Rig Veda 8.70.3: Mandala 8, Sukta 70, Mantra 3

Sukta 8.70

Devata: Indra

Samhita Patha (Devanagari)

नकिष्टं कर्मणा नशद्यश्चकार सदावृधम् । इन्द्रं न यज्ञैर्विश्वगूर्तमृभ्वसमधृष्टं धृष्ण्वोजसम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 8.70.3

Transliteration

nákīṣ ṭáṁ kármaṇā naśad yáś cakā́ra sadā́-vṛdham | índraṁ ná yajñáir viśvá-gūrtam ṛ́bhvasam ádhṛṣṭaṁ dhṛṣṇv-ójasam ||

Translation

വെറും കർമങ്ങളാൽ ആരും അവനെ എത്തിപ്പിടിക്കുകയില്ല—എല്ലാം സദാ വർദ്ധിക്കുന്നതാക്കി തീർത്തവനെ. യജ്ഞംകൊണ്ട് ഇന്ദ്രൻ ഒരു ഇടപാടുപോലെ ലഭിക്കുന്നവൻ അല്ല; അവൻ വിശ്വഗൂർത്തൻ, ഋഭ്വസൻ—ശക്തിയുടെ നിപുണ സൃഷ്ടികർത്താവ്, അജേയൻ, ധൃഷ്ണു ഓജസ്സുള്ളവൻ.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नकि॒ष्टम्: no one (him)
• नकि॒ष्टम्: Karma (निषेधेन) — ‘तम्’ = इन्द्रम् (अभिहित) न (कश्चित्) …
• Type: Indeclinable (pronominal form)
• Root: नकिस् (अव्यय-प्रातिपदिक) + तम (सर्वनाम-प्रत्यय, नपुंसक एकवचन)

• कर्म॑णा: by (his) deed/act
• कर्म॑णा: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: कर्मन् (प्रातिपदिक)

• नश॒त्: attained/reached
• नश॒त्: Kriyā (मुख्य क्रिया) — ‘(कोऽपि) न … नशत्’
• Type: Verb
• Root: नश् (धातु) ‘to reach/attain’

• यः: who
• यः: Kartā (सम्बन्धवाचक) — ‘यः … चकार’
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• चकार: has done/made
• चकार: Kriyā (सापेक्ष) — ‘यः … चकार’
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु) ‘to do/make’

• स॒दावृ॑धम्: ever-increasing (in might)
• स॒दावृ॑धम्: Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् (द्वितीया) विशेषयति
• Type: Adjective (compound)
• Root: सदा (अव्यय) + वृध (प्रातिपदिक ‘growing/strengthening’)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: Karma
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• न: like/as
• न: (उपमान-सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (निपात)

• य॒ज्ञैः: with sacrifices
• य॒ज्ञैः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: यज्ञ (प्रातिपदिक)

• वि॒श्वगू॑र्तम्: praised/approved by all
• वि॒श्वगू॑र्तम्: Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
• Type: Adjective (compound)
• Root: विश्व (प्रातिपदिक) + गूर्त (प्रातिपदिक ‘welcomed/approved/praised’; RV usage) अथवा √गॄ/गुर्-सम्बद्ध ‘to welcome/approve’

• ऋभ्वसम्: the skilful/mighty one
• ऋभ्वसम्: Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
• Type: Adjective
• Root: ऋभ्वस् (प्रातिपदिक ‘skilful, ingenious, mighty’)

• अधृ॑ष्टम्: unassailable
• अधृ॑ष्टम्: Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
• Type: Adjective (past passive participle)
• Root: अ + धृष् (धातु/प्रातिपदिक ‘to dare, assail’) → अधृष्ट (PPP ‘not assailed/undared’)

• धृ॒ष्ण्वो॑जसम्: of bold strength
• धृ॒ष्ण्वो॑जसम्: Karma (विशेषणम्) — इन्द्रम् विशेषयति
• Type: Adjective (compound)
• Root: धृष्णु (प्रातिपदिक ‘daring, bold’) + ओजस् (प्रातिपदिक ‘strength, vigor’)