യസിദ്ധിക്കായി, സാക്ഷാൽ സുരഭി പ്രത്യക്ഷയായി.

Verse 41

तुष्टा कपिलवर्णां सा ऊधोभारेण भूयसा । तरंगोपरि गच्छंती शनकैः शनकैस्ततः

അവൾ സന്തുഷ്ടയായ കപിലവർണ്ണ ഗാവ്; വലിയ അകിടഭാരത്താൽ ഭാരിതയായി, തരംഗശിഖരങ്ങളിലൂടെ പതുക്കെ പതുക്കെ നീങ്ങി।

Verse 42

कामधेनुं समायांतीं दृष्ट्वा सर्वे सुरासुराः । पुष्पवर्षेण महता ववर्षुरमितप्रभाम्

കാമധേനു സമീപിച്ചുവരുന്നത് കണ്ട ദേവാസുരന്മാർ എല്ലാവരും, അപാരപ്രഭയുള്ള അവളുടെ മേൽ മഹത്തായ പുഷ്പവർഷം ചൊരിഞ്ഞു।

Verse 43

तदा तूर्याण्यनेकानि नेदुर्वाद्यान्यनेकशः । आनीता जलमध्याच्च संवृता गोशतैरपि

അപ്പോൾ അനേകം തൂര്യങ്ങൾ മുഴങ്ങി; പലവിധ വാദ്യങ്ങളും പ്രതിധ്വനിച്ചു. ജലമധ്യത്തിൽ നിന്ന് കൊണ്ടുവന്ന അവൾ, നൂറുകണക്കിന് പശുക്കളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടവളായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 44

तासु नीलाश्च कृष्णश्च कपिलाश्च कपिंजलाः । बभ्रवः श्यामका रक्ता जंबूवर्णाश्च पिंगलाः । आभिर्युक्ता तदा गोभिः सुरभिः प्रत्यदृश्यत

അവയിൽ നീല, കൃഷ്ണ, കപില, കപിഞ്ചലവർണ്ണ പശുക്കൾ; കൂടാതെ തവിട്ടു, ശ്യാമ, രക്ത, ജംബൂവർണ്ണ, പിംഗല വർണ്ണങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു. ഇവയാൽ അനുഗമിക്കപ്പെട്ട സുരഭി അപ്പോൾ ദൃശ്യയായി।

Verse 45

असुरासुरसंवीतां कामधेनुं ययाचिरे । ऋषयो हर्षसंयुक्ता देवान्दैत्यांश्च तत्क्षणात्

ദേവാസുരസംഘങ്ങൾ ചുറ്റിനിന്ന കാമധേനുവിനെ, ഹർഷസമ്പന്നരായ ഋഷിമാർ അതിക്ഷണത്തിൽ ദേവന്മാരോടും ദൈത്യന്മാരോടും അപേക്ഷിച്ചു യാചിച്ചു।

Verse 46

सर्वेभ्यश्चैव विप्रेभ्यो नानागोत्रेभ्य एव च । सुरभीसहिता गावो दातव्या नात्र संशयः

എല്ലാ ബ്രാഹ്മണർക്കും—വിവിധ ഗോത്രക്കാരായാലും—സുരഭിയോടുകൂടിയ പശുക്കൾ ദാനം ചെയ്യണം; ഇതിൽ സംശയമില്ല।

Verse 47

तैर्याचितास्तेऽत्र सुरासुराश्च ददुश्च ता गाः शिवतोषणाय । तैः स्वीकृतास्ता ऋषिभिः सुमंगलैर्महात्मभिः पुण्यतमैः सुरभ्यः

അവരുടെ അപേക്ഷപ്രകാരം ദേവന്മാരും അസുരന്മാരും ശിവതോഷത്തിനായി ആ പശുക്കൾ നൽകി. ആ സുരഭി-പശുക്കളെ പരമമംഗളകരും മഹാത്മാക്കളും അതിപുണ്യവാന്മാരുമായ ഋഷിമാർ സ്വീകരിച്ചു।

