Adhyaya 32

Verse 1

व्यास उवाच । ततश्च रामदूतास्ते नत्वा राममथाब्रुवन् । रामराम महाबाहो वरनारी शुभानना

വ്യാസൻ പറഞ്ഞു—അപ്പോൾ രാമന്റെ ദൂതന്മാർ രാമനെ നമസ്കരിച്ചു പറഞ്ഞു—“രാമാ, രാമാ, ഹേ മഹാബാഹോ, ഞങ്ങൾ ഒരു ശ്രേഷ്ഠസ്ത്രീയെ, ശുഭമുഖിയെ, കണ്ടു…”

Verse 2

सुवस्त्रभूषाभरणां मृदुवाक्यपरायणाम् । एकाकिनीं क्रदमानाम दृष्ट्वा तां विस्मिता वयम्

ഞങ്ങൾ അവളെ കണ്ടു—ശുഭ്രവസ്ത്രാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായി, മൃദുവാക്യപരായണയായി—എന്നാലും ഏകാകിനിയായി കരഞ്ഞുകൊണ്ടിരുന്നു; അവളെ കണ്ടു ഞങ്ങൾ വിസ്മയിച്ചു।

Verse 3

समीपवर्तिनो भूत्वा पृष्टा सा सुरसुन्दरी । का त्वं देवि वरारोहे देवी वा दानवी नु किम्

അടുത്തേക്ക് ചെന്നു അവർ ആ ദിവ്യസുന്ദരിയോട് ചോദിച്ചു—“ദേവി, വരാരോഹേ! നീ ആരാണ്? നീ ദേവിയാണോ, അതോ ദാനവിയാണോ?”

Verse 4

रामः पृच्छति देवि त्वां ब्रूहि सर्वं यथातथम् । तच्छ्रुत्वा वचनं रामा सोवाच मधुरं वचः

“ദേവീ, രാമൻ നിന്നോട് ചോദിക്കുന്നു—യഥാതഥമായി എല്ലാം പറയുക।” ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് അവൾ മധുരമായി പറഞ്ഞു।

Verse 5

रामं प्रेषयत भद्रं वो मम दुःखापहं परम्

“രാമനെ അയയ്ക്കുക; നിങ്ങൾക്ക് മംഗളം വരട്ടെ—അവൻ എന്റെ ദുഃഖം പരമമായി അകറ്റാൻ ശേഷിയുള്ളവൻ।”

Verse 6

तदाकर्ण्य ततो रामः संभ्रमात्त्वरितो ययौ । दृष्ट्वा तां दुःखसंतप्तां स्वयं दुःखमवाप सः । उवाच वचनं रामः कृतांजलिपुटस्तदा

അത് കേട്ട് രാമൻ ആശങ്കയോടെ ഉടൻ തന്നെ വേഗത്തിൽ ചെന്നു. ദുഃഖത്തിൽ കത്തുന്ന അവളെ കണ്ടപ്പോൾ അവനും ദുഃഖം അനുഭവിച്ചു. തുടർന്ന് രാമൻ കരംകൂപ്പി ആദരത്തോടെ വചനം പറഞ്ഞു।

Verse 7

श्रीराम उवाच । का त्वं शुभे कस्य परिग्रहो वा केनावधूता विजने निरस्ता । मुष्टं धनं केन च तावकीनमाचक्ष्व मातः सकलं ममाग्रे

ശ്രീരാമൻ പറഞ്ഞു—ഹേ ശുഭേ, നീ ആരാണ്? ആരുടെ ഭാര്യയാണ്? ആരാണ് നിന്നെ ഈ നിർജനസ്ഥാനത്ത് തള്ളിവിട്ട് ഉപേക്ഷിച്ചത്? ആരാണ് നിന്റെ മുഷ്ടിമാത്ര ധനം കവർന്നത്? ഹേ മാതാവേ, എന്റെ മുമ്പിൽ എല്ലാം യഥാർത്ഥമായി പറയുക।

Verse 8

इत्युक्त्वा चातिदुःखार्तो रामो मतिमतां वरः । प्रणामं दंडवच्चक्रे चक्रपाणिरिवापरः

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞ്, അതിദുഃഖത്തിൽ ആർത്തനായും ബുദ്ധിമാന്മാരിൽ ശ്രേഷ്ഠനായും ആയ രാമൻ ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു—മറ്റൊരു ചക്രപാണിയായ വിഷ്ണുവിനെപ്പോലെ।

