Adhyaya 41

Verse 1

श्रीसूत उवाच । अथातः संप्रवक्ष्यामि गायत्रीं च सरस्वतीम् । लक्ष्यीकृत्य कथामेकां पवित्रां द्विजसत्तमाः

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഇപ്പോൾ ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും മഹാത്മ്യം യഥാവിധി ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും. ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ഒരു പവിത്രകഥയെ ലക്ഷ്യമാക്കി ഞാൻ പറയുന്നു.

Verse 2

कश्यपाख्यो द्विजः पूर्वमस्मिंस्तीर्थद्वये शुभे । स्नात्वातिमहतः पापाद्विमुक्तो नरकप्रदात्

പൂർവകാലത്ത് കാശ്യപൻ എന്നൊരു ദ്വിജൻ ഈ രണ്ട് ശുഭ തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്ത്, നരകപ്രദമായ അതിമഹാപാപത്തിൽ നിന്ന് വിമുക്തനായി.

Verse 3

ऋषय ऊचुः । मुने कश्यपनामासावकरोत्किं हि पातकम् । स्नात्वा तीर्थद्वयेप्यत्र यस्मान्मुक्तोऽभवत्क्षणात्

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ഹേ മുനേ, കാശ്യപൻ എന്ന ആ മനുഷ്യൻ ഏതു പാതകം ചെയ്തു? ഇവിടെ ഈ രണ്ട് തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനം ചെയ്തതുമാത്രത്തിൽ അവൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ എങ്ങനെ വിമുക്തനായി?

Verse 4

एतन्नः श्रद्दधानानां ब्रूहि सूत कृपाबलात् । त्वद्वचोऽमृततृप्तानां न पिपासापि विद्यते

ഹേ സൂതാ, ഞങ്ങൾ ശ്രദ്ധയുള്ളവർ; കരുണാബലത്തോടെ ഇത് ഞങ്ങളോട് പറയുക. നിന്റെ വചനാമൃതം പാനം ചെയ്ത് തൃപ്തരായവർക്ക് പിന്നെ ദാഹമില്ല.

Verse 5

श्रीसूत उवाच । गायत्र्याश्च सरस्वत्या माहात्म्यप्रतिपादकम् । इतिहासं प्रवक्ष्यामि शृण्वतां पापनाशनम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും മഹാത്മ്യം പ്രതിപാദിക്കുന്ന ഒരു ഇതിഹാസം ഞാൻ പ്രസ്താവിക്കും; കേൾക്കുന്നവരുടെ പാപങ്ങൾ നശിക്കും.

Verse 6

अभिमन्युसुतो राजा परीक्षिन्नाम नामतः । अध्यास्ते हास्तिनपुरं पालयन्धर्मतो महीम्

അഭിമന്യുവിന്റെ പുത്രനായ രാജാവ് ‘പരീക്ഷിത്’ എന്ന നാമത്തിൽ പ്രസിദ്ധനായിരുന്നു. അദ്ദേഹം ഹസ്തിനാപുരത്തിൽ അധിവസിച്ച് ധർമ്മപ്രകാരം ഭൂമിയെ പരിപാലിച്ചു.

Verse 7

स राजा जातु विपिने चचार मृगया रतः । षष्टिवर्षवया भूपः क्षुत्तृष्णापरिपीडितः

ആ രാജാവ് ഒരിക്കൽ വേട്ടയിൽ ആസക്തനായി വനത്തിൽ സഞ്ചരിച്ചു. അറുപത് വയസ്സായ ആ ഭൂപൻ ക്ഷുധയും തൃഷ്ണയും കൊണ്ട് അതിയായി പീഡിതനായി.

Verse 8

नष्टमेकं स विपिने मार्गयन्मृगमादरात् । ध्यानारूढं मुनिं दृष्ट्वा प्राह तं चीरवाससम्

വനത്തിൽ വഴിതെറ്റിയ ഒരു മൃഗത്തെ അദ്ദേഹം ആകാംക്ഷയോടെ അന്വേഷിച്ചു. ധ്യാനത്തിൽ ലീനനായ, വൽക്കലവസ്ത്രധാരിയായ മുനിയെ കണ്ടു അദ്ദേഹത്തോട് പറഞ്ഞു.

Verse 9

मया बाणेन विपिने मृगो विद्धोऽधुना मुने । दृष्टः स किं त्वया विद्वन्विद्रुतो भयकातरः

‘ഹേ മുനേ! ഇപ്പൊഴേ വനത്തിൽ എന്റെ അമ്പുകൊണ്ട് ഒരു മൃഗം വേദനപ്പെട്ടു. ഹേ വിദ്വാൻ! ഭയാകുലമായി ഓടിപ്പോയ അതിനെ നിങ്ങൾ കണ്ടോ?’

Verse 10

समाधिनिष्ठो मौनित्वान्न किं चिदपि सोऽब्रवीत् । ततो धनुरटन्याऽसौ स्कंधे तस्य महामुनेः

സമാധിയിൽ സ്ഥിരനായി മൗനവ്രതം അനുഷ്ഠിച്ചതിനാൽ അദ്ദേഹം ഒന്നും പറഞ്ഞില്ല. അപ്പോൾ ആ പുരുഷൻ (രാജാവ്) ആ മഹാമുനിയുടെ തോളിൽ വില്ലും അമ്പുതൂണിയും വെച്ചു.

Verse 11

निधाय मृतसर्पं तु कुपितः स्वपुरं ययौ । मुनेस्तस्य सुतः कश्चिच्छृंगीनाम बभूव वै

മൃതസർപ്പത്തെ വെച്ചിട്ട് രാജാവ് ക്രോധത്തോടെ തന്റെ നഗരത്തിലേക്ക് മടങ്ങി. ആ മുനിക്കു ശൃംഗി എന്ന പേരുള്ള ഒരു പുത്രൻ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 12

सखा तस्य कृशाख्योऽभूच्छृंगिणो द्विजसत्तमाः । सखायं शृङ्गिणं प्राह कृशाख्यः स सखा ततः

ഹേ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരേ! ശൃംഗിക്ക് കൃശ എന്നൊരു സ്നേഹിതൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. പിന്നെ ആ കൃശൻ തന്റെ സഖാവായ ശൃംഗിയോട് പറഞ്ഞു.

Verse 13

पिता तव मृतं सर्पं स्कंधेन वहतेऽधुना । मा भूद्दर्पस्तव सखे मा कृथास्त्वं मदं वृथा

നിന്റെ പിതാവ് ഇപ്പോൾ തോളിൽ മൃതസർപ്പത്തെ വഹിക്കുന്നു. സഖാ, നിനക്കു ദർപ്പം വരരുത്; വ്യർഥമായ അഹങ്കാരം കാണിക്കരുത്.

