Adhyaya 45

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । एष एव पुरा प्रश्नः परिपृष्टो महेश्वरम् । राज्ञा चोत्तानपादेन ऋषिदेवसमागमे

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇതേ ചോദ്യം പണ്ടുകാലത്ത് ഋഷി-ദേവന്മാർ കൂടിയ മഹാസഭയിൽ രാജാവ് ഉത്താനപാദൻ മഹേശ്വരനോടു ചോദിച്ചിരുന്നു।

Verse 2

उत्तानपाद उवाच । इदं तीर्थं महापुण्यं सर्वदेवमयं परम् । गुह्याद्गुह्यतरं स्थानं न दृष्टं न श्रुतं हर

ഉത്താനപാദൻ പറഞ്ഞു—ഈ തീർത്ഥം മഹാപുണ്യമയം, പരമവും സർവ്വദേവമയവും ആകുന്നു. ഹേ ഹരാ! ഈ സ്ഥലം ഗുഹ്യത്തിലും ഗുഹ്യം; ഞാൻ കണ്ടതുമില്ല, കേട്ടതുമില്ല।

Verse 3

शूलभेदं कथं जातं केनैवोत्पादितं पुरा । माहात्म्यं तस्य तीर्थस्य विस्तराच्छंस मे प्रभो

ശൂലഭേദം എങ്ങനെ സംഭവിച്ചു, പണ്ടുകാലത്ത് ആരാണ് അതിനെ സൃഷ്ടിച്ചത്? ഹേ പ്രഭോ, ആ തീർത്ഥത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം എനിക്ക് വിശദമായി അരുളിച്ചെയ്യുക।

Verse 4

ईश्वर उवाच । आसीत्पुरा महावीर्यो दानवो बलदर्पितः । मर्त्ये न तादृशः कश्चिद्विक्रमेण बलेन वा

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—പണ്ടുകാലത്ത് ബലഗർവത്തിൽ മദിച്ച ഒരു മഹാവീര ദാനവൻ ഉണ്ടായിരുന്നു. മർത്ത്യരിൽ പരാക്രമത്താലോ ശക്തിയാലോ അവനോടു തുല്യൻ ആരുമില്ലായിരുന്നു।

Verse 5

सूनुर्ब्रह्मसुतस्यायमन्धको नाम दुर्मदः । निजस्थाने वसन् पापः कुर्वन् राज्यमकण्टकम्

ഇവൻ ബ്രഹ്മാവിന്റെ പുത്രന്റെ പുത്രൻ; ‘അന്ധകൻ’ എന്ന ദുർമദൻ. സ്വന്തം രാജ്യത്തിൽ വസിച്ച് ആ പാപി തടസ്സമില്ലാതെ ഭരണം നടത്തി।

Verse 6

हृष्टपुष्टो वसन्मर्त्ये स सुरैर्नाभिभूयते । भवनं तस्य पापस्य वह्नेरुपवनं यथा

മർത്ത്യലോകത്തിൽ വസിച്ചിട്ടും അവൻ ഹൃഷ്ട‑പുഷ്ടനും ബലവാനുമായിരുന്നു; ദേവന്മാർക്കും അവനെ ജയിക്കാനായില്ല. ആ പാപാത്മാവിന്റെ ഭവനം അഗ്നിയുടെ ഉപവനംപോലെ അപ്രാപ്യവും ഭയാനകവും ആയിരുന്നു.

Verse 7

एतस्मिन्नन्धकः काले चिन्तयामास भारत । तोषयामि महादेवं येन सानुग्रहो भवेत्

അന്നേരത്ത്, ഹേ ഭാരത, അന്ധകൻ ചിന്തിച്ചു—“ഞാൻ മഹാദേവനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തും; അങ്ങനെ അദ്ദേഹം എനിക്കു അനുകമ്പയോടെ അനുഗ്രഹിക്കും.”

