Adhyaya 14

Verse 1

अर्जुन उवाच । कुमारनाथमाहात्म्यं यत्त्वयोक्तं कथांतरे । तदहं श्रोतुमिच्छामि विस्तरेण महामुने

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഹേ മഹാമുനേ! മറ്റൊരു കഥാപ്രസംഗത്തിൽ നിങ്ങൾ പറഞ്ഞ കുമാരനാഥന്റെ മഹാത്മ്യം ഞാൻ വിശദമായി കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു।

Verse 2

नारद उवाच । तारकं विनिहत्यैव वज्रांगतनयं प्रभुः । गुहः संस्थापयामास लिंगमेतच्च फाल्गुन

നാരദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഫാൽഗുണാ! വജ്രാംഗന്റെ പുത്രനായ താരകനെ വധിച്ച ശേഷം പ്രഭു ഗുഹൻ ഈ ലിംഗം തന്നെയായി സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 3

दर्शनाच्छ्रवणाद्ध्यानात्पूजया श्रुतिवंदनैः । सर्वपापापहः पार्थ कुमारेशो न संशयः

ഹേ പാർഥാ! ദർശനം, ശ്രവണം, ധ്യാനം, പൂജ, ശ്രുതിവന്ദനം എന്നിവയാൽ കുമാരേശൻ സംശയമില്ലാതെ സർവ്വപാപങ്ങളും അകറ്റുന്നു।

Verse 4

अर्जुन उवाच । अत्याश्चर्यमयी रम्या कथेयं पापनाशिनी । विस्तरेण च मे ब्रूहि याथातथ्येन नारद

അർജുനൻ പറഞ്ഞു—ഈ കഥ അത്യന്തം അത്ഭുതകരവും രമണീയവും പാപനാശിനിയുമാണ്. ഹേ നാരദാ! സംഭവിച്ചതുപോലെ തന്നെ വിശദമായി എനിക്ക് പറയുക।

Verse 5

वज्रांगः कोप्यसौ दैत्यः किंप्रभावश्च तारकः । कथं स निहतश्चैव जातश्चैव कथं गुहः

വജ്രാംഗൻ എന്ന ആ ദൈത്യൻ ആരായിരുന്നു? താരകന്റെ പ്രഭാവശക്തി എന്തായിരുന്നു? അവൻ എങ്ങനെ വധിക്കപ്പെട്ടു, കൂടാതെ ഗുഹൻ (കുമാരൻ) എങ്ങനെ ജനിച്ചു?

Verse 6

कथं संस्थापितं लिंगं कुमारेश्वरसंज्ञितम् । किं फलं चास्य लिंगस्य ब्रूहि तद्विस्तरान्मम

കുമാരേശ്വരം എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്ന ലിംഗം എങ്ങനെ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ടു? ഈ ലിംഗാരാധനയുടെ ഫലം എന്ത്? അത് എനിക്ക് വിശദമായി പറയുക.

Verse 7

नारद उवाच । प्रणिपत्य कुमाराय सेनान्ये चेश्वराय च । श्रृणु चैकमनाः पार्थ कुमारचरितं महत्

നാരദൻ പറഞ്ഞു—കുമാരനായ ദേവസേനാപതിക്കും ഈശ്വരനും പ്രണാമം ചെയ്ത്, ഹേ പാർഥ, ഏകാഗ്രമനസ്സോടെ കുമാരന്റെ മഹത്തായ ചരിതം കേൾക്കുക.

Verse 8

मानसो ब्रह्मणः पुत्रो दक्षो नाम प्रजापतिः । षष्टिं सोऽजनयत्कन्या वीरिण्यां नाम फाल्गुन

ബ്രഹ്മാവിന്റെ മാനസപുത്രനും പ്രജാപതിയുമായ ദക്ഷൻ, ഹേ ഫാൽഗുണ, വീരിണിയുടെ ഗർഭത്തിൽ അറുപത് പുത്രിമാരെ ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 9

ददो स दश धर्माय कश्यपाय त्रयोदश । सप्तविंशतिं सोमाय चतस्रोरिष्टनेमिने

അവൻ പത്ത് പുത്രിമാരെ ധർമ്മനു, പതിമൂന്നെ കശ്യപനു, ഇരുപത്തേഴെ സോമനു, നാലെ അരിഷ്ടനേമിക്കു നൽകി.

Verse 10

भूतांगिरः कृशाश्वेभ्यो द्वेद्वे चैव ददौ प्रभुः । नामधेयान्यमूषां च सपत्नीनां च मे श्रृणु

ആ പ്രഭു ഭൂതൻ, അങ്ഗിരസ്, കൃശാശ്വൻ എന്നിവർക്കും രണ്ടെണ്ണം വീതം (പത്നിമാരെ) നൽകി. ഇനി ആ സഹപത്നിമാരുടെ നാമങ്ങൾ എന്നിൽ നിന്നു ശ്രവിക്കൂ.

Verse 11

यासां प्रसूतिप्रभवा लोका आपूरितास्त्रयः । भानुर्लम्बा ककुद्भूमिर्विश्वा साध्या मरुत्वती

അവരുടെ സന്താനോത്ഭവം മൂലം മൂന്നു ലോകങ്ങളും നിറഞ്ഞു—അവർ ഭാനു, ലംബാ, കകുദ്ഭൂമി, വിശ്വാ, സാധ്യാ, മരുത്വതീ.

Verse 12

वसुर्सुहूर्ता संकल्पा धर्मपत्न्यः सुताञ्छृणु । भानोस्तु देवऋषभ सुतोऽभवत्

വസു, സുഹൂർത്താ, സങ്കൽപാ—ഇവർ ധർമ്മന്റെ പത്നിമാർ; അവരുടെ പുത്രന്മാരെ ശ്രവിക്കൂ. ഭാനുവിൽ നിന്ന് ദേവഋഷഭൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 13

विद्योत आसील्लंबायां ततश्च स्तनयित्नवः । ककुदः शकटः पुत्रः कीकटस्तनयो यतः

ലംബയിൽ നിന്ന് വിദ്യോതൻ ജനിച്ചു; തുടർന്ന് സ്തനയിത്നവർ (മേഘഗർജ്ജന ദേവതകൾ) ഉദ്ഭവിച്ചു. കകുദനും ശകടനും പുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു; അവനിൽ നിന്ന് കീകരടൻ എന്ന പുത്രൻ ജനിച്ചു.

