Adhyaya 39

Verse 1

स्कंद उवाच । पुनः स नारदोऽगस्त्य देव्याः प्राक्समुपागतः । तद्वृत्तांतमशेषं च हरायावेदितुं ययौ

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അഗസ്ത്യാ! നാരദൻ ആദ്യം ദേവിയെ സമീപിച്ച്, പിന്നെ ആ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും ഹരനോട് (ശിവനോട്) പൂർണ്ണമായി അറിയിക്കുവാൻ പോയി.

Verse 2

दृष्ट्वा स नारदः शंभुं नंदिना सह संकथाम् । कांचित्तर्जनिविन्यास पूर्वं कुर्वंतमानमत्

നന്ദിയോടൊപ്പം സംഭാഷണം നടത്തുന്ന ശംഭുവിനെ കണ്ട നാരദൻ, ആദ്യം ചൂണ്ടുവിരലാൽ ഒരു പ്രത്യേക സൂചന നൽകി, വിനയത്തോടെ പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 3

उपाविशच्च शैलादि विसृष्टासनमुत्तमम् । वैलक्ष्यं नाटयन्किंचित्क्षणं जोषं समास्थितः

ശൈലജൻ (ശിവൻ) നൽകിയ ഉത്തമാസനത്തിൽ അദ്ദേഹം ഇരുന്നു. അല്പം ലജ്ജ പ്രകടിപ്പിച്ച് ഒരു ക്ഷണം മൗനം പാലിച്ചു.

Verse 4

आकारेणैव सर्वज्ञस्तद्वृत्तांतं विवेद ह । अवादीच्च मुनिं शंभुः कुतो मौनावलंबनम्

സർവ്വജ്ഞനായ പ്രഭു അവന്റെ ഭാവഭംഗിയാൽ തന്നേ മുഴുവൻ വൃത്താന്തവും അറിഞ്ഞു. ശംഭു മുനിയോട് പറഞ്ഞു—“നീ മൗനത്തെ എന്തിന് ആശ്രയിക്കുന്നു?”

Verse 5

शरारिणां स्थितिरियमुत्पत्तिप्रलयात्मिका । दिव्यान्यपि शरीराणि कालाद्यांत्येवमेव हि

ദേഹധാരികളുടെ അവസ്ഥ ഇതുതന്നെ—ഉത്പത്തി-പ്രളയസ്വഭാവമുള്ളത്. ദിവ്യദേഹങ്ങളും കാലപ്രവാഹത്തിൽ ക്ഷയിക്കുന്നു—നിശ്ചയം.

Verse 6

दृश्यं विनश्वरं सर्वं विशेषाद्यदनीश्वरम् । ततोऽत्र चित्रं किं ब्रह्मन्कंकालः कालयेन्न वै

ദൃശ്യമാകുന്നതെല്ലാം നശ്വരം—വിശേഷിച്ച് സ്വാധീനമില്ലാത്തത്. അതിനാൽ ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, ഇവിടെ അത്ഭുതമെന്ത്? കാലം അസ്ഥികൂടത്തെയും നശിപ്പിക്കും.

Verse 7

अभाविनो हि भावस्य भावः क्वापि न संभवेत् । भाविनोपि हि नाभावस्ततो मुह्यंति नो बुधाः

സംഭവിക്കാത്തതിനു എവിടെയും ഭാവം ഉണ്ടാകില്ല; സംഭവിക്കേണ്ടത് അഭാവമാകുകയുമില്ല. അതുകൊണ്ട് ബുദ്ധിമാന്മാർ മോഹിതരാകുന്നില്ല.

Verse 8

शंभूदीरितमाकर्ण्य स इत्थं मुनिपुंगवः । प्रोक्तवान्सत्यमेवैतद्यद्देवेन प्रभाषितम्

ശംഭു ഉച്ചരിച്ചതുകേട്ട് ആ മുനിശ്രേഷ്ഠൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു—“ദേവൻ പ്രസ്താവിച്ചതെല്ലാം നിശ്ചയമായും സത്യമത്രേ.”

Verse 9

अवश्यमेव यद्भाव्यं तद्भूतं नात्र संशयः । परं मां बाधतेत्यंतं चिंतैका चित्तमाथिनी

സംഭവിക്കേണ്ടത് നിർബന്ധമായും സംഭവിക്കും—ഇതിൽ സംശയമില്ല. എന്നാൽ ഒരു ചിന്ത മാത്രം എന്നെ അത്യന്തം പീഡിപ്പിക്കുന്നു, മനസ്സിനെ മഥിക്കുന്നു.

Verse 10

नापचीयेत ते किंचिन्नोपचीयेत तत्त्वतः । अव्ययत्वाच्च पूर्णत्वाद्धानिवृद्धी कृतस्त्वयि

തത്ത്വത്തിൽ നിനക്കൊന്നും കുറയുന്നില്ല; ഒന്നും വർധിക്കുന്നില്ല. നീ അവ്യയനും നിത്യപൂർണ്ണനും ആകയാൽ ‘നഷ്ടം’ ‘ലാഭം’ എന്നത് നിന്മേൽ ആരോപിച്ച ധാരണകൾ മാത്രമാണ്.

Verse 11

अहो वराकः संसारः क्व भविष्यत्यनीश्वरः । आरभ्याद्यदिनं न त्वामर्चयिष्यंति केपि यत्

അയ്യോ, ഈ സംസാരമത്ര ദീനമാണ്! ഈശ്വരനില്ലാതെ അത് എവിടെ നിലനിൽക്കും? ഇന്നുമുതൽ ആരെങ്കിലും നിന്നെ ആരാധിക്കാതിരുന്നാൽ, അവർക്കു പിന്നെ ഏതു ശരണം ശേഷിക്കും?

Verse 12

यतः प्रजापतिर्दक्षो न त्वामाहूतवान्क्रतौ । तेनाद्यरीढि तं दृष्ट्वा देवर्षिमनुजा अपि

പ്രജാപതി ദക്ഷൻ യാഗത്തിൽ നിന്നെ ക്ഷണിച്ചില്ല; അതുകൊണ്ട് ഇന്നും അവനെ കണ്ടാൽ ദേവർഷികളും മനുഷ്യരും—ആ അപരാധം തിരിച്ചറിഞ്ഞ്—അവനിൽ നിന്ന് പിന്മാറുന്നു.

Verse 13

तव रीढां करिष्यंति किमैश्वर्येण रीढिनाम् । प्राप्तावहेडना लोके जितकालभया अपि । अथैश्वर्येण संपन्नाः प्रतिष्ठाभाजनं किमु

നിന്റെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർക്ക് ലൗകിക ഐശ്വര്യം എന്തിന്? ലോകത്തിൽ പരിഹസിക്കപ്പെട്ടാലും അവർ കാല–മരണഭയം ജയിച്ചവരാണ്; അവർ സമ്പന്നരായാൽ പിന്നെ ഏതു ‘പ്രതിഷ്ഠ’ വേണം?

