मन्दरगिरिवर्णनम् — Description of Mount Mandara as Śiva’s Residence (Tapas-abode)

Verse 1

ऋषय ऊचुः । अन्तर्धानगतो देव्या सह सानुचरो हरः । क्व यातः कुत्र वासः किं कृत्वा विरराम ह

ഋഷികൾ പറഞ്ഞു—ദേവിയോടും തന്റെ ഗണങ്ങളോടും കൂടെ ഹരൻ അന്തർധാനം പ്രാപിച്ചു. അവൻ എവിടെ പോയി, എവിടെ വസിക്കുന്നു, എന്ത് ചെയ്തു അവൻ ശാന്തനായി നിലകൊണ്ടു?

Verse 2

वायुरुवाच । महीधरवरः श्रीमान्मंदरश्चित्रकंदरः । दयितो देवदेवस्य निवासस्तपसो ऽभवत्

വായു പറഞ്ഞു—വിചിത്ര ഗുഹകളാൽ ശോഭിക്കുന്ന ആ ശ്രീമാനായ ശ്രേഷ്ഠ പർവ്വതമായ മന്ദരം, ദേവദേവനായ മഹാദേവന്റെ തപസ്സിന് പ്രിയമായ വാസസ്ഥലമായി.

Verse 3

तपो महत्कृतं तेन वोढुं स्वशिरसा शिवौ । चिरेण लब्धं तत्पादपंकजस्पर्शजं सुखम्

അവൻ മഹത്തായ തപസ്സു ചെയ്തു—സ്വശിരസ്സിൽ ശിവ-ശിവാ യുഗളത്തെ വഹിക്കാനായി; ദീർഘകാലത്തിന് ശേഷം ഭഗവാന്റെ പാദപങ്കജസ്പർശത്തിൽ നിന്നുയരുന്ന ആനന്ദം അവൻ പ്രാപിച്ചു.

Verse 4

तस्य शैलस्य सौन्दर्यं सहस्रवदनैरपि । न शक्यं विस्तराद्वक्तुं वर्षकोटिशतैरपि

ആ പർവ്വതത്തിന്റെ സൗന്ദര്യം ആയിരം വായുകളാലും പൂർണ്ണമായി വിവരിക്കാൻ കഴിയില്ല; കോടിക്കണക്കിന് വർഷങ്ങൾ കഴിഞ്ഞാലും വിശദമായി പറയാൻ സാധ്യമല്ല.

Verse 5

शक्यमप्यस्य सौन्दर्यं न वर्णयितुमुत्सहे । पर्वतान्तरसौन्दर्यं साधारणविधारणात्

ഇതിന്റെ സൗന്ദര്യം വർണ്ണിക്കാൻ കഴിയുമെങ്കിലും, ഞാൻ അതു വർണ്ണിക്കാൻ ധൈര്യമെടുക്കുന്നില്ല; കാരണം ഇതിന്റെ ശോഭ മറ്റുപർവ്വതങ്ങളെ അതിക്രമിച്ച് സാധാരണ വിവരണത്തിൽ ഒതുങ്ങുന്നില്ല.

Verse 6

इदन्तु शक्यते वक्तुमस्मिन्पर्वतसुन्दरे । ऋद्ध्या कयापि सौन्दर्यमीश्वरावासयोग्यता

എങ്കിലും ഈ മനോഹര പർവ്വതത്തെക്കുറിച്ച് ഇത്രയെങ്കിലും പറയാം—ഏതോ അത്ഭുതകരമായ ദിവ്യ ഋദ്ധിയാൽ ഇതിന് അത്തരം ശോഭയും യോഗ്യതയും ലഭിച്ചിരിക്കുന്നു; ഇത് ഈശ്വരൻ ശിവന്റെ വാസസ്ഥാനത്തിന് യോജ്യം തന്നേ।

Verse 7

अत एव हि देवेन देव्याः प्रियचिकीर्षया । अतीव रमणीयोयं गिरिरन्तःपुरीकृतः

അതുകൊണ്ടുതന്നെ ദേവിയെ പ്രിയപ്പെടുത്തുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച ദേവൻ ഈ അത്യന്തം രമണീയമായ പർവ്വതത്തെ തന്റെ അന്തഃപുരമായി, സ്വകാര്യധാമമായി ആക്കി.