Verse 14

भुवो दुर्गस्तथा स्वर्गो नंदश्चैव ततोऽभवत् । विश्वेदेवाश्च विश्वाया अप्रजांस्तान्प्रचक्षते

ഭൂയിൽ നിന്ന് ദുര്‍ഗനും സ്വർഗനും ജനിച്ചു; അവളിൽ നിന്ന് നന്ദനും ജനിച്ചു. വിശ്വയിൽ നിന്ന് വിശ്വേദേവന്മാർ ജനിച്ചു—അവരെ സന്താനരഹിതരെന്ന് പ്രസിദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 15

साध्या द्वादश साध्याया अर्थसिद्धिस्तु तत्सुतः । मरुत्वान्सुजयंतश्च मरुत्वत्या बभूवतुः

സാധ്യയിൽ നിന്ന് പന്ത്രണ്ടു സാധ്യർ ജനിച്ചു; അവളുടെ പുത്രൻ അർഥസിദ്ധി ആയിരുന്നു. മരുത്വതിയിൽ നിന്ന് മരുത്വാനും സുജയന്തനും ജനിച്ചു.

Verse 16

नरनारायणौ प्राहुर्यौ तौ ज्ञानविदो जनाः । वसोश्च वसवश्चाष्टौ मुहूर्तायां मुहूर्तकाः

തത്ത്വം അറിയുന്നവർ ആ രണ്ടുപേരെയും നരനും നാരായണനും എന്നു വിളിക്കുന്നു. വസുവിൽ നിന്ന് എട്ടു വസുക്കൾ ജനിച്ചു; മുഹൂർത്തയിൽ നിന്ന് മുഹൂർത്തകർ ജനിച്ചു.

Verse 17

ये वै फलं प्रयच्छंति भूतानां स्वं स्वकालजम् । संकल्पायाश्च संकल्पः कामः संकल्पजः सुतः

ജീവികൾക്ക് അവരുടെ അവരുടെ സമയത്തിൽ ഉദിക്കുന്ന ഫലം നൽകുന്നവർ. സങ്കൽപയിൽ നിന്ന് സങ്കൽപൻ ജനിച്ചു; സങ്കൽപജന്യ പുത്രൻ കാമൻ ജനിച്ചു.

Verse 18

सुरूपासूत तनयान्रुद्रानेकादशैव तु । कपाली पिंगलो भीमो विरुपाक्षो विलोहितः

സുരൂപാ പുത്രന്മാരെ പ്രസവിച്ചു—അവർ സത്യത്തിൽ ഏകാദശ രുദ്രന്മാർ: കപാലി, പിംഗള, ഭീമ, വിരൂപാക്ഷ, വിലോഹിത.

Verse 19

अजकः शासनः शास्ता शंभुश्चांत्यो भवस्तथा । रुद्रस्य पार्षदाश्चान्ये विरूपायाः सुताः स्मृताः

അജക, ശാസന, ശാസ്താ, ശംഭു, അന്ത്യ, ഭവ—ഇവരും രുദ്രന്റെ മറ്റു പാർഷദന്മാരും വിരൂപയുടെ പുത്രന്മാരായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 20

प्रजापतेरंगिरसः स्वधा पत्नी पितॄनथ । जज्ञे सनी तथा पुत्रमथर्वागिरसं प्रभुम्

പ്രജാപതി അങ്ഗിരസിന്റെ ഭാര്യ സ്വധാ, പിതൃഗണങ്ങളോടു ബന്ധപ്പെട്ടവൾ, സനിയെ പ്രസവിച്ചു; പിന്നെ പ്രഭുവായ പുത്രൻ അഥർവാങ്ഗിരസിനെയും ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 21

कृशाश्वस्य च द्वे भार्ये अर्चिश्च दिषणा तथा । अस्त्रगामो ययोः पुत्रः ससंहारः प्रकीर्तितः

കൃശാശ്വനു രണ്ടു ഭാര്യമാർ—അർച്ചിസും ദിഷണയും. അവരുടെ പുത്രൻ അസ്ത്രഗാമൻ; അവൻ ‘സസംഹാര’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധൻ.

Verse 22

पतंगी यामिनी ताम्रा तिमिश्चारिष्टनेमिनः । पतंग्यसूत पतगान्यामिनी शलभानथ

പതംഗീ, യാമിനീ, താമ്രാ, തിമി—ഇവർ അരിഷ്ടനേമിയുടെ ഭാര്യമാർ. പതംഗീ പക്ഷികളെ പ്രസവിച്ചു; യാമിനീ പിന്നീട് ശലഭങ്ങളെ (തുള്ളിപ്പുഴുക്കളെ/മിടുക്കളെ) ജനിപ്പിച്ചു.

Verse 23

ताम्रायाः श्येनगृध्राद्यास्तिमेर्यादोगणास्तथा । अथ कश्यपपत्नीनां यत्प्रसूदमिदं जगत्

താമ്രയിൽ നിന്ന് ശ്യേനൻ, ഗൃധ്രം മുതലായ പക്ഷികൾ ജനിച്ചു; തിമിയിൽ നിന്ന് തിമിര്യാദി ജലചരഗണങ്ങളും ഉദ്ഭവിച്ചു. ഇങ്ങനെ ഈ ജഗത്ത് കശ്യപന്റെ ഭാര്യമാരുടെ പ്രസൂതിയെന്നു കീര്ത്തിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 24

श्रृणु नामानि लोकानां मातॄणां शंकराणि च । अदितिर्दितिर्दनुः सिंही दनायुः सुरभिस्तथा

ഇപ്പോൾ ലോകങ്ങളുടെ മാതാക്കളായ ദേവിമാരുടെ നാമങ്ങളും, ശങ്കരബന്ധമായ മംഗളപരമ്പരകളും ശ്രവിക്കൂ—അദിതി, ദിതി, ദനു, സിംഹീ, ദനായു, കൂടാതെ സുരഭി.