Verse 9

तयाभिवंदितो रामः प्रगम्य च पुनःपुनः । तुष्टया परया प्रीत्या स्तुतो मधुरया गिरा

അവൾ വീണ്ടും വീണ്ടും മുന്നോട്ട് വന്ന് രാമനെ അഭിവന്ദിച്ചു; പരമ തൃപ്തിയോടും അത്യന്തം പ്രീതിയോടും കൂടി മധുരവചനങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ സ്തുതിച്ചു।

Verse 10

परमात्मन्परेशान दुःखहारिन्सनातन । यदर्थमवतारस्ते तच्च कार्यं त्वया कृतम्

ഹേ പരമാത്മാവേ, ഹേ പരേശ്വരാ, ഹേ ദുഃഖഹാരിൻ, ഹേ സനാതനാ! നിന്റെ അവതാരത്തിന്റെ ലക്ഷ്യം ഏതായിരുന്നുവോ, ആ കാര്യം നീ നിർവ്വഹിച്ച് സിദ്ധമാക്കി।

Verse 11

रावणः कुम्भकर्णश्च शक्रजित्प्रमुखास्तथा । खरदूषणत्रिशिरोमारीचाक्षकुमारकाः

രാവണൻ, കുംഭകർണ്ണൻ, ഇന്ദ്രജിത് മുതലായവർ; കൂടാതെ ഖരൻ, ദൂഷണൻ, ത്രിശിരസ്, മാരീചൻ, അക്ഷൻ എന്നിവരും മറ്റു രാക്ഷസകുമാരന്മാരും—

Verse 12

असंख्या निर्जिता रौद्रा राक्षसाः समरांगणे

സമരഭൂമിയിൽ അസംഖ്യ ക്രൂരവും രൗദ്രവുമായ രാക്ഷസർ ജയിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 13

किं वच्मि लोकेश सुकीर्त्तिमद्य ते वेधास्त्वदीयांगजपद्मसंभवः । विश्वं निविष्टं च ततो ददर्श वटस्य पत्रे हि यथो वटो मतः

ഹേ ലോകേശാ! ഇന്ന് നിന്റെ സുകീർത്തിയെ ഞാൻ എന്തു പറയാം? നിന്റെ ദേഹജ പദ്മത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച വേധാ (ബ്രഹ്മാ) പോലും നിനക്കുള്ളിൽ സർവ്വവിശ്വവും നിവിഷ്ടമായിരിക്കുന്നതു കണ്ടു—വടപത്രത്തിൽ വടവൃക്ഷം തന്നെയെന്നപോലെ.

Verse 14

धन्यो दशरथो लोके कौशल्या जननी तव । ययोर्जातोसि गोविंद जगदीश परः पुमान्

ഈ ലോകത്തിൽ ദശരഥൻ ധന്യൻ; നിന്റെ ജനനി കൗശല്യയും ധന്യയാണ്; കാരണം അവരുടെ ഗൃഹത്തിൽ തന്നെയാണ് നീ ജനിച്ചത്—ഹേ ഗോവിന്ദാ, ഹേ ജഗദീശാ, ഹേ പരമപുരുഷാ।

Verse 15

धन्यं च तत्कुलं राम यत्र त्वमागतः स्वयम् । धन्याऽयोध्यापुरी राम धन्यो लोकस्त्वदाश्रयः

ഹേ രാമാ! നീ സ്വയം വന്ന ആ കുലം ധന്യം; ഹേ രാമാ! അയോധ്യാപുരി ധന്യം, നിന്റെ ആശ്രയം സ്വീകരിക്കുന്ന ലോകവും ധന്യം.

Verse 16

धन्यः सोऽपि हि वाल्मीकिर्येन रामायणं कृतम् । कविना विप्रमुख्येभ्य आत्मबुद्ध्या ह्यनागतम्

വാല്മീകിയും തീർച്ചയായും ധന്യൻ; അദ്ദേഹത്താൽ രാമായണം രചിക്കപ്പെട്ടു. ആ കവി തന്റെ അന്തഃപ്രേരിത ബുദ്ധിയാൽ അതിനെ സൃഷ്ടിച്ചു; അത് അന്നോളം പ്രമുഖ വിപ്രന്മാർക്കും പൂർണ്ണമായി അറിയപ്പെട്ടിരുന്നില്ല.

