Adhyaya 20

Verse 1

। युधिष्ठिर उवाच । श्रुता मे विविधा धर्माः संहारास्त्वत्प्रसादतः । कृता देवेन सर्वेण ये च दृष्टास्त्वयानघ

യുധിഷ്ഠിരൻ പറഞ്ഞു—ഹേ അനഘാ! നിന്റെ പ്രസാദത്താൽ ഞാൻ വിവിധ ധർമ്മങ്ങളെയും സർവ്വദേവൻ ചെയ്ത സംഹാരങ്ങളെയും ശ്രവിച്ചു; അവ തന്നെയാണ് നീ സ്വയം ദർശിച്ച സംഭവങ്ങൾ.

Verse 2

साम्प्रतं श्रोतुमिच्छामि प्रभावं शार्ङ्गधन्वनः । त्वयानुभूतं विप्रेन्द्र तन्मे त्वं वक्तुमर्हसि

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശാർങ്ഗധന്വൻ (വിഷ്ണു) എന്നവന്റെ മഹിമ ശ്രവിക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! നീ അതു സ്വയം അനുഭവിച്ചിരിക്കുന്നു; അതിനാൽ അത് എനിക്ക് പറയുന്നത് നിനക്കു യുക്തമാണ്.

Verse 3

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अतः परं प्रवक्ष्यामि प्रजासंहारलक्षणम् । यच्चिह्नं दृश्यते तत्र यथा कल्पो विधीयते

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു—ഇനി ഞാൻ പ്രജാസംഹാരത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങൾ പ്രസ്താവിക്കുന്നു; അപ്പോൾ ഏതു ചിഹ്നങ്ങൾ ദൃശ്യമാകുന്നു, കല്പചക്രം എങ്ങനെ ക്രമമായി പ്രവഹിച്ച് വിധിപൂർവ്വം ക്രമീകരിക്കപ്പെടുന്നു എന്നും പറയുന്നു।

Verse 4

उल्कापाताः सनिर्घाता भूमिकम्पस्तथैव च । पतते पांशुवर्षं च निर्घोषश्चैव दारुणः

ഇടിമുഴക്കത്തോടുകൂടി ഉൽക്കാപാതങ്ങൾ സംഭവിക്കുന്നു; ഭൂമിയും കുലുങ്ങുന്നു. പൊടിവർഷം പെയ്യുന്നു; ഭയാനകമായ ഘോഷവും മുഴങ്ങുന്നു।

Verse 5

यक्षकिन्नरगन्धर्वाः पिशाचोरगराक्षसाः । सर्वे ते प्रलयं यान्ति युगान्ते समुपस्थिते

യക്ഷന്മാർ, കിന്നരന്മാർ, ഗന്ധർവ്വന്മാർ, പിശാചുകൾ, നാഗജാതികൾ, രാക്ഷസർ—യുഗാന്തം സമീപിക്കുമ്പോൾ ഇവരൊക്കെയും പ്രളയത്തിൽ ലയിക്കുന്നു।

Verse 6

पर्वताः सागरा नद्यः सरांसि विविधानि च । वृक्षाः शेषं समायान्ति वल्लीजातं तृणानि च

പർവ്വതങ്ങൾ, സമുദ്രങ്ങൾ, നദികൾ, വിവിധ സരോവരങ്ങൾ—വൃക്ഷങ്ങളും ശേഷസ്ഥിതിയിലേക്കു ചുരുങ്ങുന്നു; വള്ളികളും പുല്ലുകളും അതേ അവശേഷ ദശയിലേക്കു എത്തുന്നു।

Verse 7

एवं हि व्याकुलीभूते सर्वौषधिजलोज्झिते । काष्ठभूते तु संजाते त्रैलोक्ये सचराचरे

ഇങ്ങനെ എല്ലാം വ്യാകുലമായി, എല്ലാ ഔഷധികളും ജലവും ഒഴിഞ്ഞുപോകുമ്പോൾ, ചരാചരസഹിതമായ ത്രിലോകവും ഉണങ്ങിയ കാഷ്ഠംപോലെ ആയിത്തീരുന്നു।

Verse 8

यावत्पश्यामि मध्याह्ने स्नानकाल उपस्थिते । त्रैलोक्यं ज्वलनाकारं दुर्निरीक्षं दुरासदम्

മധ്യാഹ്നത്തിൽ സ്നാനകാലം എത്തിയപ്പോൾ ഞാൻ നോക്കിക്കൊണ്ടിരിക്കെ, ത്രിലോകവും ജ്വാലാരൂപമായി, നോക്കാൻ ദുഷ്കരവും സമീപിക്കാൻ അസാധ്യവും ആയി ദൃശ്യമാനമായി।

Verse 9

द्वौ सूर्यौ पूर्वतस्तात पश्चिमोत्तरयोस्तथा । तथैव दक्षिणे द्वौ च सूर्यौ दृष्टौ प्रतापिनौ

പ്രിയനേ! കിഴക്കിൽ രണ്ട് സൂര്യന്മാർ ദൃശ്യമായി; അതുപോലെ പടിഞ്ഞാറിലും വടക്കിലും; തെക്കിലും രണ്ട് പ്രതാപമുള്ള സൂര്യന്മാർ കണ്ടു।

Verse 10

द्वौ सूर्यौ नागलोकस्थौ मध्ये द्वौ गगनस्य च । इत्येते द्वादशादित्यास्तपन्ते सर्वतो दिशम्

രണ്ട് സൂര്യന്മാർ നാഗലോകത്തിൽ ഉണ്ടായിരുന്നു; മറ്റെ രണ്ട് ആകാശത്തിന്റെ മദ്ധ്യഭാഗത്തും. ഇങ്ങനെ ഈ ദ്വാദശ ആദിത്യർ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ദഹിപ്പിക്കുന്ന താപത്തോടെ തപിച്ചു।

