ध्यानप्रकारनिर्णयः / Determination of the Modes of Meditation (on Śrīkaṇṭha-Śiva)

Verse 1

उपमन्युरुवाच । श्रीकंठनाथं स्मरतां सद्यः सर्वार्थसिद्धयः । प्रसिध्यंतीति मत्वैके तं वै ध्यायंति योगिनः

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—ശ്രീകണ്ഠനാഥനെ സ്മരിക്കുന്നവർക്ക് സർവാർത്ഥസിദ്ധി ഉടൻ തന്നെ ലഭിക്കുന്നു. ഇതറിഞ്ഞ് യോഗികൾ അവനെയേ ധ്യാനിക്കുന്നു.

Verse 2

स्थित्यर्थं मनसः केचित्स्थूलध्यानं प्रकुर्वते । स्थूलं तु निश्चलं चेतो भवेत्सूक्ष्मे तु तत्स्थिरम्

മനസ്സിനെ സ്ഥിരപ്പെടുത്താൻ ചിലർ സ്ഥൂല (സാകാര) ധ്യാനം ചെയ്യുന്നു. സ്ഥൂലത്തിൽ ചിത്തം നിശ്ചലമാകുന്നു; സൂക്ഷ്മത്തിലേക്ക് കടക്കുമ്പോൾ അവിടെ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതമാകുന്നു.

Verse 3

शिवे तु चिंतिते साक्षात्सर्वाः सिध्यन्ति सिद्धयः । मूर्त्यंतरेषु ध्यातेषु शिवरूपं विचिंतयेत्

ശിവനെ സാക്ഷാൽ ചിന്തിച്ചാൽ സർവ സിദ്ധികളും സിദ്ധിക്കുന്നു. മറ്റു ദേവമൂർത്തികളെ ധ്യാനിച്ചാലും അവയെ ശിവരൂപമായിട്ടേ ചിന്തിക്കണം.

Verse 4

लक्षयेन्मनसः स्थैर्यं तत्तद्ध्यायेत्पुनः पुनः । ध्यानमादौ सविषयं ततो निर्विषयं जगुः

മനസ്സിന്റെ സ്ഥിരത നിരീക്ഷിച്ച് അതേ ബിന്ദുവിൽ വീണ്ടും വീണ്ടും ധ്യാനിക്കണം. ആചാര്യർ പറയുന്നു—ധ്യാനം ആദ്യം സവിഷയം; പിന്നീടത് നിർവിഷയമാകുന്നു.

Verse 5

तत्र निर्विषयं ध्यानं नास्तीत्येव सतां मतम् । बुद्धेर्हि सन्ततिः काचिद्ध्यानमित्यभिधीयते

ഇവിടെ സത്ജനങ്ങളുടെ അഭിപ്രായം ഇതുതന്നെ—പൂർണ്ണമായ നിർവിഷയ ധ്യാനം ഇല്ല. കാരണം ബുദ്ധിയുടെ ഒരു നിരന്തരധാരയെയാണ് ‘ധ്യാനം’ എന്ന് വിളിക്കുന്നത്.

Verse 6

तेन निर्विषया बुद्धिः केवलेह प्रवर्तते । तस्मात्सविषयं ध्यानं बालार्ककिरणाश्रयम्

ആ (സൂക്ഷ്മശിക്ഷണം) മൂലം ബുദ്ധി നിർവിഷയമായി, ഇവിടെ തന്നേ ശുദ്ധചൈതന്യത്തിൽ മാത്രം പ്രവൃത്തിക്കുന്നു. അതിനാൽ സവിഷയ ധ്യാനം ചെയ്യണം—ഉദയിക്കുന്ന ബാലസൂര്യന്റെ കിരണങ്ങളെ ആശ്രയിച്ച്.

Verse 7

सूक्ष्माश्रयं निर्विषयं नापरं परमार्थतः । यद्वा सविषयं ध्यानं तत्साकारसमाश्रयम्

സൂക്ഷ്മാശ്രയവും വിഷയരഹിതവുമായ ധ്യാനം പരമാർത്ഥത്തിൽ സ്വയം പരമതത്ത്വം തന്നെയാണ്; വിഷയസഹിത ധ്യാനം സാകാര ആശ്രയത്തെ ആശ്രയിക്കുന്നു।

Verse 8

निराकारात्मसंवित्तिर्ध्यानं निर्विषयं मतम् । निर्बीजं च सबीजं च तदेव ध्यानमुच्यते