Verse 25

अरिष्टा विनता ग्रावा दया क्रोधवशा इरा । कद्रुर्मुनिश्च ते चोभे मातरस्ताः प्रकीर्तिताः

അരിഷ്ടാ, വിനതാ, ഗ്രാവാ, ദയാ, ക്രോധവശാ, ഇരാ; കൂടാതെ കദ്രുവും മുനിയും—ഈ ഇരുവരും കൂടി—മാതാക്കളായി പ്രസിദ്ധരാണ്.

Verse 26

आदित्याश्चादितेः पुत्रा दितेर्दैत्याः प्रकीर्तिताः । दनोश्च दानवाः प्रोक्ता राहुः सिंहीसुतो ग्रहः

ആദിത്യർ അദിതിയുടെ പുത്രന്മാരെന്ന് പറയപ്പെടുന്നു; ദൈത്യർ ദിതിയുടെ പുത്രന്മാരായി പ്രസിദ്ധർ. ദനുവിൽ നിന്ന് ദാനവർ ജനിച്ചതായി പറയുന്നു; ഗ്രഹമായ രാഹു സിംഹികയുടെ പുത്രൻ.

Verse 27

दनायुषस्तथा जातो दनायुश्च गणो बली । गावश्च सुरभेर्जातारिष्टापुत्रा युगंधराः

ദനായുവിൽ നിന്ന് അതുപോലെ ദനായുഷ് എന്ന ബലവാനായ ഗണം ജനിച്ചു. സുരഭിയിൽ നിന്ന് പശുക്കൾ ജനിച്ചു; യുഗന്ധരർ അരിഷ്ടയുടെ പുത്രന്മാരായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 28

विनतासूत अरुणं गरुडं च महाबलम् । ग्रावायाः श्वापदाः पुत्रा गणः क्रोधवशस्तथा

വിനത അരുണനെയും മഹാബലനായ ഗരുഡനെയും പ്രസവിച്ചു. ഗ്രാവയിൽ നിന്ന് ശ്വാപദങ്ങൾ (ഹിംസ്ര മൃഗങ്ങൾ) പുത്രന്മാരായി ജനിച്ചു; ക്രോധവശയിൽ നിന്നുമൊരു ഗണം ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 29

जातः क्रोधवशायाश्च इराया भूरुहाः स्मृताः । कद्रूसुताः स्मृता नागा मुनेरप्सरसां गणाः

ക്രോധവശയിൽ നിന്ന് (അനേകം ജീവികൾ) ജനിച്ചു; ഇരയിൽ നിന്ന് വൃക്ഷലതാദികൾ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. കദ്രുവിന്റെ പുത്രന്മാർ നാഗന്മാരായി സ്മൃതർ; മുനിയിൽ നിന്ന് അപ്സരസ്സുകളുടെ ഗണങ്ങൾ ഉദ്ഭവിച്ചു.

Verse 30

तत्र द्वौ तनयौ यौ च दितेस्तौ विष्णुना हतौ । हिरण्यकशिपुर्वीरो हिरण्याक्षस्तथाऽपरः

അവിടെ ദിതിയുടെ രണ്ടു പുത്രന്മാർ വിഷ്ണുവാൽ വധിക്കപ്പെട്ടു—വീരൻ ഹിരണ്യകശിപുവും മറ്റവൻ ഹിരണ്യാക്ഷനും।

Verse 31

ततो निहतपुत्रा सा दितिराराध्य कश्यपम् । अयाचत वरं देवी पुत्रमन्यं महाबलम्

പിന്നീട് പുത്രന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ട ദിതി കശ്യപനെ ആരാധിച്ചു; ദേവി വരം അപേക്ഷിച്ചു—മഹാബലമുള്ള മറ്റൊരു പുത്രനെ।

Verse 32

समरे शक्रहंतारं स तस्या अददात्प्रभुः । नियमे चापि वर्तस्व वर्षाणां च सहस्रकम्

പ്രഭു അവൾക്ക് വരം നൽകി—സമരത്തിൽ ശക്രനെ വധിക്കുന്ന പുത്രൻ; പിന്നെ പറഞ്ഞു—“ആയിരം വർഷം കഠിനനിയമത്തിൽ നിലകൊൾക।”

Verse 33

इत्युक्ता सा तथा चक्रे पुष्करस्था समाहिता । वर्तंत्या नियमे तस्याः सहस्राक्षः समाहितः

ഇങ്ങനെ ഉപദേശിക്കപ്പെട്ട അവൾ അതുപോലെ ചെയ്തു—പുഷ്കരത്തിൽ സ്ഥിരമനസ്സോടെ വസിച്ചു; അവളുടെ നിയമാനുഷ്ഠാനം തുടരുമ്പോൾ സഹസ്രാക്ഷൻ (ഇന്ദ്രൻ)യും ജാഗ്രതയോടെ ഏകാഗ്രനായി നിന്നു।

Verse 34

उपासामाचरद्भक्त्या सा चैनमन्वमन्यत । दशवत्सरशेषस्य सहस्रस्य तदा दितिः

അവൾ ഭക്തിയോടെ ഉപാസന നടത്തി, മനസ്സിൽ അവനെ നിരന്തരം ആദരിച്ച് സ്മരിച്ചു; അപ്പോൾ ദിതിയുടെ ആയിരം വർഷങ്ങളിൽ പത്ത് വർഷം മാത്രം ശേഷിച്ചു।

Verse 35

उवाच शक्रं सुप्रीता भक्त्या शक्रस्य तोषिता । दितिरुवाच । अत्रोत्तीर्णव्रतप्रायां विद्धि देवसत्तम

ഭക്തിയാൽ ശക്രനെ അത്യന്തം സന്തോഷിപ്പിച്ച്, അവനാൽ തൃപ്തിയடைന്ന അവൾ സംസാരിച്ചു. ദിതി പറഞ്ഞു—“ഹേ ദേവശ്രേഷ്ഠാ! ഇവിടെ എന്റെ വ്രതം പ്രായം പൂർത്തിയായതായി അറിക.”

