Adhyaya 24

Mantra 1

अश्व॑स्तूप॒रो गो॑मृ॒गस्ते प्रा॑जाप॒त्याः कृ॒ष्णग्री॑व आग्ने॒यो र॒राटे॑ पु॒रस्ता॑त्सारस्व॒ती मे॒ष्यधस्ता॒द्धन्वो॑राश्वि॒नाव॒धोरा॑मौ बा॒ह्वोः सौ॑मापौ॒ष्णः श्या॒मो नाभ्या॑ᳪ सौर्यया॒मौ श्वे॒तश्च॑ कृ॒ष्णश्च॑ पा॒र्श्वयो॑स्त्वा॒ष्ट्रौ लो॑म॒शस॑क्थौ स॒क्थ्योर्वा॑य॒व्य॒: श्वे॒तः पुच्छ॒ इन्द्रा॑य स्वप॒स्या॒य वे॒हद्वै॑ष्ण॒वो वा॑म॒नः

കൂമ്പുള്ള കുതിര, ഗോ-മൃഗ (പശു-മാൻ) വർണ്ണമുള്ളവൻ—നിന്റെ ഭാഗങ്ങൾ പ്രജാപതിയുടേതാണ്. കൃഷ്ണഗ്രീവൻ അഗ്നിയുടേതാണ്; ലലാടത്തിൽ, മുൻഭാഗത്ത്. താടിക്കീഴെയുള്ള മേഷി സരസ്വതിയുടേതാണ്. ഭുജങ്ങളിൽ താഴെയുള്ള രണ്ടു മേഷങ്ങൾ അശ്വിന്മാരുടേതാണ്. നാഭിയിൽ ശ്യാമൻ സോമ-പൂഷന്മാരുടേതാണ്. പാർശ്വങ്ങളിൽ സൂര്യസംബന്ധിയായ രണ്ടു—ശ്വേതനും കൃഷ്ണനും—ഉണ്ട്. സക്ഥികളിൽ ത്വഷ്ടൃയുടെ ലോമശ സക്ഥങ്ങൾ. പുച്ഛം വായവ്യമായ ശ്വേതം. ഇന്ദ്രനുവേണ്ടി, സ്വപസ്യാ (സത്കർമ്മ)യ്ക്കായി—വേഹദ്; വൈഷ്ണവം വാമനമാണ്.

Mantra 2

रोहि॑तो धू॒म्ररो॑हितः क॒र्कन्धु॑रोहित॒स्ते सौ॒म्या ब॒भ्रुर॑रु॒णब॑भ्रु॒: शुक॑बभ्रु॒स्ते वा॑रु॒णाः शि॑ति॒रन्ध्रो॒ऽन्यत॑: शितिरन्ध्रः सम॒न्तशि॑तिरन्ध्र॒स्ते सा॑वि॒त्राः शि॑तिबा॒हुर॒न्यत॑: शितिबाहु सम॒न्तशि॑तिबाहु॒स्ते बा॑र्हस्प॒त्याः पृष॑ती क्षु॒द्रपृ॑षती स्थू॒लपृ॑षती॒ ता मै॑त्रावरु॒ण्य॒:

രോഹിതൻ (ചുവപ്പൻ), ധൂമ്ര-രോഹിതൻ (പുകവർണ്ണ ചുവപ്പ്), കർക്കന്ധു-രോഹിതൻ (ബോർഫലവർണ്ണ ചുവപ്പ്)—ഇവ സോമത്തിന്റേതാണ്. ബഭ്രു (തവിട്ടു), അരുണ-ബഭ്രു (ചുവപ്പുതവിട്ടു), ശുക-ബഭ്രു (ശുക/തത്തപക്ഷിവർണ്ണ തവിട്ടു)—ഇവ വരുണത്തിന്റേതാണ്. ഒരു വശത്ത് ശിതിരന്ധ്ര (വെളുത്ത-രന്ധ്രമുള്ള), മറ്റെ വശത്ത് ശിതിരന്ധ്ര, ചുറ്റും ശിതിരന്ധ്ര—ഇവ സവിതൃയുടെ. ഒരു വശത്ത് ശിതിബാഹു (വെളുത്ത കൈകളുള്ള), മറ്റെ വശത്ത് ശിതിബാഹു, എല്ലാടവും ശിതിബാഹു—ഇവ ബൃഹസ്പതിയുടെ. പൃഷതീ, ക്ഷുദ്രപൃഷതീ, സ്ഥൂലപൃഷതീ—ഇവ മൈത്രാവരുൺയ.

Mantra 3

शु॒द्धवा॑लः स॒र्वशु॑द्धवालो मणि॒वाल॒स्त आ॑श्वि॒नाः श्येत॑: श्येता॒क्षो॒ऽरु॒णस्ते रु॒द्राय॑ पशु॒पत॑ये क॒र्णा या॒मा अ॑वलि॒प्ता रौ॒द्रा नभो॑रूपाः पार्ज॒न्याः

ശുദ്ധവാലൻ (ശുദ്ധ പുച്ഛമുള്ള), സർവശുദ്ധവാലൻ (സമ്പൂർണ്ണ ശുദ്ധ പുച്ഛമുള്ള), മണിവാലൻ (മണിപോലെ പുച്ഛമുള്ള)—ഇവ അശ്വിന്മാരുടേതാണ്. ശ്വേതൻ, ശ്വേതാക്ഷൻ (വെളുത്ത കണ്ണുള്ള), അരുണൻ—ഇവ രുദ്രനു, പശുപതിയ്ക്കു അർപ്പിതം. കർണചിഹ്നിതൻ, യാമചിഹ്നിതൻ, അവലിപ്തൻ (ലേപിതൻ)—ഇവ റൗദ്രം. നഭോരൂപം (ആകാശരൂപം) പർജന്യത്തിന്റേതാണ്.

