भद्रस्य दिव्यरथारोहणं शङ्खनादश्च — Bhadra’s Divine Chariot-Ascent and the Conch-Blast

Verse 1

तस्मिन्नवसरे व्योम्नि समाविरभवद्रथः । सहस्रसूर्यसंकाशश्चारुचीरवृषध्वजः

അന്നേ നിമിഷം ആകാശത്തിൽ ഒരു രഥം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു—ആയിരം സൂര്യന്മാരെപ്പോലെ ദീപ്തമായത്—വൃഷധ്വജധാരിയും മനോഹര വസ്ത്രങ്ങളാൽ അലങ്കൃതവും।

Verse 2

अश्वरत्नद्वयोदारो रथचक्रचतुष्टयः । सञ्चितानेकदिव्यास्त्रशस्त्ररत्नपरिष्कृतः

ആ രഥം രണ്ടു ശ്രേഷ്ഠ രത്നസദൃശ അശ്വങ്ങളാൽ യുക്തവും നാലു ചക്രങ്ങളാൽ സുസജ്ജിതവും ആയിരുന്നു; അതിൽ സംചിതമായ അനേകം ദിവ്യാസ്ത്ര-ശസ്ത്രങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു, അമൂല്യ രത്നങ്ങളാൽ അത്യന്തം അലങ്കൃതവുമായിരുന്നു।

Verse 3

तस्यापि रथवर्यस्य स्यात्स एव हि सारथिः । यथा च त्रैपुरे युद्धे पूर्वं शार्वरथे स्थितः

ആ ശ്രേഷ്ഠ രഥത്തിനും സാരഥി അവൻ തന്നെയാകണം—ത്രിപുരയുദ്ധത്തിൽ മുൻപ് അവൻ ശാർവരഥത്തിൽ അധിഷ്ഠിതനായിരുന്നപോലെ।

Verse 4

स तं रथवरं ब्रह्मा शासनादेव शूलिनः । हरेस्समीपमानीय कृताञ्जलिरभाषत

അപ്പോൾ ബ്രഹ്മാവ് ശൂലധാരിയായ പ്രഭു (ശിവൻ) യുടെ ആജ്ഞമാത്രത്താൽ ആ ശ്രേഷ്ഠ രഥം ഹരി (വിഷ്ണു) യുടെ സമീപത്തേക്ക് കൊണ്ടുവന്ന്, കൃതാഞ്ജലിയായി അവനെ അഭിസംബോധന ചെയ്തു।

Verse 5

भगवन्भद्र भद्रांग भगवानिन्दुभूषणः । आज्ञापयति वीरस्त्वां रथमारोढुमव्ययः

ഹേ ഭഗവൻ, ഹേ ഭദ്ര! ഹേ ശുഭാംഗ വീരാ! ചന്ദ്രഭൂഷണനായ ഭഗവാൻ—അവ്യയനായ പ്രഭു ശിവൻ—നിനക്കു രഥം आरोഹിക്കുവാൻ ആജ്ഞാപിക്കുന്നു।

Verse 6

रेभ्याश्रमसमीपस्थस्त्र्यंबको ऽंबिकया सह । सम्पश्यते महाबाहो दुस्सहं ते पराक्रमम्

രേഭ്യാശ്രമത്തിന്റെ സമീപത്ത് നിലകൊള്ളുന്ന ത്ര്യംബകൻ (ശിവൻ) അംബിക (പാർവതി) യോടുകൂടെ, ഹേ മഹാബാഹോ, നിന്റെ ദുസ്സഹമായ പരാക്രമം ദർശിക്കുന്നു।

Verse 7

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा स वीरो गणकुञ्जरः । आरुरोह रथं दिव्यमनुगृह्य पितामहम्

ആ വാക്കുകൾ കേട്ട്, ഗണങ്ങളിൽ ഗജരാജനെപ്പോലെ വീരനായ ആ ഗണൻ, പിതാമഹൻ (ബ്രഹ്മാവ്) നൽകിയ അനുഗ്രഹവും ആശീർവാദവും പ്രാപിച്ച് ദിവ്യരഥത്തിൽ आरोഹിച്ചു।

Verse 8

तथा रथवरे तस्मिन्स्थिते ब्रह्मणि सारथौ । भद्रस्य ववृधे लक्ष्मी रुद्रस्येव पुरद्विषः

അങ്ങനെ ആ ശ്രേഷ്ഠരഥത്തിൽ സാരഥിയായി ബ്രഹ്മാവ് നിലകൊണ്ടതുമാത്രത്തിൽ ഭദ്രന്റെ ലക്ഷ്മീ-ശ്രീ വർധിച്ചു—ത്രിപുരദ്വേഷിയായ രുദ്രന്റെ മഹിമ എപ്പോഴും വളരുന്നതുപോലെ।

Verse 9

ततः शंखवरं दीप्तं पूर्णचंद्रसमप्रभम् । प्रदध्मौ वदने कृत्वा भानुकंपो महाबलः

അപ്പോൾ മഹാബലനായ ഭാനുകമ്പൻ പൂർണ്ണചന്ദ്രസമപ്രഭയോടെ ദീപ്തമായ ശ്രേഷ്ഠശംഖം അധരങ്ങളിൽ ചേർത്ത് ശക്തിയായി ഊതിച്ചു.

