शिवसंस्कार-दीक्षानिरूपणम् (Śivasaṃskāra and the Typology of Dīkṣā)

Verse 1

श्रीकृष्ण उवाच । भगवान्मंत्रमाहात्म्यं भवता कथितं प्रभो । तत्प्रयोगविधानं च साक्षाच्छ्रुतिसमं यथा

ശ്രീകൃഷ്ണൻ പറഞ്ഞു—പ്രഭോ! ഭഗവന്മന്ത്രത്തിന്റെ മഹാത്മ്യം നിങ്ങൾ പറഞ്ഞു; ഇനി അതിന്റെ പ്രയോഗവിധാനവും, ശ്രുതിസമമായി—വേദസമാന പ്രമാണമായി—കൃപയോടെ ഉപദേശിക്കണമേ।

Verse 2

इदानीं श्रोतुमिच्छामि शिवसंस्कारमुत्तमम् । मंत्रसंग्रहणे किंचित्सूचितन्न तु विस्मृतम्

ഇപ്പോൾ ഞാൻ ശിവന്റെ ഉത്തമ സംസ്കാരവിധാനം ശ്രവിക്കുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു; മന്ത്രസംഗ്രഹത്തിൽ അല്പം മാത്രം സൂചിപ്പിച്ചതെല്ലാം എനിക്ക് സമ്യകമായി സ്മരണയിൽ ഇല്ല।

Verse 3

उपमन्युरुवाच । हन्त ते कथयिष्यामि सर्वपापविशोधनम् । संस्कारं परमं पुण्यं शिवेन पतिभाषितम्

ഉപമന്യു പറഞ്ഞു—വരിക, എല്ലാ പാപങ്ങളും ശുദ്ധീകരിക്കുന്ന ആ സംസ്കാരം ഞാൻ നിന്നോട് പറയുന്നു; പരമ പുണ്യദായകമായ ആ വിധി സ്വയം പതി-സ്വരൂപനായ ശ്രീശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തതാണ്.

Verse 4

सम्यक्कृताधिकारः स्यात्पूजादिषु नरो यतः । संस्कारः कथ्यते तेन षडध्वपरिशोधनम्

ഈ സംസ്കാരത്തിലൂടെ മനുഷ്യൻ പൂജാദി കർമ്മങ്ങളിൽ സമ്യക് യോഗ്യത നേടുന്നു; അതിനാൽ ഇതിനെ ഷഡധ്വ-പരിശോധനം, അഥവാ ആറു അധ്വങ്ങളുടെ ശുദ്ധീകരണം എന്നു പറയുന്നു.

Verse 5

दीयते येन विज्ञानं क्षीयते पाशबंधनम् । तस्मात्संस्कार एवायं दीक्षेत्यपि च कथ्यते

യാതൊന്നാൽ ആത്മീയ വിജ്ഞാനം ലഭിക്കുകയും പാശബന്ധനം ക്ഷയിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു, അതിനാൽ ഈ പവിത്ര സംസ്കാരത്തെ ‘ദീക്ഷ’ എന്നും പറയുന്നു।

Verse 6

शांभवी चैव शाक्ती च मांत्री चैव शिवागमे । दीक्षोपदिश्यते त्रेधा शिवेन परमात्मना

ശിവാഗമങ്ങളിൽ പരമാത്മാവായ ശിവൻ ദീക്ഷയെ ത്രിവിധമായി ഉപദേശിക്കുന്നു—ശാംഭവീ, ശാക്തീ, മാംത്രീ (മന്ത്രാധിഷ്ഠിത) ദീക്ഷകൾ।

Verse 7

गुरोरालोकमात्रेण स्पर्शात्संभाषणादपि । सद्यस्संज्ञा भवेज्जंतोः पाशोपक्षयकारिणी

ഗുരുവിന്റെ ദർശനമാത്രത്താൽ—അല്ലെങ്കിൽ സ്പർശത്താലോ സംഭാഷണത്താലോ—ദേഹധാരിയിൽ ഉടൻ സത്യബോധം ഉണരുന്നു; അത് പാശങ്ങളുടെ ക്ഷയം വരുത്തുന്നു।

Verse 8

सा दीक्षा शांभवी प्रोक्ता सा पुनर्भिद्यते द्विधा । तीव्रा तीव्रतरा चेति पाशो पक्षयभेदतः

ഈ ദീക്ഷ ശാംഭവീ എന്നു പ്രസിദ്ധമാണ്. പാശം (ബന്ധനം) ക്ഷയഭേദമനുസരിച്ച് അത് വീണ്ടും രണ്ടു വിധം—‘തീവ്രാ’യും ‘തീവ്രതരാ’യും—ആകുന്നു.

Verse 9

यया स्यान्निर्वृतिः सद्यस्सैव तीव्रतरा मता । तीव्रा तु जीवतोत्यंतं पुंसः पापविशोधिका

യാതിനാൽ ഉടൻ തന്നെ നിർവൃതി/മോക്ഷശാന്തി ലഭിക്കുമോ അതേ ‘തീവ്രതരാ’ എന്നു കരുതുന്നു. ‘തീവ്രാ’ ദീക്ഷയോ ജീവിച്ചിരിക്കുമ്പോഴും പുരുഷന്റെ പാപങ്ങളെ പൂർണ്ണമായി ശുദ്ധീകരിക്കുന്നു.

