Adhyaya 34

Verse 1

स्कंद उवाच । आकर्णय क्षोणिसुर यथा स्थाणुरचीकरत् । गंगावरणयोः पुण्यात्संभेदात्तीर्थभूमिकाम्

സ്കന്ദൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ക്ഷോണിസുര (രാജാവേ), കേൾക്കുക; ഗംഗയും വരുണയും എന്ന പുണ്യസംഗമത്തിൽ നിന്നുയർന്ന തീർത്ഥഭൂമിയെ സ്ഥാണു (ശിവൻ) എങ്ങനെ സ്ഥാപിച്ചുവെന്ന്.

Verse 2

संगमे तत्र निष्णातः संगमेशं समर्च्य च । नरो न जातु जननी गर्भसंगमवाप्नुयात्

ആ സംഗമത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് സംഗമേശനെ വിധിപൂർവ്വം ആരാധിച്ചാൽ, മനുഷ്യൻ പിന്നെ ഒരിക്കലും മാതൃഗർഭസംഗമം പ്രാപിക്കുകയില്ല—അഥവാ പുനർജന്മമില്ല।

Verse 3

तत्र पादोदकं तीर्थं यत्र देवेन शार्ङ्गिणा । आदौ पादौ क्षलितौ तु मंदराच्चागतेन यत्

അവിടെ ‘പാദോദകം’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്; മന്ദരപർവ്വതത്തിൽ നിന്നുവന്ന ജലത്താൽ ശാർങ്ഗിണൻ (വിഷ്ണു) ആദ്യം തന്റെ പാദങ്ങൾ കഴുകിയ സ്ഥലം അതാണ്।

Verse 4

विप्णुपादोदके तीर्थे वारिकार्यं करोति यः । व्यतीपातेन नियतं भूयः सांसारिकी गतिः

വിഷ്ണുവിന്റെ പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ ആരെങ്കിലും ജലതർപ്പണാദി വാരികാര്യങ്ങൾ ചെയ്യുകയാണെങ്കിൽ, അത് അശുഭ വ്യതീപാതകാലത്ത് ചെയ്താൽ, അവൻ നിശ്ചയമായി വീണ്ടും സംസാരഗതിയിലേക്കു വീഴും.

Verse 5

कृतपादोदक स्नानः कृतकेशवपूजनः । वीतसंसारवसतिः काश्यामासीन्नरोत्तमः

പാദോദകത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് കേശവനെ പൂജിച്ച്, ആ നരോത്തമൻ സംസാരവാസത്തിൽ നിന്നു വിമുക്തനായി കാശിയിൽ വസിച്ചു.

Verse 6

काश्यां सा भूमिरुद्दिष्टा श्वेतद्वीप इति द्विजैः । तत्र पुण्यार्जनं कृत्वा श्वेतद्वीपाधिपो भवेत्

കാശിയിൽ ആ ഭൂഭാഗത്തെ ദ്വിജന്മാർ ‘ശ്വേതദ്വീപം’ എന്നു പറയുന്നു; അവിടെ പുണ്യം സമ്പാദിച്ചാൽ ഒരാൾ ശ്വേതദ്വീപത്തിന്റെ അധിപനാകും.

Verse 7

ततः पादोदकात्तीर्थात्तीर्थं क्षीराब्धिसंज्ञकम् । तत्रार्जित महापुण्यो वसेत्क्षीराब्धिरोधसि

അതിനുശേഷം പാദോദക തീർത്ഥത്തിൽ നിന്ന് ‘ക്ഷീരാബ്ധി’ എന്ന പേരിലുള്ള മറ്റൊരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെ മഹാപുണ്യം സമ്പാദിച്ചവൻ ക്ഷീരാബ്ധിയുടെ തീരത്ത് വസിക്കും.

Verse 8

क्षीरोदाद्दक्षिणेभागे तीर्थं शंखाख्यनुत्तमम् । तत्र स्नातो भवेन्नूनं नाशंखादिनिधेः पतिः

ക്ഷീരോദത്തിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് ‘ശംഖ’ എന്ന പേരിലുള്ള അനുത്തമ തീർത്ഥമുണ്ട്; അവിടെ സ്നാനം ചെയ്തവൻ നിശ്ചയമായി ശംഖാദി നിധികളുടെ അധിപനാകും.

Verse 9

अर्वाक्च शंखतीर्थाद्वै चक्रतीर्थमनुत्तमम् । संसारचक्रे न पतेत्तत्तीर्थजलमज्जनात्

ശംഖതീർത്ഥത്തിന്റെ സമീപത്താണ് അതുല്യമായ ചക്രതീർത്ഥം. ആ തീർത്ഥജലത്തിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്താൽ ജീവൻ വീണ്ടും സംസാരചക്രത്തിൽ പതിക്കുകയില്ല.

Verse 10

गदातीर्थं तदग्रे तु संसारगदनाशनम् । तत्र श्राद्धादिकरणात्पश्येद्देवं गदाधरम्

അതിന്റെ മുൻപിൽ ഗദാതീർത്ഥം; അത് സംസാരരൂപ രോഗം നശിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ ശ്രാദ്ധാദി കർമങ്ങൾ ചെയ്താൽ ഭക്തൻ ഗദാധരദേവനെ ദർശിക്കും.

Verse 11

पद्माकृत्पद्मतीर्थं च तदग्रे पितृतृप्तिकृत् । तत्र स्नानादिकरणात्प्राप्नुयादघसंक्षयम्

അടുത്തത് താമരാകൃതിയിലുള്ള പദ്മതീർത്ഥം; അത് പിതൃകളെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുന്നു. അവിടെ സ്നാനാദി വിധികൾ ചെയ്താൽ പാപക്ഷയം ലഭിക്കും.

Verse 12

ततस्तीर्थं महालक्ष्म्या महापुण्यफलप्रदम् । तत्राभ्यर्च्य महालक्ष्मीं निर्वाणकमलां लभेत्

അതിനുശേഷം മഹാലക്ഷ്മിയുടെ തീർത്ഥം; അത് മഹാപുണ്യഫലം നൽകുന്നു. അവിടെ മഹാലക്ഷ്മിയെ അഭ്യർചിച്ച് നിർവാണകമലം ലഭിക്കും.