Verse 14

सोऽवदत्कुपितः शृंगी दित्सुश्शापं नृपाय वै । मत्ताते शवसर्पं यो न्यस्तवान्मूढचेतनः

അപ്പോൾ ശൃംഗി ക്രോധത്തോടെ രാജാവിനെ ശപിക്കുവാൻ ഉദ്ദേശിച്ച് പറഞ്ഞു—‘എന്റെ പിതാവിന്മേൽ മൃതസർപ്പത്തെ വെച്ച ആ മൂഢചേതനൻ…’

Verse 15

स सप्तरात्रान्म्रियतां संदष्टस्तक्षकाहिना । शशापैवं मुनिसुतः सौभद्रेयं परीक्षितम्

‘ഏഴ് രാത്രികൾക്കുള്ളിൽ തക്ഷക നാഗത്തിന്റെ ദംശനാൽ അവൻ മരിക്കട്ടെ.’ ഇങ്ങനെ മുനിപുത്രൻ സൗഭദ്രേയൻ പരീക്ഷിതനെ ശപിച്ചു.

Verse 16

शमीकाख्यः पिता तस्य श्रुत्वा शप्तं सुतेन तम् । नृपं प्रोवाच तनयं शृंगिणं मुनिपुंगवः

അവന്റെ പിതാവായ ശമീക എന്ന മുനിവരൻ, പുത്രൻ രാജാവിനെ ശപിച്ചതായി കേട്ടപ്പോൾ, മുനിപുംഗവനായി പുത്രൻ ശൃംഗിയെ അഭിസംബോധന ചെയ്ത് പറഞ്ഞു।

Verse 17

रक्षकं सर्वलोकानां नृपं किं शप्तवानसि । अराजके वयं लोके स्थास्यामः कथमंजसा

സകല ലോകങ്ങളുടെയും രക്ഷകനായ രാജാവിനെ നീ എന്തിന് ശപിച്ചു? രാജാവില്ലാത്ത ലോകത്തിൽ നാം എങ്ങനെ സുഖമായി പാർക്കും?

Verse 18

क्रोधेन पातकमभून्न त्वया प्राप्यते सुखम् । यः समुत्पादितं कोपं क्षमयैव निरस्यति

ക്രോധം മൂലം പാപം ഉദിച്ചു; അതിനാൽ നിനക്ക് സുഖം ലഭിക്കുകയില്ല. ഉദിച്ച കോപത്തെ ക്ഷമയാൽ മാത്രം നീക്കുന്നതവനാണ് അതിനെ ജയിക്കുന്നത്।

Verse 19

इह लोके परत्रासावत्यंतं सुखमेधते । क्षमायुक्ता हि पुरुषा लभंते श्रेय उत्तमम्

ഇഹലോകത്തിലും പരലോകത്തിലും അത്യന്തം സുഖം വർധിക്കുന്നു; ക്ഷമയുള്ള പുരുഷന്മാർ പരമ ശ്രേയസ്സിനെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 20

ततः शमीकः स्वं शिष्यं प्राह गौरमुखाभिधम् । भो गौ मुख गत्वा त्वं वद भूपं परीक्षितम्

അപ്പോൾ ശമീകൻ ‘ഗൗരമുഖൻ’ എന്ന തന്റെ ശിഷ്യനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ഗൗരമുഖാ, നീ ചെന്നു ഭൂപതി പരീക്ഷിതനോട് ഈ കാര്യം അറിയിക്ക.”

Verse 21

इमं शापं मत्सुतोक्तं तक्षकाहिविदंशनम् । पुनरायाहि शीघ्रं त्वं मत्समीपे महामते

ഇത് എന്റെ പുത്രൻ ഉച്ചരിച്ച ശാപമാണ്; ഇതാൽ തക്ഷക സർപ്പത്തിന്റെ പ്രാണഘാതക ദംശം സംഭവിക്കും. ഹേ മഹാമതേ, വേഗം മടങ്ങി എന്റെ സമീപത്തേക്ക് വരിക.

Verse 22

एवमुक्तः शमीकेन ययौ गौरमुखो नृपम् । समेत्य चाब्रवीद्भूपं सौभद्रेयं परीक्षितम्

ശമീകൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ഗൗരമുഖൻ രാജാവിന്റെ അടുക്കൽ പോയി; കണ്ടുമുട്ടി സൗഭദ്രേയനായ രാജാ പരീക്ഷിത്തിനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 23

दृष्ट्वा सर्पं पितुः स्कन्धे त्वया विनिहितं मृतम् । शमीकस्य सुतः शृंगी शशाप त्वां रुषान्वितः

നീ പിതാവിന്റെ തോളിൽ വെച്ചിരുന്ന മരിച്ച പാമ്പിനെ കണ്ടപ്പോൾ, ശമീകന്റെ പുത്രൻ ശൃംഗി കോപത്തോടെ നിന്നെ ശപിച്ചു.

Verse 24

एतद्दिनात्सप्तमेऽह्नि तक्षकेण महाहिना । दष्टो विषाग्निना दग्धो भूयादाश्वभिमन्युजः

ഇന്നുമുതൽ ഏഴാം ദിവസം മഹാസർപ്പമായ തക്ഷകന്റെ ദംശനാൽ അഭിമന്യുവിന്റെ പുത്രൻ വിഷാഗ്നിയിൽ ദഗ്ധനാകട്ടെ.

Verse 25

एवं शशाप त्वां राजञ्छृंगी तस्य मुनेः सुतः । एतद्वक्तुं पिता तस्य प्राहिणोन्मां त्वदंतिकम्

ഹേ രാജാവേ, ആ മുനിയുടെ പുത്രനായ ശൃംഗി ഇങ്ങനെ നിന്നെ ശപിച്ചു. ഈ വിവരം അറിയിക്കാൻ അവന്റെ പിതാവ് എന്നെ നിന്റെ അടുക്കൽ അയച്ചു.

Verse 26

इतीरयित्वा तं भूपमाशु गौरमुखो ययौ । गते गौरमुखे पश्चाद्राजा शोकपरायणः

ഇങ്ങനെ രാജാവിനോട് പറഞ്ഞിട്ട് ഗൗരമുഖൻ വേഗത്തിൽ പുറപ്പെട്ടു. ഗൗരമുഖൻ പോയശേഷം രാജാവ് മുഴുവനായി ദുഃഖത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 27

अभ्रंलिहमथोत्तुंगमेकस्तंभं सुविस्तृतम् । मध्येगंगं व्यतनुत मंडपं नृपपुंगवः

അപ്പോൾ രാജശ്രേഷ്ഠനായ ആ നൃപൻ ഗംഗയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ, മേഘങ്ങളെ തൊടുന്നതുപോലെ ഉയർന്നതും, ഒരേയൊരു തൂണിൽ അധിഷ്ഠിതവും, അതിവിശാലവുമായ ഒരു മണ്ഡപം പണിതു.