Verse 17

त्वत्तोऽभवत्कुलं चेदं त्वया देव सुपावितम्

നിന്നിൽ നിന്നാണ് ഈ വംശം ഉദ്ഭവിച്ചത്; ഹേ ദേവാ, നിന്നാൽ തന്നെയാണ് ഇത് പൂർണ്ണമായി പരിശുദ്ധമായത്।

Verse 18

नरपतिरिति लोकैः स्मर्यते वैष्णवांशः स्वयमसि रमणीयैस्त्वं गुणैर्विष्णुरेव । किमपि भुवनकार्यं यद्विचिंत्यावतीर्य तदिह घटयतस्ते वत्स निर्विघ्नमस्तु

ജനങ്ങൾ നിന്നെ വൈഷ്ണവാംശനായ നരപതി എന്നു സ്മരിക്കുന്നു; നിന്റെ മനോഹരഗുണങ്ങളാൽ നീ സ്വയം വിഷ്ണുവേ. ലോകഹിതത്തിനായി നീ ചിന്തിച്ച് അവതരിച്ച് നിർവഹിക്കുവാൻ വന്ന ഏതു കാര്യവും, ഹേ വത്സാ, ഇവിടെ നിർവിഘ്നമായി സഫലമാകട്ടെ।

Verse 19

स्तुत्वा वाचाथ रामं हि त्वयि नाथे नु सांप्रतम् । शून्या वर्ते चिरं कालं यथा दोषस्तथैव हि

ഇങ്ങനെ സ്തുതിച്ച് (ദേവത) രാമനോട് പറഞ്ഞു—“ഇപ്പോൾ നീ എന്റെ നാഥനായിട്ടും, ഞാൻ ദീർഘകാലമായി ശൂന്യവും നിർജ്ജനവുമായിത്തന്നെ തുടരുന്നു; മുമ്പെങ്ങനെയുണ്ടായിരുന്നോ അതുപോലെ തന്നെ ദോഷപീഡിതാവസ്ഥയിൽ।”

Verse 20

धर्मारण्यस्य क्षेत्रस्य विद्धि मामधिदेवताम् । वर्षाणि द्वादशेहैव जातानि दुःखि तास्म्यहम्

ധർമ്മാരണ്യ ക്ഷേത്രത്തിന്റെ അധിദേവതയായി എന്നെ അറിയുക. ഇവിടെ പന്ത്രണ്ടു വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞു; അതിനാൽ ഞാൻ ദുഃഖിതനാണ്।

Verse 21

निर्जनत्वं ममाद्य त्वमुद्धरस्व महामते । लोहासुरभयाद्राम विप्राः सर्वे दिशो दश

ഹേ മഹാമതേ! ഇന്ന് എന്നെ ഈ നിർജ്ജനതയിൽ നിന്ന് ഉദ್ಧരിക്കണമേ. ഹേ രാമാ! ലോഹാസുരഭയത്താൽ എല്ലാ വിപ്രന്മാരും പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കു പലയിരിക്കുന്നു।

Verse 22

गताश्च वणिजः सर्वे यथास्थानं सुदुःखिताः । स दैत्यो घातितो राम देवैः सुरभयंकरः

എല്ലാ വ്യാപാരികളും അത്യന്തം ദുഃഖിതരായി തങ്ങളുടെ തങ്ങളുടെ സ്ഥലങ്ങളിലേക്കു പോയി. ഹേ രാമാ, ദേവന്മാർക്കും ഭയങ്കരനായിരുന്ന ആ ദൈത്യൻ ദേവന്മാർകൊണ്ടു വധിക്കപ്പെട്ടു.

Verse 23

आक्रम्यात्र महामायो दुराधर्षो दुरत्ययः । न ते जनाः समायांति तद्भयादति शंकिताः

ഈ സ്ഥലത്തെ കീഴടക്കി, നേരിടാൻ ദുഷ്കരനും അതിജീവിക്കാൻ പ്രയാസമുള്ളവനുമായ ആ മഹാമായാവി ഇവിടെ അധിപതിയായി. അവന്റെ ഭയത്താൽ അത്യന്തം ആശങ്കിതരായി നിന്റെ ജനങ്ങൾ ഇവിടെ വരുന്നതില്ല.

Verse 24

अद्य वै द्वादश समाः शून्यागारमनाथवत् । यस्माच्च दीर्घिकायां मे स्नानदानोद्यतो जनः

ഇന്ന് പൂർണ്ണ പന്ത്രണ്ടു വർഷമായി; ഈ സ്ഥലം രക്ഷകനില്ലാത്ത ശൂന്യഗൃഹംപോലെ കിടക്കുന്നു. കാരണം എന്റെ ദീർഘികയിൽ സ്നാനവും ദാനവും ചെയ്യാൻ ഉത്സുകരായ ജനങ്ങൾ ഇനി വരുന്നതില്ല.