Verse 8

प्रार्थयामि वरं दिव्यं यो मे मनसि वर्तते । परं स निश्चयं कृत्वा सोऽन्धको निर्गतो गृहात्

“എന്റെ മനസ്സിൽ വസിക്കുന്ന ദിവ്യവരമേ ഞാൻ പ്രാർത്ഥിക്കും.” എന്ന് ദൃഢനിശ്ചയം ചെയ്ത് അന്ധകൻ വീട്ടിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 9

रेवातटं समासाद्य दानवस्तपसि स्थितः । उग्रं तपश्चचारासौ दारुणं लोमहर्षणम्

രേവാതടത്തെത്തിയ ദാനവൻ തപസ്സിൽ നിലകൊണ്ടു. അവൻ ഉഗ്രമായ തപം ചെയ്തു—അത്യന്തം ദാരുണവും രോമാഞ്ചജനകവും.

Verse 10

दिव्यं वर्षसहस्रं स निराहारोऽभवत्ततः । द्वितीयं तु सहस्रं स न्यवसद्वारिभोजनः

ഒരു സഹസ്ര ദിവ്യവർഷം അവൻ നിരാഹാരനായി കഴിഞ്ഞു. പിന്നെ രണ്ടാം സഹസ്രവർഷം അവൻ ജലം മാത്രമേ ആഹാരമായി സ്വീകരിച്ചുള്ളൂ.

Verse 11

तृतीयं तु सहस्रं स धूमपानरतोऽभवत् । चतुर्थं वर्षसाहस्रं योगाभ्यासेन संस्थितः

മൂന്നാം സഹസ്ര വർഷം മുഴുവൻ അവൻ ധൂമപാന-വ്രതത്തിൽ പരായണനായി. നാലാം സഹസ്ര വർഷം മുഴുവൻ യോഗാഭ്യാസശാസനയിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനായി നിന്നു.

Verse 12

कोपीह नेदृश चक्रे तपः परमदारुणम् । अस्थिचर्मावशेषोऽसौ यावत्तिष्ठति भारत

ആരും എവിടെയും ഇത്തരമൊരു പരമ ദാരുണ തപസ്സ് ചെയ്തിട്ടില്ല. അവൻ അസ്ഥിയും ചർമ്മവും മാത്രമായി ശേഷിച്ചു; എങ്കിലും എത്രകാലം അചലമായി നിന്നുവോ—ഹേ ഭാരത!

Verse 13

तस्य मूर्ध्नि ततो राजन् धूमवार्त्तिर्विनिःसृता । देवलोकमतीत्यासौ कैलासं व्याप्य संस्थिता

അപ്പോൾ, ഹേ രാജൻ, അവന്റെ ശിരോശിഖരത്തിൽ നിന്ന് ധൂമത്തിന്റെ മഹത്തായ പുകച്ചുരുള്‍ പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു. അത് ദേവലോകങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് കൈലാസം മുഴുവൻ വ്യാപിച്ച് അവിടെ തന്നെ നിലകൊണ്ടു.

Verse 14

तावद्देवसमीपस्था उमा वचनमब्रवीत् । कोऽस्त्ययं मानुषे लोके तपसोग्रेण संस्थितः

അപ്പോൾ ഭഗവാന്റെ സമീപത്ത് നിന്ന ഉമ പറഞ്ഞു—“മനുഷ്യലോകത്തിൽ ഇങ്ങനെ ഉഗ്രതപസ്സിൽ സ്ഥാപിതനായവൻ ആരാണ്?”

Verse 15

चतुर्वर्षसहस्राणि व्यतीयुः परमेश्वर । न केनापीदृशं तप्तं तपो दृष्टं श्रुतं तथा

“ഹേ പരമേശ്വരാ! നാലായിരം വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞിരിക്കുന്നു; ഇത്തരമൊരു തപസ്സ് ആരും കണ്ടിട്ടില്ല, കേട്ടിട്ടില്ലയും—ഇത്ര ഉഗ്രമായി ആരും ചെയ്തിട്ടില്ല.”

Verse 16

अवज्ञां कुरुषे देव किमत्र नियमान्विते । सर्वस्य दत्से शीघ्रं त्वमल्पेन तपसा विभो

ഹേ ദേവാ! നിയമങ്ങളിൽ സ്ഥിരനായ ഈ ഭക്തനെ ഇവിടെ നീ എന്തുകൊണ്ട് അവഗണിക്കുന്നു? ഹേ വിഭോ! അല്പതപസ്സിനാലും നീ എല്ലാവർക്കും വേഗം വരങ്ങൾ നൽകുന്നു.

