Rig Veda 6.19.1: Mandala 6, Sukta 19, Mantra 1

Sukta 6.19

Rishi: Bharadvāja Bārhaspatya

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

महाँ इन्द्रो नृवदा चर्षणिप्रा उत द्विबर्हा अमिनः सहोभिः । अस्मद्र्यग्वावृधे वीर्यायोरुः पृथुः सुकृतः कर्तृभिर्भूत् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 6.19.1

Transliteration

mahā́n índro nṛvadā́ carṣaṇiprā́ utá dvibárhā amínaḥ sáhobhiḥ | asmadryák vāvṛdhe vīryā̀yor úruḥ pṛthúḥ sukṛ́taḥ kartṛ́bhir bhūt ||

Translation

മഹാനാണ് ഇന്ദ്രൻ—നൃവദ് (വീര-പ്രശംസക) വചനത്തോടുകൂടെ, ജനസമൂഹങ്ങളുടെ പോഷകൻ; ദ്വിബർഹാ (ദ്വിഗുണ മഹിമയുള്ളവൻ) ആയി, തന്റെ സഹസാൽ അക്ഷീണൻ. ഞങ്ങളിലേക്കു തിരിഞ്ഞ് അവൻ വീര്യത്തിനായി വർദ്ധന വരുത്തി: വിശാലനും വ്യാപ്തനും ആയി, കർത്താക്കൾ (കർത്തൃഭിഃ) ചെയ്ത സുകൃതമായി അവൻ ഭവിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• म॒हाँ: great
• म॒हाँ: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: महत् (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: Kartā
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• नृ॒वदा: having/bringing men (i.e., rich in heroes/men)
• नृ॒वदा: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: नृ-वत् (प्रातिपदिक; ‘नृ’ + वत्)

• चर्षणिप्राः: furthering/leading the peoples
• चर्षणिप्राः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चर्षणि-प्रा (प्रातिपदिक; ‘चर्षणि’ = जनाः/मनुष्याः + ‘प्रा’ = पूरयितृ/प्रेरयितृ)

• उत: and also
• उत: —
• Type: Indeclinable
• Root: उत

• द्विबर्हाः: of double height/might
• द्विबर्हाः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: द्वि-बर्हस् (प्रातिपदिक; ‘द्वि’ + ‘बर्हस्’ = उन्नतिः/बलम्/विस्तारः)

• अमिनः: unharming; uninjured; unbroken
• अमिनः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: √मि (मिनाति) + अ- (निषेध) → अमिन (कृदन्त-प्रातिपदिक) अथवा वैदिक-विशेषणरूपम्

• सहोभिः: with powers/strengths
• सहोभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: सहस् (प्रातिपदिक)

• अस्मद्र्यक्: towards us
• अस्मद्र्यक्: Adhikaraṇa (दिशा/प्रवृत्तिनिर्देशः)
• Type: Indeclinable
• Root: अस्मद् + र्यक् (अव्यय/विशेषण; ‘towards us’)

• वावृधे: has grown; has become strong
• वावृधे: — (क्रिया; कर्ता = इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: √वृध् (वर्धते)

• वीर्याय: for heroism/might
• वीर्याय: Sampradāna (उद्देश्य/प्रयोजन) अथवा प्रयोजन-द्योतक
• Type: Noun
• Root: वीर्य (प्रातिपदिक)

• उरुः: wide; vast
• उरुः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उरु (प्रातिपदिक)

• पृथुः: broad
• पृथुः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: पृथु (प्रातिपदिक)

• सुकृतः: well-doing; of good deeds
• सुकृतः: Kartā (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: सु-कृत (प्रातिपदिक; ‘सु’ + ‘कृत’)

• कर्तृभिः: by/with doers; by agents
• कर्तृभिः: Karaṇa
• Type: Noun
• Root: कर्तृ (प्रातिपदिक; √कृ + तृच्)

• भूत्: became; was
• भूत्: — (क्रिया; कर्ता = इन्द्रः)
• Type: Verb
• Root: √भू (भवति)