Adhyaya 84

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अत्रैवोदाहरन्तीममितिहासं पुरातनम् । कैलासे पृच्छते भक्त्या षण्मुखाय शिवोदितम्

ശ്രീ മാർകണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇവിടെയേ ഞാൻ ഒരു പുരാതന പുണ്യചരിത്രം പറയുന്നു; കൈലാസത്തിൽ ഭക്തിയോടെ ഷൺമുഖൻ (സ്കന്ദൻ) ചോദിച്ചപ്പോൾ ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തത് അത്।

Verse 2

ईश्वर उवाच । पूर्वं त्रेतायुगे स्कन्द हतो रामेण रावणः । चतुर्दश तदा कोट्यो निहता ब्रह्मरक्षसाम्

ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ സ്കന്ദാ, പൂർവ്വം ത്രേതായുഗത്തിൽ രാമൻ രാവണനെ വധിച്ചു; അപ്പോൾ പതിനാലു കോടി ബ്രഹ്മരാക്ഷസരും നശിച്ചു।

Verse 3

हतेषु तेषु वै तत्र रक्षणाय दिवौकसाम् । महानन्दस्तदा जातस्त्रिषु लोकेषु पुत्रक

അവർ അവിടെ നിഹതരായപ്പോൾ, ദേവലോകവാസികളുടെ രക്ഷയ്ക്കായി, മകനേ, മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും മഹാനന്ദം ഉദിച്ചു।

Verse 4

ततः सीतां समासाद्य समं वानरपुंगवैः । रामोऽप्ययोध्यामायातो भरतेन कृतोत्सवः । तस्मै समर्पयामास स राज्यं लक्ष्मणाग्रजः

പിന്നീട് സീതയെ വീണ്ടെടുത്തു, വാനരശ്രേഷ്ഠന്മാരോടൊപ്പം രാമനും അയോധ്യയിൽ എത്തി; അവിടെ ഭരതൻ ഉത്സവം ഒരുക്കിയിരുന്നു; ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ രാമൻ രാജ്യം ഭരതനു സമർപ്പിച്ചു।

Verse 5

तस्मिन्प्रशासति ततो राज्यं निहतकण्टकम् । कृतकार्योऽथ हनुमान्कैलासमगात्पुरा

അവൻ ഭരിക്കുമ്പോൾ രാജ്യം കണ്ഠകരഹിതം (ഉപദ്രവവും ശത്രുവും ഇല്ലാത്തത്) ആക്കി, കൃതകാര്യനായ ഹനുമാൻ മുൻപേ കൈലാസത്തിലേക്ക് പോയി।

Verse 6

ततो नन्दी प्रतीहारो रुद्रांशमपि तं कपिम् । न च संगमयामास रुद्रेणाघौघहारिणा

അപ്പോൾ ദ്വാരപാലകനായ നന്ദി—ആ കപി രുദ്രാംശനായിരുന്നിട്ടും—പാപൗഘഹാരിയായ രുദ്രനോടുള്ള ദർശനം അവനു അനുവദിച്ചില്ല।

Verse 7

तेन पृष्टस्तदा नन्दी किं मया पातकं कृतम् । येन रुद्रवपुः पुण्यं न पश्याम्यम्बिकान्वितम्

അവനോട് ചോദിക്കപ്പെട്ടപ്പോൾ (ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു): “നന്ദീ, ഞാൻ എന്ത് പാതകം ചെയ്തു? അതുകൊണ്ടാണ് അംബികാസഹിതമായ പുണ്യരുദ്രരൂപം ഞാൻ കാണാത്തത്?”

Verse 8

नन्द्युवाच । त्वयावतरणं चक्रे कपीन्द्रामरहेतुना । तथापि हि कृतं पापमुपभोगेन शाम्यति

നന്ദി പറഞ്ഞു: “ഹേ കപീന്ദ്രാ! ദേവകാര്യത്തിനായിട്ടാണ് നിന്റെ അവതരണം സംഭവിച്ചത്. എങ്കിലും ചെയ്ത പാപം ഭോഗത്തിലൂടെയേ ശമിക്കൂ.”

Verse 9

हनुमानुवाच । किं मयाकारि तत्पापं नन्दिन्देवार्थकारिणा । राक्षसाश्च हता दुष्टा विप्रयज्ञाङ्गघातिनः

ഹനുമാൻ പറഞ്ഞു: “ഹേ നന്ദീ! ദേവാർത്ഥം പ്രവർത്തിച്ച ഞാൻ എന്ത് പാപം ചെയ്തു? ദുഷ്ടരാക്ഷസന്മാർ വധിക്കപ്പെട്ടു—അവർ ബ്രാഹ്മണരെയും യജ്ഞത്തിന്റെ അംഗങ്ങളെയും നശിപ്പിക്കുന്നവർ ആയിരുന്നു.”