Verse 10

तस्य शंखस्य तं नादं भिन्नसारससन्निभम् । श्रुत्वा भयेन देवानां जज्वाल जठरानलः

ആ ശംഖത്തിന്റെ ഭിന്നസാരസധ്വനിസദൃശമായ നാദം കേട്ടപ്പോൾ ദേവന്മാർ ഭയത്താൽ വിറച്ചു; അവരുടെ ജഠരാഗ്നി ജ്വലിച്ചു.

Verse 11

यक्षविद्याधराहीन्द्रैः सिद्धैर्युद्धदिदृक्षुभिः । क्षणेन निबडीभूताः साकाशविवरा दिशाः

യുദ്ധം കാണുവാൻ ആഗ്രഹിച്ച യക്ഷന്മാർ, വിദ്യാധരന്മാർ, നാഗേന്ദ്രന്മാർ, സിദ്ധന്മാർ എന്നിവർ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ കൂടിച്ചേർന്നു; ആകാശത്തിൽ ഇടമില്ലാതെ ദിക്കുകൾ കുത്തിനിറഞ്ഞു.

Verse 12

ततः शार्ङ्गेण चापाङ्कात्स नारायणनीरदः । महता बाणवर्षेण तुतोद गणगोवृषम्

അപ്പോൾ മേഘഗർജ്ജനപോലെ മുഴങ്ങുന്ന ആ നാരായണൻ ശാർങ്ഗധനുസ്സിനെ ചെവിവരെ വലിച്ച്, മഹത്തായ ബാണവർഷംകൊണ്ട് ശിവഗണങ്ങളുടെ കാളസദൃശനായ നേതാവിനെ തുളച്ചു.

Verse 13

तं दृष्ट्वा विष्णुमायांतं शतधा बाणवर्षिणम् । स चाददे धनुर्जैत्रं भद्रो बाणसहस्रमुक्

വിഷ്ണുമായയാൽ പ്രത്യക്ഷമായി ശതധാരയായി ബാണവർഷം ചൊരിയുന്നവനെ കണ്ടു, ഭദ്രനും വിജയധനുസ്സിനെ എടുത്തു—സഹസ്രബാണമുഖംപോലെ—പ്രതിക്രമത്തിന് സന്നദ്ധനായി।

Verse 14

समादाय च तद्दिव्यं धनुस्समरभैरवम् । शनैर्विस्फारयामास मेरुं धनुरिवेश्वरः

ആ ദിവ്യവും യുദ്ധത്തിൽ ഭയങ്കരവുമായ ധനുസ്സിനെ എടുത്ത്, ഈശ്വരൻ അതിനെ മന്ദമായി വലിച്ചു; മേരുപർവ്വതം തന്നെയെ ധനുസ്സായി ചെയ്തതുപോലെ തോന്നി।

Verse 15

तस्य विस्फार्यमाणस्य धनुषो ऽभून्महास्वनः । तेन स्वनेन महता पृथिवीं समकंपयत्

ആ ധനുസ്സിനെ വലിക്കുമ്പോൾ മഹാനാദം ഉയർന്നു; ആ പ്രബലമായ മുഴക്കത്തിൽ ഭൂമിയും വിറച്ചു കുലുങ്ങി।

Verse 16

ततः शरवरं घोरं दीप्तमाशीविषोपमम् । जग्राह गणपः श्रीमान्स्वयमुग्रपराक्रमः

അപ്പോൾ ശ്രീമാൻ ഗണപൻ—സ്വയം ഉഗ്രപരാക്രമൻ—വിഷസർപ്പത്തെപ്പോലെ ജ്വലിച്ചു തെളിയുന്ന ഭയങ്കരമായ ശരവരം (ബാണസമൂഹം) പിടിച്ചു।

Verse 17

बाणोद्धारे भुजो ह्यस्य तूणीवदनसंगतः । प्रत्यदृश्यत वल्मीकं विवेक्षुरिव पन्नगः

അമ്പുകൾ എടുത്തുകൊണ്ടിരിക്കെ അവന്റെ ഭുജം തൂണീരത്തിന്റെ വായ്ക്കരികെ ചേർന്ന്, വൽമീകത്തിൽ നിന്ന് ഫണം ഉയർത്തി വഴിയന്വേഷിക്കുന്ന പാമ്പുപോലെ ദൃശ്യമാവുകയായിരുന്നു.

Verse 18

समुद्धृतः करे तस्य तत्क्षणं रुरुचे शरेः । महाभुजंगसंदष्टो यथा बालभुजङ्गमः

ആ അമ്പ് അവന്റെ കൈയിൽ ഉയർത്തിയതുമാത്രം, അതേ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ ദീപ്തമായി—മഹാസർപ്പം കടിച്ചു പിടിച്ച ബാലസർപ്പം പുളകിച്ച് തിളങ്ങുന്നതുപോലെ.

Verse 19

शरेण घनतीव्रेण भद्रो रुद्रपराक्रमः । विव्याध कुपितो गाढं ललाटे विष्णुमव्ययम्

അപ്പോൾ രുദ്രപരാക്രമം ധരിച്ച ഭദ്രൻ ക്രോധിച്ച്, ഘനവും തീക്ഷ്ണവുമായ അമ്പുകൊണ്ട് അവ്യയനായ വിഷ്ണുവിന്റെ ലലാടത്തിൽ ദൃഢമായി കുത്തിവെച്ചു.