Verse 17

नाक्षक्रीडां करिष्येऽद्य त्वया सह महेश्वर । यावन्नोत्थाप्यते ह्येष दानवो भक्तवत्सल

ഹേ മഹേശ്വരാ, ഹേ ഭക്തവത്സലാ! ഈ ദാനവനെ ഉയർത്തി (അവന്റെ അപേക്ഷയ്ക്ക് പ്രതികരിച്ച്) അംഗീകരിക്കുന്നതുവരെ ഇന്ന് ഞാൻ നിനക്കൊപ്പം പാശക്രീഡ ചെയ്യുകയില്ല.

Verse 18

ईश्वर उवाच । साधु साधु महादेवि सर्वलक्षणलक्षिते । अहं तं न विजानामि क्लिश्यन्तं दानवेश्वरम्

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു— സാധു, സാധു, ഹേ മഹാദേവീ! സർവ്വ മംഗളലക്ഷണങ്ങളാൽ ലക്ഷിതയേ! ക്ലേശം അനുഭവിക്കുന്ന ആ ദാനവേശ്വരനെ ഞാൻ ഇനിയും അറിയുന്നില്ല.

Verse 19

योगाभ्यासे स्थितो भद्रे ध्यायंस्तत्परमं पदम् । तत्रागच्छ मया सार्द्धं यत्र तप्यत्यसौ तपः

ഹേ ഭദ്രേ! ഞാൻ യോഗാഭ്യാസത്തിൽ സ്ഥിരനായി ആ പരമപദം ധ്യാനിക്കുന്നു. എന്റെ കൂടെ അവിടേക്ക് വരിക—അവൻ തപസ്സു ചെയ്യുന്ന സ്ഥലത്തേക്ക്.

Verse 20

उमया सहितो देवो गतस्तत्र महेश्वरः । अस्थिचर्मावशेषस्तु दृष्टो देवेन शम्भुना

അപ്പോൾ ഉമയോടുകൂടിയ മഹേശ്വരൻ അവിടേക്ക് പോയി; അവിടെ ശംഭുദേവൻ ഒരാളെ അസ്ഥിയും ചർമ്മവും മാത്രമായി ശേഷിച്ച നിലയിൽ കണ്ടു.

Verse 21

प्रत्युवाच प्रसन्नोऽसौ देवदेवो महेश्वरः । भोभोः कष्टं कृतं भीमं दारुणं लोमहर्षणम्

പ്രസന്നനായ ദേവദേവൻ മഹേശ്വരൻ പറഞ്ഞു— “അയ്യോ അയ്യോ! നീ ഭീകരവും ദാരുണവും രോമഹർഷകരവുമായ കഠിന കഷ്ടം ഏറ്റെടുത്തു।”

Verse 22

ईदृशं च तपो घोरं कस्माद्वत्स त्वया कृतम् । वरं दास्याम्यहं वत्स यस्ते मनसि वर्तते

“വത്സാ, നീ ഇത്തരമൊരു ഘോര തപസ്സ് എന്തിന് ചെയ്തു? പറയുക—നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ള വരം ഞാൻ നിനക്കു നൽകാം।”

Verse 23

अन्धक उवाच । यदि तुष्टोऽसि मे देव वरदो यदि शङ्कर । सुरान् सर्वान् विजेष्यामि त्वत्प्रसादान्महेश्वर

അന്ധകൻ പറഞ്ഞു— “ഹേ ദേവാ! നീ എനിക്കു പ്രസന്നനാണെങ്കിൽ, ഹേ ശങ്കര, നീ വരദാതാവാണെങ്കിൽ—നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ, ഹേ മഹേശ്വര, ഞാൻ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ജയിക്കും।”

Verse 24

ईश्वर उवाच । स्वप्नेऽपि त्रिदशाः सर्वे न योद्धव्याः कदाचन । असंभाव्यं न वक्तव्यं मनसो यन्न रोचते

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു— “സ്വപ്നത്തിലുപോലും എല്ലാ ത്രിദശ ദേവന്മാരോടും യുദ്ധം ചെയ്യരുത്. അസംബവമായതു പറയരുത്; മനസ്സിന് രുചിക്കാത്തതും ഉച്ചരിക്കരുത്।”

