Rig Veda 10.90.1: Mandala 10, Sukta 90, Mantra 1
Sukta 10.90
Rishi: Nārāyaṇa / Purusha-sūkta tradition (later Anukramaṇī attribution varies; commonly ‘Nārāyaṇa’ or ‘unknown’ in scholarly catalogues)
Devata: Puruṣa (Cosmic Being)
Chandas: Triṣṭubh (standard for much of 10.90; verify per verse in critical edition)
Samhita Patha (Devanagari)
सहस्रशीर्षा पुरुषः सहस्राक्षः सहस्रपात् । स भूमिं विश्वतो वृत्वात्यतिष्ठद्दशाङ्गुलम् ॥
Transliteration
sahásraśīrṣā́ púruṣaḥ sahasrākṣáḥ sahásrapāt | sá bhū́miṃ viśváto vṛtvā́ áty atiṣṭhad daśāṅgulám ||
Translation
പുരുഷൻ സഹസ്രശീർഷൻ, സഹസ്രാക്ഷൻ, സഹസ്രപാത് ആകുന്നു. അവൻ ഭൂമിയെ സർവ്വദിക്കുകളിലും വൃത്വാ—ആവരിച്ചു; ദശാംഗുലം അളവോളം അതീതമായി നിലകൊണ്ട് അതിനെ അതിക്രമിക്കുന്നു.
Word by Word
सहस्रशीर्षाthousand-headed
सहस्रशीर्षा:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootसहस्र-शीर्षन् (प्रातिपदिक) → बहुव्रीहि-समास
पुरुषःthe Person (Puruṣa)
पुरुषः:
कर्तृ
TypeNoun
Rootपुरुष (प्रातिपदिक)
सहस्राक्षःthousand-eyed
सहस्राक्षः:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootसहस्र-अक्षि/अक्ष (प्रातिपदिक) → बहुव्रीहि-समास
सहस्रपात्thousand-footed
सहस्रपात्:
विशेषणम् (कर्तृ-सम्बन्धि)
TypeAdjective
Rootसहस्र-पद् (प्रातिपदिक) → बहुव्रीहि-समास
सःhe
सः:
कर्तृ
TypePronoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
भूमिम्the earth
भूमिम्:
कर्म
TypeNoun
Rootभूमि (प्रातिपदिक)
विश्वतःon all sides, from every direction
विश्वतः:
अधिकारण (दिशा/परिसर-निर्देशः)
TypeIndeclinable
Rootविश्व (प्रातिपदिक) + तस् (अव्ययीभाव/तसिल्)
वृत्वाhaving encompassed, having covered
वृत्वा:
क्रियाविशेषणम् (पूर्वकर्म)
TypeVerb (absolutive)
Root√वृत् (वर्तने/आवरणे) → क्त्वा-प्रत्यय
अत्यतिष्ठत्stood beyond, extended beyond
अत्यतिष्ठत्:
क्रिया (कर्तृ-व्यापारः)
TypeVerb
Rootअति-√स्था (तिष्ठति)
दशाङ्गुलम्by ten fingers’ breadth (ten spans)
दशाङ्गुलम्:
अधिकारण/परिमाण-निर्देश (मात्रा)
TypeNoun (measure) / Adverbial accusative
Rootदश-अङ्गुल (प्रातिपदिक) → कर्मधारय/तत्पुरुष-समास
Ask anything about this verse
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
Not sure where to start?
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.