Verse 14

महीयसायुषा तेषां वसुभिर्भूरिभिश्च किम् । येऽभिमानधनानेह लब्धरीढाः पदेपदे

അവർക്ക് ദീർഘായുസ്സോ ധാരാളം സമ്പത്തോ എന്തിന്? ഇവിടെ അഹങ്കാരത്തെയേ ധനമായി കരുതുന്നവർ—പടിപടിയായി ആശ്രയം ലഭിച്ചാലും—തത്ത്വത്തിൽ ഉള്ളിൽ ശൂന്യരായിരിക്കും.

Verse 15

अचेतनाश्च सावज्ञा जीवंतोपि न कीर्तये । अभिमानधना धन्या वरं योषित्सुसासती

ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും അചേതനരും അവജ്ഞാഭാവമുള്ളവരും ആയവർ കീർത്തിക്കു യോഗ്യമല്ല. അഹങ്കാരമാത്രം ധനമെന്നു കരുതുന്ന ‘ധന്യ’രേക്കാൾ സുസതി സ്ത്രീയേ ശ്രേഷ്ഠം.

Verse 16

या त्वद्विनिंदाश्रवणात्तृणीचक्रे स्वजीवितम् । इत्याकर्ण्य महाकालः सम्यग्ज्ञात्वा सतीव्ययम्

നിന്റെ നിന്ദ കേട്ട ഉടനെ സ്വന്തം ജീവനെ തൃണമെന്നപോലെ കരുതിയ അവൾ—എന്ന് കേട്ട മഹാകാലൻ സതീദേവിയുടെ ത്യാഗം ശരിയായി ഗ്രഹിച്ചു (കർമ്മത്തിന്) ഉണർന്നു.

Verse 17

सत्यं मुने सती देवी तृणीचक्रे स्वजीवितम् । जोषं स्थिते मुनौ तत्र तन्महाकालसाध्वसात्

സത്യമേ, ഹേ മുനേ! ദേവി സതി സ്വന്തം ജീവനെ തൃണമെന്നപോലെ കരുതി. അവിടെ മുനി മൗനമായി നിന്നത് മഹാകാലനോടുള്ള ഭയഭക്തിയാൽ ആയിരുന്നു.

Verse 18

रुद्रश्चातीवरुद्रोभूद्बहुकोपाग्निदीपितः । ततस्तत्कोपजाद्वह्निराविरासीन्महाद्युतिः

രുദ്രൻ അത്യന്തം ഉഗ്രനായി, തീക്ഷ്ണ കോപാഗ്നിയിൽ ദീപ്തനായി. ആ കോപജന്യ വഹ്നിയിൽ നിന്ന് മഹത്തായ തേജസ് പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 19

प्रत्यक्षः प्रतिमाकारः कालमृत्युप्रकंपनः । उवाच च प्रणम्येशं भुशुंडीं महतीं दधत्

അവൻ പ്രത്യക്ഷമായി സാകാരരൂപത്തിൽ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—കാലവും മരണവും വിറയ്ക്കുന്നവൻ. ഈശ്വരനെ പ്രണാമം ചെയ്ത്, മഹാ ഭുശുണ്ഡി ധരിച്ചു, അവൻ വചനമൊഴിഞ്ഞു.

Verse 20

आज्ञां देहि पितः किं ते करवै दास्यमुत्तमम् । ब्रह्मांडमेककवलं करवाणि त्वदाज्ञया

ആജ്ഞ നൽകണമേ, ഹേ പിതാവേ—ഞാൻ അങ്ങേക്കു ഏതു പരമ ദാസ്യം ചെയ്യണം? അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയാൽ സർവ്വ ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തെയും ഒരൊറ്റ കവളമാക്കാൻ ഞാൻ സന്നദ്ധനാണ്।

Verse 21

पिबामि चार्णवान्सप्ताप्येकेन चुलुकेन वै । रसातलं वा पातालं पातालं वा रसातलम्

ഒരൊറ്റ ചുളുക്കുകൊണ്ട് ഞാൻ ഏഴു സമുദ്രങ്ങളെയും കുടിച്ചുതീർക്കാം; രസാതലത്തെ പാതാളമാക്കുകയോ പാതാളത്തെ രസാതലമാക്കുകയോ മറിച്ചിടാനും കഴിയും।

Verse 22

त्वदाज्ञया नयामीश विनिमय्य स्वहेलया । सलोकपालमिंद्रं वा धृत्वा केशैरिहानये

ഹേ ഈശ്വരാ! അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ എന്റെ ലീലയിൽ ലോകപാലന്മാരോടുകൂടി ഇന്ദ്രനെയും മുടി പിടിച്ച് വലിച്ചുകൊണ്ട് ഇവിടെ കൊണ്ടുവരാൻ കഴിയും।

Verse 23

अपि वैकुंठनाथश्चेत्तत्साहाय्यं करिष्यति । तदा तं कुंठितास्त्रं च करिष्यामि त्वदाज्ञया

വൈകുണ്ഠനാഥൻ പോലും അവനെ സഹായിക്കാൻ വന്നാലും, അങ്ങയുടെ ആജ്ഞയാൽ ഞാൻ ആ അസ്ത്രശക്തിയെ മന്ദമാക്കി നിർഫലമാക്കും।

Verse 24

दनुजा दितिजाः के वै वरा कारणदुर्बलाः । तेषु चोत्कटतां कोपि धत्ते तं प्रणिहन्म्यहम्

ദാനവരും ദിതിജരും ആരാണ്? വരങ്ങളാൽ മാത്രമേ ബലവാന്മാരായിട്ടുള്ളൂ; സ്വഭാവത്തിൽ അവർ ദുർബലരാണ്. അവരിൽ ആരെങ്കിലും ഉഗ്ര ദർപ്പം കാണിച്ചാൽ, അവനെ ഞാൻ നിഗ്രഹിക്കും।

Verse 25

कालं बध्नामि वा संख्ये मृत्योर्वा मृत्युमर्थये । स्थावरेषु चरेष्वत्र मयि कुद्धे रणांगणे

യുദ്ധത്തിൽ ഞാൻ കാലത്തെയും ബന്ധിക്കാം; അല്ലെങ്കിൽ മരണത്തിനുതന്നെ മരണം അപേക്ഷിക്കാം. ഞാൻ രണാങ്കണത്തിൽ ക്രുദ്ധനായാൽ, ചര-സ്ഥാവരമായ എല്ലാ ഭൂതങ്ങളിലും ഭയം വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 26

त्वद्बलेन महेशान न कोपि स्थैर्यमेष्यति । ममपादतलाघातादेतद्वै क्षोणिमंडलम्

ഹേ മഹേശാനേ! നിന്റെ ബലത്താൽ ആരും സ്ഥിരമായി നിലകൊള്ളുകയില്ല. എന്റെ പാദതലത്തിന്റെ പ്രഹാരത്തിൽ ഈ മുഴുവൻ ഭൂമണ്ഡലം നിശ്ചയമായി കുലുങ്ങും.