Mantra 4

पृश्नि॑स्तिर॒श्चीन॑पृश्निरू॒र्ध्वपृ॑श्नि॒स्ते मा॑रु॒ताः फ॒ल्गूर्लो॑हितो॒र्णी प॑ल॒क्षी ताः सा॑रस्व॒त्य॒: प्लीहा॒कर्ण॑: शुण्ठा॒कर्णो॑ऽध्यालोह॒कर्ण॒स्ते त्वा॒ष्ट्राः कृ॒ष्णग्री॑वः शिति॒कक्षो॑ऽञ्जिस॒क्थस्त ऐ॑न्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाञ्जि॒रल्पा॑ञ्जिर्म॒हाञ्जि॒स्त उ॑ष॒स्या॑:

ചിത്രവർണ്ണമുള്ളത്, തിരശ്ചീന-ചിത്രവർണ്ണമുള്ളത്, ഊർദ്ധ്വ-ചിത്രവർണ്ണമുള്ളത്—ഇവ മരുৎദേവന്മാർക്കുള്ള (അർപ്പണം) ആകുന്നു. ഫൽഗു (മന്ദവർണ്ണം), ലോഹിതോർണി (ചുവന്ന ഉണ്ണിയുള്ളത്), പലക്ഷീ (ചിത്രവർണ്ണം)—ഇവ സരസ്വതീദേവിക്കുള്ളതാണ്. പ്ലീഹാകർണ, ശുണ്ഠാകർണ, അധ്യാലോഹകർണ—ഇവ ത്വഷ്ടൃദേവനുള്ളതാണ്. കൃഷ്ണഗ്രീവ, ശിതികക്ഷ, അഞ്ജിസക്ഥ—ഇവ ഇന്ദ്ര-അഗ്നിദേവന്മാർക്കുള്ളതാണ്. കൃഷ്ണാഞ്ജി, അൽപാഞ്ജി, മഹാഞ്ജി—ഇവ ഉഷസ്യാ (ഉഷസ്സുമായി ബന്ധപ്പെട്ട) ദേവതയ്ക്കുള്ളതാണ്.

Mantra 5

शि॒ल्पा वै॑श्वदे॒व्यो रोहि॑ण्य॒स्त्र्यव॑यो वा॒चेऽवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः

ശില്പാ (സുഘടിത) വൈശ്വദേവ്യർക്കു; രോഹിണീ (ചുവപ്പുനിറമുള്ള)വർക്കു; ത്ര്യവയ (മൂന്നു അവയവമുള്ള)വർക്കു. അവിജ്ഞാതാ (അപരിചിത) വാചയ്ക്കു; സരൂപാ അദിതിക്കു; ധാത്രിക്ക് വത്സതര്യഃ (കിടാവുള്ള/കിടാവ് ധരിച്ച) ; ദേവാനാം പത്നീഭ്യഃ (ദേവപത്നിമാർക്ക്) വത്സതര്യഃ (ഗോവർഗം/കിടാവുള്ള പശുക്കൾ).

Mantra 6

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒याः शि॑ति॒भ्रवो॒ वसू॑ना॒ᳪ रोहि॑ता रु॒द्राणा॑ᳪ श्वे॒ता अ॑वरो॒किण॑ आदि॒त्यानां॒ नभो॑रूपाः पार्ज॒न्याः

ആഗ്നേയങ്ങൾ കൃഷ്ണഗ്രീവ—കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവ; വസുക്കളുടെത് ശിതിഭ്രവ—പ്രകാശമുള്ള ഭ്രൂകളുള്ളവ; രുദ്രന്മാരുടെത് രോഹിത—ചുവന്ന വർണ്ണമുള്ളവ; ആദിത്യന്മാരുടെത് ശ്വേത അവരോകിണ—താഴെ വരയുള്ള വെളുത്ത വർണ്ണമുള്ളവ; പാർജന്യത്തിന്റെത് നഭോരൂപ—ആകാശരൂപമുള്ളവ.

Mantra 7

उ॒न्न॒त ऋ॑ष॒भो वा॑म॒नस्त ऐ॑न्द्रवैष्ण॒वा उ॑न्न॒तः शि॑तिबा॒हुः शि॑तिपृ॒ष्ठस्त ऐ॑न्द्राबार्हस्प॒त्याः शुक॑रूपा वाजि॒नाः क॒ल्माषा॑ आग्निमारु॒ताः श्या॒माः पौ॒ष्णा:

ഉന്നത, ഋഷഭ (വൃഷഭ) കൂടാതെ വാമന—ഇവ ഐന്ദ്രവൈഷ്ണവ (ഇന്ദ്ര-വിഷ്ണു-ബന്ധിത)ങ്ങൾ; ഉന്നത, ശിതിബാഹു, ശിതിപൃഷ്ഠ—ഇവ ഐന്ദ്രാബാർഹസ്പത്യ (ഇന്ദ്ര-ബൃഹസ്പതി-ബന്ധിത)ങ്ങൾ; ശുകരൂപ (വരാഹരൂപ) വാജിനഃ—ബലവാന്മാർ; കല്മാഷാ ആഗ്നിമാരുത (അഗ്നി-മരുത്-ബന്ധിത)ങ്ങൾ; ശ്യാമാഃ പൗഷ്ണാഃ (പൂഷൺ-ബന്ധിത)ങ്ങൾ.