Verse 8

मेखलाभूमयस्तस्य विमलोपलपादपाः । शिवयोर्नित्यसान्निध्यान्न्यक्कुर्वंत्यखिलंजगत्

അതിന്റെയെല്ലാം വലയഭൂമികളും നിർമല ശിലാസോപാനങ്ങളും ശിവ-ദേവിയുടെ നിത്യസാന്നിധ്യത്താൽ സർവ്വജഗത്തെയും ചെറുതാക്കി തോന്നിക്കുന്നു.

Verse 9

पितृभ्यां जगतो नित्यं स्नानपानोपयोगतः । अवाप्तपुण्यसंस्कारः प्रसरद्भिरितस्ततः

പിതൃകളുടെ ഈ പുണ്യജലങ്ങൾ സ്നാനപാനങ്ങൾക്ക് ഉപയോഗിക്കുന്നതിനാൽ ലോകം നിത്യമായി പോഷിക്കപ്പെടുന്നു; അവയിൽ നിന്നുള്ള പുണ്യസംസ്കാരങ്ങൾ എല്ലാദിക്കിലും വ്യാപിക്കുന്നു.

Verse 10

लघुशीतलसंस्पर्शैरच्छाच्छैर्निर्झराम्बुभिः । अधिराज्येन चाद्रीणामद्रीरेषो ऽभिषिच्यते

പർവ്വത ഝരകളിൽ നിന്നൊഴുകുന്ന സ്ഫടികസമാനമായ തെളിഞ്ഞ ജലത്തിന്റെ മൃദുവായ ശീതസ്പർശത്താലും, പർവ്വതങ്ങളുടെ അധിരാജ്യത്വത്താലും, ഈ പർവ്വതരാജൻ അഭിഷിക്തനെന്നപോലെ ഭാസിക്കുന്നു.

Verse 11

निशासु शिखरप्रान्तर्वर्तिना स शिलोच्चयः । चंद्रेणाचल साम्राज्यच्छत्रेणेव विराजते

രാത്രികളിൽ ശിഖരപ്രാന്തത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന ചന്ദ്രനാൽ ആ ഉയർന്ന പർവ്വതം ദീപ്തമാകുന്നു; പർവ്വതസാമ്രാജ്യത്തിനുമേൽ ചന്ദ്രൻ രാജഛത്രംപോലെ വിരാജിക്കുന്നതുപോലെ.

Verse 12

स शैलश्चंचलीभूतैर्बालैश्चामरयोषिताम् । सर्वपर्वतसाम्राज्यचामरैरिव वीज्यते

ചാമരധാരിണിയായ യുവതികളുടെ ചഞ്ചല കേശലതകളാൽ ആ പർവ്വതം যেন വീശപ്പെടുന്നതുപോലെ—സകല പർവ്വതസാമ്രാജ്യത്തിന്റെ രാജചാമരങ്ങൾ ചുറ്റും ആടുന്നതുപോലെ।

Verse 13

प्रातरभ्युदिते भानौ भूधरो रत्नभूषितः । दर्पणे देहसौभाग्यं द्रष्टुकाम इव स्थितः

പ്രഭാതത്തിൽ പുതുതായി ഉദിച്ച സൂര്യനോടുകൂടെ, രത്നാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച ആ പർവ്വതം ദർപ്പണത്തിന് മുമ്പിൽ നിൽക്കുന്നപോലെ, തന്റെ ദേഹസൗഭാഗ്യശോഭ കാണാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നതുപോലെ നിന്നു।

Verse 14

कूजद्विहंगवाचालैर्वातोद्धृतलताभुजैः । विमुक्तपुष्पैः सततं व्यालम्बिमृदुपल्लवैः

കൂജിക്കുന്ന പക്ഷികളുടെ നാദം കൊണ്ട് അത് എപ്പോഴും മുഖരിതമായിരുന്നു; കാറ്റിൽ ഉയർന്ന ലതാഭുജങ്ങൾ ആടിക്കളിച്ചു; മൃദുല പല്ലവങ്ങൾ തൂങ്ങി; വിടർന്ന പൂക്കൾ നിരന്തരം വീണുകൊണ്ടിരുന്നു।