Verse 13

ततो गारुत्मतं तीर्थं संसारगरनाशनम् । कृतोदकक्रियस्तत्र वैकुंठे वसतिं लभेत्

അതിനുശേഷം ഗാരുത്മത തീർത്ഥം; അത് സംസാരവിഷം നശിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ ഉദകക്രിയകൾ ചെയ്തവൻ വൈകുണ്ഠത്തിൽ വാസം ലഭിക്കും.

Verse 14

पंचतीर्थ्यां नरः स्नात्वा न देहं पांचभौतिकम् । गृह्णाति जातुचित्काश्यां पंचास्योवाथ जायते

പഞ്ചതീർത്ഥിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ കാശിയിൽ വീണ്ടും ഒരിക്കലും പഞ്ചഭൗതിക ദേഹം ധരിക്കുകയില്ല; പകരം ‘പഞ്ചാസ്യ’ ദിവ്യരൂപം പ്രാപിക്കും.

Verse 15

प्रह्लादतीर्थं तद्याम्ये महाभक्तिफलप्रदम् । तत्र वै स्नानमात्रेण विष्णोः प्रियतरो भवेत्

അതിന്റെ തെക്കായി പ്രഹ്ലാദതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് മഹാഭക്തിയുടെ ഫലം നൽകുന്നു. അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താൽ വിഷ്ണുവിന് അത്യന്തം പ്രിയനായിത്തീരും.

Verse 16

अंबरीषं ततस्तीर्थं महापातकनाशनम् । तत्र वै शुभकर्माणो जना नो गर्भभाजनम्

അടുത്തത് അംബരീഷതീർത്ഥം; അത് മഹാപാതകങ്ങളെ നശിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ ശുഭകർമ്മങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർ വീണ്ടും ഗർഭഭാജനം (പുനർജന്മം) പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 17

आदित्यकेशवं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । कृताभिषेकस्तत्रापि लभेत्स्वर्गाभिषेचनम्

അടുത്തായി ‘ആദിത്യകേശവ’ എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ അഭിഷേകം ചെയ്യുന്നവൻ സ്വർഗത്തിൽ അഭിഷേചനം (ദിവ്യ ബഹുമാനം) പ്രാപിക്കും.

Verse 18

दत्तात्रेयस्य तत्रास्ति तीर्थं त्रैलोक्यपावनम् । योगसिद्धिं लभे तत्र स्नानमात्रेण भावतः

അവിടെ ദത്താത്രേയതീർത്ഥവും ഉണ്ട്; അത് ത്രൈലോക്യത്തെ പാവനമാക്കുന്നു. ഭക്തിഭാവത്തോടെ അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താൽ യോഗസിദ്ധി നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 19

ततो नारदतीर्थं च ब्रह्मविद्यैककारणम् । तत्र स्नानेन मुक्तः स्याद्दृष्ट्वा नारदकेशवम्

അതിനുശേഷം നാരദതീർത്ഥം; ബ്രഹ്മവിദ്യയുടെ ഏക കാരണമെന്നു പ്രസിദ്ധം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് നാരദ-കേശവനെ ദർശിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ മോക്ഷം പ്രാപിക്കും.

Verse 20

ततो वामनतीर्थं च विष्णुसान्निध्यहेतुकम् । तत्र श्राद्धविधानेन मुच्यते पितृजादृणात्

അടുത്തത് വാമനതീർത്ഥം; വിഷ്ണുസാന്നിധ്യം ലഭിക്കാനുള്ള ഹേതു. അവിടെ ശ്രാദ്ധവിധാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ പിതൃഋണത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകും.

Verse 21

नरनारायणाख्यं हि ततस्तीर्थं शुभप्रदम् । तत्तीर्थमज्जनात्पुंसां गर्भवासः सुदुर्लभः

അതിന് ശേഷം നര-നാരായണനാമമായ തീർത്ഥം, മംഗളഫലപ്രദം. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യർക്കു ഗർഭവാസം (പുനർജന്മം) അത്യന്തം ദുർലഭമാകും.

Verse 22

यज्ञवाराहतीर्थं च ततो दक्षिणतः शुभम् । यत्र स्नातस्य वै पुंसां राजसूयफलं ध्रुवम्

അവിടെ നിന്ന് തെക്കോട്ട് ശുഭമായ യജ്ഞ-വാരാഹതീർത്ഥം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് രാജസൂയയാഗഫലം നിശ്ചയമായി ലഭിക്കും.

Verse 23

विदारनारसिंहाख्यं तीर्थं तत्रास्ति पावनम् । यत्रैकस्नानतो नश्येदघ जन्मशतार्जितम्

അവിടെ വിദാര-നരസിംഹനാമമായ പാവന തീർത്ഥവും ഉണ്ട്. അവിടെ ഒരിക്കൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ നൂറു ജന്മങ്ങളിൽ സമ്പാദിച്ച പാപം നശിക്കും.

Verse 24

गोपीगोविंदतीर्थं च ततो वैष्णवलोकदम् । यस्मिन्स्नातो नरो विद्वान्न विंद्याद्गर्भवेदनम्

അതിനുശേഷം ഗോപീ-ഗോവിന്ദ തീർത്ഥം; അത് വൈഷ്ണവലോകം നൽകുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ജ്ഞാനി വീണ്ടും ഗർഭവേദന അനുഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 25

लक्ष्मीनृसिंहतीर्थं च गोपीगोविंद दक्षिणे । निर्वाणलक्ष्म्या यत्रत्यो व्रियते तु नरोत्तमः

ഗോപീ-ഗോവിന്ദത്തിന്റെ തെക്കായി ലക്ഷ്മീ-നൃസിംഹ തീർത്ഥവും ഉണ്ട്. അവിടെ ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുന്ന നരോത്തമൻ നിർവാണലക്ഷ്മി, അഥവാ മോക്ഷസമ്പത്ത് പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 26

तद्दक्षिणायां काष्ठायां शेषतीर्थमनुत्तमम् । महापापौघ शेषोपि न तिष्ठेद्यन्निमज्जनात्

അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്തെ കാഷ്ഠയിൽ അനുത്തമമായ ശേഷ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ മുങ്ങിയാൽ മഹാപാപപ്രവാഹത്തിന്റെ ശേഷിപ്പും നിലനിൽക്കുകയില്ല.