Verse 48

पुण्याहं मुनिभिः सर्वैः कारितास्ते तदा सुराः । देवानां कार्यसिद्ध्यर्थमसुराणां क्षयाय च

അപ്പോൾ എല്ലാ മുനിമാരും ദേവന്മാരെക്കൊണ്ട് ‘പുണ്യാഹ’ മംഗളകർമ്മം നടത്തിച്ചു—ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കുമായി, അസുരക്ഷയത്തിനുമായി।

Verse 49

पुनः सर्वे सुसंरब्धा ममंथुः क्षीरसागरम् । मथ्यमानात्तदा तस्मादुदधेश्च तथाऽभवत्

വീണ്ടും എല്ലാവരും ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ ക്ഷീരസമുദ്രം മഥിച്ചു. ആ സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അതിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ നിന്ന് കൂടുതൽ അത്ഭുതജന്യമായ ഉദ്ഭവങ്ങൾ ഉണ്ടായി।

Verse 50

कल्पवृक्षः पारिजातश्चूतः संतानकस्तथा । तान्द्रुमानेकतः कृत्वा गन्धर्वनगरोपमान् । ममंथुरुग्रं त्वरिताः पुनः क्षीरार्णवं बुधा

കൽപവൃക്ഷം, പാരിജാതം, മാവ്, സന്താനകം—ഈ വൃക്ഷങ്ങളെ ഒരുമിച്ച് ചേർത്ത് ഗന്ധർവനഗരംപോലെ ഒരുക്കി—ബുദ്ധിമാന്മാർ ക്ഷീരാർണവത്തെ വീണ്ടും വേഗത്തിലും ഉഗ്രമായും മഥിച്ചു।

Verse 51

निर्मथ्यमानादुदधेरभवत्सूर्यवर्चसम् । रत्नानामुत्तमं रत्नं कौस्तुभाख्यं महाप्रभम्

സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ സൂര്യസമാനമായ ദീപ്തി ഉദിച്ചു—രത്നങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠം, മഹാപ്രഭമായ ‘കൗസ്തുഭ’ എന്ന ദിവ്യമണി।

Verse 52

स्वकीयेन प्रकाशेन भासयंतं जगत्त्रयम् । चिंतामणिं पुरस्कृत्य कौस्तुभं ददृशुर्हि ते

സ്വപ്രകാശംകൊണ്ട് അത് ത്രിലോകത്തെയും പ്രകാശിപ്പിച്ചു; ചിന്താമണിയെ മുൻനിർത്തി അവർ തീർച്ചയായും കൗസ്തുഭത്തെ ദർശിച്ചു।

Verse 53

सर्वे सुरा ददुस्तं वै कौस्तुभं विष्णवे तदा । चिंतामणि ततः कृत्वा मध्ये चैव सुरासुराः । ममंथुः पुनरेवाब्धिं गर्जंतस्ते बलोत्कटाः

അപ്പോൾ എല്ലാ ദേവന്മാരും ആ കൗസ്തുഭം വിഷ്ണുവിന് അർപ്പിച്ചു. പിന്നെ ചിന്താമണിയെ മദ്ധ്യലക്ഷ്യമാക്കി, ദേവാസുരർ—ബലഗർവത്തോടെ ഗർജ്ജിച്ചു—സമുദ്രം വീണ്ടും മഥിച്ചു।

Verse 54

मथ्यमानात्ततस्तस्मादुच्चैःश्रवाः समद्भुतम् । बभूव अश्वो रत्नानां पुनश्चैरावतो गजः

മഥനം തുടരുമ്പോൾ ആ സമുദ്രത്തിൽ നിന്ന് അത്ഭുതമായ ഉച്ചൈഃശ്രവാ ഉദിച്ചു—അശ്വരത്നങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ; പിന്നെ ഐരാവത ഗജവും ഉദിച്ചു।