വിഷയരഹിതമായ ആത്മാവിന്റെ നിരാകാര അന്തർസംബോധന തന്നെയാണ് ധ്യാനം എന്നു കരുതുന്നു; അതേ ധ്യാനം നിർബീജവും സബീജവും എന്നിങ്ങനെ രണ്ടായി പറയുന്നു।

Verse 9

निराकारश्रयत्वेन साकाराश्रयतस्तथा । तस्मात्सविषयं ध्यानमादौ कृत्वा सबीजकम्

പരമതത്ത്വം നിരാകാര ആശ്രയത്തിലൂടെയും സാകാര ആശ്രയത്തിലൂടെയും സമീപിക്കപ്പെടുന്നു; അതിനാൽ ആദ്യം വിഷയാശ്രിതമായ, ബീജയുക്ത (മന്ത്ര/രൂപയുക്ത) ധ്യാനം ചെയ്യണം।

Verse 10

अंते निर्विषयं कुर्यान्निर्बीजं सर्वसिद्धये । प्राणायामेन सिध्यंति देव्याः शांत्यादयः क्रमात्

അവസാനത്തിൽ മനസ്സിനെ വിഷയരഹിതമാക്കി, സർവ്വസിദ്ധിക്കായി നിർബീജസമാധി അഭ്യസിക്കണം. പ്രാണായാമം മൂലം ശാന്തി മുതലായ ദൈവസിദ്ധികൾ ക്രമമായി സിദ്ധിക്കുന്നു.

Verse 11

शांतिः प्रशांतिर्दीप्तिश्च प्रसादश्च ततः परम् । शमः सर्वापदां चैव शांतिरित्यभिधीयते

ശാന്തി, പ്രശാന്തി, ദീപ്തി, പ്രസാദം—ഇവയ്ക്കും അതീതമായ നില—കൂടാതെ എല്ലാ ആപത്തുകളിലും ശമം എന്ന ആത്മനിയന്ത്രണം; ഇതെല്ലാം ‘ശാന്തി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 12

तमसो ऽन्तबहिर्नाशः प्रशान्तिः परिगीयते । बहिरन्तःप्रकाशो यो दीप्तिरित्यभिधीयते

അകത്തും പുറത്തുമുള്ള തമസ്സിന്റെ നാശം ‘പ്രശാന്തി’ എന്നു പാടപ്പെടുന്നു. ബാഹ്യലോകത്തെയും അന്തർആത്മാവിനെയും ഒരുപോലെ പ്രകാശിപ്പിക്കുന്ന ജ്യോതിയാണ് ‘ദീപ്തി’ എന്നു വിളിക്കപ്പെടുന്നത്.

Verse 13

स्वस्थता या तु सा बुद्धः प्रसादः परिकीर्तितः । कारणानि च सर्वाणि सबाह्याभ्यंतराणि च

സ്വസ്വരൂപത്തിൽ ഉറച്ചുനിൽക്കുന്ന ആ സ്വസ്ഥതയെ ജ്ഞാനികൾ ‘പ്രസാദം’—അഥവാ നിർമ്മലമായ ശാന്തസ്പഷ്ടത—എന്ന് പ്രസ്താവിക്കുന്നു. അത് ബാഹ്യവും അന്തർഗതവും ആയ എല്ലാ കാരണങ്ങളെയും ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.

Verse 14

एतच्चतुष्टयं ज्ञात्वा ध्याता ध्यानं समाचरेत् । ज्ञानवैराग्यसंपन्नो नित्यमव्यग्रमानसः

ഈ ചതുഷ്ടയം അറിഞ്ഞ ധ്യാതാവ് ധ്യാനം സ്ഥിരമായി ആചരിക്കണം—ജ്ഞാനവും വൈരാഗ്യവും സമ്പന്നനായി, നിത്യം അവ്യഗ്രമായ മനസ്സോടെ।

Verse 15

श्रद्दधानः प्रसन्नात्मा ध्याता सद्भिरुदाहृतः । ध्यै चिंतायां स्मृतो धातुः शिवचिंता मुहुर्मुहुः

ശ്രദ്ധയുള്ളവനും പ്രസന്നാന്തഃകരണനുമായവനെ സദ്ജനങ്ങൾ ‘ധ്യാതാവ്’ എന്നു വിളിക്കുന്നു. ‘ധ്യൈ’ ധാതു ‘ചിന്ത’ അർത്ഥത്തിൽ സ്മൃതം; അതിനാൽ ശിവനെ മുറുമുറെ, നിരന്തരം ചിന്തിക്കുന്നതുതന്നെ ധ്യാനം.

