Mantra 18

Rishi: Yājñavalkya-tradition (Vājasaneyin transmission; specific ṛṣi ascription not explicit in the mantra itself)

Devata: Pitaraḥ (the Fathers), with sub-classes: Somavat, Barhiṣad, Agniṣvātta; and the Traiyambaka group as named

Chandas: Mixed/prose-like yajus-formula (yajus; not a fixed ṛgvedic metre)

Samhita Patha (Devanagari)

धू॒म्रा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाᳪ सोम॑वतां ब॒भ्रवो॑ धू॒म्रनी॑काशाः पितॄ॒णां ब॑र्हि॒षदां॑ कृ॒ष्णा ब॒भ्रुनी॑काशाः पितॄ॒णाम॑ग्निष्वा॒त्तानां॑ कृ॒ष्णाः पृष॑न्तस्त्रैयम्ब॒काः

Transliteration

dhū́mrā babhrú-nīkāśāḥ pitṝ̄ṇā́m sómavatāṃ babhrávo dhū́mra-nīkāśāḥ pitṝ̄ṇā́m barhiṣádāṃ kṛ́ṣṇā babhrú-nīkāśāḥ pitṝ̄ṇā́m agniṣvāttā́nāṃ kṛ́ṣṇāḥ pṛ́ṣantaḥ traiyambakā́ḥ

Translation

ധൂമ്രവർണ്ണവും ബഭ്രു (താമ്ര-തവിട്ടു) കാന്തിയുമുള്ളവർ—സോമവന്ത പിതൃകൾ; ബഭ്രുവും ധൂമ്രസദൃശ കാന്തിയുമുള്ളവർ—ബർഹിഷദ് (ബർഹിസിൽ ഇരിക്കുന്ന) പിതൃകൾ; കൃഷ്ണവർണ്ണവും ബഭ്രു കാന്തിയുമുള്ളവർ—അഗ്നിഷ്വാത്ത പിതൃകൾ; കൃഷ്ണവും പുള്ളിപ്പുള്ളിയായ (പൃഷന്ത) —ത്രൈയമ്പകങ്ങൾ.

Padapatha (Word Analysis)

धू॒म्राः । ब॒भ्रु-नी॑काशाः । पितॄ॒णाम् । सोम॑-वताम् । ब॒भ्रवः॑ । धू॒म्र-नी॑काशाः । पितॄ॒णाम् । ब॒र्हि॒षदाम्॑ । कृ॒ष्णाः । ब॒भ्रु-नी॑काशाः । पितॄ॒णाम् । अ॒ग्नि॒ष्वा॒त्ता॒नाम् । कृ॒ष्णाः । पृष॑न्तः । त्रै॒य॒म्ब॒काः ।

Word by Word

• धूम्राः: smoke-coloured, grey
• धूम्राः: विशेषणम् (कर्तृ/विषय-समूहस्य)
• Type: Adjective
• Root: धूम्र (प्रातिपदिक)

• बभ्रुनीकाशाः: having a brownish appearance
• बभ्रुनीकाशाः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: बभ्रु-नीकाश (समास-प्रातिपदिक)

• पितॄणाम्: of the Fathers (Pitṛs)
• पितॄणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• सोमवताम्: who have Soma / Soma-offering
• सोमवताम्: विशेषणम् (पितॄणाम्)
• Type: Adjective
• Root: सोमवत् (प्रातिपदिक; -वत् प्रत्यय)

• बभ्रवः: brown
• बभ्रवः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: बभ्रु (प्रातिपदिक)

• धूम्रनीकाशाः: having a smoky appearance
• धूम्रनीकाशाः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: धूम्र-नीकाश (समास-प्रातिपदिक)

• पितॄणाम्: of the Fathers
• पितॄणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• बर्हिषदाम्: who sit on the sacred grass (barhis)
• बर्हिषदाम्: विशेषणम् (पितॄणाम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: बर्हिषद् (प्रातिपदिक; बर्हिस्+सद्)

• कृष्णाः: black, dark
• कृष्णाः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• बभ्रुनीकाशाः: having a brownish appearance
• बभ्रुनीकाशाः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: बभ्रु-नीकाश (समास-प्रातिपदिक)

• पितॄणाम्: of the Fathers
• पितॄणाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: पितृ (प्रातिपदिक)

• अग्निष्वात्तानाम्: of the Agniṣvāttas (those ‘tasted/consumed by Agni’)
• अग्निष्वात्तानाम्: विशेषणम् (पितॄणाम्)
• Type: Noun/Adjective
• Root: अग्निष्वात्त (प्रातिपदिक; समास: अग्नि+स्वात्त)

• कृष्णाः: black, dark
• कृष्णाः: विशेषणम्
• Type: Adjective
• Root: कृष्ण (प्रातिपदिक)

• पृषन्तः: speckled, dappled
• पृषन्तः: विशेषणम्
• Type: Adjective/Noun
• Root: पृषत् (प्रातिपदिक)

• त्रैयम्बकाः: the three-eyed ones / belonging to Tryambaka
• त्रैयम्बकाः: विशेषणम्/सम्बोधन-समूहः (विषय-समूहस्य)
• Type: Noun/Adjective
• Root: त्रैयम्बक (प्रातिपदिक)

Entities Mentioned

• Pitaraḥ (Fathers)
• Somavat Pitaraḥ
• Barhiṣad Pitaraḥ
• Agniṣvātta Pitaraḥ
• Traiyambakāḥ