Verse 10

शक्ती ज्ञानवती दीक्षा शिष्यदेहं प्रविश्य तु । गुरुणा योगमार्गेण क्रियते ज्ञानचक्षुषा

ശക്തിസമ്പന്നവും ജ്ഞാനദായിനിയുമായ ദീക്ഷ ശിഷ്യന്റെ ദേഹത്തിൽ പ്രവേശിക്കുന്നു. തുടർന്ന് ഗുരു യോഗമാർഗ്ഗത്തിലൂടെ ജ്ഞാനചക്ഷുവാൽ അതിനെ നിർവ്വഹിക്കുന്നു.

Verse 11

मांत्री क्रियावती दीक्षा कुंडमंडलपूर्विका । मंदमंदतरोद्देशात्कर्तव्या गुरुणा बहिः

മന്ത്രാധിഷ്ഠിതവും ക്രിയാസഹിതവുമായ ദീക്ഷ കുണ്ടവും മണ്ഡലവും മുൻകൂട്ടി ഒരുക്കി ആദ്യം ക്രമീകരിക്കണം. മന്ദവും അതിമന്ദവും ആയ ശിഷ്യർക്കായി ഗുരു അത് ബാഹ്യകർമ്മങ്ങളാൽ നിർവ്വഹിക്കണം.

Verse 12

शक्तिपातानुसारेण शिष्यो ऽनुग्रहमर्हति । शैवधर्मानुसारस्य तन्मूलत्वात्समासतः

ശക്തിപാതത്തിന്റെ അനുസാരമായി ശിഷ്യൻ അനുഗ്രഹത്തിന് അർഹനാകുന്നു. സംക്ഷേപത്തിൽ, ശൈവധർമ്മം അനുസരിക്കുന്നവന് ഇതുതന്നെ മൂലവും അടിസ്ഥാനവും ആകുന്നു.

Verse 13

यत्र शक्तिर्न पतिता तत्र शुद्धिर्न जायते । न विद्या न शिवाचारो न मुक्तिर्न च सिद्धयः

എവിടെ ശക്തി പതിച്ചിട്ടില്ലയോ അവിടെ ശുദ്ധി ജനിക്കുകയില്ല. അവിടെ വിദ്യയുമില്ല, ശിവാചാരവുമില്ല; മോക്ഷവും ഇല്ല, സിദ്ധികളും ഇല്ല.

Verse 14

तस्माल्लिंगानि संवीक्ष्य शक्तिपातस्य भूयसः । ज्ञानेन क्रियया वाथ गुरुश्शिष्यं विशोधयेत्

അതുകൊണ്ട് ശക്തിപാതം അത്യധികമായി സൂചിപ്പിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങളെ സൂക്ഷ്മമായി നിരീക്ഷിച്ച്, ഗുരു ശിഷ്യനെ സത്യജ്ഞാനോപദേശത്തിലൂടെയോ വിധിപൂർവമായ ക്രിയാ‑അനുഷ്ഠാനത്തിലൂടെയോ ശുദ്ധീകരിക്കണം।

Verse 15

यो ऽन्यथा कुरुते मोहात्स विनश्यति दुर्मतिः । तस्मात्सर्वप्रकारेण गुरुः शिष्यं परीक्षयेत्

മോഹവശാൽ ഗുരുവാക്യത്തിനും വിധിമാർഗത്തിനും വിരുദ്ധമായി പ്രവർത്തിക്കുന്ന ദുർമതി നശിക്കുന്നു. അതിനാൽ ഗുരു എല്ലാ വിധത്തിലും ശിഷ്യനെ പരീക്ഷിക്കണം.

Verse 16

लक्षणं शक्तिपातस्य प्रबोधानंदसंभवः । सा यस्मात्परमा शक्तिः प्रबोधानंदरूपिणी

ശക്തിപാതത്തിന്റെ ലക്ഷണം പ്രബോധത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ആനന്ദത്തിന്റെ ഉദയം ആകുന്നു. കാരണം ആ പരമശക്തി സ്വയം പ്രബോധാനന്ദസ്വരൂപിണിയാണ്.

Verse 17

आनंदबोधयोर्लिंगमंतःकरणविक्रियाः । यथा स्यात्कंपरोमांचस्वरनेत्रांगविक्रियाः

ആനന്ദത്തിന്റെയും ബോധത്തിന്റെയും ലക്ഷണങ്ങൾ അന്തഃകരണത്തിലെ വികാരപരിവർത്തനങ്ങളാണ്; ഉദാഹരണമായി കംപനം, രോമാഞ്ചം, സ്വരമാറ്റം, കണ്ണീരൊഴുക്ക്, മറ്റു ദേഹവികാരങ്ങൾ എന്നിവ.

Verse 18

शिष्योपि लक्षणैरेभिः कुर्याद्गुरुपरीक्षणम् । तत्संपर्कैः शिवार्चादौ संगतैर्वाथ तद्गतैः

ശിഷ്യനും ഈ ലക്ഷണങ്ങളാൽ ഗുരുവിനെ പരീക്ഷിക്കണം. ഗുരുവിന്റെ സംഗ‑ബന്ധങ്ങൾ നിരീക്ഷിക്കണം—അവനോടൊപ്പം കഴിയുന്നവർ, അവനോട് ബന്ധപ്പെട്ടവർ, കൂടാതെ അവന്റെ സ്വാധീനത്തിൽ ശിവാർചനാദി അനുഷ്ഠാനങ്ങളിൽ ഏർപ്പെട്ടവർ.