Verse 17

योगाभ्यासस्तथाल्पे ऽपि यथा पापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

അൽപമായ യോഗാഭ്യാസം പോലും പാപം നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ, ശ്രദ്ധയോടെ പരമേശ്വരനെ ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ചാലും മലിനതകൾ ലയിച്ചുപോകുന്നു.

Verse 18

अव्याक्षिप्तेन मनसा ध्यानमित्यभिधीयते । बुद्धिप्रवाहरूपस्य ध्यानस्यास्यावलंबनम्

മനം വിക്ഷേപമില്ലാതെ നിലകൊള്ളുന്ന അവസ്ഥയെ ‘ധ്യാനം’ എന്നു പറയുന്നു. ബുദ്ധിയുടെ അവിച്ഛിന്ന പ്രവാഹസ്വരൂപമായ ഈ ധ്യാനത്തിന് സ്ഥിരമായ ആലമ്പനം പിടിച്ചിരിക്കണം.

Verse 19

ध्येयमित्युच्यते सद्भिस्तच्च सांबः स्वयं शिवः । विमुक्तिप्रत्ययं पूर्णमैश्वर्यं चाणिमादिकम्

സദ്ജനങ്ങൾ പറയുന്നു: ധ്യാനത്തിന്റെ സത്യ ധ്യേയം സ്വയം സാംബൻ—ശിവൻ തന്നെയാണ്. ആ ധ്യാനത്തിൽ നിന്ന് മോക്ഷത്തിന്റെ ഉറച്ച പ്രത്യയം ജനിക്കുന്നു; അണിമാദി സിദ്ധികളോടുകൂടിയ പൂർണ്ണ ഐശ്വര്യവും ലഭിക്കുന്നു.

Verse 20

शिवध्यानस्य पूर्णस्य साक्षादुक्तं प्रयोजनम् । यस्मात्सौख्यं च मोक्षं च ध्यानादभयमाप्नुयात्

ശിവധ്യാനത്തിന്റെ പൂർണ്ണതയുടെ പ്രയോജനം നേരിട്ട് പറഞ്ഞിരിക്കുന്നു: ആ ധ്യാനത്തിലൂടെ സുഖവും മോക്ഷവും ലഭിക്കുന്നു; ധ്യാനത്തിലൂടെയേ അഭയവും പ്രാപിക്കപ്പെടുന്നു.

Verse 21

तस्मात्सर्वं परित्यज्य ध्यानयुक्तो भवेन्नरः । नास्ति ध्यानं विना ज्ञानं नास्ति ध्यानमयोगिनः

അതുകൊണ്ട് എല്ലാം ഉപേക്ഷിച്ച് മനുഷ്യൻ ധ്യാനത്തിൽ സ്ഥാപിതനാകണം. ധ്യാനം കൂടാതെ ജ്ഞാനം ഇല്ല; യോഗശാസനമില്ലാത്തവനിൽ ധ്യാനം ഉദിക്കുകയുമില്ല.

Verse 22

ध्यानं ज्ञानं च यस्यास्ति तीर्णस्तेन भवार्णवः । ज्ञानं प्रसन्नमेकाग्रमशेषोपाधिवर्जितम्

ധ്യാനവും മോക്ഷദായകജ്ഞാനവും ഒരുവനിൽ ഒരുമിച്ചു നിലകൊള്ളുമ്പോൾ, അവൻ ഭവസമുദ്രം കടക്കുന്നു. ആ ജ്ഞാനം പ്രസന്നവും പ്രകാശമയവും ഏകാഗ്രവും സർവ്വോപാധിവർജിതവും ആകുന്നു.

Verse 23

योगाभ्यासेन युक्तस्य योगिनस्त्वेव सिध्यति । प्रक्षीणाशेषपापानां ज्ञाने ध्याने भवेन्मतिः

യോഗാഭ്യാസത്തിൽ സ്ഥിരമായി ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന യോഗിക്കു നിശ്ചയമായും സിദ്ധി ലഭിക്കുന്നു. സർവ്വപാപങ്ങളും നിർവശേഷം ക്ഷയിക്കുമ്പോൾ, മനസ് സ്വാഭാവികമായി ജ്ഞാനത്തിലും ധ്യാനസമാധിയിലും പ്രവേശിക്കുന്നു.