Verse 36

भविष्यति तव भ्राता तेन सार्धमिमां श्रियम् । भोक्ष्यसे त्वं यथानयायं त्रैलोक्यं हतकंटकम्

“നിന്റെ സഹോദരൻ ജനിക്കും; അവനോടൊപ്പം നീ ഈ രാജശ്രീയും വൈഭവവും അനുഭവിക്കും—അപ്പോൾ ത്രിലോകം ന്യായമായി ഭരിക്കപ്പെടുകയും അതിലെ കണ്ഠകസദൃശമായ ഉപദ്രവങ്ങൾ നീങ്ങുകയും ചെയ്യും।”

Verse 37

इत्युक्त्वा निद्रयाविष्टा चरणाक्रांतमूर्धजा । दिवा सुप्ता दितिर्देवी भाव्यर्थबलनोदिता

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ദേവി ദിതി നിദ്രാവശയായി; അവളുടെ മുടി പാദത്താൽ അമർന്നു. സംഭവിക്കാനിരിക്കുന്ന വിധിയുടെ ബലത്തിൽ പ്രേരിതയായി അവൾ പകലിൽ ഉറങ്ങി।

Verse 38

तत्तु रंध्रमवेक्ष्यैव योगमूर्तिस्तदाविशत् । जठरस्थं दितेर्गर्भं चक्रे वज्रेण सप्तधा

ആ തുറവു കണ്ടയുടൻ ശക്രൻ യോഗമൂർത്തി ധരിച്ചു അപ്പോൾ തന്നെ അകത്തു പ്രവേശിച്ചു. വജ്രംകൊണ്ട് ദിതിയുടെ ജഠരസ്ഥ ഗർഭത്തെ ഏഴായി പിളർത്തി।

Verse 39

एकैकं च पुनः खण्डं चकार मघवा ततः । सप्तधा सप्तधा कोपादुद्बुध्य च ततो दितिः

പിന്നീട് മഘവൻ ഓരോ ഖണ്ഡവും വീണ്ടും വിഭജിച്ചു—ഏഴായി, വീണ്ടും ഏഴായി. അപ്പോൾ ദിതി ക്രോധത്തോടെ ഉണർന്നു।

Verse 40

न हंतव्यो न हंतव्य इति सा शक्रमब्रवीत् । वज्रेण कृत्त्यमानानां बुद्धा सा रोदनेन च

"കൊല്ലരുത്, കൊല്ലരുത്" എന്ന് അവൾ ഇന്ദ്രനോട് പറഞ്ഞു. വജ്രായുധത്താൽ മുറിക്കപ്പെടുമ്പോൾ അവരുടെ കരച്ചിൽ കേട്ട് അവൾ കാര്യം ഗ്രഹിച്ചു.

Verse 41

ततः शक्रश्च मा रोदीरिति तांस्तान्यथाऽवदत् । निर्गत्य जठरात्तस्मात्ततः प्रांजलिरग्रतः

അപ്പോൾ ഇന്ദ്രൻ അവരോട് "കരയരുത്" എന്ന് പറഞ്ഞു. ആ ഗർഭത്തിൽ നിന്ന് പുറത്തുവന്ന് അവർ കൈകൂപ്പി അവന് മുന്നിൽ നിന്നു.

Verse 42

उवाच वाक्यं चात्रस्तो मातरं रिषपूरिताम् । दिवास्वापं कृथा मातः पादाक्रांतशिरोरुहा

അപ്പോൾ ഭയന്ന അവൻ കോപിച്ച അമ്മയോട് പറഞ്ഞു: "അമ്മേ, അങ്ങ് പകൽ ഉറങ്ങി, അങ്ങയുടെ മുടി കാലിൽ സ്പർശിച്ചിരുന്നു."

Verse 43

सुप्ताथ सुचिरं वाते धिन्नो गर्भो मया तव । कृता एकोनपंचाशद्भागा वज्रेण ते सुताः

"നീ ദീർഘനേരം ഉറങ്ങിയപ്പോൾ, വായുരൂപത്തിൽ ഞാൻ നിന്റെ ഗർഭത്തെ ഛേദിച്ചു; വജ്രായുധത്താൽ നിന്റെ പുത്രന്മാരെ ഞാൻ നാൽപ്പത്തൊമ്പത് ഭാഗങ്ങളാക്കി."

Verse 44

सत्यं भवतु ते वाक्यं सार्धं भोक्ष्यामि तैः श्रियम् । दास्यामि तेषां स्थानानि दिवि यावदहं दिते

"നിന്റെ വാക്ക് സത്യമാകട്ടെ. അവരോടൊപ്പം ഞാൻ ഐശ്വര്യം അനുഭവിക്കും. ഹേ ദിതീ, ഞാൻ ഉള്ളിടത്തോളം കാലം അവർക്ക് സ്വർഗ്ഗത്തിൽ സ്ഥാനം നൽകും."

Verse 45

मा रोदीरिति मे प्रोक्ताः ख्याताश्च मरुतस्त्विति । इत्युक्ता सा च सव्रीडा दितिर्जाता निरुत्तरा

“കരയരുത്” എന്നു ഞാൻ അവരോടു പറഞ്ഞു; അതിനാൽ അവർ ‘മരുതുകൾ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധരായി. ഇതുകേട്ട് ലജ്ജയാൽ ദിതി വാക്കറ്റയായി.

Verse 46

सार्धं तैर्गतवानिंद्रो दिगंते वायवः स्मृताः । ततः पुनश्च भर्तारं दितिः प्रोवाच दुःखिता

അവരോടൊപ്പം ഇന്ദ്രനും പോയി; അവർ ദിക്കുകളുടെ അറ്റങ്ങളിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന വായുക്കളായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. പിന്നെ ദുഃഖിതയായ ദിതി വീണ്ടും ഭർത്താവിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 47

पुत्रं मे भगवन्देहि शक्रहंतारमूर्जितम् । यो नास्त्रशस्त्रैर्वध्यत्वं गच्छेत्त्रिदिववासिनाम्

ഹേ ഭഗവൻ, എനിക്ക് ഒരു പുത്രനെ ദയചെയ്യണമേ—ശക്തിമാൻ, ശക്രഹന്ത—ത്രിദിവവാസികൾക്ക് അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളാൽ വധിക്കാനാവാത്തവൻ.