Verse 27

शंखमाधवतीर्थं च तद्याम्यां दिशि चोत्तमम् । तत्तीर्थसेवनान्नृणां कुतः पापभयं महत्

കൂടാതെ തെക്കുദിശയിൽ ഉത്തമമായ ശംഖ-മാധവ തീർത്ഥം ഉണ്ട്. ആ തീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് സേവിക്കുന്നവർക്ക് മഹാപാപഭയം എവിടെ നിന്നു വരും?

Verse 28

ततोपि पावनतरं तीर्थं तत्क्षणसिद्धिदम् । नीलग्रीवाख्यमतुलं तत्स्नायी सर्वदा शुचिः

അവയെക്കാളും അധികം പാവനമായ, ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സിദ്ധി നൽകുന്ന ഒരു തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അതുലമായ ‘നീലഗ്രീവ’ എന്ന നാമമുള്ള അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ എപ്പോഴും ശുചിയാകുന്നു.

Verse 29

तत्रोद्दालकतीर्थं च सर्वाघौघ विनाशनम् । ददाति महतीमृद्धिं स्नानमात्रेण तन्नृणाम्

അവിടെ ഉദ്‌ദാലക തീർത്ഥം ഉണ്ട്; പാപസമൂഹത്തിന്റെ പ്രചണ്ഡപ്രവാഹം നശിപ്പിക്കുന്നതു. അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യർക്കു മഹാസമൃദ്ധിയും ക്ഷേമവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 30

ततः सांख्याख्य तीर्थं च सांख्येश्वर समीपतः । तत्तीर्थसेवनात्पुंसां सांख्ययोगः प्रसीदति

അതിനുശേഷം ‘സാംഖ്യ’ എന്നു പേരുള്ള തീർത്ഥം സാംഖ്യേശ്വരന്റെ സമീപത്താണ്. ആ തീർത്ഥത്തെ ആശ്രയിച്ച് സേവിച്ചാൽ മനുഷ്യന് സാംഖ്യയോഗം (വിവേകമാർഗം) പ്രസന്നവും വ്യക്തവുമാകുന്നു.

Verse 31

स्वर्लोकाद्यत्र संलीनः स्वयं देव उमापतिः । अतः स्वर्लीनतीर्थं च स्वर्लीनेश्वर सन्निधौ

എവിടെ സ്വർഗ്ഗലോകത്തിൽ നിന്നുതന്നെ സ്വയം ദേവൻ ഉമാപതി (ശിവൻ) ലീനനായതായി പറയപ്പെടുന്നു. അതിനാൽ സ്വർലീനേശ്വരന്റെ സന്നിധിയിൽ അത് ‘സ്വർലീന തീർത്ഥം’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 32

तत्र स्नानेन दानेन श्रद्धया द्विजभोजनैः । जपहोमार्चनैः पुंसामक्षयं सर्वमेव हि

അവിടെ സ്നാനം, ദാനം, ശ്രദ്ധയോടെ ചെയ്ത കർമ്മങ്ങൾ, ദ്വിജഭോജനം, കൂടാതെ ജപം-ഹോമം-അർച്ചന എന്നിവയാൽ—മനുഷ്യന് എല്ലാം തന്നെ നിശ്ചയമായി അക്ഷയപുണ്യമായി മാറുന്നു.

Verse 33

महिषासुरतीर्थं च तत्समीपेति पावनम् । यत्र तप्त्वा स दैत्येंद्रो विजिग्ये सकलान्सुरान्

അതിനടുത്ത് പാവനമായ ‘മഹിഷാസുര തീർത്ഥം’ ഉണ്ട്; അവിടെ തപസ്സു ചെയ്ത് ആ ദൈത്യേന്ദ്രൻ സർവ്വ ദേവന്മാരെയും ജയിച്ചു.

Verse 34

तत्तीर्थसेवकोद्यापि नारिभिः परिभूयते । न पातकैर्महद्भिश्च प्रार्थितं च फलं लभेत्

ആ തീർത്ഥത്തെ സേവിക്കുന്നവൻ സ്ത്രീകളാൽ അവമാനിക്കപ്പെട്ടാലും മഹാപാതകങ്ങളാൽ ലിപ്തനാകുകയില്ല; അവൻ പ്രാർത്ഥിച്ച ഫലം തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 35

बाणतीर्थं च तस्यारात्तत्सहस्रभुजप्रदम् । तत्र स्नातो नरो भक्तिं प्राप्नुयाच्छांभवीं स्थिराम्

അതിന്റെ സമീപത്ത് ബാണതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് ‘സഹസ്രഭുജ’—അഥവാ അതുല്യ സാമർത്ഥ്യം—പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യൻ ശംഭു (ശിവൻ) പ്രതി സ്ഥിരമായ ഭക്തി പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 36

गोप्रतारेश्वरं नाम तदग्रे तीर्थमुत्तमम् । अपुत्रोपि तरेद्यत्र स्नातो वैतरणीं सुखम्

അതിന്റെ മുൻവശത്ത് ‘ഗോപ്രതാരേശ്വര’ എന്ന ഉത്തമ തീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ പുത്രനില്ലാത്തവനും വൈതരണിയെ സുഖമായി കടക്കും।

Verse 37

तीर्थं हिरण्यगर्भाख्यं तद्याम्ये सर्वपापहृत् । तत्र स्नातो हिरण्येन मुच्यते न कदाचन

തെക്കോട്ട് ‘ഹിരണ്യഗർഭ’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് സർവ്വപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ ‘ഹിരണ്യ’—ധനാസക്തിയുടെ ബന്ധനങ്ങൾ—കൊണ്ട് പിന്നെ ഒരിക്കലും ബന്ധിക്കപ്പെടുകയില്ല।

Verse 38

ततः प्रणवतीर्थं च सर्वतीर्थोत्तमोत्तमम् । जीवन्मुक्तो भवेत्तत्र स्नानमात्रेण मानवः

അതിനുശേഷം ‘പ്രണവതീർത്ഥം’ വരുന്നു; അത് സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിലെയും ഉത്തമോത്തമം. അവിടെ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ മനുഷ്യൻ ജീവന്മുക്തനാകുന്നു।

Verse 39

ततः पिशंगिला तीर्थं दर्शनादपि पापहृत् । मुने ममाधिष्ठानं वै तदगस्तेऽति सिद्धिदम्

അതിനുശേഷം പിശംഗിലാ എന്ന തീർത്ഥം; അതിന്റെ ദർശനം മാത്രത്താലും പാപം നീങ്ങുന്നു. ഹേ മുനേ, അത് സത്യത്തിൽ എന്റെ അധിഷ്ഠാനമാണ്—അഗസ്ത്യാ, നിനക്കറിയുന്ന—പരമസിദ്ധിപ്രദം.