Verse 15

लताप्रतानजटिलैस्तरुभिस्तपसैरिव । जयाशिषा सहाभ्यर्च्य निषेव्यत इवाद्रिराट्

ലതാപ്രതാനങ്ങളാൽ ജടിലമായും തപസ്സിലിരിക്കുന്നവരെപ്പോലെ നിൽക്കുന്ന വൃക്ഷങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ടും ആയ ആ അദ്രിരാജൻ ‘ജയ’ ആശീർവാദത്തോടുകൂടെ ആരാധിക്കപ്പെടുകയും, നിരന്തരം ഭക്തിയോടെ സേവിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുന്നപോലെ തോന്നി।

Verse 16

अधोमुखैरूर्ध्वमुखैश्शृंगैस्तिर्यङ्मुखैस्तथा । प्रपतन्निव पाताले भूपृष्ठादुत्पतन्निव

ചില ശിഖരങ്ങൾ അധോമുഖവും ചിലത് ഊർധ്വമുഖവും മറ്റുചിലത് തിര്യക്മുഖവും ആയിരുന്നു; അത് പാതാളത്തിലേക്ക് പതിക്കുന്നതുപോലെയും ഭൂതലത്തിൽ നിന്ന് പൊങ്ങിവരുന്നതുപോലെയും തോന്നി।

Verse 17

परीतः सर्वतो दिक्षु भ्रमन्निव विहायसि । पश्यन्निव जगत्सर्वं नृत्यन्निव निरन्तरम्

അവൻ എല്ലാ ദിക്കുകളിലും ചുറ്റപ്പെട്ടവനായി, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്നതുപോലെയും; സമസ്ത ജഗത്തെയും ദർശിക്കുന്നതുപോലെയും; നിരന്തരമായി നൃത്തം ചെയ്യുന്നവനുപോലെയും തോന്നി।

Verse 18

गुहामुखैः प्रतिदिनं व्यात्तास्यो विपुलोदरैः । अजीर्णलावण्यतया जृंभमाण इवाचलः

പ്രതിദിനം ഗുഹാമുഖങ്ങൾ വായ്തുറന്ന് നില്ക്കെ, വിശാലോദരനായ ജീവി വായ് പിളർത്തിയതുപോലെ; അജീർണ്ണം മൂലം ലാവണ്യം മങ്ങിയത് പോലെ, ആ പർവ്വതം ജംഭിക്കുന്നതുപോലെ തോന്നി।

Verse 19

ग्रसन्निव जगत्सर्वं पिबन्निव पयोनिधिम् । वमन्निव तमोन्तस्थं माद्यन्निव खमम्बुदैः

അത് സർവ്വജഗത്തെയും വിഴുങ്ങുന്നതുപോലെയും, സമുദ്രം കുടിക്കുന്നതുപോലെയും; ഉള്ളിൽ ഒളിഞ്ഞിരുന്ന തമസ്സിനെ ഛർദ്ദിക്കുന്നതുപോലെയും, മേഘങ്ങളോടെ ആകാശത്തിൽ മദോന്മത്തമാകുന്നതുപോലെയും തോന്നി।

Verse 20

निवास भूमयस्तास्ता दर्पणप्रतिमोदराः । तिरस्कृतातपास्स्निग्धाश्रमच्छायामहीरुहाः

ആ വാസഭൂമികൾ നിർമ്മല ദർപ്പണത്തിന്റെ ഉള്ളഭാഗംപോലെ ശീതളവും മനോഹരവും ആയിരുന്നു. മഹാവൃക്ഷങ്ങളുടെ ഘനവും മൃദുവുമായ നിഴൽ ആശ്രമങ്ങളിൽ സൂര്യതാപം കടക്കാതിരിക്കാൻ തടഞ്ഞു।

Verse 21

सरित्सरस्तडागादिसंपर्कशिशिरानिलाः । तत्र तत्र निषण्णाभ्यां शिवाभ्यां सफलीकृताः

നദി, തടാകം, കുളം മുതലായവയുടെ സ്പർശത്തിൽ ശീതളമായ കാറ്റുകൾ, അവിടവിടെയായി ഒരുമിച്ച് ആസീനരായ ശിവനും ശിവയും എന്ന ആ രണ്ടു മംഗളസ്വരൂപങ്ങളാൽ സത്യമായും സഫലമായി.