Verse 25

अन्यं किमपि याचस्व यस्ते मनसि वर्तते । स्वर्गे वा यदि वा मर्त्ये पातालेषु च संस्थितान्

“മറ്റൊന്നെങ്കിലും അപേക്ഷിക്കൂ—നിന്റെ മനസ്സിൽ ഉള്ളത്; അത് സ്വർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നവരെക്കുറിച്ചായാലും, മർത്ത്യലോകത്തെയായാലും, പാതാളങ്ങളിൽ വസിക്കുന്നവരെക്കുറിച്ചായാലും।”

Verse 26

मर्त्येषु विविधान् भोगान् भोक्ष्यसि त्वं यथेप्सितान् । कुरु निष्कण्टकं राज्यं स्वर्गे देवपतिर्यथा

മർത്ത്യലോകത്തിൽ നീ ആഗ്രഹിക്കുന്നപോലെ നാനാവിധ ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിക്കും. സ്വർഗ്ഗത്തിലെ ദേവപതിയെപ്പോലെ കണ്ഠകരഹിതമായ (നിർവിഘ്നമായ) രാജ്യം സ്ഥാപിക്കു.

Verse 27

देवस्य वचनं श्रुत्वा सोऽन्धको विमनाः स्थितः । वृथा क्लेशश्च मे जातो न किंचित्साधितं मया

ദേവന്റെ വചനം കേട്ട് അന്ധകൻ മനസ്സുതളർന്ന് നിന്നു. “എന്റെ ക്ലേശം വ്യർത്ഥമായി; ഞാൻ ഒന്നും സാധിച്ചില്ല” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 28

निश्वासं परमं मुक्त्वा निपपात धरातले । मूलच्छिन्नो यथा वृक्षो निरुच्छ्वासस्तदाभवत्

ആഴമുള്ള നിശ്വാസം വിട്ട് അവൻ നിലത്തേക്ക് വീണു. വേരറുത്ത വൃക്ഷംപോലെ അപ്പോൾ അവൻ ശ്വാസരഹിതനായി ജഡമായി.

Verse 29

मूर्च्छापन्नं ततो दृष्ट्वा देवी वचनमब्रवीत् । यं कामं कामयत्येष तमस्मै देहि शङ्कर

അവൻ മൂർഛിതനായത് കണ്ട ദേവി പറഞ്ഞു—“ഹേ ശങ്കരാ, ഇവൻ ആഗ്രഹിക്കുന്ന ആ മോഹം തന്നേ അവനു നൽകുക.”

Verse 30

भक्तानुपेक्षमाणस्य तवाकीर्तिर्भविष्यति

ഭക്തനെ അവഗണിച്ചാൽ നിനക്കു അപകീർത്തി ഉണ്ടാകും.

Verse 31

ईश्वर उवाच । यदि दास्ये वरं देवि इच्छाभूतं कदाचन । ततो न मंस्यते विष्णुं न ब्रह्माणं न मामपि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, ഞാൻ ഒരിക്കലെങ്കിലും അവന്റെ ഇച്ഛാനുസാരമായി മാത്രം വരം നൽകിയാൽ, പിന്നെ അവൻ വിഷ്ണുവിനെയും മാനിക്കുകയില്ല, ബ്രഹ്മാവിനെയും അല്ല, എന്നെയും പോലും അല്ല।

Verse 32

उच्चत्वमाप्तो देवेशि अन्यानपि सुरासुरान्

ഹേ ദേവേശി, ഉന്നത ശക്തി കൈവരിച്ചാൽ അവൻ മറ്റു ദേവന്മാരെയും അസുരന്മാരെയും പോലും തുച്ഛമായി കണ്ട് അവമാനിക്കും।

Verse 33

देव्युवाच । कमप्युपायमाश्रित्य उत्थापय महेश्वर । विष्णुवर्जं सुरान्सर्वाञ्जयस्वेति वरं वद

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ മഹേശ്വരാ, ഏതെങ്കിലും ഉപായം ആശ്രയിച്ച് അവനെ ഉയർത്തി പുനഃസ്ഥാപിക്കണമേ. അവനു ഈ വരം നൽകണമേ—‘വിഷ്ണുവിനെ ഒഴികെ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ജയിക്ക.’

