Rig Veda 3.31.13: Mandala 3, Sukta 31, Mantra 13

Sukta 3.31

Rishi: Viśvāmitra Gāthina (traditional)

Devata: Indra

Chandas: Triṣṭubh (probable; requires verification)

Samhita Patha (Devanagari)

मही यदि धिषणा शिश्नथे धात्सद्योवृधं विभ्वं रोदस्योः । गिरो यस्मिन्ननवद्याः समीचीर्विश्वा इन्द्राय तविषीरनुत्ताः ॥

Sanskrit recitationRig Veda 3.31.13

Transliteration

mahī́ yádi dhiṣáṇā śiśnáthe dhā́t sadyó-vṛ́dhaṃ vibhváṃ rodasyoḥ | gíro yásmin anavadyā́ḥ samīcī́r víśvā índrāya táviṣīr anuttā́ḥ ||

Translation

മഹത്തായ ധിഷണാ (പ്രേരിത ബുദ്ധി) ജ്വലിച്ച് തന്റെ പ്രവർത്തിയിൽ സ്ഥാപിതമാകുമ്പോൾ, അത് ഉടൻ തന്നെ രോദസീ (ഇരു ലോകങ്ങൾ) തമ്മിലുള്ള സർവ്വവ്യാപിയായ വർദ്ധനശക്തിയെ വിപുലമാക്കുന്നു. അവനിൽ ദോഷരഹിതവും സമന്വിതവുമായ ഗിരഃ (വാണി) വസിക്കുന്നു—ഇന്ദ്രനു അർപ്പിക്കപ്പെട്ട എല്ലാ അപ്രതിരോധ്യ തവിഷീകൾ (ബലങ്ങൾ) അനുഉത്ത (അനുത്തര)മാണ്.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• मही: the great (one)
• मही: Kartā
• Type: Adjective
• Root: मही (प्रातिपदिक) < मह् ‘महत्त्वे/वृद्धौ’

• यदि: if/when
• यदि: —
• Type: Indeclinable
• Root: यदि (अव्यय)

• धिषणा: inspiration; sacred thought (Dhīṣaṇā)
• धिषणा: Kartā
• Type: Noun
• Root: धिषणा (प्रातिपदिक)

• शिश्नथे: thou art stirred/impelled; thou bestirrest thyself
• शिश्नथे: —
• Type: Verb
• Root: शिश्नथ् (धातु; Vedic) / शिश्नथते (आत्मनेपद)

• धात्: he placed/established
• धात्: —
• Type: Verb
• Root: धा (धातु) ‘धारण/स्थापन’

• सद्यः: immediately, at once
• सद्यः: —
• Type: Indeclinable
• Root: सद्यः (अव्यय)

• वृधम्: growing; increasing
• वृधम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: वृध (प्रातिपदिक) < √वृध् ‘वृद्धौ’

• विभ्वम्: all-pervading; mighty, expansive
• विभ्वम्: Karma
• Type: Adjective
• Root: विभ्व (प्रातिपदिक) < √भू/भव् (विस्तार/समर्थ्य) (Vedic adj.)

• रोदस्योः: of the two worlds (heaven and earth)
• रोदस्योः: Sambandha (genitive)
• Type: Noun
• Root: रोदसी (प्रातिपदिक; द्विवचन-शब्द) ‘द्यावापृथिव्यौ’

• गिरः: songs; hymns
• गिरः: Kartā
• Type: Noun
• Root: गिर् (प्रातिपदिक) < √गॄ/गिर् ‘स्तुतौ/वाचि’

• यस्मिन्: in whom/wherein
• यस्मिन्: Adhikaraṇa
• Type: Pronoun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• अनवद्याः: blameless; faultless
• अनवद्याः: Kartā (विशेषणम् ‘गिरः’)
• Type: Adjective
• Root: अनवद्य (प्रातिपदिक) = अ- + अवद्य ‘दोष’

• समीचीः: right-directed; fitting, proper
• समीचीः: Kartā (विशेषणम् ‘गिरः’)
• Type: Adjective
• Root: समीची (प्रातिपदिक) < सम् + अञ्च् ‘प्रत्यञ्चने’

• विश्वाः: all
• विश्वाः: Kartā (विशेषणम् ‘तविषीः’)
• Type: Adjective
• Root: विश्व (प्रातिपदिक)

• इन्द्राय: for Indra
• इन्द्राय: Sampradāna
• Type: Noun
• Root: इन्द्र (प्रातिपदिक)

• तविषीः: powers; mighty energies
• तविषीः: Kartā
• Type: Noun
• Root: तविषी (प्रातिपदिक) < √तव्/तू ‘बल’ (Vedic)

• अनुत्ताः: unthrust back; unrepelled; unsurpassed
• अनुत्ताः: Kartā (विशेषणम् ‘तविषीः’)
• Type: Adjective
• Root: अनुत्त (प्रातिपदिक) = अ- + नुत्त/उत्त ‘pushed/urged’ (< √नुद् ‘प्रेरणे’)