Verse 48

न ददास्युत्तरं विद्धि मृतामेव प्रजापते । इत्युक्तः स तदोवाच तां पत्नीमतिदुःखिताम्

“ഞാൻ ഉത്തരം നൽകുകയില്ല; ഹേ പ്രജാപതേ, അവൾ മരിച്ചവളെപ്പോലെയാണ്” എന്നു. ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അദ്ദേഹം അത്യന്തം ദുഃഖിതയായ ഭാര്യയോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 49

दशवर्षसहस्राणि तपोनिष्ठा तु तप्स्यसे । वज्रसारमयैरंगैरच्छेद्यैरायसैर्दृढैः

നീ തപസ്സിൽ നിഷ്ഠയോടെ പത്തായിരം വർഷം തപസ്സു ചെയ്യും; അപ്പോൾ (പുത്രൻ) വജ്രസാരമയ അവയവങ്ങളുള്ള, ഛേദിക്കാനാവാത്ത, ഇരുമ്പുപോലെ കഠിനവും ദൃഢവുമായിരിക്കും.

Verse 50

वज्रांगोनाम पुत्रस्ते भविता धर्मवत्सलः । सा तु लब्धवरा देवी जगाम तपसे वनम्

നിന്റെ പുത്രന്‍ ‘വജ്രാംഗ’ എന്ന നാമം ഉണ്ടാകും; അവന്‍ ധര്‍മ്മനിഷ്ഠനായിരിക്കും. വരം ലഭിച്ച ആ ദേവി തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 51

दशवर्षसहस्राणि तपो घोरं समाचरत् । तपसोंऽते भगवती जनयामास दुर्जयम्

പതിനായിരം വര്‍ഷങ്ങള്‍ അവള്‍ ഘോര തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു. ആ തപസ്സിന്റെ അവസാനം ഭഗവതി ജയിക്കാനാകാത്ത ഒരുവനെ പ്രസവിച്ചു.

Verse 52

पुत्रमप्रतिकर्माणमजेयं वज्रदुश्छिदम् । स जातामात्र एवाभूत्सर्वशा स्त्रार्थपारगः

അവള്‍ പ്രതികാരത്തിന് അതീതനും അജേയനും വജ്രംപോലെ ഛേദിക്കാനാകാത്തവനുമായ പുത്രനെ പ്രസവിച്ചു. ജനിച്ച ഉടനെ തന്നെ അവന്‍ എല്ലാ ശസ്ത്രങ്ങളുടെ അര്‍ത്ഥവും പ്രയോഗവും പൂർണ്ണമായി അറിഞ്ഞവനായി.

Verse 53

उवाच मातरं भक्त्या मातः किं करवाण्यहम् । तमुवाच ततो हृष्टा दितिर्दैत्याधिपं सुतम्

ഭക്തിയോടെ അവന്‍ മാതാവിനോട് പറഞ്ഞു—“അമ്മേ, ഞാൻ എന്ത് ചെയ്യണം?” അപ്പോൾ സന്തോഷിച്ച ദിതി, ദൈത്യാധിപനായ തന്റെ പുത്രനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 54

बहवो मे हताः पुत्राः सहस्राक्षेण पुत्रक । तेषआमपचितिं कर्तुमिच्छे शक्रवधादहम्

മകനേ, സഹസ്രാക്ഷന്‍ (ഇന്ദ്രന്‍) എന്റെ അനേകം പുത്രന്മാരെ വധിച്ചു. അവരുടെ പ്രതികാരമായി ഞാൻ ശക്രന്റെ വധം ആഗ്രഹിക്കുന്നു.

Verse 55

बाढमित्येव सं प्रोच्य जगाम त्रिदिवं बली । ससैन्यं समरे शक्रं स च बाह्वायुधोऽजयत्

“ബാഢം” എന്നു പറഞ്ഞ് ആ ബലവാൻ ത്രിദിവത്തിലേക്ക് പോയി. സമരത്തിൽ സൈന്യസഹിതം ശക്രനെ ജയിച്ച് ബാഹ്വായുധൻ വിജയിയായി.

Verse 56

पादेनाकृष्य देवेंद्रं सिंहः क्षुद्रमृगं यथा । मातुरंतिकमागच्छद्याचमानं भयातुरम्

സിംഹം ചെറുമൃഗത്തെ വലിക്കുന്നതുപോലെ, പാദത്തോടെ ദേവേന്ദ്രനെ വലിച്ചുകൊണ്ടുവന്നു. ഭയാതുരനായി കരുണ യാചിച്ച ഇന്ദ്രനോടുകൂടെ അവൻ മാതാവിന്റെ സമീപത്തെത്തി.

Verse 57

एतस्मिन्नंतरे ब्रह्मा कश्यपश्च महातपाः । आगता तत्र संत्रस्तावथो ब्रह्मा जगाद तम्

ഇതിനിടയിൽ ബ്രഹ്മാവും മഹാതപസ്വിയായ കശ്യപനും ഭീതരായി അവിടെ എത്തി. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് അവനോട് സംസാരിച്ചു.

Verse 58

मुंचामुं पुत्र याचंतं किमनेन प्रयोजनम् । अवमानो वधः प्रोक्तो वीरसंभावितस्य च

“പുത്രാ, യാചിക്കുന്ന ഈവനെ വിട്ടയക്കുക; ഇതുകൊണ്ട് എന്ത് പ്രയോജനം? വീരനായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നവന് അപമാനമേ വധസമം എന്നു പറയപ്പെടുന്നു.”

Verse 59

अस्मद्वाक्येन यो मुक्तो जीवन्नपि मृतो हि सः । शत्रुं ये घ्नंति समरे न ते वीराः प्रकीर्तिताः

“ഞങ്ങളുടെ വാക്കാൽ ആരെ വിട്ടയക്കപ്പെടുന്നുവോ, അവൻ ജീവിച്ചിരുന്നാലും മരിച്ചവനേ. അങ്ങനെ വിട്ട ശത്രുവിനെ സമരത്തിൽ കൊല്ലുന്നവർ വീരന്മാരായി കീര്ത്തിക്കപ്പെടുകയില്ല.”