Verse 11

पृथिवीमदहन्सर्वां सशैलवनकाननाम् । नादग्धं दृश्यते किंचिदृते रेवां च मां तथा

അവർ പർവ്വതങ്ങളും വനങ്ങളും കാനനങ്ങളും ഉൾപ്പെടെ മുഴുവൻ ഭൂമിയെയും ദഹിപ്പിച്ചു. റേവയും ഞാനും ഒഴികെ ഒന്നും അദഗ്ധമായി കാണപ്പെട്ടില്ല।

Verse 12

पृथिव्यां दह्यमानायां हविर्गन्धश्च जायते । ततो मे शुष्यते गात्रं तृषाप्येवं दुरासदा

ഭൂമി ദഹിക്കുമ്പോൾ ഹവിസ്സിന്റെ സുഗന്ധം ഉയർന്നു. തുടർന്ന് എന്റെ ശരീരം ഉണങ്ങി; സഹിക്കാനാകാത്ത ദാഹം എന്നെ കീഴടക്കി।

Verse 13

न हि विन्दामि पानीयं शोषितं च दिवाकरैः । यावत्कमण्डलुं वीक्षे शुष्कं तत्रापि तज्जलम्

എനിക്ക് കുടിവെള്ളം എവിടെയും ലഭിച്ചില്ല; സൂര്യകിരണങ്ങൾ എല്ലാം വറ്റിച്ചുകളഞ്ഞിരുന്നു. കമണ്ഡലുവിലേക്കു നോക്കിയപ്പോൾ, അതിലുമുള്ള ജലവും വറ്റിയിരുന്നു.

Verse 14

ततोऽहं शोकसंतप्तो विशेषात्क्षुत्तृषार्दितः । उत्पपात क्षितेरूर्ध्वं पश्यमानो दिवं प्रति

അപ്പോൾ ഞാൻ ദുഃഖത്തിൽ ദഗ്ധനായി, പ്രത്യേകിച്ച് വിശപ്പും ദാഹവും കൊണ്ട് പീഡിതനായി. ഭൂമിയിൽ നിന്ന് മേലോട്ടു ചാടിപ്പൊങ്ങി, ആകാശത്തേക്കു നോക്കി നിന്നു.

Verse 15

तावत्पश्यामि गगने गृहं शृङ्गारभूषितम् । ततस्तज्ज्ञातुकामोऽहं प्रस्थितो राजसत्तम

അപ്പോൾ ഞാൻ ആകാശത്തിൽ ശൃംഗാരാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ട ഒരു മന്ദിരം കണ്ടു. രാജശ്രേഷ്ഠാ, അത് എന്തെന്നറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ച് ഞാൻ അതിലേക്കു പുറപ്പെട്ടു.

Verse 16

प्राकारेण विचित्रेण कपाटार्गलभूषितम् । विचित्रशिखरोपेतं द्वारदेशमुपागतः

അത് വിചിത്രമായ പ്രാകാരത്താൽ ചുറ്റപ്പെട്ടതും വാതിലുകളും അർഗളകളും കൊണ്ട് അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടതുമായിരുന്നു. അത്ഭുത ശിഖരങ്ങളുള്ള അതിന്റെ ദ്വാരദേശത്തേക്ക് ഞാൻ അടുത്തെത്തി.

Verse 17

षडशीतिसहस्राणि योजनानां समुच्छ्रये । तदर्धं तु पृथक्त्वेन काञ्चनं रत्नभूषितम्

അതിന്റെ ഉയരം എൺപത്താറായിരം യോജന; വീതി അതിന്റെ പകുതി. അത് വേറിട്ടു നിലകൊണ്ട്, സ്വർണമയമായി, രത്നങ്ങളാൽ അലങ്കരിക്കപ്പെട്ടിരുന്നു.

Verse 18

तत्र मध्ये परां शय्यां पश्यामि नृपसत्तम । शय्योपरि शयानं तु पुरुषं दिव्यमूर्धजम्

അവിടെ നടുവിൽ, ഹേ നൃപശ്രേഷ്ഠാ, ഞാൻ ഒരു പരമോത്തമ ശയ്യ കണ്ടു; ആ ശയ്യയുടെ മേൽ ദിവ്യകേശമുള്ള ഒരു പുരുഷൻ ശയനിച്ചിരുന്നതായി കണ്ടു।

Verse 19

विकुञ्चिताग्रकेशान्तं समस्तं योजनायतम् । मुकुटेन विचित्रेण दीप्तिकान्तेन शोभितम्

അവന്റെ കേശാഗ്രങ്ങൾ മനോഹരമായി വളഞ്ഞിരുന്നു; സമസ്ത രൂപം ഒരു യോജന നീളത്തിൽ വ്യാപിച്ചിരുന്നു; ദീപ്തകാന്തിയുള്ള വിചിത്ര മുകുടം അവനെ ശോഭിപ്പിച്ചു।

Verse 20

श्यामं कमलपत्राभं सुप्रभं च सुनासिकम् । सिंहास्यमायतभुजं गल्लश्मश्रुवराङ्कितम्

അവൻ ശ്യാമവർണ്ണൻ, കമലപത്രസമമായ കണ്ണുകളുള്ളവൻ, ദീപ്തിമാൻ, സുനാസികൻ; സിംഹമുഖവും ദീർഘഭുജങ്ങളും, കവിളുകളിൽ ഉത്തമ മീശ-താടി ചിഹ്നങ്ങളും ഉണ്ടായിരുന്നു।