Verse 22

तमिमं सर्वतः श्रेष्ठं स्मृत्वा साम्बस्त्रियम्बकः । रैभ्याश्रमसमीपस्थश्चान्तर्धानं गतो ययौ

അവനെ സർവ്വതഃ ശ്രേഷ്ഠതമനായി സ്മരിച്ച്, ഉമാസഹിത ത്ര്യംബകൻ മഹേശ്വരൻ റൈഭ്യാശ്രമസമീപം ചെന്നു യോഗമായയാൽ അന്തർധാനം പ്രാപിച്ച് പുറപ്പെട്ടു।

Verse 23

तत्रोद्यानमनुप्राप्य देव्या सह महेश्वरः । रराम रमणीयासु देव्यान्तःपुरभूमिषु

അവിടത്തെ ഉദ്യാനത്തിൽ എത്തി, ദേവിയോടുകൂടെ മഹേശ്വരൻ ദേവിയുടെ അന്തഃപുരത്തിലെ മനോഹര പ്രാകാരങ്ങളിൽ ആനന്ദത്തോടെ വിഹരിച്ചു।

Verse 24

तथा गतेषु कालेषु प्रवृद्धासु प्रजासु च । दैत्यौ शुंभनिशुंभाख्यौ भ्रातरौ संबभूवतुः

ഇങ്ങനെ കാലം കടന്നുപോകുകയും പ്രജകൾ വർദ്ധിക്കുകയും ചെയ്തപ്പോൾ, ശുംഭ-നിശുംഭ എന്ന പേരുള്ള രണ്ട് ദൈത്യ സഹോദരന്മാർ ഉദിച്ചു।

Verse 25

ताभ्यां तपो बलाद्दत्तं ब्रह्मणा परमेष्टिना । अवध्यत्वं जगत्यस्मिन्पुरुषैरखिलैरपि

അവരുടെ തപസ്സിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ പ്രസന്നനായ പരമേഷ്ഠി ബ്രഹ്മാവ്, ഈ ലോകത്തിൽ എല്ലാ പുരുഷന്മാരാലും അവധ്യമായിരിപ്പാനുള്ള വരം നൽകി।

Verse 26

अयोनिजा तु या कन्या ह्यंबिकांशसमुद्भवा । अजातपुंस्पर्शरतिरविलंघ्यपराक्रमा

ആ കന്യക യാതൊരു യോനിയിൽ നിന്നുമല്ല ജനിച്ചത്; അംബികയുടെ അംശത്തിൽ നിന്നു പ്രാദുർഭവിച്ചു. പുരുഷസ്പർശം അറിയാത്ത ശുദ്ധിയിൽ രമിക്കുന്നവൾ, ആരും ലംഘിക്കാനാകാത്ത പരാക്രമശാലിനി.

Verse 27

तया तु नौ वधः संख्ये तस्यां कामाभिभूतयोः । इति चाभ्यर्थितो ब्रह्मा ताभ्याम्प्राह तथास्त्विति

“അവളാൽ തന്നേ യുദ്ധത്തിൽ ഞങ്ങളുടെ വധം സംഭവിക്കും”—അവളോടുള്ള കാമാവേശത്തിൽ ആകുലരായ ആ ഇരുവരും ബ്രഹ്മാവിനോട് അപേക്ഷിച്ചു. ഇങ്ങനെ അപേക്ഷിക്കപ്പെട്ട ബ്രഹ്മാവ് അവരോട്—“തഥാസ്തു” എന്നു പറഞ്ഞു.

Verse 28

ततः प्रभृति शक्रादीन्विजित्य समरे सुरान् । निःस्वाध्यायवषट्कारं जगच्चक्रतुरक्रमात्

അന്നുമുതൽ അവൻ യുദ്ധത്തിൽ ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാരെ ജയിച്ചു; അപ്രതിരോധ്യമായ ശക്തിയാൽ ലോകത്തെ വേദപാരായണവും യാഗത്തിലെ “വഷട്”ഘോഷവും പോലും നിശ്ശബ്ദമാകുന്ന നിലയിലാക്കി.

Verse 29

तयोर्वधाय देवेशं ब्रह्माभ्यर्थितवान्पुनः । विनिंद्यापि रहस्यं वां क्रोधयित्वा यथा तथा

ആ ഇരുവരുടെ നാശത്തിനായി ബ്രഹ്മാവ് വീണ്ടും ദേവേശ്വരനായ ശിവനോട് അപേക്ഷിച്ചു. പിന്നെ നിങ്ങളുടെ രഹസ്യം നിന്ദിച്ച്—എങ്ങനെയായാലും—നിങ്ങളിരുവരിലും ക്രോധം ഉണർത്തി.