Verse 19

शिष्यस्तु शिक्षणीयत्वाद्गुरोर्गौरवकारणात् । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन गुरोर्गौरवमाचरेत्

ശിഷ്യൻ പരിശീലിപ്പിക്കപ്പെടേണ്ടവൻ; ഗുരുവാണ് ഗൗരവത്തിന്റെ കാരണവും. അതിനാൽ സർവ്വശ്രമത്തോടും കൂടി സ്വന്തം ഗുരുവിനോടു ഗൗരവ‑ഭക്തി ആചരിക്കണം.

Verse 20

यो गुरुस्स शिवः प्रोक्तो यः शिवः स गुरुः स्मृतः । गुरुर्वा शिव एवाथ विद्याकारेण संस्थितः

ഗുരുവെന്ന് പ്രസ്താവിക്കപ്പെട്ടവൻ ശിവനേ; ശിവനായവൻ ഗുരുവെന്നായി സ്മരിക്കപ്പെടുന്നു. സത്യത്തിൽ ഗുരു സ്വയം ശിവൻ, വിദ്യാരൂപത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നു.

Verse 21

यथा शिवस्तथा विद्या यथा विद्या तथा गुरुः । शिवविद्या गुरूणां च पूजया सदृशं फलम्

ശിവൻ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ വിദ്യ; വിദ്യ എങ്ങനെയോ അതുപോലെ ഗുരു. ശിവ-വിദ്യയെയും ഗുരുക്കന്മാരെയും പൂജിക്കുന്നതിന്റെ ഫലം ഒരുപോലെ തന്നെയാണ്.

Verse 22

सर्वदेवात्मकश्चासौ सर्वमंत्रमयो गुरुः । तस्मात्सर्वप्रयत्नेन यस्याज्ञां शिरसा वहेत्

ആ ഗുരു സർവ്വദേവാത്മകനും സർവ്വമന്ത്രമയനും ആകുന്നു. അതുകൊണ്ട് എല്ലാ പരിശ്രമത്തോടെയും അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആജ്ഞയെ ശിരസ്സിൽ വഹിക്കണം.

Verse 23

श्रेयो ऽर्थी यदि गुर्वाज्ञां मनसापि न लंघयेत् । गुर्वाज्ञापालको यस्माज्ज्ञानसंपत्तिमश्नुते

പരമ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ മനസ്സിലുപോലും ഗുരുവിന്റെ ആജ്ഞ ലംഘിക്കരുത്. ഗുരുവാജ്ഞ പാലിക്കുന്നവൻ ജ്ഞാനസമ്പത്ത് പ്രാപിക്കുന്നു.

Verse 24

गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्भुंजन्नान्यत्कर्म समाचरेत् । समक्षं यदि कुर्वीत सर्वं चानुज्ञया गुरोः

നടക്കുമ്പോഴും നിൽക്കുമ്പോഴും ഉറങ്ങുമ്പോഴും ഭക്ഷിക്കുമ്പോഴും സ്വേച്ഛയായി മറ്റൊരു പ്രവൃത്തി ചെയ്യരുത്. ഗുരുവിന്റെ സന്നിധിയിലും എന്തെങ്കിലും ചെയ്യേണ്ടിവന്നാൽ എല്ലാം ഗുരുവിന്റെ അനുവാദത്തോടെയാകണം.

Verse 25

गुरोर्गृहे समक्षं वा न यथेष्टासनो भवेत् । गुरुर्देवो यतः साक्षात्तद्गृहं देवमन्दिरम्

ഗുരുവിന്റെ ഗൃഹത്തിലോ അദ്ദേഹത്തിന്റെ സന്നിധിയിലോ ഇഷ്ടംപോലെ ഇരിപ്പിടം സ്വീകരിക്കരുത്. ഗുരു സാക്ഷാൽ ദേവൻ; അതിനാൽ അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാസസ്ഥലം ദേവമന്ദിരം തന്നേ.

Verse 26

पापिनां च यथा संगात्तत्पापात्पतितो भवेत् । यथेह वह्निसंपर्कान्मलं त्यजति कांचनम्

പാപികളുടെ കൂട്ടുകെട്ടാൽ മനുഷ്യൻ അതേ പാപത്തിൽ പതിക്കുന്നതുപോലെ, ഇവിടെ അഗ്നിസ്പർശം കൊണ്ടു സ്വർണം തന്റെ മലിനതയെ ഉപേക്ഷിക്കുന്നു.

Verse 27

तथैव गुरुसंपर्कात्पापं त्यजति मानवः । यथा वह्निसमीपस्थो घृतकुम्भो विलीयते

അതുപോലെ ഗുരുസാന്നിധ്യം കൊണ്ടു മനുഷ്യൻ പാപം ഉപേക്ഷിക്കുന്നു—അഗ്നിക്കരികെ വെച്ച നെയ്യുകുടം ഉരുകുന്നതുപോലെ.

Verse 28

तथा पापं विलीयेत ह्याचार्यस्य समीपतः । यथा प्रज्वलितो वह्निः शुष्कमार्द्रं च निर्दहेत्

അതുപോലെ സത്യാചാര്യന്റെ സന്നിധിയിൽ നിലകൊള്ളുമ്പോൾ പാപം ഉരുകി അകലുന്നു—ജ്വലിക്കുന്ന അഗ്നി ഉണങ്ങിയതും നനഞ്ഞതും ഒരുപോലെ ദഹിപ്പുന്നതുപോലെ.

