Rig Veda 9.84.5: Mandala 9, Sukta 84, Mantra 5

Sukta 9.84

Rishi: Ascribed in RV 9 to Pavāmāna seers (exact attribution for 9.84 not resolved from provided excerpt).

Devata: Soma Pavamāna

Chandas: Likely Jagatī or Triṣṭubh (verify against full hymn).

Samhita Patha (Devanagari)

अभि त्यं गावः पयसा पयोवृधं सोमं श्रीणन्ति मतिभिः स्वर्विदम् । धनंजयः पवते कृत्व्यो रसो विप्रः कविः काव्येना स्वर्चनाः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 9.84.5

Transliteration

abhí tyáṃ gā́vaḥ páyasā payovṛ́dhaṃ sómaṃ śrīṇanti matíbhiḥ svàrvidam | dhanáṃjayaḥ pavate kṛ́tvyo rásो vípraḥ kavíḥ kā́vyenā svàrcanāḥ ||

Translation

ആ സോമനോട് ഗാവഃ (കിരണങ്ങൾ) അവരുടെ പാൽ ചേർക്കുന്നു—പാൽ/പോഷണം വർധിപ്പിക്കുന്നവനോട്, സ്വർ-ലോകം (സൂര്യ-ലോകം) കണ്ടെത്തുന്നവനോട്—തങ്ങളുടെ ദീപ്തമായ മതികളാൽ. ധനഞ്ജയൻ ശുദ്ധിയാകുന്നു—കൃത്വ്യ രസ; വിപ്ര കവി തന്റെ കാവ്യശക്തിയാൽ സ്വയംപ്രകാശത്തോടെ ദീപ്തനാകുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अभि: towards, upon
• अभि: Adhikaraṇa (दिशा/अभिमुखता)
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग) / अभि (अव्यय)

• त्यम्: that (him/it)
• त्यम्: Karma
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• गावः: cows
• गावः: Kartā
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• पयसा: with milk
• पयसा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: पयस् (प्रातिपदिक)

• पयोवृधम्: milk-increasing, nourished by milk
• पयोवृधम्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: पयस् + वृध (वृध् ‘वर्धने’) (समास-प्रातिपदिक)

• सोमम्: Soma
• सोमम्: Karma
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• श्रीणन्ति: they mix/prepare
• श्रीणन्ति: Kriyā
• Type: Verb
• Root: श्री (धातु: श्री/श्रीण् ‘मिश्रणे/संस्कारे’, Vedic ‘to mix/prepare’)

• मतिभिः: with thoughts/prayers
• मतिभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: मति (प्रातिपदिक)

• स्वर्विदम्: heaven-finding, finder of light
• स्वर्विदम्: Karma (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: स्वर् + विद् (विद् ‘ज्ञाने’) (समास-प्रातिपदिक)

• धनंजयः: the wealth-winner (Soma)
• धनंजयः: Kartā
• Type: Noun (epithet)
• Root: धन + जि (जि ‘जय’/‘विजये’) (समास-प्रातिपदिक)

• पवते: purifies/flows
• पवते: Kriyā
• Type: Verb
• Root: पू (धातु: पू ‘पवने/शोधने’)

• कृत्व्यः: to be accomplished; effective
• कृत्व्यः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: कृत्व्य (कृ ‘करणे’ से निष्पन्न विशेषण-प्रातिपदिक; ‘to be done/fit to be made’)

• रसः: juice, essence
• रसः: Kartā (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: रस (प्रातिपदिक)

• विप्रः: inspired sage
• विप्रः: Kartā (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• कविः: seer, poet
• कविः: Kartā (समानााधिकरण)
• Type: Noun
• Root: कवि (प्रातिपदिक)

• काव्येन: with poetic art/poetry
• काव्येन: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: काव्य (प्रातिपदिक)

• स्वर्चनाः: well-praising / shining with good hymn
• स्वर्चनाः: Kartā (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: सु- + अर्चना (अर्च् ‘पूजायाम्/स्तुतौ’ से) (समास-प्रातिपदिक)