Verse 30

तद्वर्णकोशजां शक्तिमकामां कन्यकात्मिकाम् । निशुम्भशुंभयोर्हंत्रीं सुरेभ्यो दातुमर्हसि

അതുകൊണ്ട് ആ ദീപ്തസാരത്തിൽ നിന്നു ജനിച്ച, ആഗ്രഹരഹിതയായ, കന്യാരൂപിണിയായ ആ ശക്തിയെ—നിശുംബ-ശുംബന്മാരുടെ ഹന്ത്രിയായവളെ—ദേവന്മാർക്ക് നൽകുന്നത് നിങ്ങള്ക്ക് യുക്തമാണ്.

Verse 31

एवमभ्यर्थितो धात्रा भगवान्नीललोहितः । कालीत्याह रहस्यं वां निन्दयन्निव सस्मितः

ഇങ്ങനെ ധാത്ര (ബ്രഹ്മാവ്) അപേക്ഷിച്ചതിനാൽ ഭഗവാൻ നീലലോഹിതൻ—സ്നേഹപൂർവ്വം ശാസിക്കുന്നതുപോലെ—സ്മിതത്തോടെ നിങ്ങളിരുവരോടും ‘കാളി’ എന്ന രഹസ്യനാമം ഉച്ചരിച്ചു.

Verse 32

ततः क्रुद्धा तदा देवी सुवर्णा वर्णकारणात् । स्मयन्ती चाह भर्तारमसमाधेयया गिरा

അപ്പോൾ വർണ്ണകാര്യത്തെച്ചൊല്ലി ക്രുദ്ധയായ ദേവി സുവർണ്ണാ പുഞ്ചിരിയോടെ, ഭർത്താവിനെ ശമിപ്പിക്കാത്ത വാക്കുകളാൽ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 33

देव्युवाच । ईदृशो मम वर्णेस्मिन्न रतिर्भवतो ऽस्ति चेत् । एवावन्तं चिरं कालं कथमेषा नियम्यते

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു— “എന്റെ ഇത്തരത്തിലുള്ള വർണ്ണരൂപത്തിൽ നിനക്കു രതി ഇല്ലെങ്കിൽ, ഈ കാമവൃത്തി ഇത്ര ദീർഘകാലം എങ്ങനെ നിയന്ത്രിതമായി?”

Verse 34

अरत्या वर्तमानो ऽपि कथं च रमसे मया । न ह्यशक्यं जगत्यस्मिन्नीश्वरस्य जगत्प्रभोः

“അരതി (അസന്തോഷം) നിലനിൽക്കുമ്പോഴും എങ്ങനെ നീ എന്നോടൊപ്പം രമിക്കുന്നു? കാരണം ഈ ലോകത്തിൽ ജഗത്പ്രഭുവായ ഈശ്വരനു അസാധ്യം ഒന്നുമില്ല।”

Verse 35

स्वात्मारामस्य भवतो रतिर्न सुखसाधनम् । इति हेतोः स्मरो यस्मात्प्रसभं भस्मसात्कृतः

സ്വാത്മാനന്ദത്തിൽ രമിക്കുന്ന നിനക്കു രതി സുഖസാധനം അല്ല; അതുകൊണ്ടുതന്നെ സ്മരൻ (കാമദേവൻ) നിനാൽ ബലമായി ഭസ്മീകരിക്കപ്പെട്ടു।

Verse 36

या च नाभिमता भर्तुरपि सर्वांगसुन्दरी । सा वृथैव हि जायेत सर्वैरपि गुणान्तरैः

ഭാര്യ സർവ്വാംഗസുന്ദരിയായിരുന്നാലും ഭർത്താവിന് പ്രിയയും അനുകൂലയും അല്ലെങ്കിൽ, മറ്റു പല ഗുണങ്ങൾ ഉണ്ടായാലും അവളുടെ ജനനം സത്യത്തിൽ വ്യർത്ഥമെന്നു പറയപ്പെടുന്നു।

Verse 37

भर्तुर्भोगैकशेषो हि सर्ग एवैष योषिताम् । तथासत्यन्यथाभूता नारी कुत्रोपयुज्यते

സ്ത്രീകൾക്കായി ഈ സൃഷ്ടി ഒരേയൊരു ശേഷമെന്നപോലെ പറയുന്നു—ഭർത്താവിന്റെ ഭോഗവിഷയമാകുക. അതുപോലും ഉണ്ടായിരിക്കെ അവളെ ‘അസത്യം’ എന്നു മുദ്രകുത്തി വേറെയായി അപവാദപ്പെടുത്തുകയാണെങ്കിൽ, സ്ത്രീക്ക് യഥാർത്ഥ സ്ഥാനമൊക്കെ എവിടെ?