Verse 21

त्रिवलीभङ्गसुभगं कर्णकुण्डलभूषितम् । विशालाभं सुपीनाङ्गं पार्श्वस्वावर्तभूषितम्

ത്രിവളിയുടെ മനോഹര മടിപ്പുകളാൽ സുന്ദരനും കർണ്ണകുണ്ഡലങ്ങളാൽ ഭൂഷിതനും; വിശാലരൂപം, പുഷ്ടാംഗങ്ങൾ, പാർശ്വങ്ങളിൽ ശുഭാവർത്ത ചിഹ്നങ്ങളാൽ അലങ്കൃതനും ആയിരുന്നു।

Verse 22

शोभितं कटिभागेन विभक्तं जानुजङ्घयोः । पद्माङ्किततलं देवमाताम्रसुनखाङ्गुलिम्

കട്ടിഭാഗം ശോഭയോടെ തിളങ്ങി, ജാനുവും ജംഘയും വ്യക്തമായി വിഭജിതമായിരുന്നു; ദേവന്റെ പാദതലങ്ങളിൽ പദ്മചിഹ്നങ്ങൾ, വിരലുകളുടെ നഖങ്ങൾ താമ്രവർണ്ണം ആയിരുന്നു।

Verse 23

मेघनादसुगम्भीरं सर्वावयवसुन्दरम् । शय्यामध्यगतं देवमपश्यं पुरुषोत्तमम्

മേഘഗർജനപോലെ ഗംഭീരനാദമുള്ളവനും, സർവ്വാവയവങ്ങളിലും സുന്ദരനുമായ, ശയ്യയുടെ മദ്ധ്യത്തിൽ വിരാജിക്കുന്ന പുരുഷോത്തമ ദേവനെ ഞാൻ ദർശിച്ചു।

Verse 24

शङ्खचक्रगदापाणिं शयानं दक्षिणेन तु । अक्षसूत्रोद्यतकरं सूर्यायुतसमप्रभम्

ശയ്യയിൽ ശയിച്ചുകൊണ്ട്, കൈകളിൽ ശംഖം-ചക്രം-ഗദ എന്നിവ ധരിച്ച്; വലതുവശത്ത് ജപമാല പിടിച്ചുയർത്തിയ കൈയോടെ—അവൻ പത്തായിരം സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സുപോലെ ദീപ്തനായി।

Verse 25

तं दृष्ट्वा भक्तिमान्देवं स्तोतुकामो व्यवस्थितः । जयेश जय वागीश जय दिव्याङ्गभूषण

ആ ദേവനെ ദർശിച്ച് ഭക്തിഭാവം നിറഞ്ഞവനായി, സ്തുതിക്കുവാൻ ഒരുക്കമായി നിന്നു: “ജയം ജയേശാ! ജയം വാഗീശാ! ജയം ദിവ്യാംഗഭൂഷണാ!”

Verse 26

जय देवपते श्रीमन्साक्षाद्ब्रह्म सनातन । तव लोकाः शरीरस्थास्त्वं गतिः परमेश्वर

ജയം ദേവപതേ ശ്രീമൻ! നിങ്ങൾ സാക്ഷാൽ സനാതന ബ്രഹ്മം തന്നേ. സർവ്വ ലോകങ്ങളും നിങ്ങളുടെ ശരീരത്തിൽ അധിഷ്ഠിതം; ഹേ പരമേശ്വരാ, നിങ്ങൾ തന്നെയാണ് പരമഗതിയും ആശ്രയവും।

Verse 27

त्वदाधारा हि देवेश सर्वे लोका व्यवस्थिताः । त्वं श्रेष्ठः सर्वसत्त्वानां त्वं कर्ता धरणीधरः

ഹേ ദേവേശാ! സർവ്വ ലോകങ്ങളും നിങ്ങളുടെ അധാരത്തിൽ തന്നെയാണ് നിലകൊള്ളുന്നത്. നിങ്ങൾ സർവ്വ സത്ത്വങ്ങളിലെയും ശ്രേഷ്ഠൻ; നിങ്ങൾ കർത്താവും ധരണീധരനും—ഭൂമിയെ ധരിക്കുന്നവനും ആകുന്നു।

Verse 28

त्वं हौत्रमग्निहोत्राणां सूत्रमन्त्रस्त्वमेव च । गोकर्णं भद्रकर्णं च त्वं च माहेश्वरं पदम्

അഗ്നിഹോത്രകർമ്മങ്ങളിലെ ഹൗത്രാർപ്പണം നീ തന്നേ; സൂത്രവും മന്ത്രവും നീ തന്നേ. നീ തന്നേ ഗോകർണം, ഭദ്രകർണം; നീ തന്നേ മാഹേശ്വര—ശിവന്റെ പരമപദം.

Verse 29

त्वं कीर्तिः सर्वकीर्तीनां दैन्यपापप्रणाशिनी । त्वं नैमिषं कुरुक्षेत्रं त्वं च विष्णुपदं परम्

സകല കീർത്തികളുടെയും കീർത്തി നീ തന്നേ; ദൈന്യവും പാപവും നശിപ്പിക്കുന്നവനും നീ തന്നേ. നീ തന്നേ നൈമിഷവും കുരുക്ഷേത്രവും; നീ തന്നേ വിഷ്ണുവിന്റെ പരമപദവും.

Verse 30

त्वया तु लीलया देव पदाक्रान्ता च मेदिनी । त्वया बद्धो बलिर्देव त्वयेन्द्रस्य पदं कृतम्

ഹേ ദേവാ! നിന്റെ ലീലാമാത്രംകൊണ്ട് ഭൂമി നിന്റെ പാദത്താൽ ആക്രാന്തമായി. നിനക്കാലേ ബലി ബന്ധിതനായി; നിനക്കാലേ ഇന്ദ്രന്റെ പദം വീണ്ടും സ്ഥാപിതമായി.