Verse 55

तथैव गजरत्नं च चतुःषष्ट्या समन्वितम् । गजानां पांडुराणां च चतुर्द्दन्तं मदान्वितम्

അതുപോലെ ഗജരത്നവും ഉദിച്ചു, അറുപത്തിനാലു (മറ്റു) ഗജങ്ങളോടുകൂടി—പാണ്ഡുര ഗജങ്ങളുടെ അധിപൻ, ചതുര്ദന്തൻ, മദവീര്യസമ്പന്നൻ।

Verse 56

तान्सर्वान्मध्यतः कृत्वा पुनश्चैव ममंथिरे । निर्मथ्यमानादुदधेर्निर्गतानि बहून्यथ

ആ എല്ലാ നിധികളെയും നടുവിൽ വെച്ച് അവർ വീണ്ടും മഥനം ചെയ്തു. സമുദ്രം നന്നായി മഥിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ അതിൽ നിന്ന് പിന്നെയും അനേകം വസ്തുക്കൾ ഉദ്ഭവിച്ചു।

Verse 57

मदिरा विजया भृंगी तथा लशुनगृंजनाः । अतीव उन्मादकरो धत्तूरः पुष्करस्तथा

അപ്പോൾ മദിര, വിജയ, ഭൃംഗി, കൂടാതെ വെളുത്തുള്ളിയും ഉള്ളിയും ഉദ്ഭവിച്ചു; അത്യന്തം ഉന്മാദം വരുത്തുന്ന ധത്തൂരവും പുഷ്കരവും കൂടി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു।

Verse 58

स्थापिता नैकपद्येन तीरे नदनदीपतेः । पुनश्च ते तत्र महासुरेन्द्रा ममंथुरब्धिं सुरसत्तमैः सह

നൈകപദ്യൻ അവയെ നദീനദികളുടെ അധിപന്റെ തീരത്ത് സ്ഥാപിച്ചു. പിന്നെ അവിടെ മഹാസുരേന്ദ്രന്മാർ ശ്രേഷ്ഠ ദേവന്മാരോടൊപ്പം സമുദ്രം മഥിച്ചു।

Verse 59

निर्मथ्यमानादुदधेस्तदासीत्सा दिव्य लक्ष्मीर्भुवनैकनाथा । आन्वीक्षिकीं ब्रह्मविदो वदंति तथआ चान्ये मूलविद्यां गृणंति

സമുദ്രം മഥിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അപ്പോൾ ദിവ്യപ്രഭയോടെ ലക്ഷ്മീ പ്രത്യക്ഷയായി—അവൾ ഭുവനങ്ങളുടെ ഏകാധിപത്നി. ബ്രഹ്മവിദർ അവളെ ‘ആൻവീക്ഷികീ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; മറ്റുള്ളവർ അവളെ മൂലവിദ്യയായി സ്തുതിക്കുന്നു।

Verse 60

ब्रह्मविद्यां केचिदाहुः समर्थाः केचित्सिद्धिमृद्धिमाज्ञा मथाशाम् । यां वैष्णवीं योगिनः केचिदाहुस्तथा च मायां मायिनो नित्ययुक्ताः

ചില സമർത്ഥർ അവളെ ബ്രഹ്മവിദ്യ എന്നു പറയുന്നു; ചിലർ അവളെ സിദ്ധിയും ഋദ്ധിയും—ഇഷ്ടലക്ഷ്യങ്ങളിൽ ആജ്ഞാധികാരം നൽകുന്നവൾ—എന്നു വിളിക്കുന്നു. ചില യോഗികൾ അവളെ വൈഷ്ണവീ ശക്തി എന്നു പറയുന്നു; നിത്യമായി മായാവിദ്യയിൽ നിപുണരായ മായിനർ അവളെ മായ തന്നെയെന്ന് വർണ്ണിക്കുന്നു।