Verse 40

स्नात्वा पिशंगिला तीर्थे दत्त्वा दानं च किंचन । किं शोचति कृतात्पापादन्यत्रापि मृतो यदि

പിശംഗിലാ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അല്പം ദാനം നൽകിയാൽ, മുൻപ് ചെയ്ത പാപങ്ങളെക്കുറിച്ച് മനുഷ്യൻ എന്തിന് ദുഃഖിക്കണം? അവൻ മറ്റെവിടെയെങ്കിലും മരിച്ചാലും ദുഃഖിക്കേണ്ടതില്ല.

Verse 41

यो वै पिशंगिला तीर्थे स्नात्वा मामर्चयिष्यति । भविष्यति स मे मित्त्रं मित्रतेजः समप्रभम्

പിശംഗിലാ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് അവിടെ എന്നെ ആരാധിക്കുന്നവൻ എന്റെ മിത്രനാകും—മൈത്രിയുടെ തേജസ്സിനോട് സമപ്രഭയായി പ്രകാശിക്കും.

Verse 42

ततस्त्रैविष्टपीदृष्टि निर्मलीकृत पुष्कलम् । तीर्थं पिलिपिलाख्यं वै मनोमलविनाशनम्

അതിനുശേഷം ‘പിലിപിലാ’ എന്ന സമൃദ്ധമായ തീർത്ഥം; സ്വർഗ്ഗദേവന്മാരുടെ ദർശനത്താൽ അത് നിർമ്മലമായി, മനസ്സിലെ മലിനത നശിപ്പിക്കുന്നു.

Verse 43

तत्र श्राद्धादिकरणाद्दीनानाथ प्रतर्पणात् । महतीं श्रियमाप्नोति मानवोतीव निश्चलाम्

അവിടെ ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിക്കുകയും ദീനരും അനാഥരുമായവരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്താൽ, മനുഷ്യൻ മഹത്തായ ശ്രീയെ പ്രാപിക്കുന്നു—അത്യന്തം സ്ഥിരവും അചഞ്ചലവും.

Verse 44

ततो नागेश्वरं तीर्थं महाघपरिशोधनम् । तत्तीर्थमज्जनादेव भवेत्सर्वाघसंक्षयः

അതിനുശേഷം നാഗേശ്വര തീർത്ഥം വരുന്നു; അത് മഹാപാപങ്ങളെ ശുദ്ധീകരിക്കുന്നതാണ്. ആ പുണ്യജലത്തിൽ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്താൽ മാത്രം സകല പാപങ്ങളും നശിക്കുന്നു.

Verse 45

तद्दक्षिणे महापुण्यं कर्णादित्याख्यमुत्तमम् । तीर्थं यत्राप्लुतो मर्त्यो भास्करीं श्रियमावहेत्

അതിന്റെ തെക്കുഭാഗത്ത് മഹാപുണ്യപ്രദവും പരമോത്തമവുമായ ‘കർണാദിത്യ’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മർത്ത്യൻ സൂര്യസമ തേജസ്സും സമൃദ്ധിയും നേടുന്നു.

Verse 46

ततो भैरवतीर्थं च महाघौघक्षयप्रदम् । चतुरर्थोदयकरं सर्वविघ्ननिवारणम्

അതിനുശേഷം ഭൈരവ തീർത്ഥം; അത് മഹാപാപങ്ങളുടെ പ്രളയധാരയെ നശിപ്പിക്കുന്നു. ധർമ്മ-അർത്ഥ-കാമ-മോക്ഷം എന്ന നാല് പുരുഷാർത്ഥങ്ങളുടെ ഉദയം വരുത്തി, എല്ലാ വിഘ്നങ്ങളും നീക്കുന്നു.

Verse 47

भौमाष्टम्यां तत्र नरः स्नात्वा संतर्पयेत्पितॄन् । दृष्ट्वा च भैरवं कालं कलिं कालं च संजयेत्

ഭൗമാഷ്ടമിദിനത്തിൽ അവിടെ മനുഷ്യൻ സ്നാനം ചെയ്ത് പിതൃകൾക്ക് തർപ്പണം ചെയ്യണം. കാലസ്വരൂപനായ ഭൈരവനെ ദർശിച്ചാൽ അവൻ കലിയെയും ജയിച്ച് കാലത്തെയും ജയിക്കുന്നു.

Verse 48

तीर्थं खर्वनृसिंहाख्यं तीर्थाद्भरवतः पुरः । तत्र स्नातस्य वै पुंसः कुतोघजनितं भयम्

ഭൈരവ തീർത്ഥത്തിന്റെ മുൻവശത്ത് ‘ഖർവ-നൃസിംഹ’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത പുരുഷന് പാപജന്യമായ ഭയം എങ്ങനെ നിലനിൽക്കും?

Verse 49

मृकंडस्य मुनेस्तीर्थं तद्याम्यामतिनिर्मलम । तत्र स्नानेन मर्त्यानां नापायमरणं क्वचित्

തെക്കുദിശയിൽ മൃകണ്ഡ മുനിയുടെ അത്യന്തം നിർമലമായ തീർത്ഥം നിലകൊള്ളുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മർത്ത്യർക്കു ഒരിക്കലും അപായമരണമോ അശുഭമരണമോ സംഭവിക്കുകയില്ല.

Verse 50

ततः पंचनदाख्यं वै सर्वतीर्थनिषेवितम् । तीर्थं यत्र नरः स्नात्वा न संसारी पुनर्भवेत्

അതിന് ശേഷം ‘പഞ്ചനദ’ എന്ന പേരിലുള്ള തീർത്ഥം വരുന്നു; അത് എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളും ആശ്രയിക്കുന്നതാണ്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ വീണ്ടും സംസാരബന്ധത്തിൽ പെടുകയില്ല.

