Rig Veda 3.5.6: Mandala 3, Sukta 5, Mantra 6

Sukta 3.5

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for RV 3.5)

Devata: Agni (guardian) with reference to R̥bhu (artisan power)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

ऋभुश्चक्र ईड्यं चारु नाम विश्वानि देवो वयुनानि विद्वान् । ससस्य चर्म घृतवत्पदं वेस्तदिदग्नी रक्षत्यप्रयुच्छन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.5.6

Transliteration

ṛbhúś cakré ī́ḍyaṃ cā́ru nā́ma víśvāni devó vayúnāni vidvā́n | sásasya cárma ghṛtávat padáṃ vés tád íd agní rakṣaty áprayucchan ||

Translation

ഋഭു ആരാധ്യമായ മനോഹര നാമം നിർമ്മിച്ചു—എല്ലാ ദേവവയുനങ്ങൾ (വിധികൾ/പ്രവർത്തനങ്ങൾ) അറിയുന്ന ദേവൻ. അവൻ വേനയ്ക്കായി വൃഷഭത്തിന്റെ ചർമ്മം, ഘൃതവത്—ഘൃതസമൃദ്ധവും തേജസ്സുമുള്ള—പദം ഉണ്ടാക്കി; അതിനെ തന്നേ അഗ്നി അപ്രയുച്ഛൻ—അവിരതമായി—കാക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• ऋभुः: R̥bhu (the artisan-sage)
• ऋभुः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: ऋभु (प्रातिपदिक)

• चक्रे: made, fashioned
• चक्रे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• ईड्यम्: praiseworthy
• ईड्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: ईड्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √ईड्/ईळ् ‘स्तु’)

• चारु: beautiful, lovely
• चारु: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: चारु (प्रातिपदिक)

• नाम: name
• नाम: कर्म
• Type: Noun
• Root: नामन् (प्रातिपदिक)

• विश्वानि: all
• विश्वानि: कर्म (सम्बद्धम्)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• देवः: the god
• देवः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• वयुनानि: devices/skills, wise workings
• वयुनानि: कर्म
• Type: Noun
• Root: वयुन (प्रातिपदिक)

• विद्वान्: knowing, wise
• विद्वान्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: विद्वस् (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद् ‘जान’)

• ससस्य: of the hare
• ससस्य: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: सस (प्रातिपदिक; ‘खरगोश/शश’)

• चर्म: skin, hide
• चर्म: कर्म
• Type: Noun
• Root: चर्मन् (प्रातिपदिक)

• घृतवत्: rich in ghee, ghee-laden
• घृतवत्: कर्म (विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: घृतवत् (प्रातिपदिक)

• पदम्: step/track; place
• पदम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पद (प्रातिपदिक)

• वेष्टत्: wrapped, covered
• वेष्टत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: वेष्ट् (धातु)

• तत्: that
• तत्: कर्म/विषय (अनुवादक-सूचक)
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• इद्: indeed, just
• इद्: सम्बन्धक/निपात
• Type: Indeclinable
• Root: इद् (निपात)

• अग्नी: Agni
• अग्नी: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• रक्षति: protects
• रक्षति: क्रिया
• Type: Verb
• Root: रक्ष् (धातु)

• अप्रयुच्छन्: not slackening, unremitting
• अप्रयुच्छन्: कर्तृ (विशेषणम्)
• Type: Adjective (verbal)
• Root: युज्/युच्छ् (धातु; वैदिक ‘प्रयुच्छ्’ = ‘ढील देना/छोड़ देना’), नञ्-उपसर्गः