Verse 61

वदंति सर्वे केनसिद्धांतयुक्तां यां योगमायां ज्ञानशक्त्यान्विता ये

എല്ലാവരും അവളെ നിർണായക തർക്കവും സിദ്ധാന്തവും കൊണ്ട് സ്ഥാപിതയായവളെന്ന് വാഴ്ത്തുന്നു—അവളെയേ ‘യോഗമായ’ എന്നു വിളിക്കുന്നു; അവൾ ജ്ഞാനശക്തിയാൽ സമന്വിതയാണ്.

Verse 62

ददृशुस्तां महालक्ष्मीमायांती शनकैस्तदा । गौरां च युवतीं स्निग्धां पद्मकिंजल्कभूषणाम्

അപ്പോൾ അവർ പതുക്കെ സമീപിച്ചുവരുന്ന മഹാലക്ഷ്മിയെ കണ്ടു—ഗൗരവർണ്ണ, യുവതി, സ്നിഗ്ധകാന്തിയോടെ ദീപ്തയായ, താമരക്കേശരഭൂഷണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായവൾ.

Verse 63

सुस्मितां सुद्विजां श्यामां नवयौवनभूषणाम् । विचित्रवस्त्राभरणरत्नानेकोद्यतप्रभाम्

അവൾ മൃദുസ്മിതയോടെ, ദീപ്തമായ ദന്തശോഭയോടെ, ശ്യാമകാന്തിയിൽ മനോഹരയായി, നവയൗവനഭൂഷിതയായി നിലകൊണ്ടു; വിചിത്ര വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അനേകം രത്നങ്ങളും ഉയർത്തിയ പ്രഭ അവളിൽ നിന്നുയർന്നു.

Verse 64

बिंबोष्ठीं सुनसां तन्वीं सुग्रीवां चारुलोचनाम् । सुमध्यां चारुजघनां बृहत्कटितटां तथा

അവളുടെ അധരങ്ങൾ പക്വമായ ബിംബഫലത്തെപ്പോലെ; നാസിക സുന്ദരം; ദേഹം സുന്ദരമായി സ്ലിം; ഗ്രീവ മനോഹരം; കണ്ണുകൾ ആകർഷകം. അവളുടെ നടുവ് സുകുമാരം, നിതംബം രമണീയം, കടി-പ്രദേശം വിശാലമായി മഹിമയോടെ തെളിഞ്ഞു.

Verse 65

नानारत्नप्रदीपैश्च नीराजितमुखांबुजाम् । चारुप्रसन्नवदनां हारनूपूरशोभिताम्

അനേകം രത്നദീപങ്ങളുടെ നീരാജനത്തോടെ അവളുടെ താമരമുഖം ആദരിക്കപ്പെട്ടു; അവളുടെ മുഖം പ്രസന്നവും മനോഹരവും ആയിരുന്നു, ഹാരങ്ങളും നൂപുരങ്ങളും അവളെ ശോഭിപ്പിച്ചു.

Verse 66

मूर्द्धनि ध्रियमाणेन च्छत्रेणापि विराजिताम् । चामरैर्वीज्यमानां तां गंगाकल्लोललोहितैः

തലമുകളിൽ ധരിച്ച രാജച്ഛത്രം കൊണ്ടു അവൾ കൂടുതൽ ദീപ്തിയായി. ഗംഗയുടെ തരംഗങ്ങളെപ്പോലെ രക്തിമാഭയുള്ള ചാമരങ്ങളാൽ അവളെ ചുറ്റും വീശിക്കൊണ്ടിരുന്നു.

Verse 67

पांडुरं गजमारूढां स्तूयमानां महर्षिभिः । सुरद्रुमपुष्पमालां बिभ्रतीं मल्लिकायुताम्

അവൾ പാണ്ഡുരമായ ഗജത്തിൽ ആരൂഢയായി, മഹർഷിമാർ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരുന്നു. സ്വർഗ്ഗീയ വൃക്ഷപുഷ്പങ്ങളുടെ മാല, അതിൽ മല്ലിക (മുല്ല) ചേർന്നതും, അവൾ ധരിച്ചു.