Verse 31

त्वं कलिर्द्वापरं देव त्रेता कृतयुगं तथा । प्रलम्बदमनश्च त्वं स्रष्टा त्वं च विनाशकृत्

ഹേ ദേവാ! നീ തന്നേ കലിയുഗവും ദ്വാപരവും; നീ തന്നേ ത്രേതയും കൃതയുഗവും. നീ തന്നേ പ്രലമ്പദമനൻ; നീ തന്നേ സ്രഷ്ടാവും നീ തന്നേ ലയകർത്താവും.

Verse 32

त्वया वै धार्यते लोकास्त्वं कालः सर्वसंक्षयः । त्वया हि देव सृष्टास्ताः सर्वा वै देवयोनयः

നിനക്കാലേ ലോകങ്ങൾ ധരിക്കപ്പെടുന്നു; നീ തന്നേ കാലൻ, സർവ്വസംഹാരകൻ. ഹേ ദേവാ! നിനക്കാലേ എല്ലാ ദേവയോനികളും ദിവ്യ വംശപരമ്പരകളും സൃഷ്ടിക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

Verse 33

त्वं पन्थाः सर्वलोकानां त्वं च मोक्षः परा गतिः । ब्रह्मा त्वदुद्भवो देवो रजोरूपः सनातनः । रुद्रः क्रोधोद्भवोऽप्येवं त्वं च सत्त्वे व्यवस्थितः

നീ തന്നെയാണ് സർവ്വലോകങ്ങളുടെ പഥം; നീ തന്നെയാണ് മോക്ഷം—പരമഗതി. നിന്നിൽ നിന്നാണ് രജോഗുണസ്വഭാവനായ സനാതനദേവൻ ബ്രഹ്മാവ് ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്; അതുപോലെ ക്രോധജന്യനായ രുദ്രനും. എന്നാൽ നീ സത്ത്വഗുണത്തിൽ സ്ഥാപിതനാണ്.

Verse 34

एतच्चराचरं देव क्रीडनार्थं त्वया कृतम् । एवं संतप्तदेहेन स्तुतो देवो मया प्रभुः

ഹേ ദേവാ! ഈ സമസ്ത ചരാചര സൃഷ്ടിയും നിന്റെ ദിവ്യലീലാർത്ഥം നീ തന്നെയാണ് സൃഷ്ടിച്ചത്. ഇങ്ങനെ ദുഃഖത്തിൽ തപ്തമായ ദേഹത്തോടെ ഞാൻ പ്രഭുവായ ദേവനെ സ്തുതിച്ചു.

Verse 35

भक्त्या परमया राजन्सर्वभूतपतिः प्रभुः । स्तुवन्वै तत्र पश्यामि वारिपूर्णांस्ततो घटान्

ഹേ രാജാവേ! പരമഭക്തിയോടെ സർവ്വഭൂതപതിയായ പ്രഭുവിനെ സ്തുതിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കെ, അവിടെ വെള്ളം നിറഞ്ഞു കവിഞ്ഞ ഘടങ്ങളെ ഞാൻ കണ്ടു.

Verse 36

ततो मया विस्मृता या तृषा सा वर्धिता पुनः । उपासर्पं ततस्तस्य पार्श्वं वै पुरुषस्य हि

അപ്പോൾ ഞാൻ മറന്നുപോയിരുന്ന ദാഹം വീണ്ടും വർദ്ധിച്ചു. അതിനാൽ ഞാൻ ആ പുരുഷന്റെ പാർശ്വത്തേക്ക് അടുത്തുചെന്നു.

Verse 37

पानीयं पातुकामेन चिन्तितं च मया पुनः । नापश्यत हि मां चैष सुप्तोऽपि न च बुध्यते

വെള്ളം കുടിക്കണമെന്ന ആഗ്രഹത്തോടെ ഞാൻ വീണ്ടും എന്തുചെയ്യണമെന്ന് ചിന്തിച്ചു. എന്നാൽ അവൻ എന്നെ കണ്ടില്ല; ഉറങ്ങിക്കൊണ്ടിരുന്നിട്ടും ഉണർന്നില്ല.

Verse 38

यस्तु पापेन संमूढः सुखं सुप्तं प्रबोधयेत् । जायते तस्य पापस्य ब्रह्महत्याफलं महत्

പാപമോഹത്തിൽ മൂടപ്പെട്ടവൻ സുഖമായി ഉറങ്ങുന്നവനെ ഉണർത്തുകയാണെങ്കിൽ, ആ പാപത്തിന്റെ ഫലം അതിമഹത്തായതു—ബ്രഹ്മഹത്യാഫലത്തോടു തുല്യം.

Verse 39

एवं संचिन्त्यमाने तु द्वितीयो ह्यागतः पुमान् । नेक्षते जल्पते किंचिद्वामस्कन्धे मृगाजिनी

ഞാൻ ഇങ്ങനെ ചിന്തിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുമ്പോൾ രണ്ടാമൊരു പുരുഷൻ എത്തി. അവൻ എന്നെ നോക്കിയില്ല, ഒന്നും സംസാരിച്ചില്ല; അവന്റെ ഇടത് തോളിൽ മൃഗചർമ്മം ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 40

जटी कमण्डलुधरो दण्डी मेखलया वृतः । भस्मोन्मृदितसर्वाङ्गो महातेजास्त्रिलोचनः

അവൻ ജടാധാരി, കമണ്ഡലു ധരിച്ചവൻ, കൈയിൽ ദണ്ഡം, മേഖലയാൽ വൃതൻ; സർവ്വാംഗവും ഭസ്മലേപിതം—മഹാതേജസ്സോടെ ത്രിനേത്രൻ.

Verse 41

यावत्तं स्तोतुकामोऽहमपश्यं स्वच्छचक्षुषा । तावत्सर्वाङ्गसम्भूत्यामहत्या रूपसम्पदा

ഞാൻ അവനെ സ്തുതിക്കണമെന്നാഗ്രഹിച്ച് സ്വച്ഛദൃഷ്ടിയോടെ നോക്കിയതുമാത്രം, അതേ ക്ഷണത്തിൽ അവന്റെ സർവ്വാംഗങ്ങളിൽ നിന്നു ജനിച്ച, മഹാരൂപസമ്പത്തോടുകൂടിയ ഒരു ദേവീസദൃശമായ പ്രഭ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു.

