Rig Veda 10.87.17: Mandala 10, Sukta 87, Mantra 17

Sukta 10.87

Rishi: Kavya Uśanas (traditional)

Devata: Agni (nṛcákṣas epithet recalled)

Chandas: Triṣṭubh (probable)

Samhita Patha (Devanagari)

संवत्सरीणं पय उस्रियायास्तस्य माशीद्यातुधानो नृचक्षः । पीयूषमग्ने यतमस्तितृप्सात्तं प्रत्यञ्चमर्चिषा विध्य मर्मन् ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.87.17

Transliteration

saṃvatsarī́ṇaṃ páya usríyāyās tásya mā́ aśīd yātudhā́no nṛcákṣaḥ | pīyū́ṣam agne yatamáḥ titṛ́psāt táṃ pratyañcám arcíṣā vidhya márman ||

Translation

പ്രകാശമുള്ള ഉസ്രിയാ ഗാവിന്റെ വർഷപൂർണ്ണ പാൽ—ഹേ നൃചക്ഷഃ, ആത്മദർശിനേ, യാതുധാനൻ അതു രുചിക്കരുത്. പീയൂഷം—അമൃതരസം—പാനം ചെയ്യാൻ ഏറ്റവും അധികം തൃപ്തിയില്ലാതെ ആഗ്രഹിക്കുന്നവൻ, ഞങ്ങളിലേക്കു തിരിഞ്ഞുവരുന്നവൻ—അവനെ, ഹേ അഗ്നേ, നിന്റെ അർച്ചിഷാ (ജ്വാല) കൊണ്ട് മർമസ്ഥാനത്ത് കുത്തിപ്പിളർക്കുക.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• संवत्सरीणम्: yearly, of a year
• संवत्सरीणम्: कर्म (पयः का विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: संवत्सरीण- (प्रातिपदिक; संवत्सर- से व्युत्पन्न) अथवा संवत्सर-सम्बद्ध विशेषण

• पयः: milk; sap
• पयः: कर्म
• Type: Noun
• Root: पयस्- (प्रातिपदिक)

• उस्रियायाः: of the milch-cow
• उस्रियायाः: सम्बन्ध (पयः का)
• Type: Noun
• Root: उस्रिया- (प्रातिपदिक; ‘दुग्धवती गौः’)

• तस्य: of him/it
• तस्य: सम्बन्ध
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• माशी: in the month
• माशी: अधिकरण (काल)
• Type: Noun
• Root: मास- (प्रातिपदिक)

• इद्यात्: should go/come
• इद्यात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: इ (धातु; ‘गच्छति/एति’)

• यातुधानः: the Yātudhāna (demon)
• यातुधानः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: यातुधान- (प्रातिपदिक)

• नृचक्षः: man-eyed; watching men
• नृचक्षः: कर्तृ (यातुधानः का विशेषण)
• Type: Noun/Adjective
• Root: नृचक्षस्- (प्रातिपदिक; नृ + चक्षस् ‘मानव-दृष्टि/मानव-नेत्र’)

• पीयूषम्: sweet drink; nectar
• पीयूषम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: पीयूष- (प्रातिपदिक)

• अग्ने: O Agni
• अग्ने: सम्बोधन
• Type: Noun
• Root: अग्नि- (प्रातिपदिक)

• यतमः: most controlling/most restraining (epithet)
• यतमः: सम्बोधन-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: यतम- (प्रातिपदिक; ‘अत्यन्त/अधिकतम’)

• तितृप्सात्: may he desire to satiate; may he seek to drink his fill
• तितृप्सात्: क्रिया
• Type: Verb
• Root: तृप् (धातु; ‘तर्पणे/तृप्तौ’) + सन् (desiderative) → तितृप्स-

• तम्: him
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• प्रत्यञ्चम्: turned toward (you); facing
• प्रत्यञ्चम्: कर्म-विशेषण
• Type: Adjective
• Root: प्रत्यञ्च- (प्रातिपदिक; ‘प्रति-अञ्च्’ = facing toward)

• अर्चिषा: with flame, with radiance
• अर्चिषा: करण
• Type: Noun
• Root: अर्चिस्- (प्रातिपदिक)

• विध्य: pierce! strike!
• विध्य: क्रिया
• Type: Verb
• Root: व्यध्/विध् (धातु; ‘वेधने/भेदने’)

• मर्मन्: in the vital spot; at the joint/marrow-point
• मर्मन्: अधिकरण (देश)
• Type: Noun
• Root: मर्मन्- (प्रातिपदिक)