Verse 28

महागारुडमंत्रज्ञैरौषधज्ञैश्चिकित्सकैः । तक्षकस्य विषं हंतुं यत्नं कुर्वन्समाहितः

മഹാഗാരുഡ മന്ത്രജ്ഞരും ഔഷധവിദ്യയിൽ നിപുണരായ വൈദ്യരും കൂടെ, അവൻ ഏകാഗ്രചിത്തനായി തക്ഷകന്റെ വിഷം നശിപ്പിക്കാൻ പരിശ്രമിച്ചു.

Verse 29

अनेकदेवब्रह्मर्षिराजर्षिप्रवरान्वितः । आस्ते तस्मिन्नृपस्तुंगे मंडपे विष्णुभक्तिमान्

അനേകം ദേവന്മാരും ശ്രേഷ്ഠ ബ്രഹ്മർഷികളും രാജർഷികളും കൂടെ ഉണ്ടായിരുന്ന വിഷ്ണുഭക്തനായ രാജാവ് ആ ഉയർന്ന മണ്ഡപത്തിൽ പാർത്തു.

Verse 30

तस्मिन्नवसरे विप्रः काश्यपो मांत्रिकोत्तमः । राजानं रक्षितुं प्रायात्तक्षकस्य महाविषात्

അന്നവസരത്തിൽ മന്ത്രവിദ്യയിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ ബ്രാഹ്മണൻ കാശ്യപൻ തക്ഷകന്റെ മഹാവിഷത്തിൽ നിന്ന് രാജാവിനെ രക്ഷിക്കാൻ പുറപ്പെട്ടു.

Verse 31

सप्तमेऽहनि विप्रेंद्रो दरिद्रो धनकामुकः । अत्रांतरे तक्षकोऽपि विप्ररूपी समाययौ

ഏഴാം ദിവസം ആ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണൻ, ദരിദ്രനായിരുന്നാലും ധനലാഭകാംക്ഷയോടെ വഴിയേ പുറപ്പെട്ടു. അതിനിടയിൽ തക്ഷകനും ബ്രാഹ്മണരൂപം ധരിച്ചു അവിടെ എത്തി.

Verse 32

मध्येमार्गं विलोक्याथ कश्यपं प्रत्यभाषत । ब्राह्मण त्वं कुत्र यासि वद मेऽद्य महामुने

വഴിമധ്യേ അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടിട്ട് അവൻ കശ്യപനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ബ്രാഹ്മണാ, നീ എവിടേക്കാണ് പോകുന്നത്? ഹേ മഹാമുനേ, ഇന്ന് എനിക്കു പറയുക.”

Verse 33

इति पृष्टस्तदावादीत्काश्यपस्तक्षकं द्विजाः । परीक्षितं महाराजं तक्षकोऽद्य विषाग्निना

ഇങ്ങനെ ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ കശ്യപൻ തക്ഷകനോട് പറഞ്ഞു— “ഹേ ദ്വിജന്മാരേ, ഇന്ന് തക്ഷകൻ വിഷാഗ്നിയാൽ മഹാരാജാ പരീക്ഷിതനെ ദഹിപ്പിക്കും.”

Verse 34

दक्ष्यते तं शमयितुं तत्समीपमुपैम्यहम् । इत्युक्तवंतं तं विप्रं तक्षकः पुनरब्रवीत्

“ആ വിഷം ശമിപ്പാൻ എനിക്ക് കഴിയും; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവന്റെ സമീപത്തേക്ക് പോകുന്നു” എന്ന് പറഞ്ഞ ആ ബ്രാഹ്മണനോട് തക്ഷകൻ വീണ്ടും പറഞ്ഞു.

Verse 35

तक्षकोहं द्विजश्रेष्ठ मया दष्टश्चिकित्सितुम् । न शक्यो ऽब्दशतेनापि महामंत्रायुतैरपि

“ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ തക്ഷകനാണ്. ഞാൻ കടിച്ചവനെ നൂറു വർഷം കൊണ്ടും ചികിത്സിക്കാനാവില്ല; അനവധി മഹാമന്ത്രങ്ങളാലും അല്ല.”

Verse 36

चिकित्सितुं चेन्मद्दष्टं शक्तिरस्ति तवाधुना । अनेकयोजनोच्छ्रायमिमं वटतरुं त्वहम्

ഇപ്പോൾ തന്നെ എന്റെ കടിയേറ്റവനെ ചികിത്സിക്കാനുള്ള ശക്തി നിനക്കുണ്ടെങ്കിൽ, നോക്കുക—അനേകം യോജന ഉയരമുള്ള ഈ ആൽമരം; ആദ്യം ഇതിലേ ഞാൻ പരീക്ഷ നടത്തും।

Verse 37

दशाम्युज्जीवयैनं त्वं समर्थोऽस्ति ततो भवान् । इतीरयित्वा तं वृक्षमदशत्तक्षकस्तदा

ഞാൻ ഇതിനെ കടിക്കും; നീ സമർത്ഥനാണെങ്കിൽ ഇതിനെ വീണ്ടും ജീവിപ്പിക്കൂ—അപ്പോൾ നിന്റെ കഴിവ് തെളിയും. എന്നു പറഞ്ഞ് തക്ഷകൻ അപ്പോൾ ആ വൃക്ഷത്തെ കടിച്ചു।

Verse 38

अभवद्भस्मसात्सोऽपि वृक्षोऽत्यंतं समूर्च्छितः । पूर्वमेव नरः कश्चित्तं वृक्षमधिरूढवान्

ആ വൃക്ഷവും അത്യന്തമായി മൂർഛിച്ച് ചാരമായി മാറി. എന്നാൽ അതിന് മുമ്പേ ഒരാൾ ആ വൃക്ഷത്തിൽ കയറിയിരുന്നു।

Verse 39

तक्षकस्य विषोल्काभिः सोऽपि दग्धोऽभवत्तदा । तं नरं न विजिज्ञाते तौ च काश्यपतक्षकौ

തക്ഷകന്റെ വിഷാഗ്നിയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന കണികകളാൽ ആ മനുഷ്യനും അപ്പോൾ ദഹിച്ചു. എന്നാൽ കാശ്യപനും തക്ഷകനും ആ മനുഷ്യൻ ആരെന്നു തിരിച്ചറിയാനായില്ല।

Verse 40

काश्यपः प्रतिजज्ञेऽथ तक्षकस्यापि शृण्वतः । तन्मंत्रशक्तिं पश्यंतु सर्वे विप्रा हि नोऽधुना

അപ്പോൾ കാശ്യപൻ, തക്ഷകൻ കേൾക്കുമ്പോഴും, പ്രതിജ്ഞ ചെയ്തു—“ഇപ്പോൾ എല്ലാ വിപ്രരും എന്റെ ആ മന്ത്രശക്തി ദർശിക്കട്ടെ.”