Verse 68

कराग्रे ध्रियमाणां तां दृष्ट्वा देवाः समुत्सुकाः । आलोकनपरा यावत्तावत्तान्ददृशे ह्यसौ

അവളെ മുൻഭാഗത്ത് കൈയുടെ അഗ്രത്തിൽ പിടിച്ചു കൊണ്ടുവരുന്നതു കണ്ട ദേവന്മാർ ഉത്സുകരായി ദർശനത്തിൽ ലീനരായി. അവർ എത്രനേരം അവളെ നോക്കിനിന്നുവോ, അത്രനേരം അവളും അവരെ തന്നേ നോക്കി.

Verse 69

देवांश्च दानवांश्चैव सिद्धचारणपन्नगान् । यथा माता स्वपुत्रांश्च महालक्ष्मीस्तथा सती

ആ സതി മഹാലക്ഷ്മി ദേവന്മാരെയും ദാനവന്മാരെയും സിദ്ധ-ചാരണന്മാരെയും പന്നഗങ്ങളെയും, അമ്മ സ്വന്തം മക്കളെ നോക്കുന്നതുപോലെ, അതേ സ്നേഹത്തോടെ ദർശിച്ചു.

Verse 70

आलोकितास्तथा देवास्तया लक्ष्म्या श्रियान्विताः । सञ्जातास्तत्क्षणादेव राज्य लक्षणलक्षिताः । दैत्यास्ते निःश्रिका जाता ये श्रियाऽनवलोकिताः

ലക്ഷ്മിയുടെ ദൃഷ്ടി ലഭിച്ച ദേവന്മാർ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശ്രീസമ്പന്നരായി, രാജലക്ഷണങ്ങളാൽ അടയാളപ്പെട്ടവരായി. എന്നാൽ ശ്രീയുടെ ദൃഷ്ടി ലഭിക്കാത്ത ദൈത്യർ കാന്തിയും സൗഭാഗ്യവും നഷ്ടപ്പെടുത്തി നിഃശ്രീകരായി.

Verse 71

निरीक्ष्यमाणा च तदा मुकुन्दं तमालनीलं सुकपोलनासम् । विभ्राजमानं वपुषा परेण श्रीवत्सलक्ष्मं सदयावलोकम्

അപ്പോൾ അവൾ മുകുന്ദനെ നോക്കി—തമാലവൃക്ഷസമം ശ്യാമവർണ്ണൻ, സുന്ദര കപോലവും നാസികയും ഉള്ളവൻ, പരമ ദിവ്യകാന്തിയിൽ ദീപ്തൻ, ശ്രീവത്സലാഞ്ചനധാരി, കരുണാഭരിത ദൃഷ്ടിയുള്ളവൻ।

Verse 72

दृष्ट्वा तदैव सहसा वनमालयान्विता लक्ष्मीर्गजादवततार सुविस्मयंती । कंठे ससर्ज पुरुषस्य परस्य विष्णोर्मालां श्रिया विरचितां भ्रमरैरुपेताम्

അവനെ കണ്ടതുമാത്രം, വനമാലയാൽ അലങ്കൃതയായ ലക്ഷ്മി അത്യന്തം വിസ്മയത്തോടെ സഹസാ ഗജത്തിൽ നിന്ന് ഇറങ്ങി; ഭ്രമരങ്ങൾ ചുറ്റിയ, ശ്രിയാൽ വിരചിതമായ മാല പരമപുരുഷൻ വിഷ്ണുവിന്റെ കണ്ഠത്തിൽ അർപ്പിച്ചു।