Verse 25

राम तस्यां दीर्घिकायां निपतंति च शूकराः । यत्रांगना भर्तृयुता जलक्रीडापरायणाः

ഹേ രാമാ, ഇപ്പോൾ അതേ ദീർഘികയിൽ പന്നികൾ വീഴുന്നു—ഒരിക്കൽ ഭർത്താക്കളോടുകൂടെ സ്ത്രീകൾ ജലക്രീഡയിൽ ലീനരായിരുന്ന സ്ഥലത്ത്.

Verse 26

चिक्रीडुस्तत्र महिषा निपतंति जलाशये । यत्र स्थाने सुपुष्पाणां प्रकरः प्रचुरोऽभवत्

ഇപ്പോൾ അവിടെ ജലാശയത്തിൽ പോത്തുകൾ കളിച്ചുല്ലസിച്ച് ചാടിവീഴുന്നു—ഒരിക്കൽ മനോഹര പുഷ്പങ്ങളുടെ സമൃദ്ധി നിറഞ്ഞിരുന്ന അതേ സ്ഥലത്ത്.

Verse 27

तद्रुद्धं कंटकैर्वृक्षैः सिंहव्याघ्रसमाकुलैः । संचिक्रीडुः कुमाराश्च यस्यां भूमौ निरंतरम्

ആ പ്രദേശം മുള്ളുള്ള വൃക്ഷങ്ങളാൽ മൂടപ്പെട്ടും സിംഹ‑വ്യാഘ്രങ്ങളാൽ നിറഞ്ഞും ആയിരുന്നു; എങ്കിലും ആ ഭൂമിയിൽ കുമാരന്മാർ നിരന്തരം കളിച്ചുകൊണ്ട് സഞ്ചരിച്ചിരുന്നു।

Verse 28

कुमार्यश्चित्रकाणां च तत्र क्रीडं ति हर्षिताः । अकुर्वन्वाडवा यत्र वेदगानं तिरंतरम्

അവിടെ സന്തോഷഭരിതയായ ബാലികകൾ വർണ്ണാഭമായ കളിപ്പാട്ടങ്ങളോടെ കളിച്ചു; അതേ സ്ഥലത്ത് യുവാക്കൾ ഇടവിടാതെ വേദഗാനം ചെയ്തു കൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 29

शिवानां तत्र फेत्काराः श्रूयंतेऽतिभयंकराः । यत्र धूमोऽग्निहोत्राणां दृश्यते वै गृहेगृहे

അവിടെ കുറുനരികളുടെ അതിഭയങ്കരമായ കൂക്കുകൾ കേൾക്കപ്പെട്ടു; എങ്കിലും അതേ സ്ഥലത്ത് വീടുവീടായി അഗ്നിഹോത്രത്തിന്റെ പുക ഉയരുന്നത് കാണാമായിരുന്നു।

Verse 30

तत्र दावाः सधूमाश्च दृश्यंतेऽत्युल्बणा भृशम् । नृत्यंते नर्त्तका यत्र हर्षिता हि द्विजाग्रतः

അവിടെ പുകയോടുകൂടിയ അത്യന്തം ഉഗ്രമായ കാട്ടുതീകൾ കാണപ്പെട്ടു; അതേ സ്ഥലത്ത് നർത്തകർ ശ്രേഷ്ഠ ദ്വിജന്മാരുടെ മുമ്പിൽ ഹർഷത്തോടെ നൃത്തം ചെയ്തു।

Verse 31

तत्रैव भूतवेताला प्रेताः नृत्यंति मोहिताः । नृपा यत्र सभायां तु न्यषीदन्मंत्रतत्पराः

അവിടെയേ മോഹിതരായ ഭൂതങ്ങൾ, വേതാളങ്ങൾ, പ്രേതങ്ങൾ നൃത്തം ചെയ്തു; അതേ സ്ഥലത്ത് രാജാക്കന്മാർ സഭയിൽ ആലോചനയിൽ തൽപരരായി ഇരുന്നിരുന്നു।

Verse 32

तस्मिन्स्थाने निषीदंति गवया ऋक्षशल्लकाः । आवासा यत्र दृश्यन्ते द्विजानां वणिजां तथा

ആ സ്ഥലത്ത് ഗൗരങ്ങൾ, കരടികൾ, മുള്ളൻപന്നികൾ ഇരുന്ന് വിശ്രമിക്കുന്നു; അവിടെ ദ്വിജന്മാരുടെയും വണികന്മാരുടെയും വാസസ്ഥലങ്ങളും വ്യക്തമായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 33