Verse 29

तथायमपि संतुष्टो गुरुः पापं क्षणाद्दहेत् । मनसा कर्मणा वाचा गुरोः क्रोधं न कारयेत्

അതുപോലെ സന്തുഷ്ടനായ ഗുരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ പാപം ദഹിപ്പിക്കും. അതിനാൽ മനസ്സാൽ, കര്‍മ്മത്താൽ, വാക്കാൽ ഗുരുവിന്റെ കോപം ഒരിക്കലും ഉണർത്തരുത്.

Verse 30

तस्य क्रोधेन दह्यंते ह्यायुःश्रीज्ञानसत्क्रियाः । तत्क्रोधकारिणो ये स्युस्तेषां यज्ञाश्च निष्फलाः

അവന്റെ ക്രോധത്താൽ ആയുസ്സ്, ശ്രീ, ജ്ഞാനം, സത്ക്രിയകൾ എന്നിവ തീർച്ചയായും ദഹിച്ചുപോകുന്നു. ആ ക്രോധത്തിന് കാരണമാകുന്നവരുടെ യജ്ഞങ്ങളും ഫലഹീനമാകുന്നു.

Verse 31

यमश्च नियमाश्चैव नात्र कार्या विचारणा । गुरोर्विरुद्धं यद्वाक्यं न वदेज्जातुचिन्नरः

യമ-നിയമങ്ങളെക്കുറിച്ച് ഇവിടെ ആലോചന വേണ്ട—അവ നിർബന്ധമായി പാലിക്കേണ്ടതാണ്. എന്നാൽ ഗുരുവിന് വിരുദ്ധമായ വാക്ക് മനുഷ്യൻ ഒരിക്കലും ഉച്ചരിക്കരുത്.

Verse 32

वदेद्यदि महामोहाद्रौरवं नरकं व्रजेत् । मनसा कर्मणा वाचा गुरुमुद्दिश्य यत्नतः

മഹാമോഹത്താൽ ആരെങ്കിലും (ഗുരുവിനെതിരായി) സംസാരിച്ചാൽ അവൻ റൗരവ നരകത്തിലേക്ക് പോകും. അതിനാൽ മനസ്സാൽ, കര്‍മ്മത്താൽ, വാക്കാൽ പരിശ്രമത്തോടെ ഗുരുവിനെ ഉദ്ദേശിച്ച് സേവിക്കണം.

Verse 33

श्रेयोर्थी चेन्नरो धीमान्न मिथ्याचारमाचरेत् । गुरोर्हितं प्रियं कुर्यादादिष्टो वा न वा सदा

പരമ ശ്രേയസ് ആഗ്രഹിക്കുന്ന ബുദ്ധിമാൻ മിഥ്യയോ കപടാചാരമോ ചെയ്യരുത്. ആജ്ഞ ലഭിച്ചാലും ഇല്ലെങ്കിലും, എപ്പോഴും ഗുരുവിന് ഹിതവും പ്രിയവും ആയതേ ചെയ്യണം.

Verse 34

असमक्षं समक्षं वा तस्य कार्यं समाचरेत् । इत्थमाचारवान्भक्तो नित्यमुद्युक्तमानसः

അവൻ സമക്ഷത്തിലായാലും അസമക്ഷത്തിലായാലും, അവനുവേണ്ടി ചെയ്യേണ്ട കര്‍ത്തവ്യം വിധിപൂര്‍വം ആചരിക്കണം. ഇങ്ങനെ സദാചാരനിഷ്ഠനായ ഭക്തന്റെ മനസ് നിത്യം ഉത്സുകമാകുന്നു.

Verse 35

गुरुप्रियकरः शिष्यः शैवधर्मांस्ततो ऽर्हति । गुरुश्चेद्गुणवान्प्राज्ञः परमानंदभासकः

ഗുരുവിന് പ്രിയകരമായ രീതിയിൽ പെരുമാറുന്ന ശിഷ്യൻ ശൈവധർമ്മത്തിന്റെ അനുഷ്ഠാനങ്ങൾ സ്വീകരിക്കാൻ അർഹനാകുന്നു. ഗുരു ഗുണവാനും പ്രാജ്ഞനുമായ് പരമാനന്ദം പ്രകാശിപ്പിക്കുന്നവനായാൽ, ആ ഉപദേശം സത്യമായി ഫലപ്രദമാകും।

Verse 36

तत्त्वविच्छिवसंसक्तो मुक्तिदो न तु चापरः । संवित्संजननं तत्त्वं परमानंदसंभवम्

തത്ത്വം അറിഞ്ഞ് ശിവനിൽ പൂർണ്ണമായി ലീനനായവനേ മോക്ഷദാതാവ്—മറ്റാരുമല്ല. ആ തത്ത്വം തന്നെയാണ് ശുദ്ധ സംവിദിനെ ഉണർത്തുന്നത്; അതാണ് പരമാനന്ദത്തിന്റെ ഉറവിടമായി ഉദ്ഭവിക്കുന്നത്।

Verse 37

तत्तत्त्वं विदितं येन स एवानंददर्शकः । न पुनर्नाममात्रेण संविदारहितस्तु यः

ആ തത്ത്വം യഥാർത്ഥമായി അറിഞ്ഞവൻ തന്നെയാണ് ആനന്ദദർശി; വെറും പേരുമാത്രം കൊണ്ടല്ല—അന്തര്സംവിദില്ലാത്തവൻ അങ്ങനെ അല്ല।

Verse 38

अन्योन्यं तारयेन्नौका किं शिला तारयेच्छिलाम् । एतस्या नाममात्रेण मुक्तिर्वै नाममात्रिका

നൗക മറ്റൊന്നിനെ കരകയറ്റാം; എന്നാൽ ശില എങ്ങനെ ശിലയെ കരകയറ്റും? എങ്കിലും, അവളുടെ നാമം മാത്രം ഉച്ചരിച്ചാലും മോക്ഷം ലഭിക്കുന്നു—നാമമാത്രത്തിൽ നിന്നുള്ള മോക്ഷം.