Mantra 8

एता॑ ऐन्द्रा॒ग्ना द्वि॑रू॒पा अ॑ग्नीषो॒मीया॑ वाम॒ना अ॑न॒ड्वाह॑ आग्नावैष्ण॒वा व॒शा मै॑त्रावरु॒ण्योऽन्यत॑एन्यो मै॒त्र्य॒:

ഇവ ഐന്ദ്രാഗ്ന (ഇന്ദ്ര-അഗ്നി-ബന്ധിത) ദ്വിരൂപ—രണ്ടു രൂപമുള്ളവ; അഗ്നീഷോമീയ (അഗ്നി-സോമ-ബന്ധിത) വാമന—വാമനരൂപമുള്ളവ; അനഡ്വാഹ (വണ്ടിയേടുന്ന കാള) ആഗ്നാവൈഷ്ണവ (അഗ്നി-വിഷ്ണു-ബന്ധിത) ; വശാ (വന്ധ്യ പശു) മൈത്രാവരുൺയ (മിത്ര-വരുൺക്കായി) ; അന്യതഏന്യ—‘മറ്റൊരു-രൂപം’ മൈത്ര്യ (മിത്രനായി) ।

Mantra 9

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्याः श्वे॒ता वा॑य॒व्या अवि॑ज्ञाता॒ अदि॑त्यै॒ सरू॑पा धा॒त्रे व॑त्सत॒र्यो॒ दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः

കൃഷ്ണഗ്രീവാ (കറുത്ത കഴുത്തുള്ളവ) അഗ്നിക്കുള്ളവ; ബഭ്രവഃ (തവിട്ടുനിറമുള്ളവ) സോമത്തിനുള്ളവ; ശ്വേതാ (വെളുത്തവ) വായുവിനുള്ളവ; അവിജ്ഞാതാ (തിരിച്ചറിയപ്പെടാത്തവ) അദിതിക്കുള്ളവ; സരൂപാ (സമാനരൂപമുള്ളവ) ധാത്രേയ്ക്കുള്ളവ; വത്സതര്യഃ (കിടാവിനെ ധരിക്കുന്ന പെൺമൃഗങ്ങൾ) ദേവന്മാരുടെ പത്നിമാർക്കുള്ളവ.

Mantra 10

कृ॒ष्णा भौ॒मा धू॒म्रा आ॑न्तरि॒क्षा बृ॒हन्तो॑ दि॒व्याः श॒बला॑ वैद्यु॒ताः सि॒ध्मास्ता॑र॒काः

കൃഷ്ണാ (കറുത്തവ) ഭൗമം (ഭൂമിയിലുള്ളവ); ധൂമ്രാ (പുകനിറമുള്ളവ) അന്തരിക്ഷം (മധ്യാകാശത്തിലുള്ളവ); ബൃഹന്തഃ (മഹത്തായവ) ദിവ്യ (സ്വർഗീയ)വ; ശബലാ (ചിത്രവർണ്ണ/പുള്ളിയുള്ളവ) വൈദ്യുതാ (മിന്നലിന്റെ)വ; സിധ്മാഃ (ചിതറിപ്പുള്ളിയുള്ളവ) താരകാഃ (നക്ഷത്രമയ)വ.

Mantra 11

धू॒म्रान्व॑स॒न्तायाल॑भते श्वे॒तान्ग्री॒ष्माय॑ कृ॒ष्णान्व॒र्षाभ्यो॑ऽरु॒णाञ्छ॒रदे॒ पृष॑तो हेम॒न्ताय॑ पि॒शङ्गा॒ञ्छिशि॑राय

ധൂമ്രവർണ്ണമുള്ള (പശുക്കളെ) വസന്തത്തിനായി അർപ്പിക്കുന്നു; ശ്വേതത്തെ ഗ്രീഷ്മത്തിനായി; കൃഷ്ണത്തെ വർഷാർതുവിനായി; അരുണത്തെ ശരദിനായി; പൃഷത് (ചിത്രവർണ്ണം) ഹേമന്തത്തിനായി; പിശംഗ (മഞ്ഞകലർന്ന തവിട്ടു) ശിശിരത്തിനായി.

Mantra 12

त्र्यव॑यो गाय॒त्र्यै पञ्चा॑वयस्त्रि॒ष्टुभे॑ दित्य॒वाहो॒ जग॑त्यै त्रिव॒त्सा अ॑नु॒ष्टुभे॑ तुर्य॒वाह॑ उ॒ष्णिहे॑

ഗായത്രിക്ക് ത്ര്യവയ (മൂന്ന്-അവയവമുള്ള) പശുക്കൾ; ത്രിഷ്ടുഭിന് പഞ്ചാവയ (അഞ്ച്-അവയവമുള്ള) പശുക്കൾ; ജഗതിക്ക് ദിത്യവാഹ (‘ദിവസ-വാഹക’) വർഗ്ഗത്തിലുള്ളവ; അനുഷ്ടുഭിന് ത്രിവത്സ (മൂന്ന് വയസ്സുള്ള) പശുക്കൾ; ഉഷ്ണിഹിന് തുര്യവാഹ (‘നാലാമത്തെ-വാഹക’) വർഗ്ഗത്തിലുള്ളവ.