Verse 51

ब्रह्मांडोदरवर्तीनि यानि तीर्थानि सर्वतः । ऊर्जे यत्र समायांति स्वाघौघ परिनुत्तये

ബ്രഹ്മാണ്ഡത്തിന്റെ വ്യാപ്തിയിലുടനീളം എവിടെയെല്ലാം തീർത്ഥങ്ങളുണ്ടോ, അവയെല്ലാം ഊർജ (കാർത്തിക) മാസത്തിൽ അവിടെ ഒന്നിച്ചുകൂടുന്നു—തങ്ങളുടെ സഞ്ചിത പാപസമൂഹം നീക്കുന്നതിനായി.

Verse 52

सर्वदा यत्र सर्वाणि दशम्यादिदिनत्रयम् । तिष्ठंति तीर्थवर्याणि निजनैर्मल्यहेतवे

അത് അത്തരം സ്ഥലമാണ്; അവിടെ എപ്പോഴും ദശമി മുതൽ ആരംഭിക്കുന്ന മൂന്നു ദിവസങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥങ്ങൾ തങ്ങളുടെ തന്നെ നിർമലതയ്ക്കായി നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 53

भूरिशः सर्वतीर्थानि मध्य काशि पदेपदे । परं पांचनदः कैश्चिन्महिमानापि कुत्रचित्

കാശിയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ പടിപടിയായി അനവധി തീർത്ഥങ്ങൾ ഉണ്ട്; എങ്കിലും പഞ്ചനദം പരമമാണ്—അതിന്റെ മഹിമ എവിടെയും അപരിമിതവും അനുപമവുമെന്നു ചിലർ പറയുന്നു.

Verse 54

अप्येकं कार्तिकस्याहस्तत्र वै सफलीकृतम् । जपहोमार्चनादानैः कृतकृत्यास्त एव हि

അവിടെ കാർത്തികത്തിലെ ഒരു ദിവസം പോലും കഴിച്ചാൽ അത് നിശ്ചയമായും സഫലമാകുന്നു. ജപം, ഹോമം, അർച്ചന, ദാനം എന്നിവകൊണ്ട് അവർ കൃതകൃത്യരാകുന്നു.

Verse 55

सर्वाण्यपि च तीर्थानि युगपत्तुलितान्यपि । नाधिजन्मुः पंचनद्याः कलाया अपि तुल्यताम्

എല്ലാ തീർത്ഥങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് തൂക്കിയാലും, പഞ്ചനദയുടെ പുണ്യ-മഹിമയുടെ ഒരു കലക്കുപോലും തുല്യമാകില്ല.

Verse 56

स्नात्वा पांचनदे तीर्थे दृष्ट्वा वै बिंदुमाधवम् । न जातु जायते धीमाञ्जननी जठराजिरे

പഞ്ചനദാ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ബിന്ദുമാധവനെ ദർശിച്ച ജ്ഞാനി, പിന്നെ ഒരിക്കലും മാതൃഗർഭമെന്ന ഉദര-കാരാഗാരത്തിൽ ജനിക്കുകയില്ല.

Verse 57

ततो ज्ञानहदं तीर्थं जडानामपि जाड्यहृत् । तत्र स्नातो नरो जातु ज्ञानभ्रंशं न चाप्नुयात्

അതിനുശേഷം ‘ജ്ഞാനഹദ’ എന്ന തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് ജഡന്മാരുടേയും ജഡത്വം നീക്കുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന മനുഷ്യന് ഒരിക്കലും ജ്ഞാനഭ്രംശം സംഭവിക്കില്ല.

Verse 58

तत्र ज्ञानह्रदे स्नात्वा दृष्ट्वा ज्ञानेश्वरं नरः । ज्ञानं तदधिगच्छेद्वै येन नो बाध्यते पुनः

അവിടെ ജ്ഞാനഹ്രദത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ജ്ഞാനേശ്വരനെ ദർശിച്ച മനുഷ്യൻ, പിന്നെ ഒരിക്കലും ബാധിക്കപ്പെടാത്തവിധം ആ ജ്ഞാനം നിശ്ചയമായി പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 59

ततोस्ति मंगलं तीर्थं सर्वामंगलनाशनम् । तत्रावगाहनं कृत्वा भवेन्मंगलभाजनम्

അതിനുശേഷം ‘മംഗള’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് എല്ലാ അമംഗളങ്ങളും നശിപ്പിക്കുന്നു. അവിടെ മുങ്ങി സ്നാനം ചെയ്താൽ മനുഷ്യൻ മംഗളത്തിന്റെ പാത്രമാകുന്നു.

Verse 60

अमंगलानि नश्येयुर्भवेयुर्मंगलानि च । स्नातुर्वै मंगले तीर्थे नमस्कर्तुश्च मंगलम्

അമംഗളങ്ങൾ നശിക്കുകയും മംഗളഫലങ്ങൾ ഉദിക്കുകയും ചെയ്യും. മംഗളതീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവനും അവിടെ നമസ്കരിക്കുന്നവനും മംഗളം ഉറപ്പാണ്.

Verse 61

मयूखमालिनस्तीर्थं तदग्रे मलनाशनम् । तत्राप्लुतो गभस्तीशं विलोक्य विमलो भवेत्

‘മയൂഖമാലിൻ’ എന്ന തീർത്ഥം ഉണ്ട്; അതിന്റെ മുൻപിൽ ‘മലനാശന’ എന്ന മറ്റൊരു തീർത്ഥം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഗഭസ്തീശനെ ദർശിച്ചാൽ നിർമലനാകും.

Verse 62

मखतीर्थं तु तत्रैव मखैश्वर समीपतः । मखजं पुण्यमाप्नोति तत्र स्नातो नरोत्तमः

അവിടെയേ മഖേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് ‘മഖതീർത്ഥം’ ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന നരോത്തമൻ യജ്ഞജന്യ പുണ്യം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 63

तत्पार्श्वे बिंदुतीर्थं च परमज्ञानकारणम् । तत्र श्राद्धादिकं कृत्वा लभेत्सुकृतमुत्तमम्

അതിന്റെ സമീപത്ത് ‘ബിന്ദു തീർത്ഥം’ ഉണ്ട്; അത് പരമജ്ഞാനത്തിന് കാരണമാകുന്നു. അവിടെ ശ്രാദ്ധാദി കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്ത് ഉത്തമ സുകൃതപുണ്യം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 64

पिप्पलादस्य च मुनेस्तीर्थं तद्याम्यदिक्स्थितम् । स्नात्वा शनेर्दिने तत्र दृष्ट्वावै पिप्पलेश्वरम्

തെക്കുദിക്കിൽ മുനി പിപ്പലാദന്റെ തീർത്ഥം സ്ഥിതിചെയ്യുന്നു. ശനിയാഴ്ച അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് പിപ്പലേശ്വരനെ ദർശിച്ചാൽ നിർദ്ദിഷ്ട ഫലം ലഭിക്കും.