Verse 41

इतीरयित्वा तं वृक्षं भस्मीभूतं विषाग्निना । अजीवयन्मन्त्रशक्त्या काश्यपो मांत्रिकोत्तमः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, മന്ത്രജ്ഞന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ കാശ്യപൻ വിഷാഗ്നിയാൽ ഭസ്മമായ ആ വൃക്ഷത്തെ തന്റെ മന്ത്രശക്തിയാൽ വീണ്ടും ജീവിപ്പിച്ചു.

Verse 42

नरोऽपि तेन वृक्षेण साकमुज्जीवितोऽभवत् । अथाब्रवीत्तक्षकस्तं काश्यपं मंत्रकोविदम्

ആ വൃക്ഷത്തോടൊപ്പം ആ മനുഷ്യനും വീണ്ടും ജീവിച്ചു. തുടർന്ന് തക്ഷകൻ മന്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള കാശ്യപനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 43

यथा न मुनिवाङ्मिथ्या भवेदेवं कुरु द्विज । यत्ते राजा धनं दद्यात्ततोपि द्विगुणं धनम्

“മുനിവാക്ക് അസത്യമാകാതിരിക്കുവാൻ, ഹേ ദ്വിജാ, അങ്ങനെ ചെയ്യുക. രാജാവ് നിനക്കു തരുന്ന ധനത്തേക്കാൾ ഇരട്ട ധനം ഞാൻ തരാം.”

Verse 44

ददाम्यहं निवर्तस्व शीघ्रमेव द्विजोत्तम । इत्युक्त्वानर्घ्यरत्नानि तस्मै दत्त्वा स तक्षकः

“ഞാൻ തരാം; ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, ഉടൻ തന്നെ മടങ്ങുക.” എന്ന് പറഞ്ഞ് തക്ഷകൻ അവനു അമൂല്യ രത്നങ്ങൾ നൽകി.

Verse 45

न्यवर्तयत्काश्यपं तं ब्राह्मणं मंत्रको विदम् । अल्पायुषं नृपं मत्वा ज्ञानदृष्ट्या स काश्यपः

ഇങ്ങനെ മന്ത്രത്തിൽ പ്രാവീണ്യമുള്ള ബ്രാഹ്മണനായ കാശ്യപൻ മടങ്ങി; ജ്ഞാനദൃഷ്ടിയാൽ രാജാവ് അൽപ്പായുസ്സുകാരനെന്ന് അദ്ദേഹം അറിഞ്ഞു.

Verse 46

स्वाश्रमं प्रययौ तूष्णीं लब्धरत्नश्च तक्षकात् । सोऽब्रवीत्तक्षकः सर्वान्सर्पानाहूय तत्क्षणे

തക്ഷകനിൽ നിന്നു രത്നങ്ങൾ ലഭിച്ചവൻ മൗനമായി തന്റെ ആശ്രമത്തിലേക്കു പോയി. അതേ ക്ഷണത്തിൽ തക്ഷകൻ സർവ്വ സർപ്പങ്ങളെയും വിളിച്ചു ഈ വചനം പറഞ്ഞു.

Verse 47

यूयं तं नृपतिं प्राप्य मुनीनां वेषधारिणः । उपहारफलान्याशु प्रयच्छत परीक्षिते

നിങ്ങൾ മുനികളുടെ വേഷം ധരിച്ചു ആ രാജാവിനെ സമീപിച്ച്, പരീക്ഷിത്തിന് വേഗത്തിൽ ഉപഹാരഫലങ്ങൾ സമർപ്പിക്കൂ.

Verse 48

तथेत्युक्त्वा सर्वसर्पा ददू राज्ञे फलान्यमी । तक्षकोपि तदा तत्र कस्मिंश्चिद्बदरीफले

‘തഥാസ്തു’ എന്നു പറഞ്ഞു സർവ്വ സർപ്പങ്ങളും രാജാവിന് ഫലങ്ങൾ നൽകി. തക്ഷകനും അന്നേ സമയം അവിടെ ഒരു ബദരീഫലത്തിനുള്ളിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 49

कृमिवेषधरो भूत्वा व्यतिष्ठद्दंशितुं नृपम् । अथ राजा प्रदत्तानि सर्पैर्ब्राह्मणरूपकैः

കൃമിയുടെ വേഷം ധരിച്ചു അവൻ രാജാവിനെ കടിക്കാനായി കാത്തുനിന്നു. പിന്നെ രാജാവ് ബ്രാഹ്മണരൂപത്തിലുള്ള സർപ്പങ്ങൾ നൽകിയ ഫലങ്ങളെ ശ്രദ്ധിച്ചു.

Verse 50

परीक्षिन्मंत्रवृद्धेभ्यो दत्त्वा सर्वफलान्यपि । कौतूहलेन जग्राह स्थूलमेकं फलं करे

പരീക്ഷിത്ത് മന്ത്രജ്ഞരായ മുതിർന്നവർക്ക് എല്ലാ ഫലങ്ങളും നൽകി; എങ്കിലും കൗതുകത്തോടെ തന്റെ കൈയിൽ ഒരു വലിയ ഫലം എടുത്തു.

Verse 51

अस्मिन्नवसरे सूर्योऽप्यस्ताचलमगाहत । मिथ्या ऋषिवचो मा भूदिति तत्रत्यमानवाः

അന്നേ നിമിഷം സൂര്യനും അസ്താചലത്തിൽ അസ്തമിച്ചു. ‘ഋഷിവചനം മിഥ്യയായിപ്പോകരുതേ’ എന്ന ആശങ്കയിൽ അവിടെ ഉണ്ടായിരുന്നവർ വ്യാകുലരായി.

Verse 52

अन्योयमवदन्त्सर्वे ब्राह्मणाश्च नृपास्तथा । एवं वदत्सु सर्वेषु फले तस्मिन्नदृश्यत

എല്ലാവരും—ബ്രാഹ്മണരും രാജാക്കളും—‘ഇത് മറ്റൊന്നാണ്’ എന്ന് പരസ്പരം പറഞ്ഞു. എല്ലാവരും അങ്ങനെ പറയുമ്പോൾ ആ ഫലത്തിനുള്ളിൽ എന്തോ ദൃശ്യമായി.