Mantra 13

प॒ष्ठ॒वाहो॒ वि॒राज॑ उ॒क्षाणो॑ बृह॒त्या ऋ॑ष॒भाः क॒कुभे॑ऽन॒ड्वाह॑: प॒ङ्क्त्यै धे॒नवो॑ऽतिच्छन्दसे

വിരാജിന് പഷ്ഠവാഹ (‘പുറം-വാഹക’) വർഗ്ഗത്തിലുള്ളവ; ബൃഹതിക്ക് ഉക്ഷാണ (കാളകൾ); കകുഭിന് ഋഷഭ (വൃഷഭ/കൂട്ടത്തിന്റെ അധിപതികൾ); പങ്‌ക്തിക്ക് അനഡ്വാഹ (നുകത്തിൽ കെട്ടുന്ന കാളകൾ); അതിച്ഛന്ദസിന് ധേനു (പാൽ തരുന്ന പശുക്കൾ).

Mantra 15

कृ॒ष्णग्री॑वा आग्ने॒या ब॒भ्रव॑: सौ॒म्या उ॑पध्व॒स्ताः सा॑वि॒त्रा व॑त्सत॒र्य॒: सारस्व॒त्य॒: श्या॒माः पौ॒ष्णाः पृश्न॑यो मारु॒ता ब॑हुरू॒पा वै॑श्वदे॒वा व॒शा द्या॑वापृथि॒वीया॑: ।। १ ४ ।। उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः कृ॒ष्णाः वा॑रु॒णाः पृश्न॑यो मारु॒ताः का॒यास्तू॑प॒राः

കൃഷ്ണഗ്രീവാ (കറുത്ത കഴുത്തുള്ള) പശുക്കൾ ആഗ്നേയ; ബഭ്രവ (തവിട്ടുനിറമുള്ള) സൗമ്യ; ഉപധ്വസ്താ സാവിത്ര; വത്സതര്യ സാരസ്വത്യ; ശ്യാമാ (ഗാഢവർണ്ണമുള്ള) പൗഷ്ണ; പൃശ്നയ (പുള്ളിപ്പുള്ളിയായ/ചിതറിയ) മാരുത; ബഹുരൂപാ (പല വർണ്ണമുള്ള) വൈശ്വദേവ; വശാ (വന്ധ്യ പശു) ദ്യാവാപൃഥിവീയ. ഇവയെ ‘സഞ്ചര’ (സഞ്ചരിക്കുന്ന/ഭ്രമണശീല) വർഗ്ഗങ്ങളെന്ന് ഉക്തമാക്കപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു; (ഇതിൽ) ഐന്ദ്രാഗ്ന, കൃഷ്ണ, വാരുണ, പൃശ്നയ മാരുത, കായാസ്തൂപരാ (കായാ-സ്തൂപര) എന്നിവയും (ഉൾപ്പെടുന്നു).

Mantra 17

अ॒ग्नयेऽनी॑कवते प्रथम॒जानाल॑भते म॒रुद्भ्य॑: सान्तप॒नेभ्य॑: सवा॒त्यान्म॒रुद्भ्यो॑ गृहमे॒धिभ्यो॒ बष्कि॑हान्म॒रुद्भ्य॑: क्री॒डिभ्य॑: सᳪसृ॒ष्टान्म॒रुद्भ्य॒: स्वत॑वद्भ्योऽनुसृ॒ष्टान् ।। १ ६ ।। उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑ ऐन्द्रा॒ग्नाः प्रा॑शृ॒ङ्गा मा॑हे॒न्द्रा ब॑हुरू॒पा वै॑श्वकर्म॒णाः

അഗ്നി—അനീകവത് (അഗ്രണി, തേജസ്വി) നുവേണ്ടി അവൻ പ്രഥമജാത (ആദ്യജനിത) പാശുവിനെ ആലഭിക്കുന്നു; മരുৎ—സാന്തപനേഭ്യഃ (ദാഹകര) നുവേണ്ടി ‘സവാത്യ’ (യജ്ഞീയ അർപ്പണം) ചെയ്യുന്നു; മരുৎ—ഗൃഹമേധിഭ്യഃ (ഗൃഹസമൃദ്ധി വർധിപ്പിക്കുന്നവർ) നുവേണ്ടി ‘ബഷ്കിഹാ’ ചെയ്യുന്നു; മരുৎ—ക്രീഡിഭ്യഃ (ക്രീഡാശീല) നുവേണ്ടി ‘സംസൃഷ്ട’ (സംയുക്ത) ചെയ്യുന്നു; മരുৎ—സ്വതവദ്ഭ്യഃ (സ്വബലവാൻ) നുവേണ്ടി ‘അനുസൃഷ്ട’ (അനുസംയുക്ത) ചെയ്യുന്നു। ഇവയെ ‘സഞ്ചര’ (ഭ്രമണശീല) യാഗങ്ങളെന്ന് പ്രസ്താവിച്ചിരിക്കുന്നു—ഐന്ദ്രാഗ്ന, പ്രാശൃങ്ഗ, മാഹേന്ദ്ര, ബഹുരൂപ, വൈശ്വകർമണ।

Mantra 18

धू॒म्रा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाᳪ सोम॑वतां ब॒भ्रवो॑ धू॒म्रनी॑काशाः पितॄ॒णां ब॑र्हि॒षदां॑ कृ॒ष्णा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाम॑ग्निष्वा॒त्तानां॑ कृ॒ष्णाः पृष॑न्तस्त्रैयम्ब॒काः

ധൂമ്രവർണ്ണവും ബഭ്രു (താമ്ര-തവിട്ടു) കാന്തിയുമുള്ളവർ—സോമവന്ത പിതൃകൾ; ബഭ്രുവും ധൂമ്രസദൃശ കാന്തിയുമുള്ളവർ—ബർഹിഷദ് (ബർഹിസിൽ ഇരിക്കുന്ന) പിതൃകൾ; കൃഷ്ണവർണ്ണവും ബഭ്രു കാന്തിയുമുള്ളവർ—അഗ്നിഷ്വാത്ത പിതൃകൾ; കൃഷ്ണവും പുള്ളിപ്പുള്ളിയായ (പൃഷന്ത) —ത്രൈയമ്പകങ്ങൾ.