Verse 39

यैः पुनर्विदितं तत्त्वं ते मुक्ता मोचयन्त्यपि । तत्त्वहीने कुतो बोधः कुतो ह्यात्मपरिग्रहः

യാരാൽ തത്ത്വം യഥാർത്ഥമായി അറിയപ്പെട്ടുവോ, ആ മുക്തർ മറ്റുള്ളവരെയും മോചിപ്പിക്കുവാൻ കഴിയും. എന്നാൽ തത്ത്വഹീനനു സത്യബോധം എവിടെ? ആത്മാവിന്റെ അന്തർഗ്രഹണം എവിടെ?

Verse 40

परिग्रहविनिर्मुक्तः पशुरित्यभिधीयते । पशुभिः प्रेरितश्चापि पशुत्वं नातिवर्तते

പരിഗ്രഹവും മമതാഗ്രഹണവും വിട്ടവനെ ‘പശു’ (ബന്ധിത ജീവൻ) എന്നു വിളിക്കുന്നു; എന്നാൽ മറ്റു പശുക്കളുടെ പ്രേരണയ്ക്ക് അടിമയായാൽ, അവൻ പശുത്വം—ബന്ധനാവസ്ഥ—അതിക്രമിക്കുകയില്ല।

Verse 41

तस्मात्तत्त्वविदेवेह मुक्तो मोचक इष्यते । सर्वलक्षणसंयुक्तः सर्वशास्त्रविदप्ययम्

അതുകൊണ്ട് ഈ ലോകത്തിൽ തത്ത്വവിദൻ മുക്തനെന്നും മറ്റുള്ളവരെ മോചിപ്പിക്കുന്നവനെന്നും അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നു. അവൻ സകല സാധന-ലക്ഷണങ്ങളാലും സമ്പന്നനും സകല ശാസ്ത്രങ്ങളും അറിയുന്നവനുമാകുന്നു।

Verse 42

सर्वोपायविधिज्ञो ऽपि तत्त्वहीनस्तु निष्फलः । यस्यानुभवपर्यंता बुद्धिस्तत्त्वे प्रवर्तते

സകല ഉപായങ്ങളും വിധികളും അറിഞ്ഞാലും തത്ത്വമില്ലാത്തവൻ ഫലരഹിതൻ. ആരുടെ ബുദ്ധി അനുഭവത്തിന്റെ അറ്റംവരെ തത്ത്വത്തിൽ പ്രവൃത്തിക്കുന്നുവോ, അവൻ തന്നെയാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ തത്ത്വനിഷ്ഠൻ।

Verse 43

तस्यावलोकनाद्यैश्च परानन्दो ऽभिजायते । तस्माद्यस्यैव संपर्कात्प्रबोधानंदसंभवः

അവനെ വെറും ദർശനം ചെയ്താലും, ഇത്തരത്തിലുള്ള പവിത്ര സാന്നിധ്യങ്ങളാലും പരമാനന്ദം ഉദ്ഭവിക്കുന്നു. അതുകൊണ്ട് അവനോടുള്ള സ്പർശ-സമ്പർക്കത്തിൽ നിന്നുമാത്രം പ്രബോധാനന്ദം—ആത്മപ്രകാശത്തിന്റെ ആനന്ദം—ജനിക്കുന്നു.

Verse 44

गुरुं तमेव वृणुयान्नापरं मतिमान्नरः । स शिष्यैर्विनयाचारचतुरैरुचितो गुरुः

വിവേകമുള്ള മനുഷ്യൻ ആ ഗുരുവിനെയേ തിരഞ്ഞെടുക്കണം; മറ്റാരെയും അല്ല. അത്തരം ഗുരു വിനയത്തിലും ശാസ്ത്രീയ ആചാരശീലത്തിലും നിപുണരായ ശിഷ്യന്മാർ യഥോചിതമായി സേവിക്കുന്നു.

Verse 45

यावद्विज्ञायते तावत्सेवनीयो मुमुक्षुभिः । ज्ञाते तस्मिन्स्थिरा भक्तिर्यावत्तत्त्वं समाश्रयेत्

തത്ത്വം പൂർണ്ണമായി അറിയപ്പെടുന്നതുവരെ മോക്ഷം ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ശിവസേവയിൽ നിരതനാകണം. അത് അറിഞ്ഞശേഷവും, പരമതത്ത്വത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനാകുന്നതുവരെ സ്ഥിരഭക്തി നിലനിൽക്കും.

Verse 46

न तु तत्त्वं त्यजेज्जातु नोपेक्षेत कथंचन । यत्रानंदः प्रबोधो वा नाल्पमप्युपलभ्यते

തത്ത്വത്തെ ഒരിക്കലും ഉപേക്ഷിക്കരുത്; യാതൊരു വിധത്തിലും അവഗണിക്കരുത്. പ്രത്യേകിച്ച് ആനന്ദമോ പ്രബോധമോ അണുമാത്രം പോലും ലഭിക്കാത്ത അവസ്ഥയിൽ.