Verse 65

पिप्पलं तत्र सेवित्वा अश्वत्थ इति मंत्रतः । शनिपीडां न लभते दुःस्वप्नं चापि नाशयेत्

അവിടെ ‘അശ്വത്ഥ’ മന്ത്രം ജപിച്ച് പിപ്പലവൃക്ഷത്തെ സേവിച്ചാൽ ശനിപീഡ ലഭിക്കുകയില്ല; ദുഷ്സ്വപ്നങ്ങളും നശിക്കും.

Verse 66

ततस्ताम्रवराहाख्यं तीर्थं चैवातिपावनम् । यत्र स्नानेन दानेन न मज्जेदघसागरे

അതിനുശേഷം ‘താമ്ര-വരാഹ’ എന്ന അതിപാവന തീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്താൽ പാപസമുദ്രത്തിൽ മുങ്ങുകയില്ല.

Verse 67

तदग्रे कालगंगा च कलिकल्मषनाशिनी । तस्यां स्नात्वा नरो धीमांस्तत्क्षणान्निरघो भवेत्

അതിന്റെ മുന്നിൽ ‘കാലഗംഗ’ ഉണ്ട്; അത് കലിയുഗത്തിലെ കല്മഷം നശിപ്പിക്കുന്നു. അതിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്ന ബുദ്ധിമാൻ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ നിർപാപനാകും.

Verse 68

इंद्रद्युम्नं महातीर्थमिंद्रद्युम्नेश्वराग्रतः । तोयकृत्यं तत्र कृत्वा लोकमैंद्रमवाप्नुयात

ഇന്ദ്രദ്യുമ്നേശ്വരന്റെ മുന്നിൽ ‘ഇന്ദ്രദ്യുമ്ന’ എന്ന മഹാതീർത്ഥം ഉണ്ട്. അവിടെ ജലകൃത്യം (തർപ്പണാദി) ചെയ്ത് ഇന്ദ്രലോകം പ്രാപിക്കാം.

Verse 69

ततस्तु रामतीर्थं च वीररामेश्वराग्रतः । तत्तीर्थस्नानमात्रेण वैष्णवं लोकमाप्नुयात्

പിന്നീട് വീരരാമേശ്വരന് മുന്നിലായി രാമതീർത്ഥം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ വിഷ്ണുലോകം പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 70

तत ऐक्ष्वाकवं तीर्थं सर्वाघौघविनाशनम् । तत्र स्नानेन पूतात्मा जायते मनुजोत्तमः

പിന്നീട് സർവ്വ പാപങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന ഐക്ഷ്വാകവ തീർത്ഥം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നതിലൂടെ ആത്മാവ് ശുദ്ധീകരിക്കപ്പെടുകയും മനുഷ്യരിൽ ഉത്തമനായിത്തീരുകയും ചെയ്യുന്നു.

Verse 71

मरुत्ततीर्थं तत्प्रांते मरुत्तेश्वरसन्निधो । तत्र स्नात्वा तमर्च्येशं महदैश्वर्यमाप्नुयात्

അതിൻ്റെ അതിർത്തിയിൽ മരുത്തേശ്വരന് സമീപം മരുത്തതീർത്ഥം സ്ഥിതി ചെയ്യുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭഗവാനെ ആരാധിച്ചാൽ വലിയ ഐശ്വര്യം ലഭിക്കും.

Verse 72

मैत्रावरुणतीर्थं च ततः पातकनाशनम् । तत्र पिंडप्रदानेन पितॄणां भवति प्रियः

പിന്നീട് പാപനാശകമായ മൈത്രാവരുണ തീർത്ഥം. അവിടെ പിണ്ഡം സമർപ്പിക്കുന്നതിലൂടെ പിതൃക്കൾക്ക് പ്രിയപ്പെട്ടവനായിത്തീരുന്നു.

Verse 73

ततोग्नितीर्थविमलमग्नीश पुरतो महत् । अग्निलोकमवाप्नोति तत्तीर्थपरिमज्जनात्

പിന്നീട് അഗ്നീശന് മുന്നിലായി നിർമ്മലവും മഹത്തായതുമായ അഗ്നിതീർത്ഥം. ആ തീർത്ഥത്തിൽ മുങ്ങിക്കുളിക്കുന്നതിലൂടെ അഗ്നിലോകം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 74

अंगारतीर्थं तत्रैव अंगारेश्वरसन्निधौ । तत्रांगार चतुर्थ्यां नु स्नात्वा निष्पापतामियात्

അവിടെത്തന്നെ അംഗാരേശ്വരന് സമീപം അംഗാരതീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ അംഗാരക ചതുർത്ഥിയിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ പാപമുക്തി ലഭിക്കും.

Verse 75

ततो वै कलितीर्थं च कलशेश्वरसन्निधौ । स्नात्वा तल्लिंगमभ्यर्च्य कलिकालान्न बिभ्यति

അതിനുശേഷം കലശേശ്വരന് സമീപം കലിതീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ആ ലിംഗത്തെ പൂജിച്ചാൽ കലികാല ഭയമുണ്ടാകില്ല.

Verse 76

चंद्रतीर्थं च तत्रैव चंद्रेश्वरसमीपतः । तत्र स्नात्वार्च्य चंद्रेशं चंद्रलोकमवाप्नुयात्

അവിടെത്തന്നെ ചന്ദ്രേശ്വരന് സമീപം ചന്ദ്രതീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത് ചന്ദ്രേശ്വരനെ പൂജിച്ചാൽ ചന്ദ്രലോകം ലഭിക്കും.

Verse 77

तदग्रे वीरतीर्थं च वीरेश्वर समीपतः । यदुक्तं प्राक्तवपुरस्तीर्थानामुत्तमं परम्

അതിനു മുന്നിൽ വീരേശ്വരന് സമീപം വീരതീർത്ഥമുണ്ട്. ഇതിനെ തീർത്ഥങ്ങളിൽ വെച്ച് അത്യുത്തമമാണെന്ന് മുൻപേ പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്.