Mantra 19

उ॒क्ताः स॑ञ्च॒रा एता॑: शुनासी॒रीया॑: श्वे॒ता वा॑य॒व्या॒: श्वे॒ताः सौ॒र्याः

പ്രഖ്യാപിച്ചതുപോലെ ഇവ സഞ്ചരിക്കുന്നവയാണ്—ശുനാസീരീയങ്ങൾ; വായുവിനോടു ബന്ധപ്പെട്ടവ വെളുത്തവ; സൂര്യനോടു ബന്ധപ്പെട്ടവയും വെളുത്തവ.

Mantra 20

व॒स॒न्ताय॑ क॒पिञ्ज॑ला॒नाल॑भते ग्री॒ष्माय॑ कल॒विङ्का॑न्व॒र्षाभ्य॑स्ति॒त्तिरी॑ञ्छ॒रदे॒ वर्ति॑का हेम॒न्ताय॒ कक॑रा॒ञ्छिशि॑राय॒ विक॑करान्

വസന്തത്തിനായി കപിഞ്ജല പക്ഷികളെ പിടിക്കുന്നു; ഗ്രീഷ്മത്തിനായി കലവിങ്കങ്ങളെ; വർഷാകാലത്തിനായി തിത്തിരികളെ; ശരദിനായി വർതികകളെ; ഹേമന്തത്തിനായി കകരകളെ; ശിശിരത്തിനായി വികകരകളെ.

Mantra 21

स॒मु॒द्राय॑ शिशु॒मारा॒नाल॑भते प॒र्जन्या॑य म॒ण्डूका॑न॒द्भ्यो मत्स्या॑न्मि॒त्राय॑ कुली॒पया॒न्वरु॑णाय ना॒क्रान्

സമുദ്രത്തിനായി ശിശുമാരങ്ങളെ പിടിക്കുന്നു; പർജന്യത്തിനായി മണ്ഡൂകങ്ങളെ; ജലങ്ങൾക്കായി മത്സ്യങ്ങളെ; മിത്രനായി കുലീപയങ്ങളെ; വരുണനായി നാക്രങ്ങളെ (മുതലകളെ).

Mantra 22

सोमा॑य ह॒ᳪसानाल॑भते वा॒यवे॑ ब॒लाका॑ इन्द्रा॒ग्निभ्यां॒ क्रुञ्चा॑न्मि॒त्राय॑ म॒द्गून्वरु॑णाय चक्रवा॒कान्

സോമനുവേണ്ടി ഹംസങ്ങളെ പിടിക്കുന്നു; വായുവിനുവേണ്ടി ബലാകകളെ; ഇന്ദ്രനും അഗ്നിക്കും വേണ്ടി ക്രുഞ്ചങ്ങളെ; മിത്രനുവേണ്ടി മദ്ഗൂകളെ; വരുൺനുവേണ്ടി ചക്രവാകങ്ങളെ (അർപ്പിക്കുന്നു)।

Mantra 23

अ॒ग्नये॑ कु॒टरू॒नाल॑भते॒ वन॒स्पति॑भ्य॒ उलू॑कान॒ग्नीषोमा॑भ्यां॒ चाषा॑न॒श्विभ्यां॑ म॒यूरा॑न्मि॒त्रावरु॑णाभ्यां क॒पोता॑न्

അഗ്നിക്കായി അവൻ കുഠരൂ-ജീവികളെ പിടിക്കുന്നു; വനസ്പതികളുടെ അധിപതികൾക്കായി ഉലൂക (മൂങ്ങ)കളെ; അഗ്നിയും സോമനും വേണ്ടി ചാഷാ-പക്ഷികളെ; അശ്വിനുകൾക്കായി മയൂര (മയിൽ)കളെ; മിത്ര-വരുണന്മാർക്കായി കപോത (പ്രാവ്)കളെ.

Mantra 24

सोमा॑य ल॒बानाल॑भते॒ त्वष्ट्रे॑ कौली॒कान्गो॑षा॒दीर्दे॒वानां॒ पत्नी॑भ्यः कु॒लीका॑ देवजा॒मिभ्यो॒ऽग्नये॑ गृ॒हप॑तये पारु॒ष्णान्

സോമനായി അവൻ ലബാ-ജീവികളെ പിടിക്കുന്നു; ത്വഷ്ടൃക്കായി കൗലീകയെ; ദേവന്മാരുടെ പത്നിമാർക്കായി ഗോഷാദീകളെ; ദേവജാമി (ദൈവിക ബന്ധുക്കൾ)ക്കായി കുലീകയെ; ഗൃഹപതി അഗ്നിക്കായി പാരുഷ്ണയെ.