Verse 24

पापोपहतबुद्धीनां तद्वार्तापि सुदुर्लभा । यथावह्निर्महादीप्तः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

പാപം കൊണ്ട് മുറിവേറ്റ ബുദ്ധിയുള്ളവർക്ക് അവന്റെ (ശിവന്റെ) വാർത്ത പോലും അത്യന്തം ദുർലഭം. എന്നാൽ മഹാദീപ്തമായ അഗ്നി ജ്വലിക്കുമ്പോൾ അത് ഉണങ്ങിയതും നനഞ്ഞതും—പ്രകടവും ആഴത്തിലുള്ളതുമായ—ഇരുവിധ മലിനതയും ദഹിപ്പിക്കുന്നു।

Verse 25

तथा शुभाशुभं कर्म ध्यानाग्निर्दहते क्षणात् । अत्यल्पो ऽपि यथा दीपः सुमहन्नाशयेत्तमः

അതുപോലെ ധ്യാനാഗ്നി ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ശുഭവും അശുഭവും ആയ കർമ്മങ്ങളെ ദഹിപ്പിക്കുന്നു; അത്യൽപമായ ദീപം പോലും മഹാ അന്ധകാരം നശിപ്പിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 26

योगाभ्यासस्तथाल्पो ऽपि महापापं विनाशयेत् । ध्यायतः क्षणमात्रं वा श्रद्धया परमेश्वरम्

യോഗാഭ്യാസം അല്പമാത്രമായാലും മഹാപാപം നശിപ്പിക്കുന്നു; അതുപോലെ ശ്രദ്ധയോടെ പരമേശ്വരനായ ശിവനെ ക്ഷണമാത്രം ധ്യാനിച്ചാലും അത് മഹാ പാപരാശിയെ ഛേദിച്ച് ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 27

यद्भवेत्सुमहच्छ्रेयस्तस्यांतो नैव विद्यते । नास्ति ध्यानसमं तीर्थं नास्ति ध्यानसमं तपः

ധ്യാനത്തിൽ നിന്നു ഉദിക്കുന്ന പരമ ശ്രേയസ്സിന് അന്തമില്ല. ധ്യാനത്തിനെ തുല്യമായ തീർത്ഥമില്ല; ധ്യാനത്തിനെ തുല്യമായ തപസ്സുമില്ല.

Verse 28

नास्ति ध्यानसमो यज्ञस्तस्माद्ध्यानं समाचरेत् । तीर्थानि तोयपूर्णानि देवान्पाषाणमृन्मयान्

ധ്യാനത്തിനെ തുല്യമായ യജ്ഞമില്ല; അതുകൊണ്ട് ധ്യാനം ആചരിക്കണം. (വെറും ബാഹ്യമായി) തീർത്ഥങ്ങൾ ജലം നിറഞ്ഞ കുളങ്ങളത്രേ; (ബാഹ്യരൂപത്തിൽ) ദേവന്മാർ കല്ലും മണ്ണും കൊണ്ടുണ്ടാക്കിയ രൂപങ്ങളത്രേ.

Verse 29

योगिनो न प्रपद्यंते स्वात्मप्रत्ययकारणात् । योगिनां च वपुः सूक्ष्मं भवेत्प्रत्यक्षमैश्वरम्

സ്വാത്മാവിലെ പ്രത്യക്ഷനിശ്ചയം കൊണ്ടു യോഗികൾ ബാഹ്യാശ്രയങ്ങളിൽ ആശ്രിതരാകുന്നില്ല; പരമപതി ശിവന്റെ പ്രസാദത്താൽ യോഗിയുടെ ദേഹം സൂക്ഷ്മമായി പ്രത്യക്ഷ ഐശ്വര്യം പ്രകടമാക്കുന്നു।

Verse 30

यथा स्थूलमयुक्तानां मृत्काष्ठाद्यैः प्रकल्पितम् । यथेहांतश्चरा राज्ञः प्रियाः स्युर्न बहिश्चराः

അനിയന്ത്രിതർക്കു സ്ഥൂലധാരണ മണ്ണ്, മരം മുതലായവകൊണ്ട് നിർമ്മിക്കുന്നതുപോലെ; ഈ ലോകത്ത് രാജാവിന് അകത്ത് സഞ്ചരിക്കുന്നവരാണ് പ്രിയർ, പുറത്തു അലഞ്ഞുനടക്കുന്നവർ അല്ല।