Verse 20

ललाटे ऽभिहितो विष्णुः पूर्वमेवावमानितः । चुकोप गणपेंद्राय मृगेंद्रायेव गोवृषः

നെറ്റിയിൽ വെറും അടയാളമെന്നു പറഞ്ഞ് മുമ്പേ അപമാനിക്കപ്പെട്ട വിഷ്ണു ഗണപതീന്ദ്രനോടു ക്രോധിച്ചു; സിംഹേന്ദ്രനോടു മഹാവൃഷഭൻ രോഷിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 21

ततस्त्वशनिकल्पेन क्रूरास्येन महेषुणा । विव्याध गणराजस्य भुजे भुजगसन्निभे

അപ്പോൾ ആ ക്രൂരമുഖൻ ഇടിമിന്നൽപോലെയുള്ള മഹാബാണംകൊണ്ട്, സർപ്പസന്നിഭമായ ഭുജമുള്ള ഗണരാജന്റെ ഭുജം തുളച്ചു।

Verse 22

सो ऽपि तस्य भुजे भूयः सूर्यायुतसमप्रभम् । विससर्ज शरं वेगाद्वीरभद्रो महाबलः

അപ്പോൾ മഹാബലനായ വീരഭദ്രനും വീണ്ടും അവന്റെ ഭുജത്തിലേക്ക് മഹാവേഗത്തിൽ ഒരു ബാണം വിട്ടു; അത് പതിനായിരം സൂര്യന്മാരുടെ തേജസ്സുപോലെ ജ്വലിച്ചു।

Verse 23

स च विष्णुः पुनर्भद्रं भद्रो विष्णुं तथा पुनः । स च तं स च तं विप्राश्शरैस्तावनुजघ्नतुः

അപ്പോൾ വിഷ്ണു വീണ്ടും ഭദ്രനെ പ്രഹരിച്ചു; ഭദ്രനും വീണ്ടും വിഷ്ണുവിനെ പ്രഹരിച്ചു. ഹേ ബ്രാഹ്മണന്മാരേ, അവർ മാറിമാറി അമ്പുവർഷങ്ങളാൽ പരസ്പരം ആവർത്തിച്ച് ആക്രമിച്ചു.

Verse 24

तयोः परस्परं वेगाच्छरानाशु विमुंचतोः । द्वयोस्समभवद्युद्धं तुमुलं रोमहर्षणम्

അവർ ഇരുവരും പരസ്പരം മഹാവേഗത്തോടെ വേഗത്തിൽ അമ്പുകൾ വിട്ടുകൊണ്ടിരുന്നു. അപ്പോൾ അവരുടെ ഇടയിൽ ഭയങ്കരവും കലഹപൂർണ്ണവും രോമാഞ്ചകരവുമായ ദ്വന്ദ്വയുദ്ധം ഉദിച്ചു.

Verse 25

तद्दृष्ट्वा तुमुलं युद्धं तयोरेव परस्परम् । हाहाकारो महानासीदाकाशे खेचरेरितः

അവരുടെ തമ്മിലുള്ള ആ ഭയങ്കരവും കലഹപൂർണ്ണവും ആയ യുദ്ധം കണ്ടപ്പോൾ, ആകാശത്തിൽ സഞ്ചരിക്കുന്ന ദിവ്യസത്തകൾ ആകാശത്ത് മഹാ ഹാഹാകാരം ഉയർത്തി.

Verse 26

ततस्त्वनलतुंडेन शरेणादित्यवर्चसा । विव्याध सुदृढं भद्रो विष्णोर्महति वक्षसि

അതിനുശേഷം ഭദ്രൻ അഗ്നിമുഖമുള്ളതും സൂര്യതേജസ്സാൽ ദീപ്തമായതുമായ അമ്പുകൊണ്ട് വിഷ്ണുവിന്റെ വിശാലമായ വക്ഷസ്ഥലത്തിൽ ദൃഢമായി കുത്തിവെച്ചു.

Verse 27

स तु तीव्रप्रपातेन शरेण दृढमाहतः । महतीं रुजमासाद्य निपपात विमोहितः

എന്നാൽ അവൻ അതിതീവ്രവേഗത്തിൽ പതിച്ച അമ്പാൽ ദൃഢമായി പ്രഹരിക്കപ്പെട്ടു. മഹാവേദന അനുഭവിച്ച്, മോഹത്തിൽ ബോധം നഷ്ടപ്പെട്ടു ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 28

पुनः क्षणादिवोत्थाय लब्धसंज्ञस्तदा हरिः । सर्वाण्यपि च दिव्यास्त्राण्यथैनं प्रत्यवासृजत्

അപ്പോൾ ഹരി (വിഷ്ണു) ക്ഷണമാത്രത്തിൽ വീണ്ടും എഴുന്നേറ്റ് പൂർണ്ണബോധം പ്രാപിച്ചു; അവന്റെ നേരെ എല്ലാ ദിവ്യാസ്ത്രങ്ങളും പ്രയോഗിച്ചു।