कुट्टिमप्रतिमा राम दृश्यंतेत्र बिलानि वै । कोटराणीह वृक्षाणां गवाक्षाणीह सर्वतः

ഓ രാമാ, ഇവിടെ ബിലങ്ങൾ കല്ലുപാളി വിരിച്ച മുറികളുപോലെ കാണപ്പെടുന്നു; ഇവിടെ വൃക്ഷങ്ങളുടെ കൊറ്ററകളും, എല്ലാടവും ജനാലപോലെയുള്ള തുറവുകളും കാണാം।

Verse 34

चतुष्का यज्ञवेदिर्हि सोच्छ्राया ह्यभवत्पुरा । तेऽत्र वल्मीकनिचयैर्दृश्यंते परिवेष्टिताः

മുമ്പ് ഇവിടെ നാലുമൂലയുള്ള യജ്ഞവേദികൾ ഉയർന്നും പ്രസിദ്ധമായും നിലകൊണ്ടിരുന്നു; ഇപ്പോൾ അവ ഇവിടെ ചിതൽപ്പുറ്റുകളുടെ കൂമ്പാരങ്ങൾ ചുറ്റിപ്പറ്റിയതായി കാണപ്പെടുന്നു।

Verse 35

एवंविधं निवासं मे विद्धि राम नृपोत्तम । शून्यं तु सर्वतो यस्मान्निवासाय द्विजा गताः

ഓ രാമാ, നൃപോത്തമാ, എന്റെ വാസസ്ഥലം ഇത്തരമാണെന്ന് അറിക; ദ്വിജന്മാർ മറ്റിടത്ത് വാസത്തിനായി പോയതിനാൽ ഇത് എല്ലാടവും ശൂന്യമായി.

Verse 36

तेन मे सुमहद्दुःखं तस्मात्त्राहि नरेश्वर । एतच्छ्रुत्वा वचो राम उवाच वदतां वरः

അതുകൊണ്ട് എനിക്ക് മഹാദുഃഖം വന്നിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ, ഹേ നരേശ്വരാ, എന്നെ രക്ഷിക്കണമേ. ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് വചനങ്ങളിൽ ശ്രേഷ്ഠനായ രാമൻ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 37

श्रीराम उवाच । न जाने तावकान्विप्रांश्चतुर्दिक्षु समाश्रितान् । न तेषां वेद्म्यहं संख्यां नामगोत्रे द्विजन्मनाम्

ശ്രീരാമൻ അരുളിച്ചെയ്തു—നാലുദിക്കുകളിലും ആശ്രയം പ്രാപിച്ചിരിക്കുന്ന നിന്റെ ബ്രാഹ്മണരെ ഞാൻ അറിയുന്നില്ല. അവരുടെ എണ്ണം, ദ്വിജന്മാരുടെ നാമവും ഗോത്രവും എനിക്കറിയില്ല.

Verse 38

यथा ज्ञातिर्यथा गोत्रं याथातथ्यं निवेदय । तत आनीय तान्सर्वान्स्वस्थाने वासयाम्यहम्

അവരുടെ ബന്ധുത്വം എങ്ങനെയോ, അവരുടെ ഗോത്രം എങ്ങനെയോ—അതു തന്നെയായി യഥാർത്ഥമായി എനിക്ക് അറിയിക്കൂ. പിന്നെ അവരെ എല്ലാവരെയും കൊണ്ടുവന്ന്, ഓരോരുത്തരെയും തത്തത്ത സ്ഥാനങ്ങളിൽ ഞാൻ പാർപ്പിക്കും.

Verse 39

श्रीमातोवाच । ब्रह्मविष्णुमहेशैश्च स्थापिता ये नरेश्वर । अष्टादश सहस्राणि ब्राह्मणा वेदपारगाः

ശ്രീമാതാവ് അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ നരേശ്വരാ! ബ്രഹ്മാ, വിഷ്ണു, മഹേശൻ എന്നിവരാൽ സ്ഥാപിതരായവർ—വേദപാരംഗതരായ പതിനെട്ടായിരം ബ്രാഹ്മണർ.

Verse 40

त्रयीविद्यासु विख्याता लोकेऽस्मिन्नमितद्युते । चतुष्षष्टिकगोत्राणां वाडवा ये प्रतिष्ठिताः

ഹേ അമിതദ്യുതിയേ! ഈ ലോകത്തിൽ അവർ ത്രയീ‑വിദ്യകളിൽ പ്രശസ്തരാണ്; അറുപത്തിനാലു ഗോത്രങ്ങളിലുളള വാഡവർ എന്ന നിലയിൽ സ്ഥാപിതരുമാണ്.