Verse 31

तथांतर्ध्याननिरताः प्रियाश्शंभोर्न कर्मिणः । बहिस्करा यथा लोके नातीव फलभोगिनः

അതുപോലെ അന്തർധ്യാനത്തിൽ നിരതരായവരാണ് ശംഭുവിന് പ്രിയർ; വെറും കർമ്മകാണ്ഡത്തിൽ ആസക്തരായ കർമ്മികൾ അല്ല. കാരണം ബാഹ്യ ആഡംബരം ലോകത്തിലെ അലങ്കാരത്തെപ്പോലെ ആഴമുള്ള ഫലഭോഗം നൽകുന്നില്ല।

Verse 32

दृष्ट्वा नरेन्द्रभवने तद्वदत्रापि कर्मिणः । यद्यंतरा विपद्यंते ज्ञानयोगार्थमुद्यतः

രാജഭവനത്തിൽ എങ്ങനെയെന്ന് കണ്ടതുപോലെ, ഇവിടെയും അതുതന്നെ. കർമബന്ധത്തിൽ കുടുങ്ങിയവർ—ജ്ഞാനയോഗലക്ഷ്യത്തോടെ പുറപ്പെട്ടാലും—വഴിയിൽ വഴിയിൽ പല അന്തരായങ്ങളിൽ പെടുന്നു.

Verse 33

योगस्योद्योगमात्रेण रुद्रलोकं गमिष्यति । अनुभूय सुखं तत्र स जातो योगिनां कुले

യോഗത്തിൽ വെറും ആത്മാർത്ഥമായ പരിശ്രമമാത്രം കൊണ്ടു തന്നെ അവൻ രുദ്രലോകം പ്രാപിക്കും. അവിടെ ആനന്ദം അനുഭവിച്ച ശേഷം, പിന്നെ അവൻ യോഗികളുടെ കുലത്തിൽ ജനിക്കുന്നു.

Verse 34

ज्ञानयोगं पुनर्लब्ध्वा संसारमतिवर्तते । जिज्ञासुरपि योगस्य यां गतिं लभते नरः

മോക്ഷദായകമായ ജ്ഞാനയോഗം വീണ്ടും ലഭിച്ചാൽ മനുഷ്യൻ സംസാരത്തെ അതിക്രമിക്കുന്നു. യോഗത്തെ അറിയാൻ ജിജ്ഞാസയുള്ളവനും യോഗം നൽകുന്ന അതേ ഗതിയും നിലയും പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 35

न तां गतिमवाप्नोति सर्वैरपि महामखैः । द्विजानां वेदविदुषां कोटिं संपूज्य यत्फलम्

ആ പരമഗതി എല്ലാ മഹായജ്ഞങ്ങളും ചെയ്താലും ലഭ്യമല്ല. വേദവിദ്വാന്മാരായ ദ്വിജരെ കോടിക്കണക്കിന് ഭംഗിയായി പൂജിച്ച് ലഭിക്കുന്ന പുണ്യഫലത്താലും അത് പ്രാപ്യമാകുന്നില്ല.

Verse 36

भिक्षामात्रप्रदानेन तत्फलं शिवयोगिने । यज्ञाग्निहोत्रदानेन तीर्थहोमेषु यत्फलम्

ശിവയോഗിക്ക് വെറും ഭിക്ഷാമാത്രം നൽകിയാലും, യജ്ഞദാനവും അഗ്നിഹോത്രദാനവും തീർത്ഥങ്ങളിൽ ഹോമവും ചെയ്താൽ ലഭിക്കുന്ന അതേ പുണ്യഫലം ലഭിക്കുന്നു.

Verse 37

योगिनामन्नदानेन तत्समस्तं फलं लभेत् । ये चापवादं कुर्वंति विमूढाश्शिवयोगिनाम्

ശിവയോഗികൾക്ക് അന്നദാനം ചെയ്താൽ ആ പുണ്യത്തിന്റെ സമ്പൂർണ്ണഫലം ലഭിക്കും. എന്നാൽ മോഹിതർ ശിവയോഗികളെ അപവാദം പറഞ്ഞ് നിന്ദിക്കുന്നവർ പാപഭാഗികളാകുന്നു.

