Rig Veda 9.95.1: Mandala 9, Sukta 95, Mantra 1

Sukta 9.95

Devata: Soma Pavamāna (Hari)

Samhita Patha (Devanagari)

कनिक्रन्ति हरिरा सृज्यमानः सीदन्वनस्य जठरे पुनानः । नृभिर्यतः कृणुते निर्णिजं गा अतो मतीर्जनयत स्वधाभिः ॥

Transliteration

kaníkranti hárir ā́ sṛjyámānaḥ sī́dan vánasya jaṭháre punānás | nṛ́bhir yatáḥ kṛṇute nírṇijaṃ gā́ áto matī́r janayat svadhā́bhiḥ ||

Translation

വിടുതൽ ലഭിക്കുമ്പോൾ ഹരി (താമ്രവർണ്ണൻ) മുരളുന്നു; സ്വയം ശുദ്ധനായി, മരപ്പാത്രത്തിന്റെ ജഠരത്തിൽ ഇരിക്കുന്നു. മനുഷ്യർ അവനെ പ്രവർത്തിപ്പിക്കുന്നിടത്ത്, അവൻ തന്റെ ദീപ്തമായ ശുദ്ധീകരണ വസ്ത്രം നിർമ്മിക്കുന്നു; അവിടെ നിന്ന് തന്റെ സ്വധകളാൽ പ്രചോദിതമായ മതികളെ ജനിപ്പിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• कनि॑क्रन्ति: they resound / they roar
• कनि॑क्रन्ति: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कनिक्रन्द् (कन्द्/क्रन्द् ‘ध्वनिते/नादयति’ का पुनरुक्त-धातुरूप)

• हरिराः: the tawny ones (horses/steeds)
• हरिराः: Kartā
• Type: Noun (masc.)
• Root: हरि- (प्रातिपदिक)

• सृज्यमानः: being released / being let loose
• सृज्यमानः: Kartā (सह-कर्तृ/विशेषणरूपेण) / Karma (कर्मणि-भावः: ‘being released’)
• Type: Participle
• Root: सृज् (धातु) → सृज्यमान-

• सीदन्: sitting down / settling
• सीदन्: Kartā
• Type: Participle
• Root: सद् (धातु) → सीदत्/सीदन्

• वनस्य: of the wood / of the forest
• वनस्य: Adhikaraṇa (सम्बन्धे: ‘of the wood/forest’)
• Type: Noun (neut.)
• Root: वन- (प्रातिपदिक)

• जठरे: in the belly (i.e., in the vat/inside)
• जठरे: Adhikaraṇa
• Type: Noun (neut.)
• Root: जठर- (प्रातिपदिक)

• पुनानः: purifying himself / being purified (Soma)
• पुनानः: Kartā
• Type: Participle
• Root: पू (धातु ‘पवते/पुनाति’) → पुनान-

• नृभिः: by men
• नृभिः: Karaṇa
• Type: Noun (masc.)
• Root: नृ- (प्रातिपदिक)

• यतः: from where / whence
• यतः: Apādāna (भावार्थे) / सम्बन्धसूचक
• Type: Indeclinable
• Root: यतस् (अव्यय)

• कृणुते: he makes / he fashions
• कृणुते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• निर्णिजम्: a shining garment / covering (splendour)
• निर्णिजम्: Karma
• Type: Noun (fem.)
• Root: निर्णिज्/निर्णिज्- (प्रातिपदिक; ‘आवरण/वस्त्र/दीप्ति’)

• गाः: cows (rays)
• गाः: Karma
• Type: Noun (fem.)
• Root: गो- (प्रातिपदिक)

• अतः: therefore / from that
• अतः: (सम्बन्ध/हेतु)
• Type: Indeclinable
• Root: अतस् (अव्यय)

• मतीः: thoughts / hymns
• मतीः: Karma
• Type: Noun (fem.)
• Root: मति- (प्रातिपदिक)

• जनयत: let him generate / may he produce
• जनयत: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जन् (धातु) → जनयति

• स्वधाभिः: by his own powers / by inherent might
• स्वधाभिः: Karaṇa
• Type: Noun (fem.)
• Root: स्वधा- (प्रातिपदिक)