Verse 10

ततस्तदालापकुतूहली हरो निजांशभाजं कपिमुग्रतेजसम् । उवाच द्वारान्तरदत्तदृष्टिः पुरःस्थितं प्रेक्ष्य कपीश्वरं पुनः

അപ്പോൾ ആ സംഭാഷണത്തെക്കുറിച്ച് കൗതുകം തോന്നിയ ഹരൻ (ശിവൻ) വാതിലിനുള്ളിൽ നിന്നു ദൃഷ്ടി നല്കി, തന്റെ അംശഭാഗം ലഭിച്ച ഉഗ്രതേജസ്സുള്ള കപീശ്വരൻ മുന്നിൽ നില്ക്കുന്നതു കണ്ടു വീണ്ടും അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 11

ईश्वर उवाच । गङ्गा गया कपे रेवा यमुना च सरस्वती । सर्वपापहरा नद्यस्तासु स्नानं समाचर

ഈശ്വരൻ (ശിവൻ) അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ കപേ! ഗംഗ, ഗയ, രേവ, യമുന, സരസ്വതി—ഈ നദികൾ സർവ്വപാപഹരങ്ങളാണ്; അവയിൽ സ്നാനം ആചരിക്ക।

Verse 12

नर्मदादक्षिणे कूले तीर्थं परमशोभनम् । सोमनाथसमीपस्थं तत्र त्वं गच्छ वानर

നർമദയുടെ ദക്ഷിണ തീരത്ത് പരമശോഭനമായ ഒരു തീർത്ഥമുണ്ട്; അത് സോമനാഥന്റെ സമീപത്താണ്. ഹേ വാനരാ, നീ അവിടെ പോകുക।

Verse 13

तत्र स्नात्वा महापापं गमिष्यति ममाज्ञया । उत्पत्य वेगाद्धनुमाञ्छ्रीरेवादक्षिणे तटे

എന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം അവിടെ സ്നാനം ചെയ്താൽ മഹാപാപം അകന്നുപോകും. തുടർന്ന് ഹനുമാൻ വേഗത്തിൽ ചാടി ശ്രീ-രേവാ (നർമദാ)യുടെ ദക്ഷിണ തീരത്തെത്തി।

Verse 14

जगाम सुमहानादस्तपश्चक्रे सुदुष्करम् । तस्य वै तप्यमानस्य रक्षोवधकृतं तमः

അവൻ മഹാനാദത്തോടെ പോയി അത്യന്തം ദുഷ്കരമായ തപസ്സു ചെയ്തു. അവൻ തപസ്സിൽ ലീനനായിരിക്കെ, രാക്ഷസവധം മൂലമുണ്ടായ തമസ് (ഇരുട്ട്) ശമിക്കുവാൻ തുടങ്ങി।

Verse 15

विलीनं पार्थ कालेन कियतेशप्रसादतः । ततो देवैः समं देवस्तत्तीर्थमगमद्धरः

ഹേ പാർഥാ! കുറച്ചുകാലത്തിനകം ഈശ്വരപ്രസാദത്താൽ ആ അന്ധകാരം ലയിച്ചു. തുടർന്ന് ദേവന്മാരോടൊപ്പം ദേവനായ ഹരൻ ആ തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോയി.

Verse 16

कपिमालिङ्गयामास वरं तस्मै प्रदत्तवान् । अद्यप्रभृति ते तीर्थं भविष्यति न संशयः

ഭഗവാൻ കപിയെ ആലിംഗനം ചെയ്ത് അവനു വരം നൽകി—“ഇന്നുമുതൽ ഇത് നിന്റെ തീർത്ഥമാകും; സംശയമില്ല.”

Verse 17

कपितीर्थं ततो जातं तस्थौ तत्र स्वयं हरः । हनूमन्तेश्वरो नाम्ना सर्वहत्याहरस्तदा

അതിനാൽ ‘കപിതീർത്ഥം’ ഉദ്ഭവിച്ചു; അവിടെ സ്വയം ഹരൻ വസിച്ചു. ‘ഹനൂമന്തേശ്വരൻ’ എന്ന നാമത്തിൽ അദ്ദേഹം അന്ന് സകലഹത്യാപാപങ്ങളും ഹരിക്കുന്നവനായി.