Verse 47

गुरोर्भ्रात्ःंस्तथा पुत्रान्बोधकान्प्रेरकानपि । तत्रादावुपसंगम्य ब्राह्मणं वेदपारगम्

ആദ്യം ഗുരുവിന്റെ സഹോദരന്മാരെയും പുത്രന്മാരെയും, ബോധിപ്പിക്കുന്നവരെയും പ്രേരിപ്പിക്കുന്നവരെയും സമീപിച്ച് യഥാവിധി സംഗമിക്കണം; തുടക്കത്തിൽ തന്നെ അവിടെ വേദപാരംഗതനായ ബ്രാഹ്മണനെ ഭക്ത്യാദരത്തോടെ സമീപിക്കണം।

Verse 48

गुरुमाराधयेत्प्राज्ञं शुभगं प्रियदर्शनम् । सर्वाभयप्रदातारं करुणाक्रांतमानसम्

പ്രാജ്ഞനും ശുഭമയനും പ്രിയദർശനനുമായ ഗുരുവിനെ ഭക്തിയോടെ ആരാധിക്കണം—അവൻ സർവ്വവിധ അഭയം നൽകുന്നവൻ; കരുണയാൽ നിറഞ്ഞ മനസ്സുള്ളവൻ।

Verse 49

तोषयेत्तं प्रयत्नेन मनसा कर्मणा गिरा । तावदाराधयेच्छिष्यः प्रसन्नोसौ भवेद्यथा

മനസ്സാൽ, പ്രവൃത്തിയാൽ, വാക്കാൽ പരിശ്രമത്തോടെ അവനെ പ്രസാദിപ്പിക്കണം. ഗുരു/ഈശ്വരൻ പ്രസന്നനാകുന്നതുവരെ ശിഷ്യൻ സേവയും ആരാധനയും തുടരണം.

Verse 50

तस्मिन्प्रसन्ने शिष्यस्य सद्यः पापक्षयो भवेत् । तस्माद्धनानि रत्नानि क्षेत्राणि च गृहाणि च

അവൻ പ്രസന്നനായാൽ ശിഷ്യന്റെ പാപങ്ങൾ ഉടൻ ക്ഷയിക്കും. അതുകൊണ്ട് ഭക്തിസേവയായി ധനം, രത്നങ്ങൾ, നിലങ്ങൾ, വീടുകൾ എന്നിവയും സമർപ്പിക്കണം.

Verse 51

भूषणानि च वासांसि यानशय्यासनानि च । एतानि गुरवे दद्याद्भक्त्या वित्तानुसारतः

ആഭരണങ്ങൾ, വസ്ത്രങ്ങൾ, വാഹനങ്ങൾ, ശയ്യ, ആസനം—ഇവയെല്ലാം തന്റെ ശേഷിയനുസരിച്ച് ഭക്തിയോടെ ഗുരുവിന് സമർപ്പിക്കണം.

Verse 52

वित्तशाठ्यं न कुर्वीत यदीच्छेत्परमां गतिम् । स एव जनको माता भर्ता बन्धुर्धनं सुखम्

പരമഗതി (മോക്ഷം) ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ ധനകാര്യത്തിൽ വഞ്ചന ചെയ്യരുത്. ആ പരമപതി ശിവൻ തന്നെയാണ് പിതാവ്, മാതാവ്, ഭർത്താവ്, ബന്ധു, ധനം, സുഖം.

Verse 53

सखा मित्रं च यत्तस्मात्सर्वं तस्मै निवेदयेत् । निवेद्य पश्चात्स्वात्मानं सान्वयं सपरिग्रहम्

അവൻ തന്നെയാണ് സത്യസഖാവും മിത്രവും; അതുകൊണ്ട് എല്ലാം അവനോട് നിവേദിക്കണം. എല്ലാം അർപ്പിച്ച ശേഷം, സ്വയംതന്നെയും—കുടുംബബന്ധങ്ങളും സർവ്വപരിഗ്രഹവും സഹിതം—ആ പ്രഭുവിന്റെ പാദങ്ങളിൽ ശരണം പ്രാപിക്കണം.

Verse 54

समर्प्य सोदकं तस्मै नित्यं तद्वशगो भवेत् । यदा शिवाय स्वात्मानं दत्तवान् देशिकात्मने

ആ ഗുരുവിന് ജലസഹിത അർഘ്യം സമർപ്പിച്ച് നിത്യവും അദ്ദേഹത്തിന്റെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശവും ശാസനവും കീഴിൽ ഇരിക്കണം; കാരണം ദേശികരൂപനായ ശിവനോട് സ്വന്തം ആത്മാവിനെ സമർപ്പിച്ചപ്പോൾ.

Verse 55

तदा शैवो भवेद्देही न ततो ऽस्ति पुनर्भवः । गुरुश्च स्वाश्रितं शिष्यं वर्षमेकं परीक्षयेत्

അപ്പോൾ ദേഹധാരിയായ ജീവൻ യഥാർത്ഥ ശൈവനാകുന്നു; ആ നിലയിൽ നിന്ന് പിന്നെ പുനർജന്മമില്ല. കൂടാതെ ഗുരു തന്റെ ആശ്രിത ശിഷ്യനെ ഒരു വർഷം മുഴുവൻ പരീക്ഷിക്കണം।

Verse 56

ब्राह्मणं क्षत्रियं वैश्यं द्विवर्षं च त्रिवर्षकम् । प्राणद्रव्यप्रदानाद्यैरादेशैश्च समासमैः