Verse 38

श्रोतृभिस्ते प्रपद्यन्ते नरकेष्वामहीक्षयात् । सति श्रोतरि वक्तास्यादपवादस्य योगिनाम्

പുണ്യക്ഷയം മൂലം ആ ശ്രോതാക്കൾ നരകങ്ങളിൽ പതിക്കുന്നു. ശ്രോതാവ് സന്നിഹിതനായിരിക്കുമ്പോൾ യോഗികളെ നിന്ദിക്കുന്ന അപവാദപാപം വക്താവിനും ബാധിക്കുന്നു.

Verse 39

तस्माच्छ्रोता च पापीयान्दण्ड्यस्सुमहतां मतः । ये पुनः सततं भक्त्या भजंति शवयोगिनः

അതുകൊണ്ട് കേട്ടിട്ടും കൂടുതൽ പാപിയാകുന്ന ശ്രോതാവ് മഹന്മാരുടെ അഭിപ്രായത്തിൽ തീർച്ചയായും കഠിനദണ്ഡനാർഹൻ. എന്നാൽ ഭക്തിയോടെ നിരന്തരം ശിവനെ ഭജിക്കുന്ന ശിവയോഗികൾ വേറൊരു നിലയിലുള്ളവർ.

Verse 40

ते विदंति महाभोगानंते योगं च शांकरम् । भोगार्थिभिर्नरैस्तस्मात्संपूज्याः शिवयोगिनः

അവർ മഹാഭോഗങ്ങളെ അറിയുന്നു; അവസാനം ശാങ്കരയോഗത്തെയും അറിയുന്നു. അതിനാൽ ഭോഗം ആഗ്രഹിക്കുന്നവർ ശിവയോഗികളെ യഥാവിധി ആദരിച്ചു പൂജിക്കണം.

Verse 41

प्रतिश्रयान्नपानाद्यैः शय्याप्रावरणादिभिः । योगधर्मः ससारत्वादभेद्यः पापमुद्गरैः

ആശ്രയം, അന്നപാനം, ശയ്യ, പ്രാവരണം മുതലായവ നൽകുന്നതിലൂടെ യോഗധർമ്മം സ്ഥാപിതമാകുന്നു. സാംസാരികബന്ധം ഉള്ളതിനാൽ ഈ യോഗധർമ്മം പാപമുദ്ഗരങ്ങളുടെ പ്രഹരങ്ങൾക്കും അഭേദ്യമായി ദൃഢമാകുന്നു.

Verse 42

वज्रतंदुलवज्ज्ञेयं तथा पापेन योगिनः । न लिप्यंते च तापौघैः पद्मपत्रं यथांभसा

പാപത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ യോഗികൾ വജ്രംപോലെ കഠിനമായ ധാന്യത്തുല്യരെന്ന് അറിയുക. താപദുഃഖങ്ങളുടെ പ്രളയത്താൽ അവർ ലിപ്തരാകുന്നില്ല—ജലം തൊടാതെ നിൽക്കുന്ന പദ്മപത്രംപോലെ.

Verse 43

यस्मिन्देशे वसेन्नित्यं शिवयोगरतो मुनिः । सो ऽपि देशो भवेत्पूतः सपूत इति किं पुनः

ശിവയോഗത്തിൽ നിരതനായ മുനി ഏതു ദേശത്തിൽ നിത്യമായി വസിക്കുമോ, ആ ദേശവും പവിത്രമാകുന്നു. സ്ഥലം തന്നെ അവനാൽ ശുദ്ധമാകുമ്പോൾ, മുനി സ്വയം എത്ര അധികം പാവനനും സപൂതനും ആകും!

Verse 44

तस्मात्सर्वं परित्यज्य कृत्यमन्यद्विचक्षणः । सर्वदुःखप्रहाणाय शिवयोगं समभ्यसेत्

അതുകൊണ്ട് വിവേകിയായ साधകൻ മറ്റു എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും ഉപേക്ഷിച്ച്, സർവ്വദുഃഖങ്ങളുടെ പൂർണ്ണ നിവൃത്തിക്കായി ഭക്തിയോടെ ശിവയോഗം അഭ്യസിക്കണം.

Verse 45

सिद्धयोगफलो योगी लोकानां हितकाम्यया । भोगान्भुक्त्वा यथाकामं विहरेद्वात्र वर्तताम्

യോഗസിദ്ധിയുടെ ഫലം ധരിച്ച യോഗി, ലോകഹിതം ആഗ്രഹിച്ച്, ഇഷ്ടമുള്ള ഭോഗങ്ങൾ അനുഭവിച്ചാലും, ഇവിടെ തന്നെ സ്ഥാപിതനായി സ്വേച്ഛയായി വിഹരിക്കാം.