Verse 34

ईश्वर उवाच । उपायः शोभनो देवि यो मे मनसि वर्तते । तमेवास्मै प्रदास्यामि यस्त्वया कथितो वरः

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ ദേവി, എന്റെ മനസ്സിൽ ഒരു ശ്രേഷ്ഠ ഉപായം ഉദിച്ചിരിക്കുന്നു. നീ പറഞ്ഞ അതേ വരം തന്നെയാകും ഞാൻ അവനു നൽകുക।

Verse 35

ततोऽमृतेन संसिक्तः स्वस्थोऽभूत्तत्क्षणादयम् । तथा पुनर्नवो जातः सर्वावयवशोभितः

പിന്നീട് അമൃതം തളിക്കപ്പെട്ടതുമാത്രം അവൻ ആ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ സുഖസ്ഥനായി; സത്യത്തിൽ പുതുതായി ജനിച്ചവനെപ്പോലെ, സർവ്വാവയവങ്ങളുടെ ശോഭയാൽ അലങ്കൃതനായി।

Verse 36

शृणुष्वैकमना भूत्वा गृहाण वरमुत्तमम् । विष्णुवर्जं प्रदास्यामि यत्तवाभिमतं प्रियम्

ഏകാഗ്രചിത്തനായി കേൾക്കുക; ഈ ഉത്തമ വരം സ്വീകരിക്കൂ. വിഷ്ണുവിനെ ഒഴിവാക്കി നിനക്കു പ്രിയവും അഭിമതവും ആയതു ഞാൻ നിനക്കു നൽകും.

Verse 37

सर्वं च सफलं तुभ्यं मा धर्मस्तेऽन्यथा भवेत् । ददामीति वरं तुभ्यं मन्यसे यदि चासुर

നിനക്കു എല്ലാം ഫലപ്രദമാകട്ടെ; നിന്റെ ധർമ്മം വഴിമാറാതിരിക്കട്ടെ. ഹേ അസുരാ, നീ ഇങ്ങനെ അംഗീകരിച്ചാൽ ഈ വരം ഞാൻ നിനക്കു നൽകുന്നു.

Verse 38

विष्णुवर्जं सुरान् सर्वाञ्जेष्यसि त्वं च मां विना

വിഷ്ണുവിനെ ഒഴിവാക്കി നീ എല്ലാ ദേവന്മാരെയും ജയിക്കും—അതും എന്റെ സഹായമില്ലാതെ.

Verse 39

अन्धक उवाच । भवत्वेवमिति प्राह बलमास्थाय केवलम् । विष्णुवर्जं विजेष्येऽहं स्वबलेन महेश्वर

അന്ധകൻ പറഞ്ഞു—“അങ്ങനെ തന്നെയാകട്ടെ.” സ്വന്തം ബലത്തെ മാത്രം ആശ്രയിച്ച് അവൻ പറഞ്ഞു—“ഹേ മഹേശ്വരാ, വിഷ്ണുവിനെ ഒഴിവാക്കി ഞാൻ സ്വബലത്താൽ എല്ലാരെയും ജയിക്കും.”

Verse 40

कृतार्थोऽहं हि संजात इत्युक्त्वा प्रणतिं गतः । गच्छ देवोमयासार्द्धं कैलासशिखरं वरम्

“നിശ്ചയമായും ഞാൻ കൃതാർത്ഥനായി,” എന്നു പറഞ്ഞ് അവൻ പ്രണാമിച്ച് നമിച്ചു. (അപ്പോൾ ഭഗവാൻ പറഞ്ഞു:) “വാ, ഹേ ദേവസ്വഭാവാ, എന്നോടൊപ്പം കൈലാസത്തിന്റെ ശ്രേഷ്ഠ ശിഖരത്തിലേക്ക് പോകുക.”

Verse 41

वृषपुंगवमारुह्य देवोऽसावुमया सह । वरं दत्त्वा स तस्यैवं तत्रैवान्तरधीयत

വൃഷഭത്തെ ആരൂഢനായി ആ ദേവൻ ഉമയോടുകൂടെ, അവനു വരം നല്കി, അവിടെയേ തന്നെ അന്തർധാനം ചെയ്തു।

Verse 45

। अध्याय

“അധ്യായം” — ഇത് അധ്യായം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഖണ്ഡം/ഉപസംഹാര-ചിഹ്നം.