Rig Veda 5.36.3 — Mandala 5, Sukta 36, Mantra 3
Sukta 5.36
Rishi: Atri (Ātreya) (verify)
Devata: Indra
Chandas: Jagati (likely; verify)
Samhita Patha (Devanagari)
चक्रं न वृत्तं पुरुहूत वेपते मनो भिया मे अमतेरिदद्रिवः । रथादधि त्वा जरिता सदावृध कुविन्नु स्तोषन्मघवन्पुरूवसुः ॥
Transliteration
cakráṁ ná vṛttáṁ puruhūta vepate máno bhiyā́ me ámater íd adrivaḥ | rathā́d ádhi tvā jaritā́ sadāvṛdha kúvin nu stóṣan maghavan purūvásuḥ ||
Translation
ഹേ പുരുഹൂത, ചക്രം തിരിയുന്നതുപോലെ എന്റെ മനസ്സ് വിറയ്ക്കുന്നു; അശക്തിയുടെ ഭയത്താൽ, ഹേ അദ്രിവഃ (ശിലാധാരക). രഥത്തിൽ നിന്നു ജരിതാ (സ്തോതാവ്) നിന്നെ വിളിക്കുന്നു, ഹേ സദാവൃധ (എപ്പോഴും വർദ്ധിക്കുന്നവനേ); ഹേ മഘവൻ (ദാനവീര), പുരുവസു (ബഹുധനസമ്പന്നൻ) ധനികൻ നിനക്കു നിശ്ചയമായും സ്തുതി അർപ്പിക്കുമോ?
Word by Word
चक्रम्wheel
चक्रम्:
उपमान (तुल्योपमेय-निर्देश; ‘like a wheel’)
TypeNoun
Rootचक्र (प्रातिपदिक; √कृ/√चक्र् ‘to make/turn’ as etymon)
नlike, as
न:
सम्बन्ध (उपमा-चिह्न)
TypeIndeclinable
Rootन
वृत्तम्rolled, turned (round)
वृत्तम्:
विशेषण/उपमान-विशेषण
TypeAdjective (used substantively)
Rootवृत्त (ppp of √वृत् ‘to turn/roll’)
पुरुहूतO much-invoked (Indra)
पुरुहूत:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootपुरुहूत (प्रातिपदिक)
वेपतेtrembles, quivers
वेपते:
क्रिया
TypeVerb
Root√वेप्
मनःmind
मनः:
कर्तृ (वेपते)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
भियाwith fear, from fear
भिया:
करण (हेतु/निमित्त-भावे)
TypeNoun
Rootभी (प्रातिपदिक ‘fear’)
मेmy
मे:
सम्बन्ध (possessor)
TypePronoun
Rootअस्मद्
अमतेःof folly, of thoughtlessness
अमतेः:
सम्बन्ध (cause/source notion with bhiyā: ‘fear because of…’)
TypeNoun
Rootअमति (प्रातिपदिक; a-mati ‘lack of thought/folly’)
इत्indeed, just
इत्:
सम्बन्ध (निपात-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootइत्
अद्रिवःO wielder of the stone/bolt (Indra)
अद्रिवः:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootअद्रिवन् (प्रातिपदिक; ‘stone/bolt-bearing’)
रथात्from the chariot
रथात्:
अपादान
TypeNoun
Rootरथ (प्रातिपदिक)
अधिupon, on
अधि:
अधिकारण (स्थाने)
TypeIndeclinable
Rootअधि
त्वाyou
त्वा:
कर्म (स्तोषन्/स्तु-क्रिया)
TypePronoun
Rootयुष्मद्
जरिताthe singer, praiser
जरिता:
कर्तृ (स्तोषन्)
TypeNoun
Rootजरितृ (प्रातिपदिक; from √गॄ/√जर् ‘to sing/praise’)
सदावृधO ever-increasing one
सदावृध:
सम्बोधन
TypeAdjective (epithet)
Rootसदा-वृध् (प्रातिपदिक; ‘ever-growing/ever-increasing’)
कुवित्whether indeed?, perhaps?
कुवित्:
सम्बन्ध (निपात-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootकुवित्
नुnow, indeed
नु:
सम्बन्ध (निपात-प्रयोग)
TypeIndeclinable
Rootनु
स्तोषन्praising
स्तोषन्:
कर्तृ (जरिता = stōṣan ‘praising’)
TypeVerb (participle)
Root√स्तु
मघवन्O bountiful one
मघवन्:
सम्बोधन
TypeNoun (epithet)
Rootमघवन् (प्रातिपदिक)
पुरूवसुḥ(one) rich in many goods; very wealthy
पुरूवसुḥ:
कर्तृ (implied with stōṣan/jaritā)
TypeAdjective (used as noun/epithet)
Rootपुरूवसु (प्रातिपदिक; ‘having much wealth’)
Ritual Application
Philosophical Concepts
Vedic Cosmology
Natural Symbolism
Academic Analysis
Cross References
Yogic Application
Chanting Notes
Ask anything about this verse
A free Google sign-in keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.