Verse 41

श्रीमातादात्त्रयीविद्यां लोके सर्वे द्विजोत्तमाः । षट्त्रिंशच्च सहस्राणि वैश्या धर्मपरायणाः

ശ്രീമാതാവ് ത്രയീ‑വിദ്യ ദാനം ചെയ്തു; ഈ ലോകത്തിൽ അവർ എല്ലാവരും ദ്വിജോത്തമരായി പ്രസിദ്ധരാണ്. കൂടാതെ ധർമ്മപരായണരായ മുപ്പത്താറായിരം വൈശ്യരും ഉണ്ട്.

Verse 42

आर्यवृत्तास्तु विज्ञेया द्विजशुश्रूषणे रताः । बहुलार्को नृपो यत्र संज्ञया सह राजते

അവരെ ആര്യവൃത്തന്മാരെന്നു അറിയുക; ദ്വിജശുശ്രൂഷയിൽ രതരായവർ അവർ. അവിടെ ‘ബഹുലാർക’ എന്ന നാമമുള്ള രാജാവ് തേജസ്സോടെ ശോഭിച്ചു വാഴുന്നു.

Verse 43

कुमारावश्विनौ देवौ धनदो व्ययपूरकः । अधिष्ठात्री त्वहं राम नाम्ना भट्टारिका स्मृता

കുമാരന്മാരും അശ്വിനീദേവദ്വയവും ദേവതകൾ; ധനദൻ (കുബേരൻ) ചെലവായതു പൂരിപ്പിക്കുന്നു. ഹേ രാമാ, ഞാൻ ഇവിടത്തെ അധിഷ്ഠാത്രീ ദേവി; ‘ഭട്ടാരികാ’ എന്ന നാമത്തിൽ സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 44

श्रीसूत उवाच । स्थानाचाराश्च ये केचित्कुलाचारास्तथैव च । श्रीमात्रा कथितं सर्वं रामस्याग्रे पुरातनम्

ശ്രീസൂതൻ പറഞ്ഞു—എന്തെന്ത് സ്ഥാനാചാരങ്ങളും അതുപോലെ കുലാചാരങ്ങളും ഉണ്ടോ, ആ സകല പുരാതനവൃത്താന്തവും ശ്രീമാതാവ് രാമന്റെ സന്നിധിയിൽ പറഞ്ഞു.

Verse 45

तस्यास्तु वचनं श्रुत्वा रामो मुदमवाप ह । सत्यंसत्यं पुनः सत्यं सत्यं हि भाषितं त्वया

അവളുടെ വചനം കേട്ട് രാമൻ മഹാനന്ദം പ്രാപിച്ചു. ‘സത്യം, സത്യം, വീണ്ടും സത്യം! നീ സത്യമായിട്ടുതന്നെ പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 46

यस्मात्सत्यं त्वया प्रोक्तं तन्नाम्ना नगरं शुभम् । वासयामि जगन्मातः सत्यमंदिरमेव च

നീ സത്യം പ്രസ്താവിച്ചതിനാൽ, ഹേ ജഗന്മാതാ, അതേ നാമത്തിൽ ഞാൻ ഒരു ശുഭനഗരം സ്ഥാപിക്കും; കൂടാതെ ‘സത്യമന്ദിരം’ എന്ന പേരിലുള്ള ക്ഷേത്രവും സ്ഥാപിക്കും.

Verse 47

त्रैलोक्ये ख्यातिमाप्नोतु सत्यमंदिरमु त्तमम्

ഈ ഉത്തമ സത്യമന്ദിരം ത്രിലോകങ്ങളിലും പ്രസിദ്ധി നേടട്ടെ.

Verse 48

एतदुक्त्वा ततो रामः सहस्रशतसंख्यया । स्वभृत्यान्प्रेषयामास विप्रानयनहेतवे

ഇതു പറഞ്ഞ ശേഷം രാമൻ സഹസ്ര-ശത സംഖ്യയിൽ തന്റെ ഭൃത്യരെ ബ്രാഹ്മണരെ കൊണ്ടുവരുവാൻ അയച്ചു.