ഗുരു ബ്രാഹ്മണൻ, ക്ഷത്രിയൻ, വൈശ്യൻ—അതുപോലെ രണ്ട് വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയവനെയും മൂന്ന് വർഷം പൂർത്തിയാക്കിയവനെയും—ജീവനധാരക ദ്രവ്യദാനം മുതലായ സംക്ഷിപ്ത ആദേശങ്ങളാൽ വിളിക്കണം।

Verse 57

उत्तमांश्चाधमे कृत्वा नीचानुत्तमकर्मणि । आक्रुष्टास्ताडिता वापि ये विषादं न यान्त्यपि

വികൃതദൃഷ്ടിയാൽ ഉത്തമനെ അധമനാക്കി, നീചനെയോ ഉത്തമകർമ്മത്തിന് യോഗ്യനാക്കി കാണുന്നവർ; ശപിക്കപ്പെടുകയും അടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്താലും വിഷാദത്തിലാഴാത്തവർ—അവർ മനസ്സിൽ അചഞ്ചലരാണ്.

Verse 58

ते योग्याः संयताः शुद्धाः शिवसंस्कारकर्मणि । अहिंसका दयावंतो नित्यमुद्युक्तचेतसः

അവരേ യോജ്യർ—സംയമികളും ശുദ്ധരുമായവർ—ശിവസംസ്കാരകർമ്മത്തിൽ; അഹിംസകർ, കരുണാവന്തർ, നിത്യം ഉത്സാഹചിത്തർ.

Verse 59

अमानिनो बुद्धिमंतस्त्यक्तस्पर्धाः प्रियंवदाः । ऋजवो मृदवः स्वच्छा विनीताः स्थिरचेतसः

ആത്മഗർവ്വമില്ലാത്തവർ, വിവേകമുള്ളവർ, മത്സരമൊഴിഞ്ഞവർ, സ്നേഹവചനമുള്ളവർ; നേരുള്ളവർ, മൃദുലർ, നിർമ്മലർ, വിനീതർ, സ്ഥിരചിത്തർ—ഇവരാണ് ശൈവമാർഗത്തിന് യോഗ്യർ.

Verse 60

शौचाचारसमायुक्ताः शिवभक्ता द्विजातयः । एवं वृत्तसमोपेता वाङ्मनःकायकर्मभिः

ശൗചവും സദാചാരവും ഉള്ള ശിവഭക്ത ദ്വിജർ—വാക്ക്, മനസ്, ശരീരം എന്നീ കര്‍മങ്ങളിൽ നിയന്ത്രണം പാലിച്ച് ഇത്തരമൊരു ശീലജീവിതത്തിൽ സ്ഥാപിതരാകണം.

Verse 61

शोध्या बोध्या यथान्यायमिति शास्त्रेषु निश्चयः । नाधिकारः स्वतो नार्याः शिवसंस्कारकर्मणि

ശാസ്ത്രങ്ങളിൽ നിശ്ചയം—വിധിപ്രകാരം ശുദ്ധീകരിച്ച് ബോധിപ്പിക്കണം. സ്ത്രീയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായി ശിവസംസ്കാരകർമ്മത്തിൽ അധികാരമില്ല.

Verse 62

नियोगाद्भर्तुरस्त्येव भक्तियुक्ता यदीश्वरे । तथैव भर्तृहीनाया पुत्रादेरभ्यनुज्ञया

ഭർത്താവിന്റെ നിയോഗംകൊണ്ട് ഈശ്വരനിലേക്കുള്ള ഭക്തിയുക്തി നിശ്ചയമായി സ്ഥാപിതമാകുന്നു; ഭർത്താവില്ലാത്ത സ്ത്രീയ്ക്ക് പുത്രാദി മുതിർന്നവരുടെ അനുവാദത്താലും അതുപോലെ തന്നെ.

Verse 63

अधिकारो भवत्येव कन्यायाः पितुराज्ञया । शूद्राणां मर्त्यजातीनां पतितानां विशेषतः

കന്യയ്ക്ക് അധികാരം പിതാവിന്റെ ആജ്ഞയാൽ മാത്രമേ ഉണ്ടാകൂ—പ്രത്യേകിച്ച് ശൂദ്രർക്കും മർത്ത്യജാതികൾക്കും, അതിലും പ്രത്യേകമായി പതിതർക്കും.

Verse 64

तथा संकरजातीनां नाध्वशुद्धिर्विधीयते । तैप्यकृत्रिमभावश्चेच्छिवे परमकारणे

അതുപോലെ സംകരജാതിയിൽ ജനിച്ചവർക്കും അധ്വശുദ്ധിക്കായുള്ള നിശ്ചിത മാർഗങ്ങളിൽ കർശന നിയന്ത്രണം വിധിക്കപ്പെടുന്നില്ല. പരമകാരണമനായ ശിവനോടു അകൃത്രിമമായ സ്വാഭാവിക ഭക്തി ഉണ്ടെങ്കിൽ ശുദ്ധി നിശ്ചയമായും സിദ്ധമാകുന്നു।

Verse 65

पादोदकप्रदानाद्यैः कुर्युः पापविशोधनम् । अत्रानुलोमजाता ये युक्ता एव द्विजातिषु

പാദോദകം നൽകൽ മുതലായ ആചാരങ്ങളാൽ അവർ പാപവിശോധനം ചെയ്യണം. ഇവിടെ അനുലോമജാതരായി വിധിപൂർവ്വം ദ്വിജരിൽ ഉൾപ്പെട്ടവർ തീർച്ചയായും ഈ കർത്തവ്യങ്ങൾക്ക് യോഗ്യരാണ്।