Verse 27

कदलीदलवद्वाताद्वेपते सरसातलम् । चूर्णीकरोमि दोर्दंडघाताच्चैतान्कुलाचलान्

കാറ്റിൽ വിറയുന്ന വാഴയിലപോലെ രസാതലംവരെ ഈ ഭൂമി കുലുങ്ങുന്നു. എന്റെ ഭുജദണ്ഡപ്രഹാരങ്ങളാൽ ഈ കുലാചലങ്ങളെ ഞാൻ ചൂർണ്ണമാക്കുന്നു.

Verse 28

किं बहूक्तेन देह्याज्ञां ममासाध्यं न किंचन । त्वत्पादबलमासाद्य कृतं विद्ध्यद्यचिंतितम्

കൂടുതൽ എന്തു പറയണം? ആജ്ഞ നൽകുക—എനിക്ക് അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല. നിന്റെ പാദബലത്തെ ആശ്രയിച്ച്, ഇന്ന് അചിന്ത്യവും സിദ്ധമായതായി അറിയുക.

Verse 29

इति प्रतिज्ञां तस्येशः श्रुत्वा कृतममन्यत । कृतकृत्यमिवात्यंतं तं मुदा प्रत्युवाच च

അവന്റെ പ്രതിജ്ഞ കേട്ട ഈശ്വരൻ അതു നടന്നതായിട്ടേ കരുതി. തന്റെ ലക്ഷ്യം പൂർണ്ണമായി സിദ്ധിച്ചതുപോലെ, ആനന്ദത്തോടെ അവനോട് മറുപടി പറഞ്ഞു.

Verse 30

महावीरोसि रे भद्र मम सर्वगणेष्विह । वीरभद्राख्यया त्वं हि प्रथितिं परमां व्रज

ഹേ ഭദ്രാ! എന്റെ എല്ലാ ഗണങ്ങളിലും നീ മഹാവീരനാകുന്നു. നീ 'വീരഭദ്രൻ' എന്ന പേരില് പരമമായ പ്രശസ്തി നേടുക.

Verse 31

कुरु मे सत्वरं कार्यं दक्षयज्ञं क्षयं नय । ये त्वां तत्रावमन्यंते तत्साहाय्यविधायिनः

എന്റെ കാര്യം വേഗത്തിൽ ചെയ്യുക, ദക്ഷയാഗത്തെ നശിപ്പിക്കുക. അവിടെ നിന്നെ അപമാനിക്കുന്നവരും ആ യാഗത്തിന് സഹായിക്കുന്നവരും...

Verse 32

ते त्वयाप्यवमंतव्या व्रज पुत्र शुभोदय । इत्याज्ञां मूर्ध्नि चाधाय स ततः पारमेश्वरीम्

അവരും നിന്നാൽ ശിക്ഷിക്കപ്പെടേണ്ടതാണ്. പോകൂ മകനേ, നിനക്ക് ശുഭമുണ്ടാകട്ടെ. പരമേശ്വരന്റെ ആ ആജ്ഞ ശിരസ്സില് വഹിച്ചുകൊണ്ട്...

Verse 33

हरं प्रदक्षिणीकृत्य जग्मिवानतिरंहसा । ततस्तदनुगाञ्शंभुः स्वनिःश्वाससमुद्गतान्

ഹരനെ (ശിവനെ) പ്രദക്ഷിണം വെച്ച് അവൻ അതിവേഗത്തിൽ യാത്രയായി. പിന്നീട് ശംഭു തന്റെ നിശ്വാസത്തിൽ നിന്ന് ഉണ്ടായ അനുചരന്മാരെ...

Verse 34

शतकोटिमितानुग्रान्गणानन्न्यानवासृजत् । ते गणा वीरभद्रं तं यांतं केचित्पुरोगताः

നൂറுகോടി എണ്ണമുള്ള മറ്റ് ഉഗ്രരായ ഗണങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു. ആ ഗണങ്ങൾ പോകുന്ന വീരഭദ്രന്റെ മുന്നിലായി ചിലർ നടന്നു.

Verse 35

केचित्तदनुगा जाताः केचित्तत्पार्श्वगा ययुः । अंबरं तैः समाक्रांतं तेजोवीजित भास्करैः

ചിലർ അവന്റെ അനുഗാമികളായി, ചിലർ അവന്റെ പാർശ്വത്ത് ചേർന്ന് നടന്നു. അവരുടെ തേജസ്സാൽ ആകാശം നിറഞ്ഞു; അവരുടെ ദീപ്തി സൂര്യനെയും മങ്ങിച്ചു।

Verse 36

शृंगाग्राणि गिरीणां च कैश्चिदुत्पाटितानि वै । आचूडमूलाः कैश्चिच्च विधता वै शिलोच्चयाः

ചിലർ പർവതങ്ങളുടെ ശൃംഗാഗ്രങ്ങൾ പോലും പിഴുതെടുത്തു. ചിലർ ശിലാസമൂഹങ്ങളെ മൂലത്തിൽ നിന്ന് ചൂട വരെ ഉയർത്തി പിടിച്ചു।

Verse 37

उत्पाट्य महतो वृक्षान्केचित्प्राप्ता मखांगणम् । कैश्चिदुत्पाटिता यूपाः केचित्कुंडान्यपूपुरन्

ചിലർ മഹാവൃക്ഷങ്ങളെ വേർപിഴുതി മഖാംഗണത്തിലെത്തി. ചിലർ യൂപസ്തംഭങ്ങൾ പിഴുതെടുത്തു; ചിലർ യജ്ഞകുണ്ഡങ്ങൾ നിറച്ചു।

Verse 38

मंडपं ध्वंसयामासुः केचित्क्रोधोद्धुरागणाः । अचीखनन्वै वेदीश्च केचिद्वै शूलपाणयः । अभक्षयन्हवींष्यन्ये पृषदाज्यं पपुः परे

ക്രോധോന്മത്തരായ ചില ഗണങ്ങൾ മണ്ഡപം തകർത്തു. ശൂലപാണികളായ ചിലർ വേദികൾ കുഴിച്ചു പിഴുതെടുത്തു. മറ്റുള്ളവർ ഹവിസ്സ് ഭക്ഷിച്ചു; ചിലർ പൃഷദാജ്യം പാനം ചെയ്തു।

Verse 39

दध्वंसुरन्नराशींश्च केचित्पर्वतसन्निभान् । केचिद्वै पायसाहाराः केचिद्वै क्षीरपायिनः

ചിലർ പർവതസമാനമായ അന്നരാശികളെ തകർത്തു ചിതറിച്ചു. ചിലർ പായസം ഭക്ഷിച്ചു; ചിലർ ക്ഷീരം പാനം ചെയ്തു।

Verse 40

केचित्पक्वान्नपुष्टांगा यज्ञपात्राण्यचूर्णयन् । अमोटयन्स्रुचादंडान्केचिद्दोर्दंडशालिनः