Verse 46

अथवा क्षुद्रमित्येव मत्वा वैषयिकं सुखम् । त्यक्त्वा विरागयोगेन स्वेच्छया कर्म मुच्यताम्

അല്ലെങ്കിൽ ഇന്ദ്രിയജന്യ സുഖം നിസ്സാരമെന്നു തിരിച്ചറിഞ്ഞ് അത് ഉപേക്ഷിക്കണം; വൈരാഗ്യയോഗത്തിന്റെ ശാസനയാൽ, സ്വന്തം ദൃഢനിശ്ചയത്തോടെ, കർമബന്ധത്തിൽ നിന്ന് മോചിതനാകണം.

Verse 47

यस्त्वासन्नां मृतिं मर्त्यो दृष्टारिष्टं च भूयसा । स योगारम्भनिरतः शिवक्षेत्रं समाश्रयेत्

മരണം സമീപമാണെന്ന് അറിഞ്ഞും, പലവട്ടം അശുഭസൂചനകൾ കണ്ടും, യോഗസാധനാരംഭത്തിൽ നിരതനായ മർത്ത്യൻ ശിവക്ഷേത്രത്തിൽ ശരണം പ്രാപിക്കട്ടെ.

Verse 48

स तत्र निवसन्नेव यदि धीरमना नरः । प्राणान्विनापि रोगाद्यैः स्वयमेव परित्यजेत्

ധീരമനസ്സുള്ള മനുഷ്യൻ അവിടെ തന്നെ വസിച്ചാൽ, രോഗാദികളുടെ ബാധയില്ലാതെയും അവൻ സ്വയം പ്രാണൻ ഉപേക്ഷിക്കാം.

Verse 49

कृत्वाप्यनशनं चैव हुत्वा चांगं शिवानले । क्षिप्त्वा वा शिवतीर्थेषु स्वदेहमवगाहनात्

ആരെങ്കിലും അനശനം ചെയ്ത് ദേഹത്യാഗം ചെയ്യുകയോ, ശിവാഗ്നിയിൽ സ്വന്തം അവയവങ്ങളെ ഹോമമായി അർപ്പിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ശിവതീർത്ഥങ്ങളിൽ ദേഹം എറിഞ്ഞ് അതിൽ അവഗാഹനം ചെയ്യുകയോ ചെയ്‌താൽ—(ഇത്തരം കർമങ്ങളാൽ ദേഹബന്ധനാന്തം തേടുന്നു)।

Verse 50

शिवशास्त्रोक्तविधिवत्प्राणान्यस्तु परित्यजेत् । सद्य एव विमुच्येत नात्र कार्या विचारणा २

ശിവശാസ്ത്രത്തിൽ പറഞ്ഞിരിക്കുന്ന വിധിപ്രകാരം ആരെങ്കിലും പ്രാണത്യാഗം ചെയ്‌താൽ, അവൻ ഉടൻ തന്നെ വിമുക്തനാകും; ഇതിൽ കൂടുതൽ വിചാരം വേണ്ട.

Verse 51

रोगाद्यैर्वाथ विवशः शिवक्षेत्रं समाश्रितः । म्रियते यदि सोप्येवं मुच्यते नात्र संशयः

രോഗാദി പീഡകളാൽ അശക്തനായി ശിവക്ഷേത്രത്തെ ആശ്രയിച്ചവൻ, അതേ നിലയിൽ അവിടെ മരിച്ചാൽ, അവനും മോചിതനാകും; ഇതിൽ സംശയമില്ല.

Verse 52

यथा हि मरणं श्रेष्ठमुशंत्यनशनादिभिः । शास्त्रविश्रंभधीरेण मनसा क्रियते यतः

ഉപവാസാദി ആചാരങ്ങളാൽ മരണത്തെ പരമശ്രേയസ്സെന്നു ചിലർ പ്രസ്താവിക്കുന്നതുപോലെ, ശാസ്ത്രവിശ്വാസത്തിൽ ധീരമായ മനസ്സാൽ തന്നെയാണ് അത് സംഭവിപ്പിക്കപ്പെടുന്നത്।

Verse 53

शिवनिन्दारतं हत्वा पीडितः स्वयमेव वा । यस्त्यजेद्दुस्त्यजान्प्राणान्न स भूयः प्रजायते