Verse 66

तेषामध्वविशुद्ध्यादि कुर्यान्मातृकुलोचितम् । या तु कन्या स्वपित्राद्यैश्शिवधर्मे नियोजिता

അവർക്കായി അധ്വവിശുദ്ധി മുതലായ കർമങ്ങൾ മാതൃകുലത്തിന് അനുയോജ്യമായ രീതിയിൽ ചെയ്യണം. എന്നാൽ സ്വന്തം പിതാവും മറ്റ് രക്ഷിതാക്കളും ശിവധർമ്മത്തിൽ വിധിപൂർവ്വം നിയോഗിച്ച ആ കന്യ—

Verse 67

सा भक्ताय प्रदातव्या नापराय विरोधिने । दत्ता चेत्प्रतिकूलाय प्रमादाद्बोधयेत्पतिम्

അവളെ ഭക്തനേയ്ക്ക് മാത്രമേ നൽകാവൂ; വിരോധിയായ മറ്റൊരാൾക്ക് അല്ല. അശ്രദ്ധ മൂലം പ്രതികൂലനു നൽകിയാൽ ഉടൻ പതിയെ (ശിവനെ) അറിയിക്കണം।

Verse 68

अशक्ता तं परित्यज्य मनसा धर्ममाचरेत् । यथा मुनिवरं त्यक्त्वा पतिमत्रिं पतिव्रता

ആ ധർമ്മകർമ്മം പ്രവൃത്തിയിൽ നിർവഹിക്കാൻ കഴിയാത്തവൻ അതിനെ വിട്ടുവെച്ച് മനസ്സിൽ എങ്കിലും ധർമ്മം ആചരിക്കട്ടെ; യഥാ പതിവ്രതയായ ഭാര്യ മുനിവരനെ ആസക്തിവിഷയമായി ഉപേക്ഷിച്ച് ഭർത്താവായ അത്രി മുനിയോടു അചഞ്ചലമായി നിന്നതുപോലെ।

Verse 69

कृतकृत्या ऽभवत्पूर्वं तपसाराध्य शङ्करम् । यथा नारायणं देवं तपसाराध्य पांडवान्

മുമ്പ് അവൾ തപസ്സിലൂടെ ശങ്കരനെ ആരാധിച്ച് കൃതകൃത്യയായി. അതുപോലെ, ദേവനായ നാരായണൻ തപസ്സാൽ പ്രസന്നനായി പാണ്ഡവരെ അനുഗ്രഹിച്ചു.

Verse 70

पतींल्लब्धवती धर्मे गुरुभिर्न नियोजिता । अस्वातन्त्र्यकृतो दोषो नेहास्ति परमार्थतः

ധർമ്മപ്രകാരം ഭർത്താവിനെ ലഭിച്ചു; ഗുരുക്കന്മാരോ മുതിർന്നവരോ നിർബന്ധിച്ചിട്ടില്ല. അതിനാൽ പരമാർത്ഥത്തിൽ ഇവിടെ അസ്വാതന്ത്ര്യജന്യമായ ദോഷമൊന്നുമില്ല.

Verse 71

शिवधर्मे नियुक्तायाश्शिवशासनगौरवात् । बहुनात्र किमुक्तेन यो ऽपि को ऽपि शिवाश्रयः

ശിവശാസനത്തിന്റെ മഹിമകൊണ്ട് അവൾ ശിവധർമ്മപഥത്തിൽ നിയുക്തയായി. ഇവിടെ അധികം എന്തു പറയണം? ആരായാലും ശിവാശ്രയം സ്വീകരിച്ചാൽ, അവൻ അവന്റെ മാർഗത്തിൽ ദൃഢമായി സ്ഥാപിതനാകും.

Verse 72

संस्कार्यो गुर्वधीनश्चेत्संस्क्रिया न प्रभिद्यते । गुरोरालोकनादेव स्पर्शात्संभाषणादपि

ദീക്ഷയ്ക്ക് യോഗ്യനായ ശിഷ്യൻ ഗുരുവിന്റെ അധീനതയിൽ നിലകൊള്ളുകയാണെങ്കിൽ സംസ്കാരക്രിയ ഭംഗപ്പെടുകയില്ല. ഗുരുദർശനമാത്രം കൊണ്ടും, അദ്ദേഹത്തിന്റെ സ്പർശം കൊണ്ടും, അദ്ദേഹവുമായി സംഭാഷണം കൊണ്ടും ആ ക്രിയ സ്ഥിരമായി നിർവിഘ്നം മുന്നേറും.

Verse 73

यस्य संजायते प्रज्ञा तस्य नास्ति पराजयः । मनसा यस्तु संस्कारः क्रियते योगवर्त्मना

യാരിൽ സത്യപ്രജ്ഞ ഉദിക്കുന്നു, അവനു പരാജയം ഇല്ല. യോഗപഥത്തിൽ മനസ്സുകൊണ്ട് നിർവഹിക്കുന്ന അന്തഃസംസ്കാരമാണ് ആചരണത്തെ നിർണ്ണയിക്കുന്ന പവിത്രസംസ്കാരമായി മാറുന്നത്.

Verse 74

स वक्ष्यते समासेन तस्य शक्यो न विस्तरः

ആ ഉപദേശം സംക്ഷേപമായി പറയപ്പെടും; അതിന്റെ വിശാലമായ വിശദീകരണം പൂർണ്ണമായി പറയാൻ കഴിയില്ല।