ചിലർ പക്വാന്നംകൊണ്ട് പുഷ്ടമായ അവയവങ്ങളോടെ യജ്ഞപാത്രങ്ങളെ ചൂർണ്ണമാക്കി; മറ്റുചിലർ ബലവാനായ ഭുജങ്ങളോടെ ക്രോധത്തിൽ സ്രുചികളുടെ ദണ്ഡങ്ങൾ ഒടിച്ചു।

Verse 41

व्यभजञ्छकटान्केचित्पशून्केचिदजीगिलन् । अग्निं निर्वापयामासुः केचिदत्यग्नितेजसः

ചിലർ ശകടങ്ങളെ തകർത്തു; ചിലർ യജ്ഞപശുക്കളെ വിഴുങ്ങി; മറ്റുചിലർ അഗ്നിയേക്കാൾ ഉഗ്രതേജസ്സോടെ പവിത്രാഗ്നിയെ അണച്ചു।

Verse 42

स्वयं परिदधुश्चान्ये दुकूलानि मुदा युताः । जगृहुः केचन पुरा रत्नानां पर्वतं कृतम्

മറ്റുള്ളവർ ആനന്ദത്തോടെ മനോഹരമായ ദുകൂലവസ്ത്രങ്ങൾ സ്വയം ധരിച്ചു; ചിലർ മുമ്പേ കൂമ്പാരമാക്കിയ—രത്നങ്ങളുടെ പർവ്വതംപോലെ—ധനം പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 43

एकेन च भगो देवः पश्यंश्चक्रे विलोचनः । पूष्णो दंतावलीमन्यः पातयामास कोपितः

ഒരാൾ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ തന്നെ ദേവൻ ഭഗനെ അന്ധനാക്കി; മറ്റൊരാൾ ക്രോധത്തോടെ പൂഷണന്റെ പല്ലുകളുടെ നിര വീഴ്ത്തി।

Verse 44

यज्ञः पलायितो दृष्टः केनचिन्मृगरूपधृक् । शिरोविरहितश्चक्रे तेन चक्रेण दूरतः

മൃഗരൂപം ധരിച്ചു ഓടിപ്പോകുന്ന യജ്ഞനെ കണ്ടു; ഒരാൾ ആ ചക്രംകൊണ്ട് അവന്റെ ശിരസ് ഛേദിച്ച് ശിരോവിഹീനനാക്കി ദൂരത്തേക്ക് തള്ളിവിട്ടു।

Verse 45

एकः सरस्वतीं यांतीं दृष्ट्वा निर्नासिकां व्यधात् । अदितेरोष्ठपुटकौ छिन्नावन्येन कोपिना

സരസ്വതി പോകുന്നത് കണ്ട് ഒരാൾ അവളുടെ മൂക്ക് അറുത്തുമാറ്റി; മറ്റൊരാൾ കോപത്തോടെ അദിതിയുടെ ചുണ്ടുകൾ മുറിച്ചു.

Verse 46

अर्यम्णो बाहुयुगलं तथोत्पाटितवान्परः । अग्नेरुत्पाटयामास कश्चिज्जिह्वां प्रसह्य च

വേറൊരാൾ അര്യമാവിന്റെ കൈകൾ പിഴുതെടുത്തു; ഒരാൾ ബലമായി അഗ്നിയുടെ നാക്ക് പിഴുതുമാറ്റി.

Verse 47

चिच्छेद वायोर्वृषणं पार्षदोन्यः प्रतापवान् । पाशयित्वा यमं कश्चित्को धर्म इति पृष्टवान्

മറ്റൊരു ശക്തനായ അനുചരൻ വായുവിന്റെ വൃഷണങ്ങൾ ഛേദിച്ചു; ഒരാൾ യമനെ കയറുകൊണ്ട് കെട്ടിയിട്ട് 'എന്താണ് ധർമ്മം?' എന്ന് ചോദിച്ചു.

Verse 48

यत्र धर्मे महेशो न प्रथमं परिपूज्यते । नैरृतं संगृहीत्वान्यः केशेष्वातो्ल्यचासकृत्

'ഏത് ധർമ്മത്തിലാണോ മഹേശ്വരൻ ആദ്യം പൂജിക്കപ്പെടാത്തത് (അത് ധർമ്മമല്ല).' ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞ് മറ്റൊരാൾ നൈരൃതനെ മുടിയിൽ പിടിച്ച് പലതവണ വലിച്ചിഴച്ചു.

Verse 49

अनीश्वरं हविर्भुक्तं त्वयेत्या ताडयत्पदा । कुबेरमपरो धृत्वा पादयोरधुनोद्बलात्

'ഈശ്വരനെ കൂടാതെ നീ ഹവിസ്സ് ഭക്ഷിച്ചു!' എന്ന് പറഞ്ഞ് ഒരുവൻ ചവിട്ടി; മറ്റൊരാൾ കുബേരനെ കാലുകളിൽ പിടിച്ച് ശക്തിയായി കുലുക്കി.

Verse 50

वामयामास बहुशो भक्षिता ह्यध्वराहुतीः । एकादशाऽपि ये रुद्रा लोकपालैकपंक्तयः

അവൻ പലവട്ടം കലഹം സൃഷ്ടിച്ചു; യാഗത്തിലെ ആഹുതികൾ സത്യമായും ഭക്ഷിക്കപ്പെട്ടു. ലോകപാലന്മാരോടൊപ്പം ഒരേ നിരയിൽ നിന്നിരുന്ന ഏകാദശ രുദ്രന്മാരും അതിനാൽ വ്യാകുലരായി ആശയക്കുഴപ്പത്തിലായി.

Verse 51

रुद्राख्या धारणवशात्प्रमथैस्तेऽवहेलिताः । वरुणोदरमापीड्य प्रमथोन्यो बलेनहि

പേര് മാത്രം ധരിച്ചതിനാൽ ‘രുദ്ര’ എന്നു വിളിക്കപ്പെട്ടവർ പ്രമഥന്മാർ അവഹേളിച്ച് പരാജയപ്പെടുത്തി. മറ്റൊരു പ്രമഥൻ ബലപ്രയോഗത്തോടെ വരുണന്റെ ഉദരം അമർത്തി പിടിച്ചു.

Verse 52

बहिरुद्गिरयामास यद्दत्तं चेशवर्ज्जितम् । मायूरीं तनुमासाद्य सहस्राक्षो महामतिः

ഈശനെ ഒഴിവാക്കി യാഗത്തിൽ നൽകിയതു അവൻ പുറത്തേക്ക് ഛർദ്ദിച്ചു. തുടർന്ന് സഹസ്രാക്ഷൻ, മഹാമതി ഇന്ദ്രൻ മയൂരി (പെൺമയിൽ) രൂപം സ്വീകരിച്ചു.