Mantra 25

अह्ने॑ पा॒राव॑ता॒नाल॑भते॒ रात्र्यै॑ सीचा॒पूर॑होरा॒त्रयो॑: स॒न्धिभ्यो॑ ज॒तूर्मासे॑भ्यो दात्यौ॒हान्त्सं॑वत्स॒राय॑ मह॒तः सु॑प॒र्णान्

പകലിനായി അവൻ പാരാവത പക്ഷികളെ പിടിക്കുന്നു; രാത്രിക്കായി സീചാപൂര; പകലും രാത്രിയും തമ്മിലുള്ള സന്ധികൾക്കായി ചാതുർമാസ്യശക്തികളായ ദാത്യൗഹാ; വർഷത്തിനായി മഹത്തായ സുപർണൻ—സുന്ദരചിറകുള്ള പക്ഷികളെ (പിടിക്കുന്നു)।

Mantra 26

भूम्या॑ आ॒खूनाल॑भते॒ऽन्तरि॑क्षाय पा॒ङ्क्त्रान्दि॒वे कशा॑न्दि॒ग्भ्यो न॑कु॒लान्बभ्रु॑कानवान्तरदि॒शाभ्य॑:

ഭൂമിക്കായി അവൻ എലികളെ പിടിക്കുന്നു; അന്തരിക്ഷത്തിനായി പാങ്ക്ത്ര; ദ്യൗ (സ്വർഗ്ഗം)ക്കായി കശാ; ദിക്കുകൾക്കായി നകുല (മംഗൂസ്); ഇടദിക്കുകൾക്കായി ബഭ്രുക (പിടിക്കുന്നു)।

Mantra 27

वसु॑भ्य॒ ऋश्या॒नाल॑भते रु॒द्रेभ्यो॒ रुरू॑नादि॒त्येभ्यो॒ न्यङ्कू॒॒न्विश्वे॑भ्यो दे॒वेभ्य॑: पृष॒तान्त्सा॒ध्येभ्य॑: कुलु॒ङ्गान्

വസുക്കൾക്കായി അവൻ ഋശ്യയെ പിടിക്കുന്നു; രുദ്രന്മാർക്കായി റുരു; ആദിത്യന്മാർക്കായി ന്യങ്കു; വിശ്വദേവന്മാർക്കായി പുള്ളികളുള്ള (പൃഷത) ബലിപശുക്കളെ; സാധ്യന്മാർക്കായി കുലുങ്ഗയെ (പിടിക്കുന്നു)।

Mantra 28

ईशा॑नाय॒ पर॑स्वत॒ आल॑भते मि॒त्राय॑ गौ॒रान्वरु॑णाय महि॒षान्बृह॒स्पत॑ये गव॒याँस्त्वष्ट्र॒ उष्ट्रा॑न्

ഈശാനനുവേണ്ടി (യജമാനൻ) ബലിപശുക്കളെ ആലഭിക്കുന്നു; പരാസ്വതിനുവേണ്ടിയും; മിത്രനുവേണ്ടി ഗൗര (മങ്ങിയ/വെളുത്ത നിറമുള്ള) പശുക്കളെ; വരുണനുവേണ്ടി മഹിഷങ്ങളെ (എരുമകൾ); ബൃഹസ്പതിനുവേണ്ടി ഗവയങ്ങളെ (വന്യഗോ/വന്യകാള); ത്വഷ്ടൃനുവേണ്ടി ഉഷ്ട്രങ്ങളെ (ഒട്ടകങ്ങൾ)।

Mantra 29

प्र॒जाप॑तये॒ पुरु॑षान्ह॒स्तिन॒ आल॑भते वा॒चे प्लुषीँ॒श्चक्षु॑षे म॒शका॒ञ्छ्रोत्रा॑य॒ भृङ्गा॑:

പ്രജാപതിനുവേണ്ടി പുരുഷന്മാരെയും ഹസ്തികളെയും ആലഭിക്കുന്നു; വാച് (വാണി)ക്കായി പ്ലുഷീം (പ്ലുഷീ-ജീവികൾ); ചക്ഷുസ് (കണ്ണ്)ക്കായി മശകങ്ങളെ (കൊതുകുകൾ); ശ്രോത്രം (ചെവി)ക്കായി ഭൃംഗങ്ങളെ (തേനീച്ച/ഭ്രമരങ്ങൾ)।

Mantra 30

प्र॒जाप॑तये च वा॒यवे॑ च गोमृ॒गो वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षो य॒माय॒ कृष्णो॑ मनुष्यरा॒जाय॑ म॒र्कट॑: शार्दू॒लाय॑ रो॒हिदृ॑ष॒भाय॑ गव॒यी क्षि॑प्रश्ये॒नाय॒ वर्ति॑का॒ नील॑ङ्गो॒: कृमि॑: समु॒द्राय॑ शिशु॒मारो॑ हि॒मव॑ते ह॒स्ती

പ്രജാപതിക്കും വായുവിന്നും വേണ്ടി ഗോമൃഗ; വരുണനുവേണ്ടി അരണ്യ മേഷ (വന്യ ആട്/വന്യ മേട); യമനുവേണ്ടി കൃഷ്ണ (കറുത്ത) ബലി; മനുഷ്യരാജൻ (മനുഷ്യരുടെ രാജാവ്) വേണ്ടി മർക്കട (കുരങ്ങ്); ശാർദൂല (കടുവ) വേണ്ടി (ബലി); രോഹിദൃഷഭ (ചുവപ്പുനിറ ഛായയുള്ള കാള) വേണ്ടി ഗവയീ; ക്ഷിപ്രശ്യേന (വേഗമുള്ള പരുന്ത്) വേണ്ടി വർതികാ (ബട്ടേർ/കാടുകോഴി); നീലാംഗ (നീല അംഗങ്ങളുള്ളവൻ) വേണ്ടി കൃമി (പുഴു); സമുദ്രത്തിനായി ശിശുമാര; ഹിമവതിനായി ഹസ്തി (ആന)।