Verse 53

फले रक्तकृमिः सर्वे राज्ञा चापि परीक्षिता । अयं किं मां दशेदद्य कृमिरित्युक्तवा न्नृपः

ഫലത്തിനുള്ളിൽ രക്തവർണ്ണമുള്ള പുഴുവിനെ എല്ലാവരും കണ്ടു; രാജാവും അതിനെ പരിശോധിച്ചു. രാജാവ് പറഞ്ഞു: “ഈ പുഴു എന്ത് ചെയ്യും—ഇന്ന് എന്നെ കടിക്കുമോ?”

Verse 54

निदधे तत्फलं कर्णे सकृमि द्विजसत्तमाः । तक्षकोऽस्मिन्स्थितः पूर्वं कृमिरूपी फले तदा

ഹേ ദ്വിജശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, അവൻ പുഴുവോടുകൂടിയ ആ ഫലം തന്റെ ചെവിയിൽ വെച്ചു. കാരണം ആ ഫലത്തിൽ മുമ്പേ തന്നെ തക്ഷകൻ പുഴുവിന്റെ രൂപത്തിൽ പാർത്തിരുന്നു.

Verse 55

निर्गत्य तत्फलादाशु नृपदे हमवेष्टयत् । तक्षकावेष्टिते भूपे पार्श्वस्था दुद्रुवुर्भयात्

അത് ആ ഫലത്തിൽ നിന്ന് വേഗത്തിൽ പുറത്തുവന്ന് രാജദേഹത്തെ ചുറ്റിപ്പിടിച്ചു. തക്ഷകൻ ചുറ്റിപ്പിണഞ്ഞ രാജാവിനെ കണ്ട സമീപസ്ഥർ ഭയത്തോടെ ഓടിപ്പോയി.

Verse 56

अनंतरं नृपो विप्रास्तक्षकस्य विषाग्निना । दग्धोऽभूद्भस्मसादाशु सप्रासादो बलीयसा

അനന്തരം, ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, തക്ഷകന്റെ അതിപ്രബലമായ വിഷാഗ്നിയാൽ രാജാവ് തന്റെ പ്രാസാദത്തോടുകൂടി ഉടൻ ദഗ്ധനായി ഭസ്മമായി।

Verse 57

कृत्वोर्ध्वदैहिकं तस्य नृपस्य सपुरोहिताः । मंत्रिणस्तत्सुतं राज्ये जनमेजयनामकम्

ആ രാജാവിന്റെ ഊർദ്ധ്വദൈഹിക കർമ്മങ്ങൾ നിർവഹിച്ചു കഴിഞ്ഞ്, പുരോഹിതന്മാരോടുകൂടിയ മന്ത്രിമാർ അവന്റെ പുത്രനായ ജനമേജയനെ രാജസിംഹാസനത്തിൽ അഭിഷേകം ചെയ്തു സ്ഥാപിച്ചു।

Verse 58

राजानमभ्यषिंचन्वै गजद्रक्ष णवांछया । तक्षकाद्रक्षितुं भूपमायातः काश्यपाभिधः

രാജവംശത്തിന്റെ സംരക്ഷണം ആഗ്രഹിച്ച് അവർ രാജാവിനെ അഭിഷേകം ചെയ്തു; തക്ഷകനിൽ നിന്ന് ഭൂപനെ കാക്കാൻ കാശ്യപൻ എന്ന ബ്രാഹ്മണനും അവിടെ എത്തി।

Verse 59

यो ब्राह्मणो मुनिश्रेष्ठाः स सर्वैर्निंदितो जनैः । बभ्राम सकलान्देशाञ्छिष्टैः सर्वैश्च दूषितः

ഹേ മുനിശ്രേഷ്ഠന്മാരേ, ആ ബ്രാഹ്മണൻ എല്ലാവരാലും നിന്ദിക്കപ്പെട്ടു; ശിഷ്ടന്മാരെല്ലാം ദൂഷിച്ചതിനാൽ അവൻ എല്ലാ ദേശങ്ങളിലും അലഞ്ഞുതിരിഞ്ഞു।

Verse 60

अवस्थानं न लेभेऽसौ ग्रामे वाप्याश्रमेऽपि वा । यान्यान्देशानसौ यातस्तत्रतत्रमहाजनैः

അവന് ഗ്രാമത്തിലോ ആശ്രമത്തിലോ എവിടെയും താമസസ്ഥലം ലഭിച്ചില്ല; അവൻ പോയ ഓരോ ദേശത്തിലും അവിടത്തെ മഹാജനങ്ങൾ അവനെ നേരിട്ട് തടഞ്ഞു।

Verse 61

तत्तद्देशान्निरस्तः स शाकल्यं शरणं ययौ । प्रणम्य शाकल्यमुनिं काश्यपो निन्दितो जनैः । इदं विज्ञापयामास शाकल्याय महात्मने

അവൻ സ്ഥലസ്ഥലങ്ങളിൽ നിന്നു തള്ളിക്കളയപ്പെട്ട് ശാകല്യന്റെ ശരണം പ്രാപിച്ചു. ജനങ്ങളാൽ നിന്ദിക്കപ്പെട്ട കാശ്യപൻ ശാകല്യമുനിയെ പ്രണാമം ചെയ്ത് ആ മഹാത്മാവിനോട് ഈ കാര്യം അപേക്ഷിച്ചു അറിയിച്ചു।

Verse 62

काश्यप उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ शाकल्य हरिवल्लभ

കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു— ഭഗവൻ, സർവ്വധർമ്മജ്ഞനായ ശാകല്യാ, ഹരിവല്ലഭാ!

Verse 63

मुनयो ब्राह्मणाश्चान्ये मां निंदंति सुहृज्जनाः । नास्याहं कारणं जाने किं मां निंदंति मानवाः

മുനികളും ബ്രാഹ്മണരും മറ്റു സുഹൃത്തുക്കളും പോലും എന്നെ നിന്ദിക്കുന്നു. അതിന്റെ കാരണം എനിക്ക് അറിയില്ല—മനുഷ്യർ എന്നെ എന്തിന് കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു?