Verse 60

कृत्वा मानपरिग्लनिं ये मुंचंति वरा हि ते । यतामान्यतमं मत्वा त्वया मातुर्वचः कृतम्

മാനത്തിന് മുറിവുണ്ടാക്കിയിട്ടും ശത്രുവിനെ വിട്ടയക്കുന്നവരാണ് സത്യത്തിൽ ശ്രേഷ്ഠർ. നീ മാതാവിന്റെ വചനം പരമമായി മാന്യമായതായി കരുതി അത് അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 61

तथा पितुर्वचः कार्यं मुंचामुं पुत्र वासवम् । एतच्छ्रुत्वा तु वज्रांगः प्रणतो वाक्यमब्रवीत्

അതുപോലെ, മകനേ, പിതാവിന്റെ വചനവും നിർവ്വഹിക്കണം—വാസവനെ (ഇന്ദ്രനെ) വിട്ടയക്കുക. ഇത് കേട്ട് വജ്രാംഗൻ നമസ്കരിച്ചു വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 62

न मे कृत्यमनेनास्ति मातुराज्ञा कृता मया । त्वं सुरासुरनाथो वै मम च प्रपितामहः

എനിക്ക് ഇനി അവനുമായി കാര്യമില്ല; മാതാവിന്റെ ആജ്ഞ ഞാൻ നിർവ്വഹിച്ചു. നിങ്ങൾ ദേവാസുരനാഥൻ, കൂടാതെ എന്റെ പ്രപിതാമഹനും ആകുന്നു.

Verse 63

करिष्ये त्वद्वचो देव एष मुक्तः शतक्रतुः । न च कांक्षे शक्रभुक्तामिमां त्रैलोक्यराजताम्

ഹേ ദേവാ, നിങ്ങളുടെ വചനപ്രകാരം ഞാൻ ചെയ്യും; ഈ ശതക്രതു (ഇന്ദ്രൻ) മോചിതനായി. ശക്രൻ അനുഭവിച്ച ഈ ത്രിലോകരാജ്യം എനിക്ക് വേണ്ട.

Verse 64

परभुक्ता यथा नारी परभुक्तामिवस्रजम् । यच्च त्रिभुवनेष्वस्ति सारं तन्मम कथ्यताम्

മറ്റൊരാൾ അനുഭവിച്ച സ്ത്രീയെപ്പോലെ (ത്യാജ്യം), മറ്റൊരാൾ ധരിച്ച മാലയെപ്പോലെ—അങ്ങനെ തന്നെയാണ് ഈ (ആധിപത്യം). ത്രിഭുവനങ്ങളിൽ ഉള്ള യഥാർത്ഥ സാരം എനിക്കു പറയുക.

Verse 65

ब्रह्मोवाच । तपसो न परं किंचित्तपो हि महतां धनम् । तपसा प्राप्यते सर्वं तपोयोग्योऽसि पुत्रक

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—തപസ്സിനേക്കാൾ പരം ഒന്നുമില്ല; തപസ്സുതന്നെ മഹാത്മാക്കളുടെ ധനം. തപസ്സാൽ എല്ലാം ലഭിക്കുന്നു. ഹേ പുത്രാ, നീ തപസ്സിന് യോഗ്യൻ.

Verse 66

वज्रांग उवाच । तपसे मे रतिर्देव न विघ्नं तत्र मे भवेत् । त्वत्प्रसादेन भगवन्नित्युक्त्वा विरराम सः

വജ്രാംഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ദേവാ, തപസ്സിലാണ് എന്റെ രതി; അതിൽ എനിക്ക് വിഘ്നം വരരുതേ. ഹേ ഭഗവൻ, നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ—ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് അവൻ വിരമിച്ചു.

Verse 67

ब्रह्मोवाच । क्रूरभावं परित्यज्य यदीच्छसि तपः सुत । अनया चित्तबुद्ध्या तत्त्वयाप्तं जन्मनः फलम्

ബ്രഹ്മാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സുതാ, നീ തപസ്സു ആഗ്രഹിക്കുന്നുവെങ്കിൽ ക്രൂരഭാവം ഉപേക്ഷിക്ക. ഈ സത്യചിത്തവും ശുദ്ധബുദ്ധിയും കൊണ്ടു ജന്മഫലം പ്രാപ്തമാകുന്നു.

Verse 68

इत्युक्त्वा पद्मजः कन्यां ससर्ज्जयतलोचनाम् । तामस्मै प्रददौ देवः पत्न्यर्थं पद्मसंभवः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ് പദ്മജൻ (ബ്രഹ്മാവ്) ലജ്ജയാൽ താഴ്ന്ന ദൃഷ്ടിയുള്ള ഒരു കന്യയെ സൃഷ്ടിച്ചു. പദ്മസംഭവനായ ദേവൻ അവളെ ഭാര്യാർത്ഥമായി അവനു നൽകി.

Verse 69

वरांगीति च नामास्याः कृतवांश्च पितामहः । जगाम च ततो ब्रह्मा कश्यपेन समं दिवम्

പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവൾക്ക് ‘വരാംഗി’ എന്നു നാമം നൽകി. തുടർന്ന് ബ്രഹ്മാവ് കശ്യപനോടൊപ്പം സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 70

वज्रांगोऽपि तया सार्धं जगाम तपसे वनम् । ऊर्द्धूबाहुः स दैत्येंद्रोऽतिष्ठदब्दसहस्रकम्

വജ്രാംഗനും അവളോടൊപ്പം തപസ്സിനായി വനത്തിലേക്ക് പോയി. ആ ദൈത്യേന്ദ്രൻ കൈകൾ ഉയർത്തി ആയിരം വർഷം അചഞ്ചലമായി നിന്നു.

Verse 71

कालं कमलपत्राक्षः शुद्धबुद्धिर्महातपाः । तावानधोमुखः कालं तावत्पंचाग्निसाधकः

കമലപത്രാക്ഷനും ശുദ്ധബുദ്ധിയുമായ മഹാതപസ്വി കുറേകാലം അധോമുഖനായി നിന്നു; അതേ കാലം പഞ്ചാഗ്നി-സാധനയും അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 72

निराहारो घोरतपास्तपोराशिरजायत । ततः सोंऽतर्जले चक्रे कालं वर्षसहस्रकम्

നിരാഹാരനായി ഘോരതപസ്സു ചെയ്ത് അവൻ തപസ്സിന്റെ പർവ്വതംപോലെ ആയി. പിന്നെ ജലത്തിനുള്ളിൽ ആയിരം വർഷം കാലം കഴിച്ചു.

Verse 73

जलांतरप्रविष्टस्य तस्य पत्नी महाव्रता । तस्यैव तीरे सरसस्तत्परा मौनमाश्रिता

അവൻ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചപ്പോൾ, അവന്റെ മഹാവ്രതധാരിണിയായ ഭാര്യ അതേ സരസ്സിന്റെ തീരത്ത്, അവനിൽ മുഴുവനായി ലീനയായി, മൗനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചു നിന്നു.