Verse 73

वामांगमाश्रित्य तदा महात्मनः सोपाविशत्तत्र समीक्ष्य ता उभौ । सुराः सदैत्या मुदमापुरद्भुतां सिद्धाप्सरः किंनरचारणाश्च

അപ്പോൾ അവൾ ആ മഹാത്മാവായ പ്രഭുവിന്റെ വാമഭാഗം ആശ്രയിച്ച് അവിടെ ഇരുന്നു. ആ ഇരുവരെയും ഒരുമിച്ച് കണ്ട ദേവന്മാർ ദൈത്യരോടുകൂടി, സിദ്ധർ, അപ്സരസുകൾ, കിന്നരർ, ചാരണർ എന്നിവർ അത്ഭുതാനന്ദം പ്രാപിച്ചു।

Verse 74

सर्वेषामेव लोकानामैकपद्येन सर्वशः । हर्षो महानभूत्तत्र लक्ष्मीनारायणागमे

ലക്ഷ്മീ-നാരായണരുടെ സമാഗമത്തിൽ അവിടെ സർവ്വലോകങ്ങളിലും ഒരേ ക്ഷണത്തിൽ എല്ലാതരത്തിലും മഹാ ഹർഷം ഉദിച്ചു।

Verse 75

लक्ष्म्या वृतो महाविष्णुर्लक्ष्मीस्तेनैव संवृता । एवं परस्परं प्रीत्या ह्यवलोकनतत्परौ

ലക്ഷ്മിയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട മഹാവിഷ്ണു; ലക്ഷ്മിയും അവനാൽ തന്നേ ആലിംഗിതയായി. ഇങ്ങനെ പരസ്പരപ്രീതിയിൽ ഇരുവരും തമ്മിൽ തമ്മിൽ നോക്കുന്നതിൽ തന്നെ ലീനരായി നിന്നു।

Verse 76

शंखाश्च पटहाश्चैव मृदंगानकगोमुखाः । भेर्यश्च झर्झरीणां च स शब्दस्तुमुलोऽभवत्

ശംഖങ്ങളും പടഹങ്ങളും, മൃദംഗം, ആനകം, ഗോമുഖം, കൂടാതെ ഭേരിയും ഝർഝരിയും—ഇവയുടെ ശബ്ദം അപ്പോൾ അത്യന്തം തുമുലമായി ഉയർന്നു.

Verse 77

बभूव गायकानां च गायनं सुमहत्तदा । ततानि विततान्येन घानानि सुषिराणि च

അപ്പോൾ ഗായകരുടെ ഗാനം അത്യന്തം മഹത്തായതായി; തന്ത്രി, വിതത, ഘാന, സുഷിരം—എല്ലാ തരത്തിലുള്ള വാദ്യങ്ങളും മുഴങ്ങി.

Verse 78

एवं वाद्यप्रभेदैश्च विष्णुं सर्वात्मना हरिम् । अतोषयन्सुगीतज्ञा गंधर्वाप्सरसां गणाः

ഇങ്ങനെ പലവിധ വാദ്യഭേദങ്ങളാൽ, സുന്ദരഗീതത്തിൽ നിപുണരായ ഗന്ധർവ-അപ്സരസ്സുകളുടെ സംഘം സർവ്വഹൃദയത്തോടെയും വിഷ്ണു ഹരിയെ സന്തോഷിപ്പിച്ചു.

Verse 79

तथा जगुर्नारदतुंबुरादयो गंधर्वयक्षाः सुरसिद्ध संघाः । संसेवमानाः परमात्मरूपं नारायणं देवमगाधबोधम्

അതുപോലെ നാരദൻ, തുംബുരു മുതലായ ഗന്ധർവ-യക്ഷരും ദേവ-സിദ്ധസംഘങ്ങളും പാടി—പരമാത്മസ്വരൂപനും അഗാധബോധനുമായ ദേവ നാരായണനെ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ സേവിച്ചുകൊണ്ട്.