Rig Veda 3.5.3: Mandala 3, Sukta 5, Mantra 3

Sukta 3.5

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (attribution for RV 3.5)

Devata: Agni (with Mitra-epithet; apāṃ garbha motif)

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

अधाय्यग्निर्मानुषीषु विक्ष्वपां गर्भो मित्र ऋतेन साधन् । आ हर्यतो यजतः सान्वस्थादभूदु विप्रो हव्यो मतीनाम् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.5.3

Transliteration

adhā́yy agnír mā́nuṣīṣu vikṣv apā́ṃ gárbho mitrá ṛténa sā́dhan | ā haryató yajatáḥ sā́nva sthād abhū́d u vípro havyó matīnā́m ||

Translation

അപ്പോൾ അഗ്നി മനുഷ്യകുലങ്ങളിൽ സ്ഥാപിതനായി—അപാം ഗർഭം, ഋതംകൊണ്ട് സിദ്ധി വരുത്തുന്ന മിത്രൻ. ഹരിത-സുവർണ തേജസ്സുള്ള, യജ്യനായവൻ ശിഖരത്തിൽ നിലകൊണ്ടു; അവൻ വിപ്രനായി, നമ്മുടെ മതികളുടെ ഹവ്യ—അർപ്പണയോഗ്യമായ ശക്തിയായി മാറി.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• अध: then, thereafter
• अध: सम्बन्ध/प्रकरण-सूचक
• Type: Indeclinable
• Root: अध (अव्यय-प्रातिपदिक) अथ/अध

• आयि: went/entered, came
• आयि: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु) ← आ + इ

• अग्निः: Agni (fire-god)
• अग्निः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मानुषीषु: among human (settlements/women), in human spheres
• मानुषीषु: अधिकरण
• Type: Adjective (used substantively)
• Root: मानुषी (प्रातिपदिक) < मनुष्य

• विक्षु: in the clans/settlements
• विक्षु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: विश् (प्रातिपदिक) ‘clan, settlement’

• अपाम्: of the waters
• अपाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: अप् (प्रातिपदिक) ‘water’

• गर्भः: embryo, inner germ
• गर्भः: कर्तृ/विशेष्य (अग्नेः विशेषण-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: गर्भ (प्रातिपदिक)

• मित्रः: Mitra; the friend
• मित्रः: कर्तृ/सम्बोधन-तुल्य विशेषण
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• ऋतेन: by/with ṛta (cosmic order, truth)
• ऋतेन: करण
• Type: Noun
• Root: ऋत (प्रातिपदिक)

• साधन्: accomplishing, effecting
• साधन्: कर्तृ-विशेषण
• Type: Verb (participle)
• Root: साध् (धातु) → साधन्त् (वर्तमान कृदन्त)

• आ: towards, hither
• आ: क्रियाविशेषण
• Type: Indeclinable
• Root: आ (उपसर्ग/अव्यय)

• हर्यतः: of the desirable/pleasing one
• हर्यतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: हर्यत् (प्रातिपदिक) < हरि/हर् ‘to desire/please’

• यजतः: of the worshipful one
• यजतः: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Adjective
• Root: यजत् (प्रातिपदिक) < यज्

• सान्वस्थात्: stood/rose on the ridge/height
• सान्वस्थात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: सानु (प्रातिपदिक) + स्था (धातु)

• अभूत्: became, came to be
• अभूत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: भू (धातु)

• विप्रः: inspired sage, seer
• विप्रः: कर्तृ/विशेष्य
• Type: Noun
• Root: विप्र (प्रातिपदिक)

• हव्यः: to be invoked/oblation-worthy
• हव्यः: कर्तृ-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: हव्य (प्रातिपदिक) < √हु ‘to pour/offer’

• मतीनाम्: of the thoughts/intentions (hymns)
• मतीनाम्: सम्बन्ध (षष्ठी)
• Type: Noun
• Root: मती (प्रातिपदिक) < मन् ‘to think’