Verse 49

यस्मिन्देशे प्रदेशे वा वने वा सरि तस्तटे । पर्यंते वा यथास्थाने ग्रामे वा तत्रतत्र च

ഏതു ദേശത്തിലോ പ്രദേശത്തിലോ—വനത്തിൽ, നദീതീരത്ത്, അതിർത്തിപ്രദേശങ്ങളിൽ, തങ്ങളുടെ യഥാസ്ഥാനങ്ങളിൽ, അല്ലെങ്കിൽ ഇവിടെ അവിടെ ഗ്രാമങ്ങളിൽ—

Verse 50

धर्मारण्यनिवासाश्च याता यत्र द्विजोत्तमाः । अर्घपाद्यैः पूजयित्वा शीघ्रमानयतात्र तान्

ധർമ്മാരണ്യനിവാസികളായ ആ ദ്വിജോത്തമർ എവിടെയെങ്കിലും പോയിട്ടുണ്ടെങ്കിൽ, അവരെ അർഘ്യവും പാദ്യവും നൽകി പൂജിച്ച് വേഗത്തിൽ ഇവിടെ കൊണ്ടുവരിക.

Verse 51

अहमत्र तदा भोक्ष्ये यदा द्रक्ष्ये द्विजोत्तमान्

ആ ദ്വിജോത്തമരെ ഞാൻ ദർശിക്കുന്നപ്പോൾ മാത്രമേ ഞാൻ ഇവിടെ ഭക്ഷിക്കൂ.

Verse 52

विमान्य च द्विजानेतानागमिष्यति यो नरः । स मे वध्यश्च दंड्यश्च निर्वास्यो विषयाद्बहिः

ഈ ബ്രാഹ്മണന്മാരെ അവമാനിച്ച് വരാതിരിക്കുന്ന ഏതു മനുഷ്യനും വധ്യനും ശിക്ഷാർഹനും ആകും; എന്റെ രാജ്യപരിധിക്കു പുറത്തേക്ക് നാടുകടത്തപ്പെടും.

Verse 53

तच्छ्रुत्वा दारुणं वाक्यं दुःसहं दुःप्रधर्षणम् । रामाज्ञाकारिणो दूता गताः सर्वे दिशो दश

സഹിക്കാനും ലംഘിക്കാനും ദുഷ്കരമായ ആ ദാരുണവചനം കേട്ട്, രാമാജ്ഞ നടപ്പാക്കുന്ന ദൂതന്മാർ പത്ത് ദിക്കുകളിലേക്കും പുറപ്പെട്ടു.

Verse 54

शोधिता वाडवाः सर्वे लब्धाः सर्वे सुहर्षिताः । यथोक्तेन विधानेन अर्घपाद्यैरपूजयन्

എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും അന്വേഷിച്ച് കണ്ടെത്തി; എല്ലാവരും അത്യന്തം ഹർഷിച്ചു; ശാസ്ത്രോക്തവിധിപ്രകാരം അർഘ്യവും പാദ്യവും നൽകി ആദരിച്ചു.

Verse 55

स्तुतिं चक्रुश्च विधिवद्विनयाचारपूर्वकम् । आमंत्र्य च द्विजान्सर्वान्रामवाक्यं प्रकाशयन्

അവർ വിധിപൂർവം വിനയാചാരസഹിതം സ്തുതി ചെയ്തു; പിന്നെ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരെയും ഔപചാരികമായി ക്ഷണിച്ച് രാമവചനം അറിയിച്ചു.

Verse 56

ततस्ते वाडवाः सर्वे द्विजाः सेवकसंयुताः । गमनायोद्यताः सर्वे वेदशास्त्रपरायणाः

അതിനുശേഷം ആ എല്ലാ ബ്രാഹ്മണന്മാരും സേവകരോടുകൂടി യാത്രയ്ക്കായി സന്നദ്ധരായി; അവർ എല്ലാവരും വേദശാസ്ത്രപരായണരായിരുന്നു.

Verse 57

आगता रामपार्श्वं च बहुमानपुरःसराः । समागतान्द्विजान्दृष्ट्वा रोमांचिततनूरुहः

അവൻ ആദരഭാവം മുൻനിർത്തി രാമന്റെ സമീപത്തേക്ക് എത്തി. ഒരുമിച്ചുകൂടിയ ബ്രാഹ്മണരെ കണ്ടപ്പോൾ ആനന്ദരോമാഞ്ചം പുളകിതനായി.

Verse 58

कृतकृत्यमिवात्मानं मेने दाशरथिर्नृपः । स संभ्रमात्समुत्थाय पदातिः प्रययौ पुरः

ദശരഥപുത്രനായ രാജാവ് താനൊരു കൃതകൃത്യനെന്നപോലെ കരുതി. അവൻ ആകാംക്ഷയോടെ ഉടൻ എഴുന്നേറ്റ് കാൽനടയായി മുന്നോട്ട് ചെന്നു അവരെ സ്വീകരിച്ചു.