Verse 38

तस्माद्वर्णमिमं त्यक्त्वा त्वया रहसि निन्दितम् । वर्णान्तरं भजिष्ये वा न भजिष्यामि वा स्वयम्

അതുകൊണ്ട് നീ രഹസ്യമായി നിന്ദിച്ച ഈ വർണ്ണസ്ഥാനത്തെ ഉപേക്ഷിച്ച്, ഞാൻ സ്വമേധയാ മറ്റൊരു വർണ്ണം സ്വീകരിക്കുകയോ, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നും സ്വീകരിക്കാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യും।

Verse 39

इत्युक्त्वोत्थाय शयनाद्देवी साचष्ट गद्गदम् । ययाचे ऽनुमतिं भर्तुस्तपसे कृतनिश्चया

ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞിട്ട് ദേവി ശയനത്തിൽ നിന്ന് എഴുന്നേറ്റ്, വികാരഭരിതമായ ഗദ്ഗദസ്വരത്തിൽ അദ്ദേഹത്തെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു. തപസ്സിന് ദൃഢനിശ്ചയമാക്കി, ഭർത്താവിനോട് തപസ്സ് ചെയ്യാൻ അനുവാദം യാചിച്ചു।

Verse 40

तथा प्रणयभंगेन भीतो भूतपतिः स्वयम् । पादयोः प्रणमन्नेव भवानीं प्रत्यभाषत

ഇങ്ങനെ അവരുടെ പ്രണയസൗഹൃദം ഭംഗപ്പെടുമോ എന്ന ഭയത്തിൽ ഭീതനായ ഭൂതപതി ശിവൻ സ്വയം, ഭവാനിയുടെ പാദങ്ങളിൽ നമസ്കരിച്ചുകൊണ്ടുതന്നെ അവളോട് മറുപടി പറഞ്ഞു।

Verse 41

ईश्वर उवाच । अजानती च क्रीडोक्तिं प्रिये किं कुपितासि मे । रतिः कुतो वा जायेत त्वत्तश्चेदरतिर्मम

ഈശ്വരൻ പറഞ്ഞു—പ്രിയേ, ഇവ കളിയായി പറഞ്ഞ വാക്കുകളാണെന്ന് നീ അറിയുന്നില്ല; എനിക്കെന്തിന് കോപം? എനിക്ക് നിന്നോടു അരതി (വിമുഖത) ഉണ്ടായിരുന്നെങ്കിൽ, രതി—പ്രേമം—എങ്ങനെ ജനിക്കും?

Verse 42

माता त्वमस्य जगतः पिताहमधिपस्तथा । कथं तदुत्पपद्येत त्वत्तो नाभिरतिर्मम

നീ ഈ ജഗത്തിന്റെ മാതാവ്; ഞാൻ പിതാവും അധിപതിയും കൂടിയാണ്. അപ്പോൾ നിന്നോടു എനിക്ക് അഭിരതി—ആനന്ദമയ ആസക്തി—ഇല്ലാതിരിക്കുക എങ്ങനെ സാധ്യം?

Verse 43

आवयोरभिकामो ऽपि किमसौ कामकारितः । यतः कामसमुत्पत्तिः प्रागेव जगदुद्भवः

നമ്മിൽ തമ്മിൽ ആഗ്രഹം ഉദിച്ചാലും അത് കാമദേവൻ കാരണമാക്കിയതെങ്ങനെ? കാരണം കാമത്തിന്റെ ഉദ്ഭവം ലോകപ്രകടനത്തിനും മുമ്പേ ഉണ്ടായിരുന്നതാണ്.