Verse 29

स च विष्णुर्धनुर्मुक्तान्सर्वाञ्छर्वचमूपतिः । सहसा वारयामास घोरैः प्रतिशरैः शरान्

അപ്പോൾ ശർവസേനാധിപനായ വിഷ്ണു, വില്ലിൽ നിന്നു വിട്ട എല്ലാ അമ്പുകളെയും ഭീകരമായ പ്രത്യമ്പുകളാൽ പെട്ടെന്ന് തടഞ്ഞു।

Verse 30

तं बाणं बाणवर्येण भद्रो भद्राह्वयेण तु । अप्राप्तमेव भगवाञ्चिच्छेद शतधा पथि

അപ്പോൾ ഭദ്രൻ ‘ഭദ്രാഹ്വ’ എന്ന തന്റെ ശ്രേഷ്ഠ അമ്പുകൊണ്ട്, ഭഗവാന്റെ അപ്രതിഹത ശക്തിയാൽ, ലക്ഷ്യത്തിലെത്തും മുമ്പേ വഴിമധ്യേ തന്നെ ആ അമ്പിനെ നൂറായി ചേദിച്ചു।

Verse 31

अथैकेनेषुणा शार्ङ्गं द्वाभ्यां पक्षौ गरुत्मतः । निमेषादेव चिच्छेद तदद्भुतमिवाभवत्

അപ്പോൾ അവൻ ഒരു അമ്പുകൊണ്ട് ശാർങ്ഗത്തെയും, രണ്ടമ്പുകളാൽ ഗരുഡന്റെ ചിറകുകളെയും കണ്ണിമയ്ക്കുന്ന നേരംകൊണ്ട് തന്നെ മുറിച്ചു; അതു അത്ഭുതമായി തോന്നി.

Verse 32

ततो योगबलाद्विष्णुर्देहाद्देवान्सुदारुणान् । शंखचक्रगदाहस्तान् विससर्ज सहस्रशः

അപ്പോൾ തന്റെ യോഗബലത്തിന്റെ പ്രഭാവത്തിൽ വിഷ്ണു സ്വന്തം ദേഹത്തിൽ നിന്നുതന്നെ ആയിരങ്ങളായി അതിഭീകരമായ ദേവസ്വരൂപങ്ങളെ സൃഷ്ടിച്ചു; അവരുടെ കൈകളിൽ ശംഖം, ചക്രം, ഗദ എന്നിവ ഉണ്ടായിരുന്നു.

Verse 33

सर्वांस्तान्क्षणमात्रेण त्रैपुरानिव शंकरः । निर्ददाह महाबाहुर्नेत्रसृष्टेन वह्निना

അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ ശങ്കരൻ ഒരു ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ അവരെല്ലാം—ഒരിക്കൽ ത്രിപുരങ്ങളെ ഭസ്മമാക്കിയതുപോലെ—തന്റെ കണ്ണിൽ നിന്നുയർന്ന അഗ്നിയാൽ ദഹിപ്പിച്ചു.

Verse 34

ततः क्रुद्धतरो विष्णुश्चक्रमुद्यम्य सत्वरः । तस्मिन्वीरो समुत्स्रष्टुं तदानीमुद्यतो ऽभवत्

അപ്പോൾ കൂടുതൽ ക്രുദ്ധനായ വിഷ്ണു വേഗത്തിൽ ചക്രം ഉയർത്തി; അതേ നിമിഷം ആ വീരൻ അതിനെ അവനിലേക്കെറിയാൻ സന്നദ്ധനായി.

Verse 35

तं दृष्ट्वा चक्रमुद्यम्य पुरतः समुपस्थितम् । स्मयन्निव गणेशानो व्यष्टंभयदयत्नतः

ചക്രം ഉയർത്തി മുന്നിൽ നിൽക്കുന്ന അവനെ കണ്ടപ്പോൾ, ഗണങ്ങളുടെ ഈശനായ ഗണേശൻ പുഞ്ചിരിച്ചതുപോലെ, യാതൊരു പ്രയാസവും കൂടാതെ അവനെ തടഞ്ഞുനിർത്തി.

Verse 36

स्तंभितांगस्तु तच्चक्रं घोरमप्रतिमं क्वचित् । इच्छन्नपि समुत्स्रष्टुं न विष्णुरभवत्क्षमः

എന്നാൽ വിഷ്ണുവിന്റെ അവയവങ്ങൾ സ്തംഭിച്ചു; ആ ഭീകരവും അപരിമിതവുമായ ചക്രം എറിയാൻ കഴിഞ്ഞില്ല. എറിയാൻ ആഗ്രഹിച്ചിട്ടും, ശിവന്റെ പരമാധിപത്യത്തിൽ ബന്ധിതനായ വിഷ്ണു അശക്തനായി.

Verse 37

श्वसन्निवैकमुद्धृत्य बाहुं चक्रसमन्वितम् । अतिष्ठदलसो भूत्वा पाषाण इव निश्चलः

കഷ്ടത്തോടെ ശ്വസിക്കുന്നതുപോലെ, ചക്രസഹിതമായ ഒരു ഭുജം ഉയർത്തി; പിന്നെ അലസതയിൽ ജഡമായി കല്ലുപോലെ നിശ്ചലമായി നിന്നു.