Mantra 31

म॒युः प्रा॑जाप॒त्य उ॒लो ह॒लिक्ष्णो॑ वृषद॒ᳪशस्ते धा॒त्रे दि॒शां क॒ङ्को धुङ्क्षा॑ग्ने॒यी क॑ल॒विङ्को॑ लोहिता॒हिः पु॑ष्करसा॒दस्ते त्वा॒ष्ट्रा वा॒चे क्रुञ्च॑:

മയൂർ—പ്രജാപതിയുടേത്; ഉലൂക (ആണ്ടി/മൂങ്ങ); ഹലിക്ഷ്ണ; വൃഷദംശ—ഇവ ധാത്രിക്കായി. ദിശകൾക്കായി കങ്ക; അഗ്നേയീ ധുങ്ക്ഷാ; കലവിങ്ക; ലോഹിതാഹി (ചുവന്ന സർപ്പം); പുഷ്കരസാദ (താമരയിൽ വസിക്കുന്നവൻ)—ഇവ ത്വഷ്ടൃവിനായി. വാചിനായി ക്രുഞ്ച (സാരസ്/ക്രെയിൻ).

Mantra 32

सोमा॑य कुलु॒ङ्ग आ॑र॒ण्योऽजो न॑कु॒लः शका॒ ते पौ॒ष्णाः क्रो॒ष्टा मा॒योरिन्द्र॑स्य गौरमृ॒गः पि॒द्वो न्यङ्कु॑: कक्क॒टस्तेऽनु॑मत्यै प्रति॒श्रुत्का॑यै चक्रवा॒कः

സോമയ്ക്കായി കുലുങ്ഗ; ആരണ്യ അജ (കാട്ടാടു); നകുല (മംഗൂസ്); ശകാ—ഇവ പൂഷണത്തിന്റേത്. ക്രോഷ്ടാ (നരി/ജാക്കൽ); മായുവിനായി; ഇന്ദ്രന്റെ ഗൗരമൃഗ; പിദ്വ; ന്യങ്കു; കക്കട (ഞണ്ട്)—ഇവ. അനുമതിക്കും പ്രതിശ്രുത്കായ്ക്കും ചക്രവാക (ചക്രവാക/ചുവപ്പൻ ഹംസം).

Mantra 33

सौ॒री ब॒लाका॑ शा॒र्गः सृ॑ज॒यः श॒याण्ड॑क॒स्ते मै॒त्राः सर॑स्वत्यै॒ शारि॑ः पुरुष॒वाक् श्वा॒विद्भौ॒मी शा॑र्दू॒लो वृक॒ः पृदा॑कु॒स्ते म॒न्यवे॒ सर॑स्वते॒ शुक॑ः पुरुष॒वाक्

സൗരീ (സൂര്യബന്ധിയായ പക്ഷി), ബലാകാ (കൊക്ക്/ബഗ്ല), ശാർഗ, സൃജയ, ശയാണ്ഡക (കൂടിൽ മുട്ട ഇടുന്നവ)—ഇവ മൈത്ര (മൈത്രദേവതയ്ക്കുള്ള യജ്ഞപശുക്കൾ), സരസ്വതിക്കായി. ശാരി, പുരുഷവാക് (മനുഷ്യവാണി പറയുന്ന പക്ഷി); ശ്വാവിദ് (മുള്ളൻപന്നി), ഭൗമീ (ഭൂചര); ശാർദൂല (കടുവ), വൃക (ചെന്നായ), പൃദാകു (പുള്ളിപ്പുള്ളിയ മൃഗം)—ഇവ മന്യുവിന്നും സരസ്വതിനും. ശുക (തത്ത), പുരുഷവാക് (മനുഷ്യവാണിയുള്ളത്).

Mantra 34

सु॒प॒र्णः पा॑र्ज॒न्य आ॒तिर्वा॑ह॒सो दर्वि॑दा॒ ते वा॒यवे॒ बृह॒स्पत॑ये वा॒चस्पत॑ये पैङ्गरा॒जो॒ऽल॒ज आ॑न्तरि॒क्षः प्ल॒वो म॒द्गुर्मत्स्य॒स्ते न॑दीप॒त॑ये द्यावापृथि॒वीय॑ः कू॒र्मः

സുപർണ (സുന്ദരചിറകുള്ള പക്ഷി), പാർജന്യ (പർജന്യബന്ധി), ആതി, വാഹസ് (വഹിക്കുന്നവ), ദർവിദാ (മരം പിളർക്കുന്നവ)—ഇവ വായുവിന്നും ബൃഹസ്പതിക്കും വാചസ്പതിക്കും. പൈങ്ഗരാജ, അലജ, ആന്തരിക്ഷ (ആകാശചര); പ്ലവ (തേങ്ങുന്നവ), മദ്ഗുര (മുങ്ങുന്നവ/ഡൈവർ), മത്സ്യ (മീൻ)—ഇവ നദീപതിക്കായി. ദ്യാവാപൃഥിവീയ (ദ്യൗ-പൃഥിവീബന്ധി): കൂർമ (ആമ).

Mantra 35

पु॒रु॒ष॒मृ॒गश्च॒न्द्रम॑सो गो॒धा काल॑का दार्वाघा॒टस्ते वन॒स्पती॑नां कृक॒वाकु॑ः सावि॒त्रो ह॒ᳪसो वात॑स्य ना॒क्रो मक॑रः कुली॒पय॒स्तेऽकू॑पारस्य ह्रि॒यै शल्य॑कः

പുരുഷമൃഗം ചന്ദ്രമസ്സ് (ചന്ദ്രൻ) ന്റേതാണ്; ഗോധാ, കാലകാ, ദാർവാഘാട (മരം അടിക്കുന്നവ)—ഇവ വനസ്പതീനാം (വനാധിപതികളുടെ)താണ്. കൃകവാകു സാവിത്ര (സവിതൃ) ന്റേതാണ്; ഹംസം വാത (കാറ്റ്) ന്റേതാണ്. നാക്ര (മുതല), മകര, കുലീപയ—ഇവ അകൂപാരത്തിന്റേതാണ്; ഹ്രി (ലജ്ജ/കൃപ)യ്ക്കായി ശല്യക.