Verse 64

ब्रह्महत्या सुरापानं गुरुस्त्रीगमनं तथा । स्तेयं संसर्गदोषो वा मया नाचरितः क्वचित्

ബ്രഹ്മഹത്യ, സുരാപാനം, ഗുരുപത്നീഗമനം, മോഷണം, അല്ലെങ്കിൽ ദുഷ്‌സംഗദോഷം—ഇവയൊന്നും ഞാൻ ഒരിക്കലും ആചരിച്ചിട്ടില്ല।

Verse 65

अन्यान्यपि हि पापानि न कृतानि मया मुने । तथापि निंदंति जना वृथा मां बांधवादयः

ഹേ മുനേ, മറ്റു പാപങ്ങളും ഞാൻ ചെയ്തിട്ടില്ല; എന്നിട്ടും ബന്ധുക്കളും മറ്റുള്ളവരും കാരണം കൂടാതെ എന്നെ വ്യർത്ഥമായി നിന്ദിക്കുന്നു।

Verse 66

जानासि चेत्त्वं शाकल्य मया दोषं कृतं वद । उक्तोऽथ काश्यपेनैवं शाकल्याख्यो महामुनिः । क्षणं ध्यात्वा बभाषे तं काश्यपं द्विजसत्तमाः

“ഹേ ശാകല്യാ, നിനക്കറിയാമെങ്കിൽ പറയുക—എന്നാൽ ഏതു ദോഷം സംഭവിച്ചു?” എന്നു കാശ്യപൻ ചോദിച്ചതോടെ, ശാകല്യനാമ മഹാമുനി ക്ഷണം ധ്യാനിച്ച് ദ്വിജശ്രേഷ്ഠനായ കാശ്യപനോട് ഉത്തരം പറഞ്ഞു।

Verse 67

शाकल्य उवाच । परीक्षितं महाराजं तक्षकाद्रक्षितुं भवान्

ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു— “തക്ഷകനിൽ നിന്ന് മഹാരാജ പരീക്ഷിതനെ രക്ഷിക്കേണ്ടത് നിങ്ങളായിരുന്നു.”

Verse 68

अयासीदर्धमार्गे तु तक्षकेण निवारितः । चिकित्सितुं समर्थोऽपि विषरोगादिपीडितम्

“നിങ്ങൾ പുറപ്പെട്ടെങ്കിലും, അർദ്ധമാർഗത്തിൽ തക്ഷകൻ നിങ്ങളെ തടഞ്ഞു—വിഷം, രോഗം മുതലായവാൽ പീഡിതനെ ചികിത്സിക്കാൻ നിങ്ങൾക്ക് കഴിവുണ്ടായിരുന്നിട്ടും.”

Verse 69

यो न रक्षति लोभेन तमाहुर्ब्रह्मघातकम् । क्रोधात्कामाद्भयाल्लोभान्मात्सर्यान्मोहतोऽपि वा

“ലോഭം മൂലം രക്ഷിക്കാത്തവനെ ബ്രഹ്മഹന്താവെന്ന് പറയുന്നു—ക്രോധം, കാമം, ഭയം, ലോഭം, അസൂയ അല്ലെങ്കിൽ മോഹം മൂലമായാലും.”

Verse 70

यो न रक्षति विप्रेंद्र विषरोगातुरं नरम् । ब्रह्महा स सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः

“ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ, വിഷമോ രോഗമോ ബാധിച്ച മനുഷ്യനെ രക്ഷിക്കാത്തവൻ ബ്രഹ്മഹന്താവും, സുരാപാനിയും, മോഷ്ടാവും, ഗുരുതൽപഗനും തുല്യമായ പാപിയാകുന്നു।”

Verse 71

संसर्गदोषदुष्टश्च नापि तस्य हि निष्कृतिः । कन्याविक्रयिणश्चापि हयविक्रयिणस्तथा

ദുഷ്‌സംഗദോഷംകൊണ്ട് മലിനനായവന് സത്യത്തിൽ പ്രായശ്ചിത്തമില്ല. അതുപോലെ കന്യാവിക്രേതാവും അശ്വവിക്രേതാവും നിന്ദ്യരാണ്.

Verse 72

कृतघ्न स्यापि शास्त्रेषु प्रायश्चित्तं हि विद्यते । विषरोगातुरं यस्तु समर्थोपि न रक्षति

കൃതഘ്നനേക്കുറിച്ചും ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ പ്രായശ്ചിത്തം പറഞ്ഞിട്ടുണ്ട്. എന്നാൽ കഴിവുണ്ടായിട്ടും വിഷമോ രോഗമോ ബാധിച്ചവനെ രക്ഷിക്കാത്തവൻ—

Verse 73

न तस्य निष्कृतिः प्रोक्ता प्रायश्चित्तायुतैरपि । न तेन सह पंक्तौ च भुंजीत सुकृती जनः

അത്തരക്കാരന് പതിനായിരം പ്രായശ്ചിത്തങ്ങളാലും മോചനം പ്രസ്താവിച്ചിട്ടില്ല. പുണ്യവാൻ അവനോടൊപ്പം ഒരേ പംക്തിയിൽ ഇരുന്ന് ഭക്ഷിക്കരുത്.

Verse 74

न तेन सह भाषेत न पश्येत्तं नरं क्वचित् । तत्संभाषणमात्रेण महापातकभाग्भवेत्

അവനോടൊപ്പം സംസാരിക്കരുത്; എവിടെയും ആ മനുഷ്യനെ കാണുകയും അരുത്. അവനോടുള്ള സംഭാഷണമാത്രം കൊണ്ടും മഹാപാതകത്തിൽ പങ്കാളിയാകും.

Verse 75

परीक्षित्स महाराजः पुण्यश्लोकश्च धार्मिकः । विष्णुभक्तो महायोगी चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता

മഹാരാജ പരീക്ഷിത് പുണ്യശ്ലോകനും ധാർമികനും ആയിരുന്നു—വിഷ്ണുഭക്തൻ, മഹായോഗി, ചാതുർവർണ്യക്രമത്തിന്റെ രക്ഷകൻ.

