Rig Veda 3.48.4: Mandala 3, Sukta 48, Mantra 4

Sukta 3.48

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

उग्रस्तुराषाळभिभूत्योजा यथावशं तन्वं चक्र एषः । त्वष्टारमिन्द्रो जनुषाभिभूयामुष्या सोममपिबच्चमूषु ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.48.4

Transliteration

ugrás turāṣā́ḷ abhibhū́tyojā yathāvaśáṃ tanvàṃ cakra eṣáḥ | tváṣṭāram índro januṣā́bhibhū́yā́muṣyā́ sómam apibac camū́ṣu ||

Translation

ഉഗ്രനും തുരാഷാളനും അഭിഭൂതി-ഓജസ്സുള്ളവനുമായ അവൻ—ഇഷ്ടപ്രകാരം തന്റെ തനുവിനെ രൂപപ്പെടുത്തി. ജന്മത്താൽ തന്നെ ത്വഷ്ടാവിനെ അധീനമാക്കി ഇന്ദ്രൻ ആ സോമത്തെ ചമൂകളിൽ (പാത്രങ്ങളിൽ) കുടിച്ചു—രൂപിതശക്തിയും അതിന്റെ ആനന്ദവും തന്റെ ഉള്ളിൽ സ്വീകരിച്ചുകൊണ്ട്.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• उग्रः: fierce, formidable
• उग्रः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: उग्र (प्रातिपदिक)

• तुराषाट्: overpowering/prevailing in battle
• तुराषाट्: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective
• Root: तुराषाट् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहि/कर्मधारय-स्वरूप विशेषण)

• अभिभूति-ओजाः: whose strength is (for) overpowering
• अभिभूति-ओजाः: कर्तृ (इन्द्रस्य विशेषणम्)
• Type: Adjective (compound)
• Root: अभिभूति (प्रातिपदिक) + ओजस् (प्रातिपदिक)

• यथा: as, according to
• यथा: सम्बन्ध/प्रकार (उपमान/रीतिः)
• Type: Indeclinable
• Root: यथा

• अवशम्: at will, as he wished
• अवशम्: क्रियाविशेषण (रीतिः)
• Type: Adverbial (acc. used adverbially)
• Root: अवश (प्रातिपदिक)

• तन्वम्: body, self
• तन्वम्: कर्म (चक्रे इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: तनू (प्रातिपदिक)

• च: and
• च: समुच्चय
• Type: Indeclinable
• Root: च

• चक्रे: he made, he fashioned
• चक्रे: क्रिया
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)

• एषः: this one (he)
• एषः: कर्तृ (चक्रे इत्यस्य)
• Type: Pronoun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• त्वष्टारम्: Tvaṣṭar (the divine artisan)
• त्वष्टारम्: कर्म (अभिभूय इत्यस्य)
• Type: Noun (proper/deity)
• Root: त्वष्टृ (प्रातिपदिक)

• इन्द्रः: Indra
• इन्द्रः: कर्तृ (अभिभूय/अपिबत् इत्यस्य)
• Type: Noun (proper/deity)
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• जनुषा: by birth, by nature
• जनुषा: करण (उपायः: ‘by birth/nature’)
• Type: Noun (instrumental)
• Root: जनुस् (प्रातिपदिक)

• अभिभूय: having overpowered
• अभिभूय: पूर्वकालिक-क्रिया (इन्द्रस्य)
• Type: Gerund (absolutive)
• Root: अभि-भू (धातु)

• अमुष्य: of that (one)
• अमुष्य: सम्बन्ध (षष्ठी: ‘of that (one)’)
• Type: Pronoun
• Root: अदस् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• सोमम्: Soma (the pressed drink)
• सोमम्: कर्म (अपिबत् इत्यस्य)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक)

• अपिबत्: he drank
• अपिबत्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: पा (धातु)

• चमूषु: in the cups/bowls
• चमूषु: अधिकरण (स्थानम्)
• Type: Noun
• Root: चमू (प्रातिपदिक)