Rig Veda 7.18.16: Mandala 7, Sukta 18, Mantra 16

Sukta 7.18

Rishi: Vasiṣṭha

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अर्धं वीरस्य शृतपामनिन्द्रं परा शर्धन्तं नुनुदे अभि क्षाम् । इन्द्रो मन्युं मन्युम्यो मिमाय भेजे पथो वर्तनिं पत्यमानः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 7.18.16

Transliteration

ardháṁ vīrásya śṛtápām aníndraṁ párā śárdhantaṁ nunude abhí kṣā́m | índro manyúṁ manyumyó mimāya bhejé pátho vartaníṁ pátyamānaḥ ||

Translation

ഇന്ദ്രൻ അർദ്ധബലമുള്ള വീരന്റെ—ഇന്ദ്രശക്തിയില്ലാത്തവരുടെ—ഭൂമിക്ഷേത്രത്തെ അമർത്തിവരുന്ന സംഘത്തെ പിന്തള്ളിക്കളഞ്ഞു. അവൻ ക്രോധത്തിനെതിരെ ക്രോധം അളന്നു നിശ്ചയിച്ചു; വഴികളുടെ അധിപനായി, താൻ തിരഞ്ഞെടുത്ത പഥവും മുന്നേറ്റത്തിന്റെ ഗതിയും ഏറ്റെടുത്തു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अर्धम्: half, one half
• अर्धम्: कर्म (परिमाण/भाग-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: अर्ध (प्रातिपदिक)

• वीरस्य: of the hero/warrior
• वीरस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: वीर (प्रातिपदिक)

• शृतपामनि: in/at the ‘boiled-drink’ one; (epithet) the one with boiled Soma/boiled draught
• शृतपामनि: अधिकारण (सप्तमी; ‘in/at’ as epithet-context)
• Type: Adjective (epithet)
• Root: शृतपामन् (प्रातिपदिक; शृत- + पामन्)

• इन्द्रम्: Indra
• इन्द्रम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• परा: away, forth
• परा: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: परा (उपसर्ग/अव्यय)

• शर्धन्तम्: raging, storming, pressing on
• शर्धन्तम्: कर्म (इन्द्रम् इति विशेषणम्)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: शर्ध् (धातु) → शर्धन्त् (वर्तमान कृदन्त/शतृ-प्रत्यय)

• नुनुदे: he/it drove (away), thrust
• नुनुदे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: नुद् (धातु) + नु- (पुनरुक्ति/तीव्रता) → नुनुदे

• अभि: towards, against
• अभि: क्रियाविशेषण/दिशा
• Type: Indeclinable
• Root: अभि (उपसर्ग/अव्यय)

• क्षाम्: the earth, ground
• क्षाम्: कर्म/गति-लक्ष्य (अभि-योगे)
• Type: Noun
• Root: क्षाम् (प्रातिपदिक; ‘भूमि/पृथिवी’)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• मन्युम्: wrath, fury
• मन्युम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: मन्यु (प्रातिपदिक)

• मन्युम्यः: wrathful, full of fury
• मन्युम्यः: कर्तृ-विशेषण (इन्द्रस्य)
• Type: Adjective
• Root: मन्युम्य (प्रातिपदिक; ‘wrathful/possessed of wrath’)

• मिमाय: measured out, meted
• मिमाय: क्रिया
• Type: Verb
• Root: मा (धातु ‘माने/मिमाते’ अथवा ‘मि-मा’ ‘to measure/mete out’) → मिमाय

• भेजे: took to, resorted to; obtained
• भेजे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भज् (धातु) → भेजे

• पथः: paths, ways
• पथः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पथ्/पथ (प्रातिपदिक)

• वर्तनिम्: track, course, route
• वर्तनिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: वर्तनि (प्रातिपदिक)

• पत्यमानः: flying, rushing, swooping
• पत्यमानः: कर्तृ-विशेषण (इन्द्रस्य)
• Type: Participle (verbal adjective)
• Root: पत् (धातु ‘to fly/fall’) → पत्यमान (वर्तमान कृदन्त; यमान/शानच्-प्रत्यय, आत्मनेपदीय)