Verse 38

विशरीरो यथाजीवो विशृङ्गो वा यथा वृषः । विदंष्ट्रश्च यथा सिंहस्तथा विष्णुरवस्थितः

ശരീരമില്ലാത്ത ജീവൻ ശക്തിഹീനനാകുന്നതുപോലെ, കൊമ്പില്ലാത്ത വൃഷഭം നിർഫലമാകുന്നതുപോലെ, ദംഷ്ട്രയില്ലാത്ത സിംഹം ദുർബലമാകുന്നതുപോലെ—ശിവവിയോഗത്തിൽ വിഷ്ണുവും നിഷ്പ്രഭനായി നിലകൊള്ളുന്നു।

Verse 39

तं दृष्ट्वा दुर्दशापन्नं विष्णुमिंद्रादयः सुराः । समुन्नद्धा गणेन्द्रेण मृगेंद्रेणेव गोवृषाः

വിഷ്ണു ദുര്ദശയിൽ പതിച്ചിരിക്കുന്നതു കണ്ട ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ അത്യന്തം ഉഗ്രമായി ഉണർന്നു—ഗണനാഥൻ ഉത്തേജിപ്പിച്ച വൃഷഭങ്ങളെപ്പോലെ, അല്ലെങ്കിൽ മൃഗരാജ സിംഹം കണ്ടു കലങ്ങുന്ന ഗോവൃഷങ്ങളെപ്പോലെ।

Verse 40

प्रगृहीतायुधा यौद्धुंक्रुद्धाः समुपतस्थिरे । तान्दृष्ट्वा समरे भद्रःक्षुद्रानिव हरिर्मृगान्

ആയുധങ്ങൾ കൈയിൽ പിടിച്ച്, ക്രോധത്തോടെ യുദ്ധത്തിനായി അവർ അവന്റെ നേരെ മുന്നേറി. സമരഭൂമിയിൽ അവരെ കണ്ട ആ വീരൻ അവരെ ചെറുതായ ശത്രുക്കളെന്നു കരുതി—സിംഹം ചെറുമൃഗങ്ങളെ അവഗണിക്കുന്നതുപോലെ।

Verse 41

साक्षाद्रुद्रतनुर्वीरो वरवीरगणावृतः । अट्टहासेन घोरेण व्यष्टं भयदनिंदितः

ആ വീരൻ സാക്ഷാൽ രുദ്രതനുവായി പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു, ശ്രേഷ്ഠ വീരഗണങ്ങളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട് നിന്നു. ഹേ നിർദോഷനേ, അവന്റെ ഭീകര അട്ടഹാസം ഭയത്തെയേയും തകർത്തുകളഞ്ഞു.

Verse 42

तथा शतमखस्यापि सवज्रो दक्षिणः करः । सिसृक्षोरेव उद्वज्रश्चित्रीकृत इवाभवत्

അതുപോലെ ശതമുഖൻ (ഇന്ദ്രൻ) വജ്രം പിടിച്ച വലങ്കൈയും—വജ്രം എറിയാൻ ഒരുങ്ങിയതുപോലെ—ചിത്രം വരച്ചതുപോലെ നിശ്ചലമായി നിന്നു; ആരോ തടഞ്ഞതുപോലെ ആയി.

Verse 43

अन्येषामपि सर्वेषां सरक्ता अपि बाहवः । अलसानामिवारंभास्तादृशाः प्रतियांत्युत

മറ്റുള്ളവരുടെയെല്ലാം ഭുജങ്ങളും രക്തം പുരണ്ടിരുന്നാലും, അലസരുടെ അർദ്ധഹൃദയാരംഭംപോലെ ദുർബലമായി അതേവിധം വീണ്ടും വീണ്ടും മടങ്ങിവന്നു.

Verse 44

एवं भगवता तेन व्याहताशेषवैभवात् । अमराः समरे तस्य पुरतः स्थातुमक्षमाः

ഇങ്ങനെ ആ ഭഗവാൻ അവരുടെ സമസ്ത വൈഭവവും തകർത്തു; അതിനാൽ ആ സമരത്തിൽ അമരന്മാർ അവന്റെ മുമ്പിൽ നില്ക്കാൻ അശക്തരായി.

Verse 45

स्तब्धैरवयवैरेव दुद्रुवुर्भयविह्वलाः । स्थितिं च चक्रिरे युद्धे वीरतेजोभयाकुलाः

അവയവങ്ങൾ സ്തബ്ധമായതിനാൽ അവർ ഭയവിഹ്വലരായി ഇങ്ങോട്ടും അങ്ങോട്ടും ഓടി; എങ്കിലും അതേ യുദ്ധത്തിൽ അവർ നിലപാടും എടുത്തു—വീരതേജസ്സും ഭയവും തമ്മിൽ ഉള്ളിൽ കലങ്ങിക്കൊണ്ട്.