Verse 44

पृथग्जनानां रतये कामात्मा कल्पितो मया । ततः कथमुपालब्धः कामदाहादहं त्वया

ലോകജീവികളുടെ രതി-ആനന്ദത്തിനും സംഗമത്തിനുമായി സൃഷ്ടിയിൽ ഞാൻ കാമതത്ത്വം കല്പിച്ചു. അങ്ങനെ ഇരിക്കെ കാമദാഹത്തെച്ചൊല്ലി നീ എങ്ങനെ എന്നെ കുറ്റപ്പെടുത്തുന്നു?

Verse 45

मां वै त्रिदशसामान्यं मन्यमानो मनोभवः । मनाक्परिभवं कुर्वन्मया वै भस्मसात्कृतः

എന്നെ ദേവന്മാരോടു സമാനനെന്ന് കരുതി മനോഭവൻ (കാമൻ) അല്പം അവമാനിച്ചു; അതുകൊണ്ട് ഞാൻ അവനെ ഭസ്മമാക്കി.

Verse 46

विहारोप्यावयोरस्य जगतस्त्राणकारणात् । ततस्तदर्थं त्वय्यद्य क्रीडोक्तिं कृतवाहनम्

ഈ ലോകത്തിന്റെ രക്ഷയ്ക്ക് കാരണമാകുന്നതിനാൽ നമ്മുടെ വിഹാരവും കല്യാണകരമാകുന്നു. അതിനാൽ അതേ ലക്ഷ്യത്തിനായി ഇന്ന് നിന്നെയേ ഉപാധിയാക്കി ഞാൻ ഈ ക്രീഡാമയ സംരംഭം ക്രമീകരിച്ചിരിക്കുന്നു.

Verse 47

स चायमचिरादर्थस्तवैवाविष्करिष्यते । क्रोधस्य जनकं वाक्यं हृदि कृत्वेदमब्रवीत्

“ഈ കാര്യം ഉടൻ തന്നെ നിനക്കു വ്യക്തമായിത്തീരും.” ക്രോധം ജനിപ്പിക്കുന്ന ആ വാക്കുകൾ ഹൃദയത്തിൽ ധരിച്ചു അവൻ പിന്നെ ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞു.

Verse 48

देव्युवाच । श्रुतपूर्वं हि भगवंस्तव चाटु वचो मया । येनैवमतिधीराहमपि प्रागभिवंचिता

ദേവി പറഞ്ഞു—“ഹേ ഭഗവൻ, നിന്റെ ചാട്ടുവചനങ്ങൾ ഞാൻ മുമ്പും കേട്ടിട്ടുണ്ട്; അതിനാൽ ഞാൻ, സ്ഥിരബുദ്ധിയുള്ളവളായിട്ടും, മുൻകാലത്ത് വഞ്ചിതയായി.”

Verse 49

प्राणानप्यप्रिया भर्तुर्नारी या न परित्यजेत् । कुलांगना शुभा सद्भिः कुत्सितैव हि गम्यते

ഭർത്താവിന് അപ്രിയയായാലും, പ്രാണം പോയാലും അവനെ ഉപേക്ഷിക്കാത്ത സ്ത്രീ സജ്ജനന്മാർക്കു കുലസ്ത്രീയും മംഗളകരിയുമാണ്; എന്നാൽ നീചർ അവളെ നിന്ദ്യയായി കാണുന്നു.

Verse 50

भूयसी च तवाप्रीतिरगौरमिति मे वपुः । क्रीडोक्तिरपि कालीति घटते कथमन्यथा

“എന്നോടുള്ള നിന്റെ അപ്രീതി വളരെ കൂടുതലാണ്—‘എന്റെ രൂപം ഗൗരിയുടേതുപോലെ ഗൗരവർണ്ണമല്ല’ എന്നു കരുതി. അതുകൊണ്ട് കളിയായി പറഞ്ഞ ‘കാളി’ എന്ന വാക്കും യോജിക്കുന്നു; അല്ലെങ്കിൽ എങ്ങനെ?”