Verse 53

उड्डीय गिरिमाश्रित्यच्छन्नः कौतुकमैक्षत । ब्राह्मणान्प्रमथा नत्वा यातयातेतिचाब्रुवन्

പറന്നുപോയി പർവതത്തെ ആശ്രയിച്ച് അവൻ മറഞ്ഞുനിന്ന് ആ കൗതുകം നോക്കി. പ്രമഥന്മാർ ബ്രാഹ്മണരെ നമസ്കരിച്ചു—‘പോകൂ, പോകൂ, മുന്നോട്ട്!’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 54

प्रमथाः कालयामासुरन्यानपि च याचकान् । इत्थं प्रमथिते यागे प्रमथैः प्रथमागतैः । वीरभद्रः स्वतः प्राप्तः प्रमथानीकिनी वृतः

പ്രമഥന്മാർ മറ്റു യാചകരെയും അടിച്ചുതകർത്തു. ഇങ്ങനെ ആദ്യം വന്ന പ്രമഥന്മാർ യാഗം തകർത്തപ്പോൾ, പ്രമഥസേനയാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട വീരഭദ്രൻ സ്വയം അവിടെ എത്തി.

Verse 55

यज्ञवाटं श्मशानाभं दृष्ट्वा तैः प्रमथैः पुरा । अतिशोच्यां दशां नीतं वीरभद्रस्ततो जगौ

പ്രമഥന്മാർ യജ്ഞവാടത്തെ ശ്മശാനസദൃശമാക്കി മാറ്റിയതു കണ്ടു, വീരഭദ്രൻ അത്യന്തം ശോകത്തോടെ—ഇത് എത്ര ദയനീയാവസ്ഥയിലേക്കാണ് കൊണ്ടുവന്നതെന്ന് വിലപിച്ചു പറഞ്ഞു।

Verse 56

गणाः पश्यत दुर्वृत्तैः प्रारब्धानां च कर्मणाम् । अनीश्वरैरवस्थेयं कुतो द्वेषो महेश्वरे

ഹേ ഗണങ്ങളേ, നോക്കുവിൻ—ദുർവൃത്തർ ആരംഭിച്ച കർമ്മങ്ങളുടെ ഫലം ഇങ്ങനെ തന്നെ നിർബ്ബലാവസ്ഥ വരുത്തുന്നു. യഥാർത്ഥ അധിപത്യമില്ലാത്തവരുടെ ഗതി ഇതായാൽ, മഹേശ്വരനോടു ദ്വേഷം എങ്ങനെ?

Verse 57

ये द्विषंति महादेवं सर्वकर्मैकसाक्षिणम् । धर्मकार्ये प्रवृत्तास्तु ते प्राप्स्यंतीदृशं दशाम्

സകല കർമ്മങ്ങളുടെയും ഏകസാക്ഷിയായ മഹാദേവനെ ദ്വേഷിക്കുന്നവർ, ധർമ്മകാര്യങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടതായി തോന്നിയാലും, ഇത്തരമൊരു ദശയെയേ പ്രാപിക്കും।

Verse 58

क्व स दक्षो दुराचारः क्व च यज्ञभुजः सुराः । धृत्वा सर्वानानयत यात द्रुततरं गणाः

ആ ദുർആചാരിയായ ദക്ഷൻ എവിടെ? യജ്ഞഭാഗം ഭുജിക്കുന്ന ദേവന്മാർ എവിടെ? എല്ലാവരെയും പിടിച്ചു ഇവിടെ കൊണ്ടുവരുവിൻ—അതിവേഗം പോകുവിൻ, ഹേ ഗണങ്ങളേ!

Verse 59

इत्याज्ञा वीरभद्रस्य प्राप्य ते प्रमथा द्रुतम् । यावद्यांत्यग्रतस्तावदृष्टः कुद्धो गदाधरः

വീരഭദ്രന്റെ ആജ്ഞ ലഭിച്ച പ്രമഥന്മാർ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു; മുന്നോട്ട് നീങ്ങുമ്പോൾ തന്നെ, മുന്നിൽ ക്രോധത്തിൽ ഉഗ്രനായ ഗദാധരനെ അവർ കണ്ടു।

Verse 60

तेन ते प्रमथाः सर्वे महाबलपराक्रमाः । शुष्कपर्णतृणावस्थां प्रापिता वात्ययेव हि

അവനാൽ ആ മഹാബലപരാക്രമികളായ പ്രമഥന്മാർ എല്ലാവരും, പ്രചണ്ഡ ചുഴലിക്കാറ്റിൽ തകർന്നതുപോലെ, ഉണങ്ങിയ ഇലയും പുല്ലുതുണ്ടും പോലെയുള്ള അവസ്ഥയിലായി।

Verse 61

अथ नष्टेषु सर्वेषु प्रमथेषु हरेर्भयात् । चुकोप वीरभद्रः स प्रलयानलसंनिभः

അനന്തരം ഹരിയുടെ ഭയത്താൽ പ്രമഥന്മാർ എല്ലാവരും നശിച്ചപ്പോൾ, വീരഭദ്രൻ യുഗാന്തപ്രളയാഗ്നിപോലെ ക്രോധത്തിൽ ജ്വലിച്ചു।

Verse 62

ददर्श शार्ङ्गिणं चाग्रे स्वगणैश्च परिष्टुतम् । चतुर्भुजैरसंख्यातैर्जितदैत्यमहाबलैः

അവൻ മുന്നിൽ ശാർങ്ഗധാരിയായ (വിഷ്ണുവിനെ) കണ്ടു; തന്റെ ഗണങ്ങളാൽ പരിസ്ഥുതനായി, ദൈത്യരെ ജയിച്ച അസംഖ്യ ചതുര്ഭുജ മഹാബലികൾ അവനെ ചുറ്റിനിന്നു।

Verse 63

चक्रिभिर्गदिभिर्जुष्टं खड्गिभिश्चापि शार्ङ्गिभिः । वीरभद्रस्ततः प्राह दृष्ट्वा तं दैत्यसूदनम्

ചക്രധാരികളും ഗദാധാരികളും ഖഡ്ഗധാരികളും ശാർങ്ഗധനുസ്സുദാരികളും ചുറ്റിനിന്ന ആ ദൈത്യസൂദനനെ കണ്ടിട്ട്, വീരഭദ്രൻ അപ്പോൾ പറഞ്ഞു।

Verse 64

त्वं तु यज्ञपुमानत्र महायज्ञप्रवर्तकः । रक्षिता निजवीर्येण दक्षस्य त्र्यक्षवैरिणः

‘നീ തന്നെയാണ് ഇവിടെ യജ്ഞപുരുഷൻ, ഈ മഹായജ്ഞത്തിന്റെ പ്രവർത്തകൻ; കൂടാതെ നിന്റെ സ്വവീര്യത്താൽ ത്രിനേത്രപ്രഭുവിന്റെ വൈരിയായ ദക്ഷനെ രക്ഷിക്കുന്നവനും നീയാകുന്നു.’

Verse 65

किं वा दक्षं समानीय देहि युध्यस्व वा मया । न दास्यसि च चेद्दक्षं ततस्तं रक्ष यत्नतः

അല്ലെങ്കിൽ ദക്ഷനെ കൊണ്ടുവന്ന് എന്റെ കൈയിൽ ഏല്പിക്ക; അല്ലെങ്കിൽ എന്നോടു യുദ്ധം ചെയ്‌തു നോക്കു. ദക്ഷനെ നീ ഏല്പിക്കാതിരുന്നാൽ, അവനെ പരമശ്രമത്തോടെ കാത്തുകൊൾക.