Verse 46

विद्रुतांस्त्रिदशान्वीरान्वीरभद्रो महाभुजः । विव्याध निशितैर्बाणैर्मघो वर्षैरिवाचलान्

അപ്പോൾ മഹാബാഹുവായ വീരഭദ്രൻ ഓടിപ്പോകുന്ന ആ വീര ദേവന്മാരെ മൂർച്ചയുള്ള അമ്പുകളാൽ കുത്തിവെച്ചു—മഘവൻ ഇന്ദ്രൻ പർവ്വതങ്ങളിൽ മഴധാരകൾ ചൊരിയുന്നതുപോലെ।

Verse 47

बहवस्तस्य वीरस्य बाहवः परिघोपमाः । शस्त्रैश्चकाशिरे दीप्तैः साग्निज्वाला इवोरगाः

ആ വീരന് പരിഘംപോലെ ശക്തിയുള്ള അനേകം ഭുജങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നു; അവന്റെ ദീപ്തായുധങ്ങൾ അഗ്നിജ്വാലകളാൽ ചുറ്റപ്പെട്ട സർപ്പങ്ങളെപ്പോലെ തിളങ്ങി।

Verse 48

अस्त्रशस्त्राण्यनेकानिसवीरो विसृजन्बभौ । विसृजन्सर्वभूतानि यथादौ विश्वसंभवः

ആ വീരൻ അനേകം അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങൾ എറിഞ്ഞുകൊണ്ട് ദീപ്തനായി ഭാസിച്ചു. അവയെ വിടുമ്പോൾ സൃഷ്ടിയുടെ ആദിയിൽ വിശ്വസംഭവൻ സർവ്വഭൂതങ്ങളെ പ്രസവിപ്പിച്ചതുപോലെ അവൻ തോന്നി।

Verse 49

यथा रश्मिभिरादित्यः प्रच्छादयति मेदिनीम् । तथा वीरः क्षणादेव शरैः प्राच्छादयद्दिशः

ആദിത്യൻ തന്റെ കിരണങ്ങളാൽ ഭൂമിയെ മൂടുന്നതുപോലെ, ആ വീരൻ ക്ഷണത്തിൽ തന്നെ തന്റെ ശരങ്ങളാൽ ദിക്കുകളെല്ലാം ആച്ഛാദിച്ചു।

Verse 50

खमंडले गणेन्द्रस्य शराः कनकभूषिताः । उत्पतंतस्तडिद्रूपैरुपमानपदं ययुः

ആകാശമണ്ഡലത്തിൽ ഗണേന്ദ്രന്റെ സ്വർണാഭരണങ്ങളാൽ ശോഭിച്ച ശരങ്ങൾ പറന്നുയരുമ്പോൾ മിന്നലിന്റെ രൂപം കൈക്കൊണ്ട് ഉപമയ്ക്ക് യോജ്യമായ ദൃശ്യമാകുകയായിരുന്നു।

Verse 51

महांतस्ते सुरगणान्मंडूकानिवडुंडुभाः । प्राणैर्वियोजयामासुः पपुश्च रुधिरासवम्

ആ മഹാബലികളായ ഡുണ്ടുഭർ ദേവഗണങ്ങളെ തവളകളെപ്പോലെ തുച്ഛമാക്കി പ്രഹരിച്ച് പ്രാണവിയോഗം വരുത്തി; മദ്യപാനമെന്നപോലെ അവരുടെ രക്തരസവും കുടിച്ചു.

Verse 52

निकृत्तबाहवः केचित्केचिल्लूनवराननाः । पार्श्वे विदारिताः केचिन्निपेतुरमरा भुवि

ചില ദേവന്മാരുടെ ഭുജങ്ങൾ മുറിക്കപ്പെട്ടു; ചിലരുടെ ഉന്നത മുഖങ്ങൾ വികൃതമായി; ചിലരുടെ പാർശ്വങ്ങൾ പിളർന്നുപോയി. ഇങ്ങനെ അമരന്മാരും യുദ്ധക്രോധത്തിൽ ആഹതരായി ഭൂമിയിൽ വീണു.

Verse 53

विशिखोन्मथितैर्गात्रैर्बहुभिश्छिन्नसन्धिभिः । विवृत्तनयनाः केचिन्निपेतुर्भूतले मृताः

മുള്ളുള്ള അമ്പുകൾ കൊണ്ട് കീറിപ്പൊളിഞ്ഞും കലങ്ങിപ്പോയ അവയവങ്ങളോടെയും, അനേകം സന്ധികൾ മുറിഞ്ഞ നിലയിലും—ചില ദേവന്മാർ കണ്ണുകൾ മറിഞ്ഞ് മരിച്ചവരായി ഭൂതലത്തിൽ വീണു.

Verse 54

भूमौ केचित्प्रविविशुः पर्वतानां गुहाः परे । अपरे जग्मुराकाशं परे च विविशुर्जलम्

ചിലർ ഭൂമിയിലേക്കു ലയിച്ചു; ചിലർ പർവതങ്ങളുടെ ഗുഹകളിൽ അഭയം തേടി. ചിലർ ആകാശത്തിലേക്കു പോയി; ചിലർ ജലത്തിൽ പ്രവേശിച്ചു.

Verse 55

तथा संछिन्नसर्वांगैस्स वीरस्त्रिदशैर्बभौ । परिग्रस्तप्रजावर्गो भगवानिव भैरवः

ഇങ്ങനെ അവയവങ്ങൾ ഛിന്നഭിന്നമായ ത്രിദശവീരന്മാർ ചുറ്റിനിന്നപ്പോൾ ആ വീരൻ ദീപ്തനായി— സ്വയം ഭഗവാൻ ഭൈരവനെന്നപോലെ; പ്രജാസമൂഹം ഭയ-വിസ്മയത്തിൽ ഗ്രസിതമായി പിടിച്ചമർത്തപ്പെട്ടതുപോലെ നിന്നു.