Verse 74

निराहारं पतिं मत्वा तपस्तेपे पतिव्रता । तस्यास्तपसि वर्तंत्या इंद्रश्चक्रे विभीषिकाम्

ഭർത്താവ് നിരാഹാരനാണെന്ന് കരുതി ആ പതിവ്രത തപസ്സു ചെയ്തു. അവൾ തപസ്സിൽ അചഞ്ചലയായിരിക്കെ, ഇന്ദ്രൻ അവളെ വ്യാകുലപ്പെടുത്താൻ ഭീതിജനകമായ വിഭീഷിക സൃഷ്ടിച്ചു.

Verse 75

भूत्वा तु मर्कटाकारस्तस्याअभ्याशमागतः । अपविध्य दृशं तस्या मूत्रविष्ठे चकार सः

കുരങ്ങന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അവൻ അവളുടെ അടുത്തേക്ക് വന്നു. അവളുടെ ദൃഷ്ടി മാറ്റി, വ്രതഭംഗം വരുത്താനായി അവൻ അവിടെ മലമൂത്രവിസർജ്ജനം നടത്തി.

Verse 76

तथा विलोलवसनां विलोलवदनां तथा । विलोलकेशां तां चक्रे विधित्सुस्तपसः क्षतिम्

അവളുടെ തപസ്സ് മുടക്കുക എന്ന ലക്ഷ്യത്തോടെ, അവൻ അവളുടെ വസ്ത്രങ്ങളും മുഖവും മുടിയും അലങ്കോലപ്പെടുത്തി.

Verse 77

ततश्च मेषरूपेण क्लेशं तस्याश्चकार सः । ततो भुजंगरूपेण बद्धा चरणयोर्द्वयोः

പിന്നീട് ഒരു ആണാടിന്റെ രൂപത്തിൽ അവൻ അവൾക്ക് ക്ലേശമുണ്ടാക്കി. ശേഷം പാമ്പിന്റെ രൂപം ധരിച്ച് അവളുടെ രണ്ട് കാലുകളും വരിഞ്ഞുമുറുക്കി.

Verse 78

अपाकर्षत दूरं स तस्माद्देवभृतस्तथा । तपोबालाच्च सा तस्य न वध्यत्वं जगाम ह

ദേവനായ ഇന്ദ്രൻ അവളെ അവിടെനിന്നും ദൂരേക്ക് വലിച്ചുകൊണ്ടുപോയി, എന്നാൽ തപോബലത്താൽ അവൾ അവന് കീഴ്പ്പെട്ടില്ല, വധിക്കപ്പെട്ടതുമില്ല.

Verse 79

क्षमया च महाभागा क्रोधमण्वपि नाकरोत् । ततो गोमायुरूपेण तमदूषयदाश्रमम्

ആ മഹതി ക്ഷമാശീലം കാരണം അല്പം പോലും കോപിച്ചില്ല. അപ്പോൾ അവൻ കുറുക്കന്റെ രൂപത്തിൽ ആ ആശ്രമത്തെ മലിനമാക്കി.

Verse 80

अग्निरूपेण तस्याश्च स ददाह महाश्रमम् । चकर्ष वायुरूपेण महोग्रेण च तां शुभाम् । एवं सिहवृकाद्याभिर्भीषिकाभिः पुनःपुनः

അഗ്നിരൂപത്തിൽ അവൻ അവളുടെ മഹാശ്രമം ദഹിപ്പിച്ചു; അത്യുഗ്രമായ വായുരൂപത്തിൽ ആ ശുഭസ്ത്രീയെ വലിച്ചിഴച്ചു കൊണ്ടുപോയി. ഇങ്ങനെ സിംഹം, ചെന്നായ മുതലായ ഭയങ്കര വിഭീഷികകളാൽ വീണ്ടും വീണ്ടും അവളുടെ നിശ്ചയം കുലുക്കാൻ ശ്രമിച്ചു।

Verse 81

विरराम यदा नैव वज्रांगमहिषी तदा । शैलस्य दुष्टतां मत्वा शापं दातुं व्यवस्यत

വജ്രാംഗന്റെ മഹിഷി ഒട്ടും വിരമിക്കാതിരുന്നപ്പോൾ, ശൈലന്റെ ദുഷ്ടത മനസ്സിലാക്കി അവൾ ശാപം നൽകാൻ നിശ്ചയിച്ചു।

Verse 82

तां शापाभिमुखीं दृष्ट्वा शैलः पुरुषाविग्रहः । उवाच तां वरारोहां त्वरयाथ सुलोचनाम्

അവൾ ശാപം ഉച്ചരിക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നതു കണ്ട ശൈലൻ മനുഷ്യരൂപം ധരിച്ചു ആ വരാരോഹിണിയായ സുലോചനയോട്—“വേഗം ചെയ്യരുത്/ഉടൻ ശമിക്കൂ” എന്നു പറഞ്ഞു।

Verse 83

शैल उवाच । नाहं महाव्रते दुष्टः सेव्योऽहं सर्वदेहिनाम् । अतिखेदं करोत्येष ततः क्रुद्धस्तु वृत्रहा

ശൈലൻ പറഞ്ഞു—“ഈ മഹാവ്രതത്തിൽ ഞാൻ ദുഷ്ടനല്ല; സർവ്വ ദേഹികളാലും സേവിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ ഞാൻ. എന്നാൽ ഇവൻ (ഇന്ദ്രൻ) അത്യധികം ക്ലേശം വരുത്തുന്നു; അതുകൊണ്ട് വൃത്രഹാ ക്രുദ്ധനായി ഇങ്ങനെ ചെയ്യുന്നു।”

Verse 84

एतस्मिन्नंतरे जातः कालो वर्षसहस्रिकः । तस्मिन्याते स भगवान्काले कमलसंभवः

ഇതിനിടയിൽ ആയിരം വർഷങ്ങളുടെ കാലം കഴിഞ്ഞു. ആ കാലം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭഗവാൻ കമലസംഭവൻ (ബ്രഹ്മാവ്) പ്രത്യക്ഷനായി।

Verse 85

तुष्टः प्रोवाच वज्रांगं तमागम्य जलाशये

സന്തുഷ്ടനായി അവൻ ജലാശയതീരത്ത് അവിടെ വജ്രാംഗനെ സമീപിച്ച് അവനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 86