Verse 59

करसंपुटकं कृत्वा हर्षाश्रु प्रतिमुञ्चयन् । जानुभ्यामवनिं गत्वा इदं वचनमब्रवीत्

അവൻ കൈകൂപ്പി, ആനന്ദാശ്രു ചൊരിഞ്ഞുകൊണ്ട്, മുട്ടുകുത്തി ഭൂമിയിൽ നമസ്കരിച്ചു ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 60

विप्रप्रसादात्कमलावरोऽहं विप्रप्रसादाद्धरणीधरोऽहम् । विप्रप्रसादाज्जगतीपतिश्च विप्रप्रसादान्मम रामनाम

‘ബ്രാഹ്മണപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ കമലാവരൻ (ലക്ഷ്മീപ്രിയൻ); ബ്രാഹ്മണപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ധരണീധരൻ (ധർമ്മരാജൻ). ബ്രാഹ്മണപ്രസാദത്താൽ ഞാൻ ജഗതീപതി; ബ്രാഹ്മണപ്രസാദത്താൽ തന്നെയാണ് എന്റെ നാമം “രാമ”.’

Verse 61

इत्येवमुक्ता रामेण वाड वास्ते प्रहर्षिताः । जयाशीर्भिः प्रपूज्याथ दीर्घायुरिति चाब्रुवन्

രാമൻ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ അവർ അവിടെ താമസിക്കുമ്പോൾ അത്യന്തം സന്തോഷിച്ചു. ‘ജയം’ എന്ന ആശീർവാദങ്ങളാൽ അദ്ദേഹത്തെ ആദരിച്ചു—‘ദീർഘായുസ്സുണ്ടാകട്ടെ’ എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 62

आवर्जितास्ते रामेण पाद्यार्घ्यविष्टरादिभिः । स्तुतिं चकार विप्राणां दण्डवत्प्रणिपत्य च

രാമൻ പാദ്യം, അർഘ്യം, ആസനം മുതലായ പരമ്പരാഗത ഉപചാരങ്ങളാൽ അവരെ ആദരത്തോടെ സ്വീകരിച്ചു. പിന്നെ ബ്രാഹ്മണരെ സ്തുതിച്ച് ദണ്ഡവത് പ്രണാമം ചെയ്തു.

Verse 63

कृतांजलिपुटः स्थित्वा चक्रे पादाभिवंदनम् । आसनानि विचित्राणि हैमान्याभरणानि च

അഞ്ജലി കൂട്ടി നിന്നുകൊണ്ട് അദ്ദേഹം അവരുടെ പാദങ്ങളിൽ വന്ദനം ചെയ്തു. കൂടാതെ വിചിത്രമായ ആസനങ്ങളും സ്വർണ്ണാഭരണങ്ങളും ഒരുക്കി.

Verse 64

समर्पयामास ततो रामो दशरथात्मजः । अंगुलीयकवासांसि उपवीतानि कर्णकान्

അതിനുശേഷം ദശരഥപുത്രനായ രാമൻ അവർക്കു മോതിരങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, യജ്ഞോപവീതങ്ങൾ, കർണ്ണാഭരണങ്ങൾ എന്നിവ സമർപ്പിച്ചു.

Verse 65

प्रददौ विप्रमुख्येभ्यो नानावर्णाश्च धेनवः । एकैकशत संख्याका घटोध्नीश्च सवत्सकाः

അദ്ദേഹം വിപ്രമുഖ്യർക്കു പല വർണ്ണങ്ങളിലുള്ള ധേനുക്കളെ ദാനമായി നൽകി—ഓരോ ദാനവും നൂറ് വീതം—പാൽ നിറഞ്ഞ അകിടുകളോടെ, കിടാക്കളോടുകൂടി.

Verse 66

सवस्त्रा बद्धघंटाश्च हेमशृंगविभूषिताः । रूप्यखुरास्ताम्रपृष्ठीः कांस्यपात्रसमन्विताः

അവ വസ്ത്രം ധരിപ്പിക്കപ്പെട്ടതും മണികൾ കെട്ടിയതും സ്വർണ്ണശൃംഗങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു; വെള്ളി കുളമ്പുകളോടെ, ചെമ്പുനിറമുള്ള പുറംഭാഗത്തോടെ, കാംസപാത്രങ്ങളോടുകൂടി.