Rig Veda 10.63.4: Mandala 10, Sukta 63, Mantra 4

Sukta 10.63

Rishi: Likely a later mandala 10 family hymn; specific rishi attribution varies by Anukramaṇī for RV 10.63

Devata: Viśve Devāḥ / Ādityas in the background; luminous gods as a collective

Chandas: Triṣṭubh (probable; needs metrical verification)

Samhita Patha (Devanagari)

नृचक्षसो अनिमिषन्तो अर्हणा बृहद्देवासो अमृतत्वमानशुः । ज्योतीरथा अहिमाया अनागसो दिवो वर्ष्माणं वसते स्वस्तये ॥

Sanskrit recitationRig Veda 10.63.4

Transliteration

nṛcákṣaso ánimīṣanto arháṇā bṛhád devā́so amṛtatvám ānaśuḥ | jyótīrathā́ áhimāyā anā́gaso divó varṣmā́ṇaṃ vasate svastáye ||

Translation

ആത്മദർശനമുള്ള, അനിമിഷ (കണ്ണിമയ്ക്കാത്ത), ആരാധ്യരായ ദേവന്മാർ ബൃഹത് (വിശാലത)യിൽ അമൃതത്വം പ്രാപിച്ചു. ജ്യോതിരഥങ്ങളിൽ ആരൂഢർ, അഹി-മായയിൽ നിന്ന് വിമുക്തർ, നിർദോഷർ—അവർ സ്വസ്തിക്കായി ദ്യൗവിന്റെ ഉന്നത വ്യാപ്തിയെ ധരിക്കുന്നു.

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• नृचक्षसः: having men as witnesses / man-seeing (i.e., all-seeing among men)
• नृचक्षसः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: नृ-चक्षस् (प्रातिपदिक; नृ ‘मनुष्य’ + चक्षस् ‘दृष्टि/नेत्र’)

• अनिमिषन्तः: not blinking; unclosing (their eyes)
• अनिमिषन्तः: Kartā
• Type: Adjective (participial)
• Root: नि√मिष् (धातु) with privative अ-; वर्तमान कृदन्त (शतृ) ‘अनिमिषन्त्’

• अर्हणाः: worthy; deserving of worship
• अर्हणाः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अर्हण (प्रातिपदिक; ‘पूज्य/अर्ह’ भाव) अथवा अर्ह्-सम्बद्ध विशेषण

• बृहद्देवासः: the great gods
• बृहद्देवासः: Kartā
• Type: Noun (with adjective)
• Root: बृहद् (विशेषण) + देव (प्रातिपदिक)

• अमृतत्वम्: immortality
• अमृतत्वम्: Karma
• Type: Noun
• Root: अमृतत्व (प्रातिपदिक; अमृत + त्व)

• आनशुः: they attained / have reached
• आनशुः: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: आ√नश् (धातु ‘प्राप्/अश्नुते’)

• ज्योतीरथाः: having light as their chariots; light-charioted
• ज्योतीरथाः: Kartā
• Type: Noun (compound)
• Root: ज्योतिस् (प्रातिपदिक) + रथ (प्रातिपदिक)

• अहिमायाः: whose māyā is like a serpent / possessing serpent-like power
• अहिमायाः: Kartā
• Type: Adjective (compound)
• Root: अहि (प्रातिपदिक) + माया (प्रातिपदिक)

• अनागसः: sinless; faultless
• अनागसः: Kartā
• Type: Adjective
• Root: अनागस् (प्रातिपदिक; अ- + आगस् ‘पाप/दोष’)

• दिवः: of heaven / of the sky
• दिवः: Adhikaraṇa (सम्बन्ध/निर्देश) अथवा षष्ठी-सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक ‘द्यौ/दिव्’)

• वर्ष्माणम्: the height; the lofty expanse
• वर्ष्माणम्: Karma
• Type: Noun
• Root: वर्ष्मन् (प्रातिपदिक ‘ऊँचाई/विस्तार/उत्कर्ष’)

• वसते: dwells / abides
• वसते: (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वस् (धातु ‘वस्/निवासे’)

• स्वस्तये: for well-being; for welfare
• स्वस्तये: Sampradāna (हितार्थ)
• Type: Noun
• Root: स्वस्ति (प्रातिपदिक) → स्वस्ति- (अर्थ ‘कल्याण/सुख’)