Rig Veda 5.56.5 — Mandala 5, Sukta 56, Mantra 5

Sukta 5.56

Rishi: Atri (Ātreya) — probable for RV 5.56

Devata: Maruts

Chandas: Trishtubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

उत्तिष्ठ नूनमेषां स्तोमैः समुक्षितानाम् । मरुतां पुरुतममपूर्व्यं गवां सर्गमिव ह्वये ॥

Transliteration

úttiṣṭha nū́nam eṣā́ṃ stómaiḥ sámukṣitānām | marútāṃ purutámam ápūrvyaṃ gavā́ṃ sárgam iva hvaye ||

Translation

ഇപ്പോൾ എഴുന്നേൽക്കുക—സ്തോത്രങ്ങളാൽ നന്നായി ഉജ്ജീവിതരായ ഇവരോടൊപ്പം. ഞാൻ മരുത്തുകളെ—അത്യധികവും അപൂർവവും—ഗോവുകളുടെ (കിരണങ്ങളുടെ) സർഗ്ഗംപോലെ, പ്രകാശശക്തികളുടെ മോചനപ്രവാഹംപോലെ ആഹ്വാനം ചെയ്യുന്നു.

Word by Word

• उत्ति॑ष्ठ: rise up; stand forth
• उत्ति॑ष्ठ: — (आज्ञा; कर्ता = त्वम्)
• Type: Verb
• Root: स्था (√स्था)

• नूनम्: now; indeed
• नूनम्: —
• Type: Indeclinable
• Root: नूनम् (अव्यय)

• एषाम्: of these
• एषाम्: सम्बन्ध (genitive relation)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• स्तोमैः: with hymns/praises
• स्तोमैः: करण
• Type: Noun
• Root: स्तोम (प्रातिपदिक)

• समुक्षितानाम्: of those well-sprinkled/strengthened (by offerings); well-invigorated
• समुक्षितानाम्: सम्बन्ध (genitive; qualifying “मरुताम्”)
• Type: Participle (Adjectival)
• Root: सम्-उक्ष् (√उक्ष्) → समुक्षित (कृदन्त-भूतकृदन्त/PPP)

• मरुताम्: of the Maruts
• मरुताम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: मरुत् (प्रातिपदिक)

• पुरुतमम्: the very many; the most abundant
• पुरुतमम्: कर्म (ह्वये इत्यस्य)
• Type: Adjective
• Root: पुरु + तम (तमत्-प्रत्यय; प्रातिपदिक)

• अपूर्व्यम्: unprecedented; not former; wondrous
• अपूर्व्यम्: कर्म (ह्वये इत्यस्य; qualifying the object)
• Type: Adjective
• Root: अ-पूर्व्य (प्रातिपदिक; नञ्-समास/निषेध)

• गवाम्: of cows
• गवाम्: सम्बन्ध (genitive)
• Type: Noun
• Root: गो (प्रातिपदिक)

• सर्गम्: a driving forth; a rush/stream; a release
• सर्गम्: कर्म (इव-उपमानस्य; ह्वये इत्यस्य कर्मस्य उपमा)
• Type: Noun
• Root: सर्ग (प्रातिपदिक)

• इव: like; as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव (अव्यय)

• ह्वये: I call; I invoke
• ह्वये: — (कर्तृ = अहम्; कर्म = पुरुतमम् अपूर्व्यम् …)
• Type: Verb
• Root: ह्वा (√ह्वा)