Verse 42

अपश्यं संवृतां नारीं सर्वाभरणभूषिताम् । दृष्ट्वा तां पतितो भूमौ जयस्वेति ब्रुवंस्ततः

ഞാൻ മറവിട്ട ഒരു സ്ത്രീയെ കണ്ടു; അവൾ സർവ്വാഭരണങ്ങളാൽ അലങ്കൃതയായിരുന്നു. അവളെ കണ്ട ഉടനെ ഞാൻ ഭൂമിയിൽ വീണു, പിന്നെ ‘ജയസ്വ’ എന്നു വിളിച്ചു.

Verse 43

जय रुद्राङ्गसम्भूते जयवाहिनि सनातनि । जय कौमारि माहेन्द्रि वैष्णवी वारुणी तथा

രുദ്രന്റെ അംഗത്തിൽ നിന്നു ഉദ്ഭവിച്ച ദേവീ, നിനക്കു ജയം; ഹേ സനാതനീ ശക്തിവാഹിനീ, നിനക്കു ജയം. കൗമാരീ, മാഹേന്ദ്രി, വൈഷ്ണവി, വാർുണി രൂപങ്ങളിലും നിനക്കു ജയം.

Verse 44

जय कौबेरि सावित्रि जय धात्रि वरानने । तृष्णया तप्तदे हस्य रक्षां कुरु चराचरे

കൗബേരീ രൂപത്തിൽ നിനക്കു ജയം, സാവിത്രീ രൂപത്തിൽ നിനക്കു ജയം; ഹേ ധാത്രീ, ഹേ വരാനനേ, നിനക്കു ജയം. ദാഹത്താൽ ദഹിച്ച എന്റെ ദേഹത്തെ രക്ഷിക്കണമേ—ചരാചര സർവ്വത്തിനിടയിൽ.

Verse 45

श्रीदेव्युवाच । प्रसन्ना विप्रशार्दूल तव वाक्यैः सुशोभनैः । वर्तते मानसे यत्ते मया ज्ञातं द्विजोत्तम

ശ്രീദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—ഹേ വിപ്രശാർദൂല, നിന്റെ സുന്ദര വചനങ്ങളാൽ ഞാൻ പ്രസന്നയായി. ഹേ ദ്വിജോത്തമ, നിന്റെ മനസ്സിലുള്ളത് ഞാൻ അറിഞ്ഞിരിക്കുന്നു.

Verse 46

शृणु विप्र ममाप्यस्ति व्रतमेतत्सुदारुणम् । स्त्रीलघुत्वान्मयारब्धं दुष्करं मन्दमेधया

കേൾക്കുക, ഹേ വിപ്രാ—എനിക്കും ഈ അത്യന്തം ദാരുണമായ വ്രതമുണ്ട്. സ്ത്രീയുടെ ചാഞ്ചല്യസ്വഭാവം മൂലം ഞാൻ ഇത് ആരംഭിച്ചു; മന്ദമേധയ്ക്കിത് തീർച്ചയായും ദുഷ്കരം.

Verse 47

यदि भावी च मे पुत्रो धर्मिष्ठो लोकविश्रुतः । विप्रस्य तु स्तनं दत्त्वा पश्चाद्दास्यामि बालके

എനിക്ക് പുത്രൻ ജനിക്കേണ്ടതായാൽ—ധർമനിഷ്ഠനും ലോകവിഖ്യാതനും—ആദ്യം വിപ്രന് എന്റെ സ്തനം നൽകി, പിന്നെ അത് കുഞ്ഞിന് നൽകും.

Verse 48

स मे पुत्रः समुत्पन्नो यथोक्तो मे महामुने । स्तनं पिब त्वं विप्रेन्द्र यदि जीवितुमिच्छसि

ഹേ മഹാമുനേ! ഞാൻ പറഞ്ഞതുപോലെ എന്റെ പുത്രൻ ജനിച്ചു. ഹേ വിപ്രേന്ദ്രാ! ജീവിക്കണമെങ്കിൽ സ്തനം പാനം ചെയ്യുക.

Verse 49

श्रीमार्कण्डेय उवाच । अकार्यमेतद्विप्राणां यस्त्विमं पिबते स्तनम् । पुनश्चैवोपनयनं व्रतसिद्धिं न गच्छति

ശ്രീ മാർക്കണ്ഡേയൻ പറഞ്ഞു— ഇത് വിപ്രന്മാർക്ക് അകാർയം; ഈ സ്തനം പാനം ചെയ്യുന്നവന് വീണ്ടും ഉപനയനം വേണം, വ്രതസിദ്ധി ലഭിക്കുകയില്ല.

Verse 50

ब्राह्मणत्वं त्रिभिर्लोकैर्दुर्लभं पद्मलोचने । संस्कारैः संस्कृतो विप्रो यैश्च जायेत तच्छृणु

ഹേ പദ്മലോചനേ! ത്രിലോകങ്ങളിലും ബ്രാഹ്മണത്വം ദുർലഭം. സംസ്കാരങ്ങളാൽ വിപ്രൻ സംസ്കൃതനാകുന്നു— ഏത് സംസ്കാരങ്ങളാൽ അവൻ യഥാർത്ഥത്തിൽ വിപ്രനാകുന്നുവോ അത് കേൾക്കുക.