Verse 76

व्यासपुत्राद्धरिकथां श्रुतवान्भक्तिपूर्वकम् । अरक्षित्वा नृपं तं त्वं वचसा तक्षकस्य यत्

വ്യാസപുത്രനിൽ നിന്ന് ഭക്തിപൂർവ്വം ഹരികഥ ശ്രവിച്ചിട്ടും, തക്ഷകന്റെ വചനനിമിത്തം നീ ആ രാജാവിനെ രക്ഷിച്ചില്ല।

Verse 77

निवृत्तस्तेन विप्रेंद्रैर्बांधवैरपि दूष्यसे । स परीक्षिन्महाराजो यद्यपि क्ष णजीवितः

കർത്തവ്യത്തിൽ നിന്ന് പിന്മാറിയതിനാൽ നീ ശ്രേഷ്ഠ ബ്രാഹ്മണന്മാരാലും സ്വന്തം ബന്ധുക്കളാലും കുറ്റപ്പെടുത്തപ്പെടുന്നു. ആ മഹാരാജാ പരീക്ഷിത്, ജീവൻ ക്ഷണമാത്രം ശേഷിച്ചിരുന്നാലും,—

Verse 78

तथापि यावन्मरणं बुधैः कार्यं चिकित्सनम् । यावत्कण्ठगताः प्राणा मुमूर्षोर्मानवस्य हि

എന്നിരുന്നാലും, മരണം വരെയും ജ്ഞാനികൾ ചികിത്സ നടത്തണം—മരണാസന്നനായ മനുഷ്യന്റെ പ്രാണൻ കണ്ഠത്തിലെത്താത്തതുവരെ।

Verse 79

तावच्चिकित्सा कर्तव्या कालस्य कुटिला गतिः । इति प्राहुः पुरा श्लोकं भिषग्वैद्याब्धिपारगाः

അത്രവരെ ചികിത്സ നിർബന്ധം; കാലത്തിന്റെ ഗതി വളഞ്ഞതും അനിശ്ചിതവുമാണ്. ഇങ്ങനെ പുരാതനകാലത്ത് വൈദ്യവിദ്യാസമുദ്രം കടന്ന ഭിഷഗ്വൈദ്യർ ഈ ശ്ലോകം പറഞ്ഞു।

Verse 80

अतश्चिकित्साशक्तोऽपि यस्मादकृतभेषजः । अर्धमार्गे निवृत्तस्त्वं तेन तं हतवानसि । शाकल्येनैवमुदितः काश्यपः प्रत्यभाषत

അതുകൊണ്ട്, ചികിത്സാശക്തിയുണ്ടായിട്ടും നീ ഔഷധം നൽകിയില്ല; പാതിവഴിയിൽ തന്നെ പിന്മാറി—അതുകൊണ്ടുതന്നെ നീ അവനെ ഹതനാക്കി. ശാകല്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ കാശ്യപൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 81

काश्यप उवाच । ममैतद्दोषशांत्यर्थमुपायं वद सुव्रत

കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ഹേ സുവ്രതാ! എന്റെ ഈ ദോഷശാന്തിക്കുള്ള ഉപായം എനിക്കു പറയുക.

Verse 82

येन मां प्रतिगृह्णीयुर्बांधवाः ससुहृज्जनाः

ഏത് ഉപായത്തിലൂടെ എന്റെ ബന്ധുക്കളും സുഹൃത്തുക്കളും ഹിതൈഷികളും എന്നെ വീണ്ടും സ്വീകരിക്കും?

Verse 83

कृपां मयि कुरुष्व त्वं शाकल्य हरिवल्लभ । काश्यपेनैवमुक्तस्तु शाकल्योपि मुनीश्वरः । क्षणं ध्यात्वा जगादैवं काश्यपं कृपया तदा

ഹേ ഹരിവല്ലഭ ശാകല്യാ! എനിക്കു കരുണ കാണിക്കണമേ. കാശ്യപൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ മുനീശ്വരനായ ശാകല്യൻ ക്ഷണം ധ്യാനിച്ച് ദയയോടെ കാശ്യപനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 84

शाकल्य उवाच । अस्य पापस्य शात्यर्थमुपायं प्रवदामि ते

ശാകല്യൻ പറഞ്ഞു—ഈ പാപത്തിന്റെ ശാന്തിക്കായി യഥോചിതമായ ഉപായം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു.

Verse 85

तत्कर्त्तव्यं त्वया शीघ्रं विलंबं मा कृथा द्विज । दक्षिणांबुनिधौ सेतौ गंधमादनपर्वते

ഹേ ദ്വിജാ! ഇത് നീ शीഘ്രം ചെയ്യുക; വൈകിപ്പിക്കരുത്. ദക്ഷിണ സമുദ്രത്തിലെ സേതുവിൽ, ഗന്ധമാദന പർവതത്തിൽ…

Verse 86

अस्ति तीर्थद्वयं विप्रा गायत्री च सरस्वती । तत्र त्वं स्नानमात्रेण शुद्धो भूयाश्च तत्क्षणे

ഹേ വിപ്രാ! ഇവിടെ രണ്ട് തീർത്ഥങ്ങളുണ്ട്—ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും. അവിടെ സ്നാനം മാത്രം ചെയ്താൽ നീ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശുദ്ധനാകും.

Verse 87

गायत्र्या च सरस्वत्या जलवात स्पृशो नरः । विधूय सर्वपापानि स्वर्गं यास्यंति निर्मलाः

ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും ജലവും പാവനവായുവും സ്പർശിക്കുന്നവർ സകലപാപങ്ങളും കഴുകി നീക്കി, നിർമ്മലരായി സ്വർഗ്ഗത്തിലേക്ക് പോകുന്നു.

Verse 88

तद्याहि शीघ्र विप्र त्वं गायत्रीं च सरस्वतीम् । इत्युक्तः काश्यपस्तेन शाकल्येन द्विजोत्तमाः

അതുകൊണ്ട്, ഹേ വിപ്രാ! നീ വേഗത്തിൽ ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും അടുക്കൽ പോകുക. ശാകല്യൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ ദ്വിജോത്തമനായ കാശ്യപൻ തയ്യാറായി.

Verse 89

नत्वा मुनिं च शाकल्यं तमापृच्छ्य मुनीश्वरम् । तेन चैवाभ्यनुज्ञातः प्रययौ गन्धमादनम्

ശാകല്യ മുനിയെ നമസ്കരിച്ച്, ആ മുനീശ്വരനോട് വിട വാങ്ങി, അദ്ദേഹത്തിന്റെ അനുവാദം ലഭിച്ച കാശ്യപൻ ഗന്ധമാദനത്തിലേക്ക് പുറപ്പെട്ടു.

Verse 90

तत्र गत्वा च गायत्रीसरस्वत्यौ च काश्यपः । नत्वा तीर्थद्वयं भक्त्या दण्डपाणिं च भैरवम्

അവിടെ എത്തിയ കാശ്യപൻ ഗായത്രിയെയും സരസ്വതിയെയും സമീപിച്ചു. ഭക്തിയോടെ അദ്ദേഹം ആ രണ്ടു തീർത്ഥങ്ങളെയും ദണ്ഡപാണിയായ ഭൈരവനെയും നമസ്കരിച്ചു.