Verse 78

विघ्नेशतीर्थं च ततः सर्वविघ्नविघातकृत् । जातुचित्तत्र संस्नातो न विघ्नैरभिभूयते

അതിനുശേഷം സർവ്വ വിഘ്നങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്ന വിഘ്നേശതീർത്ഥമുണ്ട്. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർ ഒരിക്കലും തടസ്സങ്ങളാൽ പരാജയപ്പെടില്ല.

Verse 79

हरिश्चंद्रस्य राजर्षस्ततस्तीर्थमनुत्तमम् । यत्र स्नातो नरो जातु न सत्याच्चयवते कचित्

അതിനുശേഷം രാജർഷി ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ അനുത്തമ തീർത്ഥം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും സത്യത്തിൽ നിന്ന് വഴുതുകയില്ല.

Verse 80

हरिश्चंद्रस्य तीर्थे तु यच्छ्रेयः समुपार्जितम् । तदक्षयफलं वीर इह लोके परत्र च

ഹേ വീരാ! ഹരിശ്ചന്ദ്രന്റെ തീർത്ഥത്തിൽ സമ്പാദിക്കുന്ന പുണ്യം അക്ഷയഫലം നൽകുന്നു—ഇഹലോകത്തും പരലോകത്തും.

Verse 81

ततः पर्वततीर्थं च पर्वतेश समीपतः । सर्वपर्वफलं तस्य स्नात्वा पर्वण्यपर्वणि

പിന്നീട് പർവതേശന്റെ സമീപമുള്ള പർവത-തീർത്ഥം. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ—പർവദിനമായാലും അല്ലാതെയാലും—സകല പർവഫലവും ലഭിക്കും.

Verse 82

कंबलाश्वतरं तीर्थं तत्र सर्वविषापहम् । तत्र स्नातो भवेन्मर्त्यो गीतविद्याविशारदः

അടുത്തത് കംബലാശ്വതര എന്ന തീർത്ഥം; അത് എല്ലാ വിഷങ്ങളും അകറ്റുന്നു. അവിടെ സ്നാനം ചെയ്ത മനുഷ്യൻ ഗീതവിദ്യയിൽ വിശാരദനാകും.

Verse 83

ततः सारस्वतं तीर्थं सर्वविद्योपपादकम् । तिष्ठेयुः पितरस्तत्र सह देवर्षिमानवैः

പിന്നീട് സാരസ്വത തീർത്ഥം; അത് സകല വിദ്യകളും പ്രദാനം ചെയ്യുന്നു. അവിടെ പിതൃകൾ ദേവർഷിമാരും ശ്രേഷ്ഠ മനുഷ്യരുമൊത്ത് വസിക്കുന്നു.

Verse 84

उमातीर्थं तु तत्रैव सर्वशक्तिसमन्वितम् । औमेयलोकप्राप्त्यै स्यात्स्नानमात्रेण निश्चितम्

അവിടെയുതന്നെ ഉമാതീർത്ഥം ഉണ്ട്; അത് സർവ്വശക്തിസമന്വിതം. സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ ഉമാദേവിയുടെ ദിവ്യലോകപ്രാപ്തി നിശ്ചയമാണ്.

Verse 85

ततस्त्रिलोकी विख्यातं त्रिलोक्युद्धरणक्षमम् । तीर्थं श्रेष्ठतरं वीर यदाख्या मणिकर्णिका

അതിനുശേഷം ത്രിലോകപ്രസിദ്ധവും ത്രിലോകോദ്ധരണശക്തിയുള്ളതുമായ പരമശ്രേഷ്ഠ തീർത്ഥം വരുന്നു—ഹേ വീരാ—അതിന്റെ നാമം മണികർണികാ.

Verse 86

चक्रपुष्करिणीतीर्थं तदादौ विष्णुना कृतम् । तदाख्या कर्णनादेव सर्वैः पापैः प्रमुच्यते

ചക്രപുഷ്കരിണീ എന്ന തീർത്ഥം പുരാതനകാലത്ത് വിഷ്ണുവാൽ നിർമ്മിക്കപ്പെട്ടു. അതിന്റെ നാമം കേൾക്കുന്നതുമാത്രത്തിൽ സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 87

स्वर्गौकसस्त्रिसंध्यं वै जपंति मणिकर्णिकाम् । यन्नामग्रहणं पुंसां श्रेयसं परमाय हि

സ്വർഗ്ഗവാസികൾ ത്രിസന്ധ്യകളിലും നിശ്ചയമായി ‘മണികർണികാ’ ജപിക്കുന്നു. അവളുടെ നാമഗ്രഹണം മനുഷ്യർക്കു പരമശ്രേയസ്സിലേക്കു നയിക്കുന്നു.

Verse 88

यैः श्रुता यैः स्मृता वीर यैर्दृष्टा मणिकर्णिका । त एव कृतिनो लोके कृतकृत्यास्त एव हि

ഹേ വീരാ, ആരെല്ലാം മണികർണികയെക്കുറിച്ച് ശ്രവിച്ചോ, സ്മരിച്ചോ, ദർശിച്ചോ—അവരേ ഈ ലോകത്തിൽ ധന്യർ; അവരേ കൃതകൃത്യർ.

Verse 89

त्रिलोके ये जपंतीह मानवा मणिकर्णिकाम् । जपामि तानहं वीर त्रिकालं पुण्यकर्मणः

ഹേ വീരാ! ത്രിലോകങ്ങളിൽ ഇവിടെ മണികർണികാനാമം ജപിക്കുന്ന മനുഷ്യരെ, പുണ്യകർമ്മികളായ അവരെ ഞാൻ തന്നേ ത്രികാലവും സ്മരിച്ചു ജപിക്കുന്നു।

Verse 90

इष्टं तेन महायज्ञैः सहस्रशतदक्षिणैः । पंचाक्षरी महाविद्या येनोक्ता मणिकर्णिका

അവൻ ശതസഹസ്ര ദക്ഷിണകളോടെ മഹായജ്ഞങ്ങൾ യഥാവിധി നിർവഹിച്ചു; പഞ്ചാക്ഷരീ മഹാവിദ്യയായ ‘മണികർണികാ’യും അവൻ തന്നേ ഉച്ചരിച്ചു।