Verse 18

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा भक्त्या लिङ्गं प्रपूजयेत् । सर्वपापानि नश्यन्ति हरस्य वचनं यथा

ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ഭക്തിയോടെ ശിവലിംഗത്തെ പൂജിക്കുന്നവന്റെ സകല പാപങ്ങളും നശിക്കും—ഇത് ഹരന്റെ വചനം.

Verse 19

तत्रास्थीनि विलीयन्ते पिण्डदानेऽक्षया गतिः । यत्किंचिद्दीयते तत्र तद्धि कोटिगुणं भवेत्

അവിടെ അസ്ഥികളും ലയിക്കുന്നു എന്നു പറയുന്നു; പിണ്ഡദാനം ചെയ്താൽ പിതൃകൾക്ക് അക്ഷയഗതി ലഭിക്കുന്നു. അവിടെ നൽകുന്ന ഏതു ദാനവും കോടിഗുണ ഫലപ്രദമാകും.

Verse 20

हनुमानप्ययोध्यायां रामं द्रष्टुमथागमत् । चकार कुशलप्रश्नं स्वस्वरूपं न्यवेदयत्

ഹനുമാനും അയോധ്യയിൽ എത്തി ശ്രീരാമനെ ദർശിച്ചു. കുശലമംഗളം ചോദിച്ച്, പിന്നെ തന്റെ സ്വരൂപവും യഥാർത്ഥ തത്ത്വവും വെളിപ്പെടുത്തി.

Verse 21

श्रीराम उवाच । कुर्वतो देवकार्यं ते मम कार्यं च कुर्वतः । ततोऽहमपि पापीयांस्तपस्तप्स्याम्यसंशयम्

ശ്രീരാമൻ അരുളിച്ചെയ്തു— “നീ ദേവകാര്യവും എന്റെ കാര്യവും നിർവഹിക്കുമ്പോൾ, ഞാൻ കൂടുതൽ പാപഭാരമുള്ളവനായതുപോലെ ആയി. അതിനാൽ ഞാൻ നിശ്ചയമായും തപസ്സു ചെയ്യും.”

Verse 22

तत्रैव दक्षिणे कूले रेवायाः पापहारिणि । चतुर्विंशतिवर्षाणि तपस्तेपेऽथ राघवः

അവിടെയേ, പാപഹാരിണിയായ റേവയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത്, രാഘവൻ ഇരുപത്തിനാലു വർഷം തപസ്സു അനുഷ്ഠിച്ചു.

Verse 23

ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थः श्रीरेवास्नानमाचरन् । तस्य शुश्रूषणं चक्रे लक्ष्मणोऽपि तदाज्ञया

ജ്യോതിഷ്മതീ പുരിയിൽ വസിച്ച് അദ്ദേഹം ശ്രീരേവയിൽ നിത്യവും മംഗളകരമായ സ്നാനവിധി അനുഷ്ഠിച്ചു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞപ്രകാരം ലക്ഷ്മണനും സേവ ചെയ്തു.

Verse 24

स्थापयामासतुर्लिङ्गे तौ तदा रामलक्ष्मणौ । प्रभावात्सत्यतपसो रेवातीरे महामती । निष्पापतां तदा वीरौ जग्मतू रामलक्ष्मणौ

അപ്പോൾ രാമലക്ഷ്മണർ അവിടെ ശിവലിംഗങ്ങൾ സ്ഥാപിച്ചു. ഹേ മഹാമതേ, റേവാതീരത്തിലെ അവരുടെ സത്യതപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്താൽ ആ വീരർ പാപരഹിതത്വം പ്രാപിച്ചു.

Verse 25

ततस्तदा देवपुरोगमो हरो गतो हि वै पुण्यमुनीश्वरैः सह । आगत्य तीर्थं च वरं ददौ तदा निजां कलां तत्र विमुच्य तीर्थे

അപ്പോൾ ദേവഗണങ്ങളുടെ അഗ്രഗാമിയായ ഹരൻ (ശിവൻ) പുണ്യമുനീശ്വരന്മാരോടുകൂടെ അവിടെ എത്തി. എത്തി വരം നൽകി, ആ സ്ഥലത്തെ പരമ തീർത്ഥമായി പ്രതിഷ്ഠിച്ചു; തന്റെ ദിവ്യകലയുടെ ഒരു അംശം ആ തീർത്ഥത്തിൽ നിക്ഷേപിച്ചു।