Verse 66

प्रायशः शंभुभक्तेषु यतस्त्वं प्रोच्यसेऽग्रणीः । एकोनेऽब्जसहस्रेप्राग्ददौ नेत्रांबुजं भवान्

കാരണം നീ ശംഭുഭക്തന്മാരിൽ അഗ്രഗണ്യനെന്നു പ്രസിദ്ധൻ. മുൻപ് ആയിരം താമരകളിൽ ഒന്ന് കുറവായപ്പോൾ, നീ നിന്റെ തന്നെ താമരനേത്രം അർപ്പിച്ചു.

Verse 67

तुष्टेन शंभुना दत्तं तुभ्यं चक्रं सुदर्शनम् । यत्साहाय्यमवाप्याजौ त्वं जयेर्दनुजाधिपान्

പ്രസന്നനായ ശംഭു നിനക്ക് സുദർശനചക്രം ദാനം ചെയ്തു. അതിന്റെ സഹായത്തോടെ നീ യുദ്ധത്തിൽ ദനുജാധിപന്മാരെ ജയിക്കുന്നു.

Verse 68

इत्याकर्ण्य वचस्तस्य वीरभद्रस्य चोर्जितम् । जिज्ञासुस्तद्बलं विष्णुर्वीरभद्रमुवाच ह

വീരഭദ്രന്റെ ആ ശക്തിയുള്ള വാക്കുകൾ കേട്ട്, അവന്റെ ബലം അറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച വിഷ്ണു വീരഭദ്രനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 69

त्वं शंभोः सुत देशीयो गणानां प्रवरोस्यहो । राजादेशमनुप्राप्य ततोप्यतिबलो महान्

നീ ശംഭുവിന്റെ പുത്രൻ, അവന്റെ തന്നെ ധാമത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ചവൻ; സത്യത്തിൽ ഗണങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠൻ. രാജാജ്ഞ ലഭിച്ചതോടെ നീ അതിലും മേലെ അത്യന്തം ബലവാനും മഹാനുമാകുന്നു.

Verse 70

योसि सोस्यहमप्यत्र दक्षरक्षणदक्षधीः । पश्यामि तव सामर्थ्यं कथं दक्षं हरिष्यसि

നീ ആരായാലും, ഞാനും ഇവിടെ തന്നെയുണ്ട്—ദക്ഷനെ കാക്കുന്നതിൽ നിപുണനും തീക്ഷ്ണബുദ്ധിയുമുള്ളവൻ. ഇനി നിന്റെ സാമർത്ഥ്യം കാണാം; ദക്ഷനെ നീ എങ്ങനെ കൊണ്ടുപോകും?

Verse 71

इत्युक्तो वीरभद्रः स तेन वै शार्ङ्गधन्वना । प्रमथान्दृष्टिभंग्यैव प्रेरयामास संगरे

ശാർങ്ഗധന്വൻ (വിഷ്ണു) ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ, വീരഭദ്രൻ യുദ്ധത്തിൽ ഒരു ദൃഷ്ടിസൂചനകൊണ്ടു മാത്രമേ പ്രമഥന്മാരെ മുന്നോട്ട് പ്രേരിപ്പിച്ചുള്ളൂ.

Verse 72

अथ तैः प्रमथैर्विष्णोरनुगा गदिता रणे । आददानास्तृणं वक्त्रे णापिताः पाशवीं दशाम्

അപ്പോൾ യുദ്ധത്തിൽ ആ പ്രമഥന്മാർ വിഷ്ണുവിന്റെ അനുചരന്മാരെ വീഴ്ത്തി; അവരുടെ വായിൽ പുല്ല് കുത്തി, മുണ്ഡനം ചെയ്ത് അപമാനിച്ചതുപോലെ, അവരെ മൃഗസദൃശമായ അവസ്ഥയിലാക്കി.

Verse 73

ततस्तार्क्ष्यरथः क्रुद्धस्त्वेकैकं रणमूर्धनि । सहस्रेणसहस्रेण बाणानां हृद्यताडयत्

പിന്നീട് താർക്ഷ്യരഥാരൂഢനായ ആ ക്രുദ്ധവീരൻ യുദ്ധത്തിന്റെ മുൻനിരയിൽ ഒരൊരുത്തനെയും ലക്ഷ്യമാക്കി, ആയിരങ്ങളായ അമ്പുകൾകൊണ്ട് അവരുടെ ഹൃദയത്തിൽ പ്രഹരിക്കുവാൻ തുടങ്ങി.

Verse 74

ते भिन्नवक्षसः सर्वे गणा रुधिरवर्षिणः । वासंतीं कैंशुकीं शोभां परिप्रापूरणाजिरे

ആ ഗണന്മാരുടെ നെഞ്ചുകൾ പിളർന്നിരുന്നു; അവർ രക്തം മഴപോലെ ചൊരിഞ്ഞു. യജ്ഞപ്രാകാരത്തെ വസന്തസൗന്ദര്യമായി, കിംശുകപുഷ്പങ്ങളുടെ അരുണിമപോലെ ശോഭയാൽ നിറച്ചു.

Verse 75

क्षरंत इव मातंगाः स्रवंत इव पर्वताः । मदेन धातुरागेण मिश्रैः शुशुभिरे गणाः

മദജലം പൊഴിക്കുന്ന ആനകളെപ്പോലെയും അരുവികൾ ഒഴുകുന്ന പർവ്വതങ്ങളെപ്പോലെയും, മദവും ധാതുക്കളും കലർന്ന നിറത്തിൽ ഗണങ്ങൾ ശോഭിച്ചു.

Verse 76

ततः प्रहस्य गणपोऽब्रवीद्वै कुंठनायकम् । हे शार्ङ्गधन्वञ्जाने त्वां त्वं रणांगण पंडितः

അപ്പോൾ ചിരിച്ചുകൊണ്ട് ആ ഗണപതി വൈകുണ്ഠനാഥനോട് പറഞ്ഞു: 'ഹേ ശാർങ്ഗധന്വാ! എനിക്ക് നിന്നെ അറിയാം, നീ രണരംഗത്തിൽ പണ്ഡിതനാണ്.'

Verse 77

परं युध्यसि दैत्येंद्रैर्दानवेंद्रैर्न पार्षदैः । इत्युक्ता वीरभद्रेण भुशुंडीकलिताकरे

'നീ ദൈത്യേന്ദ്രന്മാരോടും ദാനവേന്ദ്രന്മാരോടും മാത്രമേ യുദ്ധം ചെയ്യാറുള്ളൂ, പാർഷദന്മാരോടല്ല!' കയ്യിൽ ഭുശുണ്ടി ആയുധമേന്തിയ വീരഭദ്രൻ ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞു.