Verse 51

प्रथमं चैव नारीषु संस्कारैर्बीजवापतम् । बीजप्रक्षेपणादेव बीजक्षेपः स उच्यते

സ്ത്രീസംബന്ധിയായ സംസ്കാരങ്ങളിൽ ആദ്യത്തേത് ‘ബീജവാപനം’ ആകുന്നു. ബീജപ്രക്ഷേപണം തന്നെയായതിനാൽ അതിനെ ‘ബീജക്ഷേപം’ എന്നു പറയുന്നു.

Verse 52

तदन्ते च महाभागे गर्भाधानं द्वितीयकम् । पुंसवनं तृतीयं तु सीमन्तं च चतुर्थकम्

അതിന് ശേഷം, ഹേ മഹാഭാഗേ! രണ്ടാമത്തേത് ‘ഗർഭാധാനം’; മൂന്നാമത്തേത് ‘പുംസവനം’; നാലാമത്തേത് ‘സീമന്തം’ സംസ്കാരം.

Verse 53

पञ्चमं जातकर्म स्यान्नाम वै षष्ठमुच्यते । निष्क्रामः सप्तमश्चैव ह्यन्नप्राशनमष्टमम्

അഞ്ചാമത്തെ സംസ്കാരം ജാതകർമ്മം; ആറാമത് നാമകരണം എന്നു പറയുന്നു. ഏഴാമത് നിഷ്ക്രമണം (ആദ്യമായി പുറത്തേക്ക് പോകൽ), എട്ടാമത് അന്നപ്രാശനം (ആദ്യ അന്നസേവനം).

Verse 54

नवमं वै चूडकर्म दशमं मौञ्जिबन्धनम् । ऐषिकं दार्विकं चैव सौमिकं भौमिकं तथा

ഒൻപതാമത് ചൂഡാകർമ്മം (മുണ്ഡനം); പത്താമത് മൗഞ്ജീബന്ധനം (മുഞ്ജാ-മേഖല കെട്ടൽ). കൂടാതെ ഐഷികം, ദാർവികം, സൗമികം, ഭൗമികം എന്നീ വിധികളും ഉണ്ട്.

Verse 55

पत्नीसंयोजनं चान्यद्दैवकर्म ततः परम् । मानुष्यं पितृकर्म स्याद्दशमाष्टासु शोभने

പത്നീസംയോജനം (വിവാഹം) മറ്റൊരു സംസ്കാരം; അതിന് ശേഷം ദൈവകർമ്മങ്ങൾ. പിന്നെ മാനുഷ്യകർമ്മവും പിതൃകർമ്മവും—ഇങ്ങനെ ശുഭഗണനയിൽ ഇവ പത്തിലും എട്ടിലും ഉൾപ്പെടുന്നു.

Verse 56

भूतं भव्यं तथेष्टं च पार्वणं च ततः परम्

അതിനുശേഷം ഭൂതയജ്ഞം, ഭവ്യഹോമം, ഇഷ്ടിയാഗം, പിന്നെ പാർവണവിധി നടക്കുന്നു.

Verse 57

श्राद्धं श्रावण्यामाग्रयणं च चैत्राश्वयुज्यां दशपौर्णमास्याम् । निरूढपशुसवनसौत्रामण्यग्निष्टोमात्यग्निष्टोमाः

ശ്രാവണ മാസത്തിൽ ശ്രാദ്ധം, ആഗ്രയണവിധി; കൂടാതെ ചൈത്രവും ആശ്വയുജവും മാസങ്ങളിൽ ദശമി-പൗർണമാസി അവസരത്തിലെ (അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ); പിന്നെയും നിരൂഢപശു, സവന, സൗത്രാമണി, അഗ്നിഷ്ടോമ, അത്യഗ്നിഷ്ടോമ യജ്ഞങ്ങൾ.

Verse 58

षोडषीवाजपेयातिरात्राप्तोर्यामोदशवाजपेयाः । सर्वभूतेषु क्षान्तिरनसूया शौचमङ्गलमकार्पण्यमस्पृहेति

ഷോഡശീ, വാജപേയ, അതിരാത്ര, ആപ്തോര്യാമ, കൂടാതെ ഓഡശയും വാജപേയാദി യജ്ഞക്രതുക്കളും എണ്ണപ്പെടുന്നു. ഗുണങ്ങൾ—സർവ്വഭൂതങ്ങളോടും ക്ഷമ, അനസൂയ (ദ്വേഷരഹിതത്വം), ശൗചം, മംഗളാചാരം, അകാര്പണ്യം (ഉദാരത), അസ്പൃഹ (നിര്ലോഭത)।

Verse 59

एभिरष्टचत्वारिंशद्भिः संस्कारैः संकृतो ब्राह्मणो भवति

ഈ നാല്പത്തെട്ട് സംസ്കാരങ്ങളാൽ സമ്യകായി സംസ്കൃതനായവൻ (യഥാർത്ഥ) ബ്രാഹ്മണനാകുന്നു।

Verse 60

एवं ज्ञात्वा महाभागे न तु मां पातुमर्हसि । शिशुपेयं स्तनं भद्रे कथं वै मद्विधः पिबेत्

ഹേ മഹാഭാഗേ, ഇതറിഞ്ഞിട്ടും നീ എന്നെ മുലപ്പാൽ കുടിപ്പിക്കരുത്. ഹേ ഭദ്രേ, ഈ സ്തനം ശിശുവിന് കുടിക്കാനുള്ളത്; എന്നെപ്പോലെയുള്ളവൻ അത് എങ്ങനെ കുടിക്കും?