Verse 26

मुनिभिः सर्वतीर्थानां क्षिप्तं कुम्भोदकं भुवि । एकस्थं लिङ्गनामाथ कलाकुम्भस्तथाभवत्

മുനിമാർ സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളിൽ നിന്നു സമാഹരിച്ച കുംഭജലം ഭൂമിയിൽ ഒഴിച്ചു. ആ ഒരിടത്ത് ‘കലാകുംഭ’ എന്ന നാമമുള്ള ലിംഗം പ്രാദുർഭവിച്ചു।

Verse 27

कुम्भेश्वर इति ख्यातस्तदा देवगणार्चितः । रामोऽपि पूजयामास तल्लिङ्गं देवसेविवतम्

അപ്പോൾ ആ ലിംഗം ‘കുംഭേശ്വരൻ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമായി; ദേവഗണങ്ങൾ അതിനെ ആരാധിച്ചു. ദേവന്മാർ നിത്യസേവിക്കുന്ന ആ ലിംഗത്തെ രാമനും ഭക്തിയോടെ പൂജിച്ചു।

Verse 28

ततो वरं ददौ देवो रामकीर्त्यभिवृद्धये । चतुर्विंशतिमे वर्षे रामो निष्पापतां गतः

പിന്നീട് ദേവൻ രാമന്റെ കീർത്തിവർദ്ധനയ്ക്കായി വരം നൽകി. ഇരുപത്തിനാലാം വർഷത്തിൽ രാമൻ നിഷ്പാപത്വം പ്രാപിച്ചു।

Verse 29

यदा कन्यागतः पङ्गुर्गुरुणा सहितो भवेत् । तदेव देवयात्रेयमिति देवा जगुर्मुदा

പംഗു (ബൃഹസ്പതി) കന്നിരാശിയിൽ പ്രവേശിച്ച് ഗുരുവിനോടുകൂടെ ഉണ്ടായിരിക്കുമ്പോൾ, അതുതന്നെ ദേവയാത്രാകാലം—എന്ന് ദേവന്മാർ ആനന്ദത്തോടെ പാടി।

Verse 30

यथा गोदावरीतीर्थे सर्वतीर्थफलं भवेत् । तथात्र रेवास्नानेन लिङ्गानां दर्शनैर्न्ःणाम्

ഗോദാവരീ തീർത്ഥത്തിൽ സർവ്വതീർത്ഥഫലം ലഭിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ റേവാ (നർമദാ)യിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ലിംഗദർശനം ചെയ്താൽ ജനങ്ങൾ അതേ പുണ്യഫലം പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 31

करिष्यन्त्यत्र ये श्राद्धं पित्ःणां नर्मदातटे । कुम्भेश्वरसमीपस्थास्तत्फलं शृणु षण्मुख

ഇവിടെ നർമദാതീരത്ത് കുംഭേശ്വരന്റെ സമീപത്ത് പാർത്തു പിതൃകൾക്കായി ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവർ നേടുന്ന ഫലം കേൾക്കുക, ഹേ ഷൺമുഖാ।

Verse 32

यावन्तो रोमकूपाः स्युः शरीरे सर्वदेहिनाम् । तावद्वर्षप्रमाणेन पित्ःणामक्षया गतिः

സകല ദേഹികളുടെയും ശരീരത്തിൽ എത്ര രോമകൂപങ്ങളുണ്ടോ, അത്ര വർഷങ്ങളുടെ അളവിൽ പിതൃകൾക്ക് അക്ഷയഗതി—അവിനാശിയായ പ്രയോജനം—ലഭിക്കുന്നു।

Verse 33

पृथिव्यां देवताः सर्वाः सर्वतीर्थानि यानि तु । लभन्ते तत्फलं मर्त्या लिङ्गत्रयविलोकनात्

ഭൂമിയിലെ സർവ്വ ദേവതകളും സർവ്വ തീർത്ഥങ്ങളും നൽകുന്ന ഫലം, മർത്ത്യർ വെറും ത്രിലിംഗദർശനത്തിലൂടെ തന്നെ പ്രാപിക്കുന്നു।

Verse 34

अपुत्रो लभते पुत्रं निर्धनो धनमाप्नुयात् । सरोगो मुच्यते रोगान्नात्र कार्या विचारणा

ഇവിടെ അപുത്രന് പുത്രൻ ലഭിക്കുന്നു, നിർധനന് ധനം ലഭിക്കുന്നു, രോഗി രോഗങ്ങളിൽ നിന്ന് മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയമോ വിചാരണമോ വേണ്ട।