Verse 78

गदिनाऽथ गदा तूर्णं दैत्येंद्रगिरिरेणुकृत् । ततः प्रहतवान्वीरो भुशुंड्या तं गदाधरम्

അപ്പോൾ ഗദാധരൻ ദൈത്യേന്ദ്രനെന്ന പർവ്വതത്തെ പൊടിയാക്കുന്ന ഗദ വേഗത്തിൽ ചുഴറ്റി. തുടർന്ന് ആ വീരൻ ഭുശുണ്ടി കൊണ്ട് ആ ഗദാധരനെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 79

तदंगसंगमासाद्य विदद्रे शतधा तया । कौमोदकी प्रहारेण वीरभद्रं प्रतापिनम्

ആ കൗമോദകീ ഗദയുടെ പ്രഹരമേറ്റ് ശരീരത്തിൽ സ്പർശിച്ചപ്പോൾ തന്നെ, പ്രതാപിയായ വീരഭദ്രൻ നൂറു കഷ്ണങ്ങളായി ചിതറിപ്പോയി.

Verse 80

जघान वासुदेवोपि तरसाऽज्ञातवेदनम् । ततः खट्वांगमादाय गदाहस्तं गदाधरम्

അപ്പോൾ വാസുദേവനും മഹാവേഗത്തോടെ അജ്ഞാതവേദനനെ വീഴ്ത്തി. തുടർന്ന് ഖട്വാങ്ഗദണ്ഡം എടുത്ത് ഗദാഹസ്തനായ ഗദാധരനെ ആക്രമിച്ചു.

Verse 81

आताड्य सव्यदोर्दंडे गदां भूमावपातयत् । कुपितोयं मधुद्वेषी चक्रेणाताडयच्च तम्

അവന്റെ ഇടത് ഭുജദണ്ഡത്തിൽ അടിച്ച് ഗദയെ നിലത്തേക്ക് വീഴ്ത്തി. പിന്നെ ക്രുദ്ധനായ മധുദ്വേഷി ചക്രംകൊണ്ടും അവനെ പ്രഹരിച്ചു.

Verse 82

स च चक्रं समागच्छद्दृष्ट्वा सस्मार शंकरम् । शंकरस्मरणाच्चक्रं मनाग्वक्रत्वमाप्य च । कंठमासाद्यवीरस्य सम्यग्जातं सुदर्शनम्

ചക്രം തന്റെ നേരെ വരുന്നത് കണ്ടപ്പോൾ അവൻ ശങ്കരനെ സ്മരിച്ചു. ശങ്കരസ്മരണ മാത്രം കൊണ്ട് ചക്രം അല്പം വഴിമാറി; വീരന്റെ കണ്ഠത്തെത്തി സുദർശനം അവിടെ തന്നെ ആഭരണമായി ശരിയായി സ്ഥിതിചെയ്തു.

Verse 83

तेन चक्रेण शुशुभे नितरां स गणेश्वरः । वीरलक्ष्म्यावृत इव समरे विजयस्रजा

ആ ചക്രംകൊണ്ട് ഗണേശ്വരൻ അത്യന്തം ശോഭിച്ചു—സമരത്തിൽ വീരലക്ഷ്മിയാൽ ആവൃതനായി വിജയമാല ധരിച്ചവനെപ്പോലെ.

Verse 84

ततः सुदर्शनं दृष्ट्वा तत्कंठाभरणं हरिः । मनाक्स चकितं स्मित्वा ततो जग्राह नंदकम्

അപ്പോൾ ഹരി, സുദർശനം അവന്റെ കണ്ഠാഭരണമായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു അല്പം വിസ്മയിച്ച് മന്ദഹസിച്ചു; തുടർന്ന് നന്ദകഖഡ്ഗം കൈകൊണ്ടു.

Verse 85

सनंदकं करं तस्य प्रोद्यतं मधुविद्विषः । पश्यतां दिविसिद्धानां स्तंभयामास हुंकृता

മധുവിദ്വേഷി നന്ദകം കൈയിൽ പിടിച്ച് കൈ ഉയർത്തിയപ്പോൾ, ദിവ്യസിദ്ധർ നോക്കി നിൽക്കെ ഗണനാഥൻ ഗംഭീര ‘ഹും’കാരത്തോടെ ആ ഉയർന്ന ഭുജം സ്തംഭിപ്പിച്ചു।

Verse 86

अभ्यधावच्च वेगेन गृहीत्वा शूलमुज्ज्वलम् । यावज्जिघांसति हरिं तावदाकाशवाचया

അവൻ വേഗത്തിൽ പാഞ്ഞെത്തി ജ്വലിക്കുന്ന ത്രിശൂലം കൈയിൽ എടുത്തു; ഹരിയെ വധിക്കാനൊരുങ്ങിയ നിമിഷത്തിൽ തന്നെ ആകാശവാണി (അവനെ) തടഞ്ഞു।

Verse 87

वारितो गणराजः स मा कार्षीः साहसं त्विति । ततस्तमपहायाशु वीरभद्रो गणोत्तमः

ആകാശവാണി ഗണരാജനെ തടഞ്ഞു—“സാഹസം ചെയ്യരുത്।” തുടർന്ന് ഗണോത്തമനായ വീരഭദ്രൻ അവനെ വിട്ട് ഉടൻ മുന്നോട്ട് നീങ്ങി।

Verse 88

प्राप्य दक्षं विनद्योच्चैर्धिक्त्वामीश्वरनिंदकम् । यस्येदृगस्ति संपत्तिर्यत्रदेवाः सहायिनः । स कथं सेश्वरं कर्म न कुर्याद्दक्षतांदधत्

ദക്ഷനെ സമീപിച്ച് അവൻ ഉച്ചത്തിൽ ഗർജിച്ചു—“ധിക് നിനക്ക്, ഈശ്വരനിന്ദകാ! ഇത്തരമൊരു സമ്പത്തും, സഹായികളായി ദേവന്മാരും ഉള്ളവൻ ‘ദക്ഷ’ എന്ന പേര് ധരിച്ചിട്ടും പരമേശ്വരസംബന്ധമായ കർമങ്ങൾ ഭക്തിയോടെ എങ്ങനെ ചെയ്യാതിരിക്കും?”

Verse 89

येनास्येन पवित्रेण भवता निंदितः शिवः । चूर्णयामि तदास्यं ते चपेटाभिः समंततः

പവിത്രമായ ആ വായാൽ നീ ശിവനെ നിന്ദിച്ചു; അതേ വായയെ ഞാൻ എല്ലാദിക്കിലും നിന്ന് അടികളാൽ ചതച്ചുതകർക്കും।

Verse 90

इत्युक्त्वा तस्य दक्षस्य हरपारुष्यभाषिणः । चिच्छेद वदनं वीरश्चपेटशतघातनैः

ഇപ്രകാരം പറഞ്ഞുകൊണ്ട്, ശിവനെതിരെ കഠിനവാക്കുകൾ പറഞ്ഞ ദക്ഷന്റെ മുഖം ആ വീരൻ നൂറുകണക്കിന് അടികൾ നൽകി തകർത്തു.