Verse 56

दग्धत्रिपुरसंव्यूहस्त्रिपुरारिर्यथाभवत् । एवं देवबलं सर्वं दीनं बीभत्सदर्शनम्

ത്രിപുരാരി ത്രിപുരത്തിന്റെ മുഴുവൻ സംവ്യൂഹവും ദഹിപ്പിച്ച് ഭസ്മമാക്കിയതുപോലെ, അതുപോലെ തന്നെ ദേവബലം മുഴുവനും അത്യന്തം ദീനമായി— അതിന്റെ ദൃശ്യം ഭീകരവും കരുണാജനകവുമായിരുന്നു.

Verse 57

गणेश्वरसमुत्पन्नं कृपणं वपुराददे । तदा त्रिदशवीराणामसृक्सलिलवाहिनी

അപ്പോൾ ഗണേശ്വരനിൽ നിന്നു ജനിച്ച കരുണാജനകവും ദീനവുമായ ഒരു രൂപം പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു; അതേ നിമിഷം ത്രിദശവീരന്മാരുടെ ഇടയിൽ രക്തം വെള്ളപ്പാച്ചിലുപോലെ ഒഴുകി.

Verse 58

प्रावर्तत नदी घोरा प्राणिनां भयशंसिनी । रुधिरेण परिक्लिन्ना यज्ञभूमिस्तदा बभौ

അപ്പോൾ സർവ്വജീവികൾക്കും ഭയം സൂചിപ്പിക്കുന്ന ഭയങ്കരമായ ഒരു നദി ഒഴുകിത്തുടങ്ങി. അതേസമയം യജ്ഞഭൂമി രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ് മുഴുവനായി ലഥപഥമായി തോന്നി.

Verse 59

रक्तार्द्रवसना श्यामा हतशुंभेव कैशिकी । तस्मिन्महति संवृत्ते समरे भृशदारुणे

കൈശികീ ശ്യാമവർണ്ണയായി, രക്തത്തിൽ നനഞ്ഞ വസ്ത്രധാരിണിയായി, ശുംബനെ വധിച്ചവളെന്നപോലെ പ്രത്യക്ഷപ്പെട്ടു. ആ മഹാസമരം പൂർണ്ണമായി പൊട്ടിപ്പുറപ്പെട്ടു അത്യന്തം ദാരുണമായപ്പോൾ, അവൾ ഉഗ്രശക്തിരൂപമായി നിലകൊണ്ടു.

Verse 60

भयेनेव परित्रस्ता प्रचचाल वसुन्धरा । महोर्मिकलिलावर्तश्चुक्षुभे च महोदधिः

ഭയം പിടിച്ചെന്നപോലെ വസുന്ധര നടുങ്ങി കുലുങ്ങി; അതുപോലെ മഹാസമുദ്രവും മഹത്തായ തിരകളും ചുഴികളും കലങ്ങി കുതിച്ചുയർന്നു।

Verse 61

पेतुश्चोल्का महोत्पाताः शाखाश्च मुमुचुर्द्रुमाः । अप्रसन्ना दिशः सर्वाः पवनश्चाशिवो ववौ

അഗ്നിമയ ഉൽക്കകൾ വീണു, ഭയങ്കര ഉത്പാതങ്ങൾ ഉദിച്ചു; വൃക്ഷങ്ങൾ ശാഖകൾ പൊഴിച്ചു. എല്ലാ ദിക്കുകളും പ്രസന്നമല്ലാതായി; അശിവമായ കാറ്റ് വീശി।

Verse 62

अहो विधिविपर्यासस्त्वश्वमेधोयमध्वरः । यजमानस्स्वयं दक्षौ ब्रह्मपुत्रप्रजापतिः

അയ്യോ, വിധിയുടെ എത്ര വലിയ വിപര്യാസം—ഇത് അശ്വമേധ യാഗം തന്നെ! ഇവിടെ യജമാനൻ സ്വയം ദക്ഷൻ, ബ്രഹ്മപുത്രനായ പ്രജാപതി।

Verse 63

धर्मादयस्सदस्याश्च रक्षिता गरुडध्वजः । भागांश्च प्रतिगृह्णंति साक्षादिंद्रादयः सुराः

ധർമ്മാദി സഭാസദന്മാർ ഗരുഡധ്വജനായ ഭഗവാൻ (വിഷ്ണു) കാത്തു രക്ഷിച്ചു; ഇന്ദ്രാദി ദേവന്മാർ തങ്ങളുടെ ഹവിഭാഗങ്ങൾ നേരിട്ട് സ്വീകരിച്ചു।

Verse 64

तथापि यजमानस्य यज्ञस्य च सहर्त्विजः । सद्य एव शिरश्छेदस्साधु संपद्यते फलम्

എന്നിരുന്നാലും യജമാനനും യാഗവും—ഋത്വിക്കുകളോടുകൂടെ—യോഗ്യമായ ഫലം ഉടൻ തന്നെ പ്രാപിച്ചു: അന്നുതന്നെ ശിരശ്ഛേദം।