Verse 91

महादानानि दत्तानि तेन वै पुण्यकर्मणा । येनाहमर्चितो वीर संप्राप्य मणिकर्णिकाम्

ആ പുണ്യകർമ്മി തീർച്ചയായും മഹാദാനങ്ങൾ നൽകി; ഹേ വീരാ, മണികർണികയിൽ എത്തി അവൻ എന്നെ ആരാധിച്ചു।

Verse 92

मणिकर्ण्यंबुभिर्येन तर्पिताः प्रपितामहाः । तेन श्राद्धानि दत्तानि गयायां मधुपायसैः

മണികർണികാജലങ്ങളാൽ ആരാണ് പിതൃപുരുഷന്മാരെ തർപ്പണം ചെയ്ത് തൃപ്തിപ്പെടുത്തിയത്, അവൻ ഗയയിൽ മധുപായസത്തോടെ ശ്രാദ്ധം അർപ്പിച്ചതുപോലെ തന്നേ।

Verse 93

मणिकर्णीजलं येन संपीतं शुद्धबुद्धिना । किं तस्य सोमपानैस्तैः पुनरावृत्तिलक्षणैः

ശുദ്ധബുദ്ധിയോടെ മണികർണികാജലം പാനം ചെയ്തവന്, പുനരാവർത്തി (പുനർജന്മ) ലക്ഷണമുള്ള ആ സോമപാനങ്ങളാൽ എന്ത് ആവശ്യം?

Verse 94

ते स्नाताः सर्वतीर्थेषु महापर्वसुभूरिशः । तथा च सर्वावभृथैर्यैः स्नाता मणिकर्णिका

മണികർണികയിൽ സ്നാനം ചെയ്തവർ സർവ്വതീർത്ഥങ്ങളിലും സ്നാനം ചെയ്തവരായി; അനവധി മഹാപർവ്വകാലങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, എല്ലാ അവഭൃതസ്നാനങ്ങളും പൂർത്തിയാക്കിയവരായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 95

तैः सुराः पूजिताः सर्वे ब्रह्मविष्णुमुखा मखैः । यैः स्वर्णकुसुमैरत्नैरर्चिता मणिकर्णिका

സ്വർണ്ണപുഷ്പങ്ങളും രത്നങ്ങളും കൊണ്ട് മണികർണികയെ അർച്ചിച്ചവർ, യജ്ഞങ്ങളാൽ ബ്രഹ്മാ-വിഷ്ണുപ്രമുഖമായ സർവ്വദേവന്മാരെയും പൂജിച്ചവരാകുന്നു.

Verse 96

अहं तेनोमया सार्धं दीक्षां संप्राप्य शांभवीम् । अर्चितः प्रत्यहं येन पूजिता णिकर्णिका

ഉമയോടൊപ്പം ശാംഭവീ ദീക്ഷ പ്രാപിച്ച് അവൻ എന്നെ പ്രതിദിനം അർച്ചിക്കുന്നു; അവനാൽ മണികർണികയും പൂജിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 97

तपांसि तेन तप्तानि शीर्णपर्णादिना चिरम् । सेविता श्रद्धया येन श्रीमती मणिकर्णिका

ഉണങ്ങിയ ഇലകൾ മുതലായവയിൽ ആശ്രയിച്ച് ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്തവൻ, ശ്രദ്ധയോടെ ശ്രീമതിയായ മണികർണികയെ സേവിച്ചു.

Verse 98

दत्त्वा दानानि भूरीणि मखानिष्ट्वा तु भूरिशः । चिरं तप्त्वाप्यरण्येषु स्वर्गैश्वर्यान्महीं पुनः

അനവധി ദാനങ്ങൾ നൽകി, പല യജ്ഞങ്ങൾ നടത്തി, വനങ്ങളിൽ ദീർഘകാലം തപസ്സു ചെയ്താലും, സ്വർഗ്ഗൈശ്വര്യം അനുഭവിച്ച ശേഷം ജീവൻ വീണ്ടും ഭൂമിയിലേക്കു മടങ്ങിവരുന്നു.

Verse 99

विपुलेत्र महीपृष्ठे पंचक्रोश्यां मनोहरा । संश्रिता मणिकर्णीयैस्ते याताश्चानिवर्तकाः

ഈ വിശാല ഭൂമിപൃഷ്ഠത്തിൽ, കാശിയുടെ മനോഹര പഞ്ചക്രോശീ പരിധിക്കുള്ളിൽ, മണികർണികയുടെ ഭക്തരുടെ ശരണം പ്രാപിക്കുന്നവർ അനാവർത്തകരായി മുന്നോട്ട് പോകുന്നു—മോക്ഷം നേടി പിന്നെ മടങ്ങിവരുന്നില്ല।

Verse 100

दानानां च व्रतानां च क्रतूनां तपसामपि । इदमेव फलं मन्ये यदाप्या मणिकर्णिका

ദാനം, വ്രതം, യാഗം, തപസ്സ്—ഇവയുടെ യഥാർത്ഥ ഫലം ഞാൻ ഇതേയെന്ന് കരുതുന്നു: മണികർണികയെ പ്രാപിച്ച് അവളുടെ പാവന ജലം ലഭിക്കുക।

Verse 110

एतेषामपि तीर्थानां चतुर्णामपि सत्तम । पंचमं मणिकर्ण्याख्यं मनावेयवशुद्धिदम्

ഹേ സത്തമാ! ഈ നാലു തീർത്ഥങ്ങളിലുമുള്ള അഞ്ചാമത്തെ തീർത്ഥം ‘മണികർണീ’ (മണികർണികാ) എന്നറിയപ്പെടുന്നു; അത് മനസ്സിന്റെയും ദേഹത്തിന്റെയും അതിസൂക്ഷ്മ അംശം വരെയും ശുദ്ധി നൽകി പൂർണ്ണ നിർമലത നൽകുന്നു।

Verse 117

इति वीरेश्वराख्यानं तीर्थाख्यानप्रसंगतः । कथितं ते पुरागस्ते कामेशं कथयाम्यतः

ഇങ്ങനെ തീർത്ഥവിവരണത്തിന്റെ പ്രസംഗത്തിൽ, ഹേ അഗസ്ത്യ, വീരേശ്വരത്തിന്റെ കഥ നിനക്കു പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി അതിനുശേഷം ഞാൻ കാമേശന്റെ മഹാത്മ്യം വിവരിക്കുന്നു।