Mantra 36

ए॒ण्यह्नो॑ म॒ण्डूको॒ मूषि॑का ति॒त्तिरि॒स्ते स॒र्पाणां॑ लोपा॒श आ॑श्वि॒नः कृष्णो॒ रात्र्या॒ ऋक्षो॑ ज॒तूः सु॑षि॒लीका॒ त इ॑तरज॒नानां॒ जह॑का वैष्ण॒वी

ഏണ്യഹ്നനു (അധിഷ്ഠാതാവിനു) മണ്ഡൂക (തവള), മൂഷിക (എലി), തിത്തിരി (പാർട്രിഡ്ജ്) ഇവയാണ്. സർപ്പങ്ങൾക്കു ലോപാശ. ആശ്വിനനു കൃഷ്ണ; രാത്രിക്കു ഋക്ഷ (കരടി), ജതൂ, സുഷിലീകാ. ‘മറ്റു ജനങ്ങൾ’ക്കു ജഹകാ, വൈഷ്ണവീ.

Mantra 37

अ॒न्य॒वा॒पो॒ऽर्धमा॒साना॒मृश्यो॑ म॒यूर॑ः सुप॒र्णस्ते ग॑न्ध॒र्वाणा॑म॒पामु॒द्रो मा॒सां क॒श्यपो॑ रो॒हित्कु॑ण्डृ॒णाची॑ गो॒लत्ति॑का॒ ते॑ऽप्स॒रसां॑ मृ॒त्यवे॑ऽसि॒तः

അന്യവാപ അർധമാസങ്ങളുടേതാണ്. ഋശ്യ, മയൂര (മയിൽ), സുപർണ (ശുഭപക്ഷി)—ഇവ ഗന്ധർവന്മാരുടേതാണ്. അപാമുദ്ര മാസങ്ങളുടേതാണ്: കശ്യപ, രോഹിത്, കുണ്ഡൃണാചീ, ഗോളത്തിക്കാ—ഇവ അപ്സരസ്സുകളുടേതാണ്. മരണത്തിനായി അസിത (കറുപ്പ്) ആണ്.

Mantra 38

व॒र्षा॒हूरृ॒तू॒ना॑मा॒खुः कशो॑ मान्था॒लस्ते पि॑तॄ॒णां बला॑याजग॒रो वसू॑नां क॒पिञ्ज॑लः क॒पोत॒ उलू॑कः श॒शस्ते निरृ॑त्यै॒ वरु॑णायार॒ण्यो मे॒षः

ഋതുക്കൾക്കായി വർഷാ-ഹൂ (മഴ വിളിപ്പിക്കുന്നതു); മൂഷക (എലി)യും കശയും; പിതൃകൾക്കായി മാന്ഥാല; ബലത്തിനായി അജഗര; വസുക്കൾക്കായി കപിഞ്ജല; നിരൃതിക്കായി കപോത, ഊലൂക, ശശ; വരുണനായി അരണ്യ-മേഷ (കാട്ടുമേഷം).

Mantra 39

श्वि॒त्र आ॑दि॒त्याना॒मुष्ट्रो॒ घृणी॑वान्वार्ध्रीन॒सस्ते म॒त्या अर॑ण्याय सृम॒रो रुरू॑ रौ॒द्रः क्वयि॑: कु॒टरु॑र्दात्यौ॒हस्ते वा॒जिनां॒ कामा॑य पि॒कः

ആദിത്യർക്കായി ശ്വിത്ര; ദീപ്തിയുള്ള ഉഷ്ട്ര (ഒട്ടകം)യും വാർധ്രീനസും—ഇവ മർത്ത്യർക്കായി; അരണ്യത്തിനായി സൃമര; റുരു; രൗദ്രസ്വഭാവമുള്ള (മൃഗം); ക്വയി; കുടരു; ദാത്യൗഹ; വാജിനുകൾ (വേഗവാന്മാർ)ക്കായി; കാമത്തിനായി പിക (കോകിലം).

Mantra 40

ख॒ङ्गो वै॑श्वदे॒वः श्वा कृ॒ष्णः क॒र्णो ग॑र्द॒भस्त॒रक्षु॒स्ते रक्ष॑सा॒मिन्द्रा॑य सूक॒रः सि॒ᳪहो मा॑रु॒त: कृ॑कला॒सः पिप्प॑का श॒कुनि॒स्ते श॑र॒व्या॒यै॒ विश्वे॑षां दे॒वानां॑ पृष॒तः

വൈശ്വദേവത്തിനായി ഖങ്ഗ; കൃഷ്ണ (കറുത്ത) ശ്വാൻ, കർണ, ഗർദഭ, തരക്ഷു—രാക്ഷസർക്കായി; ഇന്ദ്രനായി സൂകര; മാരുത (മരുത്സംബന്ധിയായ) സിംഹ; ശരവ്യൈക്കായി കൃകലാസ, പിപ്പകാ, ശകുനി; സർവ്വദേവന്മാർക്കായി പൃഷത് (പുള്ളിയുള്ളത്).