Verse 65

तस्मान्नावेदनिर्दिष्टं न चेश्वरबहिष्कृतम् । नासत्परिगृहीतं च कर्म कुर्यात्कदाचन

അതുകൊണ്ട് ശാസ്ത്രം നിർദ്ദേശിക്കാത്തതും, ഈശ്വരൻ നിരസിച്ചതും, അസത്യരും അധർമ്മികളും സ്വീകരിച്ചതുമായ കർമ്മം ഒരിക്കലും ചെയ്യരുത്।

Verse 66

कृत्वापि सुमहत्पुण्यमिष्ट्वा यज्ञशतैरपि । न तत्फलमवाप्नोति भक्तिहीनो महेश्वरे

അത്യന്തം മഹത്തായ പുണ്യകർമ്മങ്ങൾ ചെയ്താലും, നൂറുകണക്കിന് യജ്ഞങ്ങൾ അർപ്പിച്ചാലും, മഹേശ്വരനോടു ഭക്തിയില്ലാത്തവൻ ആ കർമങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ ഫലം പ്രാപിക്കുകയില്ല.

Verse 67

कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या यजति यश्शिवम् । मुच्यते पातकैः सर्वैर्नात्र कार्या विचारणा

അത്യന്തം മഹാപാപം ചെയ്തിട്ടുണ്ടെങ്കിലും ഭക്തിയോടെ ശിവനെ ആരാധിക്കുന്നവൻ സർവ്വ പാതകങ്ങളിൽ നിന്നും മോചിതനാകുന്നു—ഇതിൽ സംശയത്തിനോ വിചാരണയ്ക്കോ ആവശ്യമില്ല.

Verse 68

बहुनात्र किमुक्तेन वृथा दानं वृथा तपः । वृथा यज्ञो वृथा होमः शिवनिन्दारतस्य तु

ഇവിടെ അധികം പറയേണ്ടതെന്ത്? ശിവനിന്ദയിൽ രതനായവന് ദാനം വ്യർത്ഥം, തപസ്സ് വ്യർത്ഥം; യജ്ഞവും വ്യർത്ഥം, ഹോമവും വ്യർത്ഥം തന്നേ.

Verse 69

ततः सनारायणकास्सरुद्राः सलोकपालास्समरे सुरौघाः । गणेंद्रचापच्युतबाणविद्धाः प्रदुद्रुवुर्गाढरुजाभिभूताः

അപ്പോൾ ആ യുദ്ധത്തിൽ നാരായണനോടും, രുദ്രന്മാരോടും, ലോകപാലന്മാരോടും കൂടിയ ദേവസമൂഹം—ഗണേന്ദ്രന്റെ വില്ലിൽ നിന്നു പുറപ്പെട്ട അമ്പുകൾകൊണ്ട് വേദനിതരായി—ഘോര വേദനയിൽ മുങ്ങി ഓടിപ്പോയി.

Verse 70

चेलुः क्वचित्केचन शीर्णकेशाः सेदुः क्वचित्केचन दीर्घगात्राः । पेतुः क्वचित्केचन भिन्नवक्त्रा नेशुः क्वचित्केचन देववीराः

എവിടെയോ ചിലർ ചിതറിയ മുടിയോടെ അലഞ്ഞു; എവിടെയോ ചിലർ ദീർഘാംഗങ്ങളായി നീട്ടി ഇരുന്നു. എവിടെയോ ചിലർ വികൃതമുഖങ്ങളോടെ വീണു; എവിടെയോ ദേവവീരർ ഉച്ചത്തിൽ നിലവിളിച്ചു.

Verse 71

केचिच्च तत्र त्रिदशा विपन्ना विस्रस्तवस्त्राभरणास्त्रशस्त्राः । निपेतुरुद्भासितदीनमुद्रा मदं च दर्पं च बलं च हित्वा

അവിടെ ചില ത്രിദശർ പൂർണ്ണമായി തകർന്നു; അവരുടെ വസ്ത്രങ്ങളും ആഭരണങ്ങളും അസ്ത്രശസ്ത്രങ്ങളും എല്ലാം വഴുതി പോയി. ദീനത തെളിയുന്ന ഭാവമുദ്രയോടെ അവർ നിലത്തേക്ക് വീണു, മദവും ദർപ്പവും ബലാഭിമാനവും ഉപേക്ഷിച്ച്.

Verse 72

सस्मुत्पथप्रस्थितमप्रधृष्यो विक्षिप्य दक्षाध्वरमक्षतास्त्रैः । बभौ गणेशस्स गणेश्वराणां मध्ये स्थितः सिंह इवर्षभाणाम्

അജേയനും അപ്രതിഹതനും ആയ ആ ഗണേശൻ തെറ്റില്ലാത്ത ആയുധങ്ങളാൽ ദക്ഷന്റെ യാഗം തകർത്തു ചിതറിച്ചു. തുടർന്ന് ഗണാധിപന്മാരുടെ മദ്ധ്യേ, കാളകളുടെ ഇടയിൽ നിൽക്കുന്ന സിംഹംപോലെ അദ്ദേഹം ദീപ്തനായി തെളിഞ്ഞു.