Verse 35

सिंहराशिं गते जीवे यत्स्याद्गोदावरीफलम् । तद्द्वादशगुणं स्कन्द कुम्भेश्वरसमीपतः

ഗുരു സിംഹരാശിയിൽ പ്രവേശിക്കുമ്പോൾ ഗോദാവരിയിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലം—ഹേ സ്കന്ദാ! കുംഭേശ്വരസന്നിധിയിൽ അതേ പന്ത്രണ്ടിരട്ടിയാകുന്നു।

Verse 36

ये जानन्ति न पश्यन्ति कुम्भशम्भुमुमापतिम् । नर्मदादक्षिणे कूले तेषां जन्म निरर्थकम्

ഉമാപതിയായ കുംഭശംഭുവിനെ അറിഞ്ഞിട്ടും നർമദയുടെ തെക്കൻ തീരത്ത് അദ്ദേഹത്തെ ദർശിക്കാത്തവരുടെ ജന്മം വ്യർത്ഥമാണ്।

Verse 37

यथा गोदावरीयात्रा कर्तव्या मुनिशासनात् । चतुर्विंशतिमे वर्षे तथेयं देवभाषितम्

മുനികളുടെ ആജ്ഞപ്രകാരം ഗോദാവരി യാത്ര നിർബന്ധമായതുപോലെ, ദേവവചനമായി പ്രസ്താവിച്ച ഈ അനുഷ്ഠാനവും ഇരുപത്തിനാലാം വർഷത്തിൽ നടത്തേണ്ടതാണ്।

Verse 38

यावच्चन्द्रश्च सूर्यश्च यावद्वै दिवि तारकः । तावत्तदक्षयं दानं रेवाकुम्भेश्वरान्तिके

ചന്ദ്രനും സൂര്യനും നിലനിൽക്കുന്നത്രയും, ആകാശത്ത് നക്ഷത്രങ്ങൾ ഉള്ളത്രയും, രേവാ–കുംഭേശ്വരസന്നിധിയിൽ നൽകിയ ദാനം അക്ഷയമാകുന്നു।

Verse 39

महादानानि देयानि तत्र लौकैर्विचक्षणैः । गोदानमत्र शंसन्ति सौवर्णं राजतं तथा

അവിടെ വിവേകമുള്ളവർ മഹാദാനങ്ങൾ നൽകണം. ആ സ്ഥലത്ത് പ്രത്യേകിച്ച് ഗോദാനം പ്രശംസിക്കപ്പെടുന്നു; അതുപോലെ സ്വർണ്ണവും വെള്ളിയും ദാനമായി നൽകുന്നതും।

Verse 40

यस्याः स्मरणमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानेन किं पुनः स्कन्द ब्रह्महत्यां व्यपोहति

യാരുടെ (പവിത്ര റേവാദേവിയുടെ) സ്മരണ മാത്രം കൊണ്ടു പാപസഞ്ചയം നശിക്കുന്നുവോ, ഹേ സ്കന്ദാ, അവളുടെ ജലത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്താൽ ബ്രഹ്മഹത്യാപാപവും നിശ്ചയമായി അകറ്റപ്പെടും.

Verse 41

तत्र तीर्थे तु यः स्नात्वा श्राद्धं कुर्याद्युधिष्ठिर । एकोत्तरं कुलशतमुद्धरेच्छिवशासनात्

ഹേ യുധിഷ്ഠിരാ! ആ തീർത്ഥത്തിൽ സ്നാനം ചെയ്ത് ശ്രാദ്ധം ചെയ്യുന്നവൻ, ശിവശാസനപ്രകാരം തന്റെ കുലത്തിലെ നൂറ്റൊന്ന് തലമുറകളെ ഉദ്ധരിക്കുന്നു.

Verse 42

यानि कानि च तीर्थानि चासमुद्रसरांसि च । शिवलिङ्गार्चनस्येह कलां नार्हन्ति षोडशीम्

എത്ര തീർത്ഥങ്ങളായാലും, എത്ര സരോവരങ്ങളും സമുദ്രപര്യന്തമുള്ള ജലങ്ങളും ആയാലും—ഇവിടെ ശിവലിംഗാർചനയിൽ ലഭിക്കുന്ന പുണ്യത്തിന്റെ പതിനാറിലൊരുഭാഗത്തിനും അവ സമമല്ല.