ശിവനിന്ദയിൽ രതനായവനെ വധിച്ചാലും, അല്ലെങ്കിൽ സ്വയം പീഡിതനായി ദുഷ്‌ത്യജമായ പ്രാണങ്ങളെ ഉപേക്ഷിച്ചാലും—അവൻ വീണ്ടും ജനിക്കുകയില്ല।

Verse 54

शिवनिन्दारतं हंतुमशक्तो यः स्वयं मृतः । सद्य एव प्रमुच्येत त्रिः सप्तकुलसंयुतः

ശിവനിന്ദയിൽ രതനായവനെ വധിക്കാൻ അശക്തനായിട്ടും (ആ ശ്രമത്തിൽ) സ്വയം മരിക്കുന്നവൻ ഉടൻ തന്നെ വിമുക്തനാകുന്നു; അവനോടൊപ്പം മൂന്നു പ്രാവശ്യം ഏഴ് തലമുറകളുടെ കുലവും മോചിതമാകുന്നു.

Verse 55

शिवार्थे यस्त्यजेत्प्राणाञ्छिवभक्तार्थमेव वा । न तेन सदृशः कश्चिन्मुक्तिमार्गस्थितो नरः

ശിവനുവേണ്ടി—അഥവാ ശിവഭക്തർക്കുവേണ്ടി മാത്രം—സ്വപ്രാണം ത്യജിക്കുന്നവനോട് തുല്യൻ, മോക്ഷമാർഗത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്ന മനുഷ്യരിൽ ആരുമില്ല.

Verse 56

तस्माच्छीघ्रतरा मुक्तिस्तस्य संसारमंडलात् । एतेष्वन्यतमोपायं कथमप्यवलम्ब्य वा

അതുകൊണ്ട് അവന് സംസാരമണ്ഡലത്തിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷം കൂടുതൽ വേഗത്തിൽ ലഭിക്കുന്നു—ഇവിടെ പറഞ്ഞ മാർഗങ്ങളിൽ ഏതെങ്കിലും ഒന്നിനെ എങ്ങനെയെങ്കിലും ആശ്രയിച്ചാൽ.

Verse 57

षडध्वशुद्धिं विधिवत्प्राप्तो वा म्रियते यदि । पशूनामिव तस्येह न कुर्यादौर्ध्वदैहिकम्

വിധിപൂർവ്വം ഷഡധ്വ-ശുദ്ധി പ്രാപിച്ചവൻ മരിച്ചാൽ, അവനുവേണ്ടി ഇവിടെ മൃഗങ്ങൾക്കുപോലെ ഔർധ്വദൈഹിക (ശ്രാദ്ധാദി) കർമ്മങ്ങൾ ചെയ്യരുത്।

Verse 58

नैवाशौचं प्रपद्येत तत्पुत्रादिविशेषतः । शिवचारार्थमथवा शिवविद्यार्थमेव वा

അവൻ ആശൗചത്തിലേക്ക് പതിക്കരുത്—പ്രത്യേകിച്ച് പുത്രാദികളുടെ കാരണത്താലും അല്ല—ശിവാചാരം അനുഷ്ഠിക്കാനായാലോ, അല്ലെങ്കിൽ ശിവവിദ്യ പഠിക്കാനായാലോ।

Verse 59

अथैनमपि चोद्दिश्य कर्म चेत्कर्तुमीप्सितम् । कल्याणमेव कुर्वीत शक्त्या भक्तांश्च तर्पयेत्

പിന്നീട് ആരെങ്കിലും ശിവനെ ഉദ്ദേശിച്ച് ഏതെങ്കിലും കർമ്മം ചെയ്യാൻ ആഗ്രഹിച്ചാൽ, മംഗളകരമായതേ ചെയ്യണം; കൂടാതെ തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ശിവഭക്തരെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി ആദരിക്കണം।

Verse 60

धनं तस्य भजेच्छैवः शैवी चेतस्य सन्ततिः । नास्ति चेत्तच्छिवे दद्यान्नदद्यात्पशुसन्ततिः

ശൈവൻ, ശൈവചിത്തമുള്ളവന്റെയും ശിവനിഷ്ഠ സന്തതിയുള്ളവന്റെയും ധനം സ്വീകരിക്കാം. എന്നാൽ അത്തരം ശൈവസന്തതി ഇല്ലെങ്കിൽ ആ ധനം ശിവനു അർപ്പിക്കണം; പാശുബന്ധത്തിൽ കഴിയുന്നവർക്കു നൽകരുത്।