ब्रह्मोवाच । ददामि सर्वकामांस्ते उत्तिष्ठ दितिनन्दन । एवमुक्तस्तदोत्थाय दैत्येंद्रस्तपसो निधिः । उवाच प्रांजलिर्वाक्यं सर्वलोकपितामहम्

ബ്രഹ്മാവ് പറഞ്ഞു—“നിനക്കു സർവ്വകാമ്യവരങ്ങൾ നൽകുന്നു; എഴുന്നേൽക്കുക, ദിതിനന്ദന.” ഇങ്ങനെ കേട്ട തപോനിധിയായ ദൈത്യേന്ദ്രൻ എഴുന്നേറ്റ്, കൈകൂപ്പി, സർവ്വലോകപിതാമഹനോട് പറഞ്ഞു।

Verse 87

वज्रांग उवाच । आसुरो मेऽस्तु मा भावः शक्रराज्ये च मा रतिः । तपोधर्मरतिश्चास्तु वृणोम्येतत्पितामह

വജ്രാംഗൻ പറഞ്ഞു—“എനിക്കുള്ളിൽ ആസുരഭാവം ഉണ്ടാകരുതേ; ശക്രരാജ്യത്തിലും എനിക്ക് രതി ഉണ്ടാകരുതേ. തപസ്സിലും ധർമ്മത്തിലുമാത്രം എന്റെ രതി നിലനില്ക്കട്ടെ—പിതാമഹാ, ഇതേ ഞാൻ വരിക്കുന്നു।”

Verse 88

एवमस्त्विति तं ब्रह्मा प्राह विस्मितमानसः । उपेक्षते च शक्रं स भाव्यर्थं कोऽतिवर्तते

ബ്രഹ്മാവ് വിസ്മയചിത്തനായി “എവമസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു. പിന്നെ അദ്ദേഹം ശക്രനെ അവഗണിച്ചു; കാരണം ഭാവിയിൽ സംഭവിക്കാനുള്ളതിനെ ആര് അതിക്രമിക്കും?

Verse 89

ऋषयो मनुजा देवाः शिवब्रह्ममुखा अपि । भाव्यर्थं नाति वर्तंते वेलामिव महोदधिः

ഋഷികൾ, മനുഷ്യർ, ദേവന്മാർ—ശിവനും ബ്രഹ്മാവും ഉൾപ്പെടെ—ഭാവിയെ അതിക്രമിക്കുകയില്ല; മഹാസമുദ്രം തന്റെ തീരരേഖ കടക്കാത്തതുപോലെ।

Verse 90

इति चिंत्य विरिंचोऽपि तत्रैवांतरधीयत । वज्रांगोऽपि समाप्ते तु तपसि स्थिरसंयमः

ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ച് വിരിഞ്ചൻ (ബ്രഹ്മാവ്) അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു. വജ്രാംഗന്റെ തപസ് സമാപ്തമായപ്പോൾ അവൻ സംയമത്തിൽ അചഞ്ചലനായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 91

आहारमिच्छन्स्वां भार्यां न ददर्शाश्रमे स्वके । भार्याहीनोऽफलश्चेति स संचिंत्य इतस्ततः

ആഹാരം തേടി അവൻ തന്റെ ആശ്രമത്തിൽ തന്റെ ഭാര്യയെ കണ്ടില്ല. ‘ഭാര്യയില്ലെങ്കിൽ ഞാൻ നിഷ്ഫലൻ’ എന്നു വിചാരിച്ച് അവൻ ഇങ്ങും അങ്ങും വീണ്ടും വീണ്ടും ആലോചിച്ചു.

Verse 92

विलोकयन्स्वकां भार्यां विधित्सुः कर्म नैत्यकम् । विलोकयन्ददर्शाथ इहामुत्र सहयिनीम्

നിത്യകർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിച്ചു അവൻ തന്റെ ഭാര്യയെ അന്വേഷിച്ചു; അന്വേഷിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും തന്റെ സഹചാരിണിയായ അവളെ അവൻ കണ്ടു.

Verse 93

रुदन्तीं स्वां प्रियां दीनां तरुप्रच्छादिताननाम् । तां विलोक्य ततो दैत्यः प्रोवाच परिसांत्वयन्

അവൻ തന്റെ പ്രിയയെ കണ്ടു—ദീനയായി കരയുന്നവളെ, വൃക്ഷങ്ങളുടെ മറവിൽ മുഖം മറച്ചവളെ. അവളെ കണ്ട ദൈത്യൻ ആശ്വസിപ്പിച്ച് സംസാരിച്ചു.

Verse 94

वज्रांग उवाच । केन तेऽपकृतं भीरु वर्तंत्यास्तपसि स्वके । कथं रोदिषि वा बाले मयि जीवति भर्तरि । कं वा कामं प्रयच्छामि शीघ्रं प्रब्रूहि भामिनि

വജ്രാംഗൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ഭീരു! നിന്റെ സ്വന്തം തപസ്സിൽ വർത്തിക്കുമ്പോഴും നിന്നോട് അപകാരം ചെയ്തത് ആരാണ്? ഹേ ബാലേ! ഞാൻ നിന്റെ ഭർത്താവ് ജീവിച്ചിരിക്കെ നീ എന്തിന് കരയുന്നു? ഹേ ഭാമിനി! നിന്റെ ആഗ്രഹം എന്തായാലും വേഗം പറയുക; ഞാൻ അത് നിനക്കു നൽകാം.

Verse 95

गृहेश्वरीं सद्गुणभूषितां शुभां पंग्वंधयोगेन पतिं समेताम् । न लालयेत्पूरयेन्नैव कामं स किं पुमान्न पुमान्मे मतोस्ति

സദ്ഗുണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടവളും മംഗളകാരിണിയും പംഗു-അന്ധ ന്യായപ്രകാരം ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ചവളുമായ ഗൃഹനാഥയെ ആരാണോ ലാളിക്കാത്തതും ആഗ്രഹം നിറവേറ്റാത്തതും, അവൻ എന്ത് പുരുഷനാണ്? എൻ്റെ അഭിപ്രായത്തിൽ അവൻ പുരുഷനേയല്ല.