Verse 91

ततस्त्वदितिमुख्यानां मिलितानां महोत्सवे । त्रोटयामास कर्णादीन्यंगप्रत्यंगकानि च

പിന്നീട്, ആ മഹോത്സവത്തിൽ ഒത്തുകൂടിയ അദിതി തുടങ്ങിയ പ്രധാന സ്ത്രീകളുടെ ചെവികളും മറ്റ് അവയവങ്ങളും അവൻ പറിച്ചെടുത്തു.

Verse 92

वेणीदंडाश्च कासांचित्तेनच्छिन्ना महारुषा । कासांचिच्च कराश्छिन्ना कासांचित्कर्तितास्तनाः

അതിയായ കോപത്താൽ അവൻ ചിലരുടെ മുടി മുറിച്ചുമാറ്റി, ചിലരുടെ കൈകൾ അറുത്തു, മറ്റു ചിലരുടെ സ്തനങ്ങൾ ഛേദിച്ചു.

Verse 93

नासापुटांस्तथान्यासां पाटयामास पार्षदः । चिच्छेद चांगुलीश्चापि तथान्यासां शिवप्रियः

ശിവന് പ്രിയപ്പെട്ട ആ സേവകൻ മറ്റു സ്ത്രീകളുടെ മൂക്കുകൾ കീറിക്കളയുകയും, വേറെ ചിലരുടെ വിരലുകൾ മുറിച്ചുകളയുകയും ചെയ്തു.

Verse 94

ये ये निनिंदुर्देवेशं ये ये च शुश्रुवुस्तदा । तेषां जिह्वाश्रुतीः कोपादच्छिनच्चाकरोद्द्विधा

ദേവാധിദേവനെ ആരൊക്കെ നിന്ദിച്ചുവോ, ആരൊക്കെ അത് കേട്ടുനിന്നുവോ, അവരുടെയെല്ലാം നാവുകളും ചെവികളും കോപത്താൽ അവൻ രണ്ടായി മുറിച്ചു.

Verse 95

केचिदुल्लंबिता यूपे पाशयित्वा दृढं गले । अधोमुखायै देवेशं विहायात्तं महाहविः

ചിലരെ യൂപസ്തംഭത്തിൽ തൂക്കിയിട്ട്, കഴുത്തിൽ പാശം കെട്ടിപ്പിടിപ്പിച്ചു; അധോമുഖരായി ദേവേശ്വരനെ ഉപേക്ഷിച്ച് മഹാഹവിയെ തങ്ങള്ക്കായി പിടിച്ചെടുത്തു।

Verse 96

द्विजराजश्च धर्मश्च भृगुमारीचिमुख्यकाः । अत्यंतमपमानस्य भाजनं तेन कारिताः

ദ്വിജരാജനും ധർമ്മനും, ഭൃഗു–മരീചി മുതലായ പ്രധാന ഋഷിമാരും—അവനാൽ അത്യന്തം അപമാനത്തിന്റെ പാത്രങ്ങളാക്കപ്പെട്ടു।

Verse 97

एते जामातरस्तस्य यतो दक्षस्य दुर्धियः । हित्वा महेश्वरममून्सोपश्यदधिकाञ्शिवात्

ഇവർ അവന്റെ മരുമക്കളായിരുന്നു; ദുർബുദ്ധിയായ ദക്ഷൻ മഹേശ്വരനെ ഉപേക്ഷിച്ച് ഇവരെ ശിവനേക്കാൾ മഹത്തായവരെന്നു കരുതി।

Verse 98

तानि कुंडानि ते यूपास्ते स्तंभाः स च मंडपः । तावेद्यस्तानि पात्राणि तानि हव्यान्यनेकधा

ആ കുണ്ടങ്ങൾ, ആ യൂപങ്ങൾ, ആ സ്തംഭങ്ങൾ, ആ മണ്ഡപം; ആ വേദികൾ, ആ പാത്രങ്ങൾ, പലവിധ ഹവ്യങ്ങൾ—

Verse 99

ते च वै यज्ञसंभारास्ते ते यज्ञप्रवर्तकाः । ते रक्षपालास्तेमंत्रा विनेशुर्हेलयाऽखिलाः

ആ യജ്ഞസാമഗ്രികളും, ആ യജ്ഞപ്രവർത്തകരും, ആ രക്ഷകരും, ആ മന്ത്രങ്ങളും—എല്ലാം അവഹേളനത്താൽ പൂർണ്ണമായി നശിച്ചു।

Verse 100

स्तोकेनैव हि कालेन यथर्धिः परवंचनात् । अर्जिता नश्यति क्षिप्रं दक्षसंपद्गताऽशिवा

അൽപകാലത്തിനുള്ളിൽ തന്നെ മറ്റുള്ളവരെ വഞ്ചിച്ച് സമ്പാദിച്ച ധനം വേഗത്തിൽ നശിക്കുന്നു—ദക്ഷനു ലഭിച്ച അശുഭ സമ്പത്തുപോലെ।

Verse 110

विधीरितमिति श्रुत्वा स्मित्वा देवो महेश्वरः । वीरमाज्ञापयामास यथापूर्वं प्रकल्पय

“വിധി പ്രസ്താവിച്ചു” എന്നു കേട്ട് ദേവ മഹേശ്വരൻ പുഞ്ചിരിച്ച് വീരനോട് ആജ്ഞാപിച്ചു: “മുമ്പുപോലെ തന്നെ ക്രമീകരിക്ക.”

Verse 120

काश्यां लिंगप्रतिष्ठायैः कृताऽत्र सुकृतात्मभिः । सर्वे धर्माः कृतास्तैस्तु त एव पुरुषार्थिनः

കാശിയിൽ പുണ്യാത്മാക്കൾ ലിംഗപ്രതിഷ്ഠ ചെയ്‌താൽ, അവരുടെ വഴി സർവ്വ ധർമ്മകർമ്മങ്ങളും ചെയ്തതുപോലെ ആകുന്നു; അവരേ യഥാർത്ഥ പുരുഷാർത്ഥലാഭികൾ।

Verse 130

स्तुत्वा नानाविधैः स्तोत्रैः प्रसन्नं वीक्ष्य शंकरम् । प्रोवाच देवदेवेशं यदि देयो वरो मम

നാനാവിധ സ്തോത്രങ്ങളാൽ ശങ്കരനെ സ്തുതിച്ച്, അദ്ദേഹം പ്രസന്നനായിരിക്കുന്നതു കണ്ടിട്ട്, ദേവദേവേശനോട് പറഞ്ഞു: “എനിക്ക് വരം നൽകുമെങ്കിൽ…”

Verse 139

श्रुत्वाख्यानमिदं पुण्यं दक्षेश्वरसमुद्भवम् । नरो न लिप्यते पापैरपराधालयोपि हि

ദക്ഷേശ്വരത്തിൽ നിന്നുദ്ഭവിച്ച ഈ പുണ്യാഖ്യാനം ശ്രവിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ പാപങ്ങളിൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല—അവൻ അപരാധങ്ങളുടെ ആലയമായാലും പോലും।