Verse 61

ममैतद्वचनं श्रुत्वा नारी वचनमब्रवीत्

എന്റെ ഈ വാക്കുകൾ കേട്ട് ആ സ്ത്രീ മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 62

यदि त्वं न पिबेः स्तन्यं पयो बालो मरिष्यति । श्रूयते त्रिषु लोकेषु वेदेषु च स्मृतिष्वपि । मुच्यते सर्वपापेभ्यो भ्रूणहत्या न मुञ्चति

നീ മുലപ്പാൽ കുടിക്കാതിരുന്നാൽ ആ കുഞ്ഞ് മരിക്കും. മൂന്നു ലോകങ്ങളിലും—വേദങ്ങളിലും സ്മൃതികളിലും—ഇങ്ങനെ ശ്രുതമാണ്: സർവ്വപാപങ്ങളിൽ നിന്നു മോചനം ലഭിക്കാം; എന്നാൽ ഭ്രൂണഹത്യയുടെ പാപം എളുപ്പത്തിൽ മോചിക്കപ്പെടുന്നില്ല।

Verse 63

भवित्री तव हत्या च महाभागवतः पुनः । जन्मानि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते भ्रूणहत्यया

ഓ മഹാഭാഗവതാ! നിന്റെ വധവും വീണ്ടും നിശ്ചയമായും സംഭവിക്കും; ഭ്രൂണഹത്യാപാപം മൂലം ജീവൻ എട്ടുനൂറു ജന്മങ്ങൾ ക്ലേശം അനുഭവിക്കും।

Verse 64

मृतः शुनत्वं चाप्नोति वर्षाणां तु शतत्रयम् । ततस्तस्य क्षये जाते काकयोनिं व्रजेत्पुनः

മരണാനന്തരം അവൻ മൂന്നു നൂറു വർഷം നായയുടെ അവസ്ഥ പ്രാപിക്കും; ആ കാലം തീർന്നാൽ വീണ്ടും കാക്കയുടെ യോനിയിൽ ജനിക്കും।

Verse 65

तत्रापि च शतान्यष्टौ क्लिश्यते पापकर्मणि । वराहो दश जन्मानि तदन्ते जायते कृमिः

അവിടെയും പാപകർമ്മി എട്ടുനൂറു വർഷം ക്ലേശം അനുഭവിക്കും; അവൻ പത്തു ജന്മങ്ങൾ വരാഹനായി, അവസാനം കൃമിയായി ജനിക്കും।

Verse 66

ततश्चारोहिणीं प्राप्य गोगजाश्वनृजन्मभाक् । श्रूयते श्रुतिशास्त्रेषु वेदेषु च परंतप

പിന്നീട് ‘ആരോഹിണീ’ ഗതി പ്രാപിച്ച് അവൻ ഗോ, ഗജ, അശ്വ, മനുഷ്യജന്മങ്ങൾ കൈവരിക്കും; ശ്രുതി, ശാസ്ത്രം, വേദം എന്നിവയിൽ ഇങ്ങനെ കേൾക്കപ്പെടുന്നു, ഓ പരന്തപ।

Verse 67

सर्वपापाधिकं पापं बालहत्या द्विजोत्तम । बालहत्यायुतो विप्रः पच्यते नरके ध्रुवम्

ഓ ദ്വിജോത്തമാ! ബാലഹത്യ എല്ലാ പാപങ്ങളെയും അതിക്രമിക്കുന്ന മഹാപാപമാണ്; ബാലഹത്യകൊണ്ട് മലിനനായ ബ്രാഹ്മണൻ നിശ്ചയമായി നരകത്തിൽ പചിക്കപ്പെടും।

Verse 68

वर्षाणि च शतान्यष्टौ प्राप्नोति यमयातनाम् । तस्मादल्पतरो दोषः पिबतो मे स्तनं तव

അവൻ എട്ടുനൂറു വർഷം യമയാതനകൾ അനുഭവിക്കുന്നു. അതിനാൽ എന്റെ സ്തന്യപാൽ കുടിക്കുന്നതിൽ നിന്റെ ദോഷം കുറവായിരിക്കും.

Verse 69

तथैवापिबतः पापं जायते बहुवर्षिकम् । क्षुधातृषाविरामस्ते पुण्यं च पिबतः स्तनम्

അതുപോലെ കുടിക്കാതിരുന്നാൽ പലവർഷം നിലനിൽക്കുന്ന പാപം ജനിക്കുന്നു. സ്തന്യപാൽ കുടിച്ചാൽ നിന്റെ വിശപ്പും ദാഹവും ശമിക്കും; പുണ്യവും ലഭിക്കും.

Verse 70

अतो न चेतः संदिग्धं कर्तव्यमिह कर्हिचित् । एहि विप्र यथाकामं बालार्थे पिब मे स्तनम्

അതുകൊണ്ട് ഇവിടെ ഒരിക്കലും മനസ്സിൽ സംശയം വെക്കരുത്. വരിക, ഹേ വിപ്രാ! ബാലന്റെ ഹിതാർത്ഥം, ഇഷ്ടമെന്നപോലെ എന്റെ സ്തന്യപാൽ കുടിക്കൂ.

Verse 71

ततोऽहं वचनं श्रुत्वा स्तनं पातुं समुद्यतः । न च तृप्तिं विजानामि पिबतः स्तनमुत्तमम्

അപ്പോൾ അവളുടെ വാക്കുകൾ കേട്ട് ഞാൻ സ്തന്യപാനം ചെയ്യാൻ ഒരുങ്ങി. എന്നാൽ അത്യുത്തമമായ പാൽ കുടിച്ചിട്ടും എനിക്ക് തൃപ്തി തോന്നിയില്ല.

Verse 72

त्रिंशद्वर्षसहस्राणि भारतैवं शतानि च । ततः प्रबुद्धोत्सङ्गेऽहं मायानिद्राविमोहितः

ഹേ ഭാരതാ! മുപ്പതിനായിരം വർഷങ്ങളും, അതുപോലെ നൂറുകണക്കിന് വർഷങ്ങളും കഴിഞ്ഞു. പിന്നെ ഞാൻ അവളുടെ മടിയിൽ ഉണർന്നു—മായാനിദ്രയുടെ മോഹത്തിൽ മുങ്ങി.