Verse 51

सद्भिर्विगर्हितं तस्मात्तव कार्ष्ण्यमसंमतम् । अनुत्सृज्य तपोयोगात्स्थातुमेवेह नोत्सहे

അതുകൊണ്ട് നിന്റെ കഠിനത സദ്ജനങ്ങൾ നിന്ദിക്കുന്നു; അത് അംഗീകരിക്കപ്പെടുന്നതുമല്ല. തപസ്സും യോഗവും ചേർന്ന ഈ സംയോഗം ഉപേക്ഷിക്കാതെ, ഇനി ഇവിടെ നില്ക്കാൻ എനിക്ക് ധൈര്യമില്ല।

Verse 52

शिव उवाच । स यद्येवंविधतापस्ते तपसा किं प्रयोजनम् । ममेच्छया स्वेच्छया वा वर्णान्तरवती भव

ശിവൻ അരുളിച്ചെയ്തു: “നിന്റെ തപസ്സു ഇത്തരമെങ്കിൽ, അത്തരം തപസ്സിന് എന്ത് പ്രയോജനം? എന്റെ ഇച്ഛയാലോ നിന്റെ സ്വേച്ഛയാലോ, നീ മറ്റൊരു വർണ്ണധാരിണിയായി മാറുക.”

Verse 53

देव्युवाच । नेच्छामि भवतो वर्णं स्वयं वा कर्तुमन्यथा । ब्रह्माणं तपसाराध्य क्षिप्रं गौरी भवाम्यहम्

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു: “ഞാൻ സ്വയം നിങ്ങളുടെ വിധി/വിവരണം മറ്റെങ്ങനെങ്കിലും മാറ്റാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നില്ല. തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിച്ച് ഞാൻ शीഘ്രം ഗൗരി (ശുഭം, ഗൗരവർണ്ണ) ആകും.”

Verse 54

ईश्वर उवाच । मत्प्रसादात्पुरा ब्रह्मा ब्रह्मत्वं प्राप्तवान्पुरा । तमाहूय महादेवि तपसा किं करिष्यसि

ഈശ്വരൻ അരുളിച്ചെയ്തു: “പണ്ടെ എന്റെ പ്രസാദത്താൽ ബ്രഹ്മാവ് ബ്രഹ്മത്വം പ്രാപിച്ചു. ഓ മഹാദേവീ, അവനെ വിളിച്ചു വരുത്തി തപസ്സിലൂടെ നീ എന്ത് നേടും?”

Verse 55

देव्युवाच । त्वत्तो लब्धपदा एव सर्वे ब्रह्मादयः सुराः । तथाप्याराध्य तपसा ब्रह्माणं त्वन्नियोगतः

ദേവി അരുളിച്ചെയ്തു: “ബ്രഹ്മാവിനെ തുടങ്ങി എല്ലാ ദേവന്മാരും തങ്ങളുടെ സ്ഥാനവും ശക്തിയും നിന്നിൽ നിന്നുതന്നെ ലഭിച്ചതാണ്. എങ്കിലും നിന്റെ നിയോഗപ്രകാരം അവർ തപസ്സിലൂടെ ബ്രഹ്മാവിനെ ആരാധിക്കുന്നു.”

Verse 56

पुरा किल सती नाम्ना दक्षस्य दुहिता ऽभवम् । जगतां पतिमेवं त्वां पतिं प्राप्तवती तथा

പൂർവകാലത്ത് ഞാൻ ദക്ഷന്റെ പുത്രിയായി ‘സതി’ എന്ന നാമത്തിൽ ജനിച്ചു; അങ്ങനെ ലോകങ്ങളുടെ അധിപനായ നിന്നെയേ ഭർത്താവായി പ്രാപിച്ചു।

Verse 57

एवमद्यापि तपसा तोषयित्वा द्विजं विधिम् । गौरी भवितुमिच्छामि को दोषः कथ्यतामिह

ഇന്നും ഞാൻ തപസ്സാൽ ദ്വിജസ്വരൂപനായ വിധാതാ ബ്രഹ്മാവിനെ തൃപ്തിപ്പെടുത്തി. ഞാൻ ഗൗരിയാകുവാൻ ആഗ്രഹിക്കുന്നു—ഇതിൽ ദോഷമെന്ത്? ഇവിടെ പറയുക.

Verse 58

एवमुक्तो महादेव्या वामदेवः स्मयन्निव । न तां निर्बंधयामास देवकार्यचिकीर्षया

മഹാദേവി ഇങ്ങനെ പറഞ്ഞപ്പോൾ വാമദേവൻ മന്ദഹാസം ചെയ്തതുപോലെ; ദേവകാര്യസിദ്ധിക്കായി അവളെ ഇനി നിർബന്ധിച്ചില്ല.