Verse 91

संकल्पपूर्वं तत्तीर्थे सस्नौ नियमसंयुतः । तीर्थद्वये स्नानमात्रान्मुक्तपापोऽथ काश्यपः

സങ്കൽപപൂർവ്വം, നിയമസംയുതനായി കാശ്യപൻ ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്തു. ഇരട്ട തീർത്ഥങ്ങളിൽ സ്നാനമാത്രം കൊണ്ടുതന്നെ അവൻ പാപമുക്തനായി.

Verse 92

तीर्थद्वयस्य तीरेऽसौ किंचित्कालं तु तस्थिवान् । तस्मिन्काले च गायत्रीसरस्वत्यौ मुनीश्वराः

അവൻ ആ ഇരട്ട തീർത്ഥങ്ങളുടെ തീരത്ത് കുറച്ചുനേരം നിലകൊണ്ടു. അതേ സമയത്ത്, ഹേ മുനീശ്വരന്മാരേ, ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും അവിടെ പ്രാദുർഭവിക്കുവാൻ തുടങ്ങി.

Verse 93

प्रादुर्बभूवतुर्मूर्ते सर्वाभरणभूषिते । देव्यौ ते स नमस्कृत्य काश्यपो भक्तिपूर्वकम्

ആ രണ്ടു ദേവിമാർ സാകാരരൂപത്തിൽ പ്രാദുർഭവിച്ചു, സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതരായി. കാശ്യപൻ ഭക്തിപൂർവ്വം അവരെ നമസ്കരിച്ചു.

Verse 94

के युवां रूपसंपन्ने सर्वालंकारसंयुते । इति पप्रच्छ दृष्ट्वा ते काश्यपो हृष्टमानसः । तेन पृष्टे च गायत्रीसरस्वत्यौ तमूचतुः

‘നിങ്ങൾ ഇരുവരും ആരാണ്—രൂപസമ്പന്നരായി, സർവ്വാലങ്കാരങ്ങളാൽ യുക്തരായി?’ എന്ന് ഹർഷചിത്തനായ കാശ്യപൻ കണ്ടു ചോദിച്ചു. ചോദിച്ചതോടെ ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും അവനോട് പറഞ്ഞു.

Verse 95

गायत्रीसरस्वत्यावूचतुः । काश्यपावां हि गायत्रीसरस्वत्यौ विधिप्रिये

ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും പറഞ്ഞു—‘ഹേ കാശ്യപാ, വിധിപ്രിയനേ! ഞങ്ങളാണ് ഗായത്രിയും സരസ്വതിയും.’

Verse 96

एतत्तीर्थस्वरूपेण नित्यं वर्तावहे त्वतः । अत्र तीर्थद्वये स्नानादावां तुष्टे तवाधुना

ഞങ്ങൾ ഇവിടെ ഈ തീർത്ഥത്തിന്റെ സ്വരൂപമായിട്ടുതന്നെ നിത്യവും വസിക്കുന്നു. ഈ തീർത്ഥദ്വയത്തിൽ നീ സ്നാനം ചെയ്തതിനാൽ ഞങ്ങൾ ഇരുവരും ഇപ്പോൾ നിന്നിൽ പ്രസന്നരാണ്।

Verse 97

वरं मत्तो वृणीष्व त्वं यदिष्टं काश्यप द्विज । स्नांति तीर्थद्वये येऽत्र दास्यावस्तदभीप्सितम्

ഹേ കാശ്യപ ദ്വിജാ! നിനക്കിഷ്ടമായ വരം ഞങ്ങളിൽ നിന്നു തിരഞ്ഞെടുക്കുക. ഇവിടെ ഈ തീർത്ഥദ്വയത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്യുന്നവർക്ക് ഞങ്ങൾ അവരുടെ അഭീഷ്ടം ദാനം ചെയ്യും।

Verse 98

श्रुत्वा वचस्तद्गायत्रीसरस्वत्योः स काश्यपः । तुष्टाव वाग्भिरग्र्याभिस्ते देव्यौ वेधसः प्रिये

ഗായത്രിയുടെയും സരസ്വതിയുടെയും വചനങ്ങൾ കേട്ട കാശ്യപൻ, സ്രഷ്ടാവായ ബ്രഹ്മാവിന് പ്രിയമായ ആ രണ്ടു ദേവിമാരെ ഉന്നത സ്തോത്രവചനങ്ങളാൽ സ്തുതിച്ചു।

Verse 99

काश्यप उवाच । चतुराननगेहिन्यौ जगद्धात्र्यौ नमाम्यहम् । विद्यास्वरूपे गायत्री सरस्वत्यौ शुभे उभे

കാശ്യപൻ പറഞ്ഞു—ചതുര്മുഖനായ പ്രഭു ബ്രഹ്മാവിന്റെ ധാമത്തിൽ വസിക്കുന്ന, ജഗത്തിനെ ധരിക്കുന്ന, വിദ്യാസ്വരൂപിണികളായ മംഗളകരമായ ഗായത്രി-സരസ്വതീ ദേവിമാരെ ഞാൻ നമസ്കരിക്കുന്നു।

Verse 100

सृष्टिस्थित्यंतकारिण्यौ जगतो वेदमातरौ । हव्यकव्यस्वरूपे च चंद्रादित्यविलोचने

നിങ്ങൾ ഇരുവരും സൃഷ്ടി-സ്ഥിതി-ലയങ്ങളുടെ അധിഷ്ഠാത്രിമാർ; സർവ്വജഗത്തിനും വേദമാതാക്കൾ. ദേവർക്കും പിതൃകൾക്കും അർപ്പിക്കുന്ന ഹവ്യ-കവ്യത്തിന്റെ സ്വരൂപവും നിങ്ങളേ; നിങ്ങളുടെ നേത്രങ്ങൾ ചന്ദ്രനും സൂര്യനും.

Verse 110

काश्यपोऽपि कृतार्थः सन्स्व देशं प्रति निर्ययौ । बांधवा ब्राह्मणाः सर्वे काश्यपं गतकिल्बिषम्

കാശ്യപനും കൃതാർത്ഥനായി തന്റെ ദേശത്തേക്കു പുറപ്പെട്ടു. അവന്റെ ബന്ധുക്കളായ ബ്രാഹ്മണന്മാർ എല്ലാവരും പാപമുക്തനായ കാശ്യപനെ യഥോചിതമായി ആദരിച്ചു.

Verse 113

यो गायत्र्यां सरस्वत्यां स स्नातफलमश्नुते

ഗായത്രിയിലും സരസ്വതിയിലും സ്നാനം ചെയ്യുന്നവൻ പുണ്യസ്നാനത്തിന്റെ പൂർണ്ണഫലം പ്രാപിക്കുന്നു.