Verse 73

निद्राविगतमोहोऽहं यावत्पश्यामि पाण्डव । तावत्सुप्तं न पश्यामि न च तं बालकं विभो

എന്റെ നിദ്രാമോഹം നീങ്ങിയപ്പോൾ, ഹേ പാണ്ഡവാ, ഞാൻ എത്രനേരം ചുറ്റും നോക്കിയാലും ആരെയും ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നതായി കണ്ടില്ല; ആ ബാലകനെയും, ഹേ പ്രഭോ, കണ്ടില്ല।

Verse 74

चतुरस्तांश्च वै कुम्भान् पश्यामि तत्र भारत । न च पश्यामि तां देवीं गता वै कुत्रचिच्च ते

അവിടെ, ഹേ ഭാരതാ, ഞാൻ നാല് കുംഭങ്ങൾ കണ്ടു; പക്ഷേ ആ ദേവിയെ കണ്ടില്ല—അവൾ തീർച്ചയായും എവിടെയോ പോയിരുന്നു, അത് നിനക്കും അജ്ഞാതം।

Verse 75

एवं विमृश्यमानस्य चिन्तयानस्य तिष्ठतः । ईषद्धसितया वाचा देवी वचनमब्रवीत्

അവൻ ഇങ്ങനെ ആലോചിച്ചും ചിന്തയിൽ മുങ്ങിയും നിന്നപ്പോൾ, ദേവി അല്പഹാസത്തോടെ മൃദുവായ വാണിയിൽ അവനോട് ഈ വചനങ്ങൾ അരുളിച്ചെയ്തു।

Verse 76

श्रीदेव्युवाच । कृष्णः स पुरुषः सुप्तो द्वितीयोऽप्यागतो हरः । ये चत्वारश्च ते कुम्भाः समुद्रास्ते द्विजोत्तम

ശ്രീദേവി അരുളിച്ചെയ്തു—നീ ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്നതായി കണ്ട ശ്യാമവർണ്ണ പുരുഷൻ കൃഷ്ണൻ (വിഷ്ണു) ആകുന്നു; രണ്ടാമതായി വന്നവൻ ഹരൻ (ശിവൻ) ആകുന്നു. ആ നാല് കുംഭങ്ങൾ, ഹേ ദ്വിജോത്തമാ, നാലു സമുദ്രങ്ങളാണ്।

Verse 77

यश्च बालस्त्वया दृष्टो ब्राह्मा लोकपितामहः । अहं च पृथिवी ज्ञेया सप्तद्वीपा सर्वता

നീ കണ്ട ആ ബാലകൻ ലോകപിതാമഹൻ ബ്രഹ്മാവാണ്. എന്നെ ഭൂമിയെന്നായി അറിയുക—സപ്തദ്വീപങ്ങളോടുകൂടി സർവ്വത്ര വ്യാപിച്ചവളായി।

Verse 78

या गता त्वां परित्यज्य भूतले सुप्रतिष्ठिता । इमां च प्रेक्षसे विप्र नर्मदां सरितां वराम्

നിന്നെ വിട്ടുപോയ അവൾ ഭൂതലത്തിൽ ദൃഢമായി പ്രതിഷ്ഠിതയായി. ഇപ്പോൾ, ഹേ വിപ്രാ, നീ നദികളിൽ ശ്രേഷ്ഠയായ നർമദയെ ദർശിക്കുന്നു.

Verse 79

सर्वसत्त्वोपकाराय बृहते पुण्यलक्षणा । रेवानदी तु विख्याता न मृता तेन नर्मदा

സകല ജീവികളുടെ ഉപകാരത്തിനായി മഹത്തായ പുണ്യലക്ഷണയുള്ള ഈ നദി ‘രേവാ’ എന്ന പേരിൽ പ്രസിദ്ധമാണ്. അവൾ ‘മരിച്ചിട്ടില്ല’—അതുകൊണ്ടാണ് അവൾ നർമദാ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 80

एवं ज्ञात्वा शमं गच्छ स्वस्थो भव महामुने । इत्युक्त्वा मां तदा देवी तत्रैवान्तरधीयत

ഇങ്ങനെ അറിഞ്ഞ് ശാന്തിയിലേക്കു പോകുക; ഹേ മഹാമുനേ, സ്വസ്ഥനായി സ്ഥിരനാകുക. ഇങ്ങനെ എന്നോട് പറഞ്ഞ് ദേവി അവിടെയേ അന്തർധാനം ചെയ്തു.

Verse 81

एवं हि शेते भगवान्सत्त्वस्थः प्रलये सदा । सत्त्वरूपो महादेवो यदाधारे जगत्स्थितम्

പ്രളയകാലത്ത് ഭഗവാൻ സദാ സത്ത്വസ്ഥിതിയിൽ ശയിക്കുന്നു. സത്ത്വരൂപനായ മഹാദേവനാണ് ഈ ജഗത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന അധാരം.

Verse 82

एवं मयानुभूतं तु दृष्टमाश्चर्यमुत्तमम् । सर्वपापहरं पुण्यं कथितं ते नरोत्तम

ഇങ്ങനെ ഞാൻ തന്നെ ഈ ഉത്തമ അത്ഭുതം അനുഭവിച്ച് ദർശിച്ചു. ഹേ നരോത്തമാ, സർവപാപഹരമായ ഈ പുണ്യകഥ നിനക്കു ഞാൻ പറഞ്ഞു.

Verse 83

विष्णोश्चरितमित्युक्तं यत्त्वया परिपृच्छितम् । भूय एव महाबाहो किमन्यच्छ्रोतुमिच्छसि

നീ ചോദിച്ച വിഷ്ണുചരിതം ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞുകഴിഞ്ഞു. ഇനി വീണ്ടും, ഹേ മഹാബാഹോ, മറ്റെന്താണ് കേൾക്കാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നത്?