Verse 43

एवं देवा वरं दत्त्वा हरीश्वरपुरोगमाः । स्वस्थानमगमन् पूर्वं मुक्त्वा तन्नाम चोत्तमम्

ഇങ്ങനെ ഹരീശ്വരൻ മുൻപന്തിയിലുള്ള ദേവന്മാർ വരം നൽകി, ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ ഉത്തമനാമം ആദ്യം പ്രഖ്യപിച്ച്, പിന്നെ തങ്ങളുടെ സ്വസ്ഥാനങ്ങളിലേക്കു മടങ്ങി.

Verse 44

तीर्थस्यास्य वरं दत्त्वा स रामो लक्ष्मणाग्रजः । अयोध्यां प्रविवेशासौ निष्पापो नर्मदाजलात्

ഈ തീർത്ഥത്തിന് വരം നൽകി, ലക്ഷ്മണന്റെ അഗ്രജനായ ശ്രീരാമൻ നർമദാജലത്തിന്റെ മഹിമയാൽ പാപരഹിതനായി അയോധ്യയിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 45

सौवर्णीं च ततः कृत्वा सीतां यज्ञं चकार सः । अनुमन्त्र्य मुनींल्लोकान्देवताश्च निजं कुलम्

അനന്തരം അവൻ സ്വർണമയിയായ സീതയെ നിർമ്മിച്ച് യജ്ഞം നടത്തി; മുനിമാരെയും ജനങ്ങളെയും ദേവന്മാരെയും തന്റെ കുലജനങ്ങളെയും വിധിപൂർവ്വം ക്ഷണിച്ചു।

Verse 46

पुरा त्रेतायुगे जातं तत्तीर्थं स्कन्दनामकम् । नियमेन ततो लोकैः कर्तव्यं लिङ्गदर्शनम्

പുരാതന ത്രേതായുഗത്തിൽ ‘സ്കന്ദ’ എന്ന നാമമുള്ള ആ തീർത്ഥം ഉദ്ഭവിച്ചു. അതിനാൽ ജനങ്ങൾ നിയമാനുസൃതമായി അവിടെ ലിംഗദർശനം ചെയ്യണം।

Verse 47

तावत्पापानि देहेषु महापातकजान्यपि । यावन्न प्रेक्षते जन्तुस्तत्तीर्थं देवसेवितम्

ദേഹധാരികളിൽ മഹാപാതകജന്യ പാപങ്ങളും, ജീവി ദേവന്മാർ സേവിക്കുന്ന ആ തീർത്ഥം ദർശിക്കുന്നതുവരെ നിലനിൽക്കും।

Verse 48

ते धन्यास्ते महात्मानस्तेषां जन्म सुजीवितम् । ज्योतिष्मतीपुरीसंस्थं ये द्रक्ष्यन्ति हरं परम्

അവർ ധന്യർ, അവർ മഹാത്മാക്കൾ; അവരുടെ ജന്മം സുസഫലം—ജ്യോതിഷ്മതീപുരിയിൽ അധിഷ്ഠിതനായ പരമ ഹരനെ ദർശിക്കുന്നവർ।

Verse 49

तस्मान्मोहं परित्यज्य जनैर्गन्तव्यमादरात् । तीर्थाशेषफलावाप्त्यै तीर्थं कुम्भेश्वराह्वयम्

അതുകൊണ്ട് മോഹം ഉപേക്ഷിച്ച് ജനങ്ങൾ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ ‘കുംഭേശ്വര’ എന്ന തീർത്ഥത്തിലേക്ക് പോകണം; എല്ലാ തീർത്ഥഫലവും പൂർണ്ണമായി ലഭിക്കാനായി।

Verse 50

मार्कण्डेय उवाच । श्रुत्वेति शम्भुवचसा स षडाननोऽथ नत्वा पितुः पदयुगाम्बुजमादरेण । सम्प्राप्य दक्षिणतटं गिरिशस्रवन्त्याः कीशाग्र्यरामकलशाख्यशिवान् ददर्श

മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ശംഭുവിന്റെ വചനം ശ്രവിച്ച ശേഷം ഷഡാനനൻ ഭക്തിയോടെ പിതാവിന്റെ പദ്മപാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചു. പിന്നെ ഗിരിശസ്രവന്തീ എന്ന നദിയുടെ തെക്കൻ തീരത്തെത്തി കീശാഗ്ര്യ, രാമ, കലശ എന്ന പേരുള്ള ശിവന്മാരെ ദർശിച്ചു।

Verse 84

। अध्याय

അധ്യായം—ഇത് അധ്യായ സൂചകചിഹ്നം.